Rabbı Isa endi bizde «Onıń janınıń azabın» (Isaya 53:11 KJV) kóredi, bul Oǵan qanaatlanıw beredi hám Atanıń Óz Ulı isindegi qanaatlanıwı hám quwanıshı (Matta 17:5). Daniyel payǵambarshılıǵında biz Rabbı Isanıń Óz jeńisin qanday ámelge asırıp atırǵanın oqıymız. Daniyel былай jazǵan: «Jetpis jeti [jıl] Seniń xalqıńa hám Seniń muqaddes qalańa belgilenip, qılmıstı tamamlaw, gúnáǵa shek qoyıw hám nahaqlıq ushın yarasıw, máńgilik ádillikti ornatıw hám kózqaras hám payǵambarshılıqtı múrlaw ushın» (9:24).
Rabbı Isanıń gúná, ólim hám Shaytan ústinen jeńisiniń segiz nátiyjesi bar. Bular:
Onıń denesiniń hám kelini, Shirkewdiń tamamlanıwı, tiriliwi hám dańqlanıwı;Izraildiń qutqarıwı hám olardıń milletlerge basshılıq etiw hám olarǵa sabaq beriw ushın kóteriliwi;Milletlerdi súd etiw;Jer júzinde Óz patshalıǵın ornatıw;Dúnyanı ádillik penen súd etiw;Shaytan ústinen Óz jeńisin ámelge asırıw hám qarańǵılıq hám jamanlıq kúshlerin basıw;Barlıq payǵambarshılıqlardı orınlaw; hámBarlıq nárselerdi jańalaw.
Usı nátiyjeler menen baylanıslı ayırım jaǵdaylardı kórip shıǵayıq.
Óz Shirkewin Aspanǵa alıp ketiw
Bul dáwirde Rabbı Isa Óz xalqınıń ishinde hám arasında bar. Ol Muqaddes Ruwdı milletlerden Óz atı ushın xalıqtı shaqırıw ushın jibergen (Elshiler 15:7-8,14). Rabbı sonday-aq wáde etken: «Men qaytadan kelemen hám sizlerdi Ózime qabıl etemen, sol jerde Men bar jerde sizler de bolıwıńız ushın» (Yuhanna 14:3).
Bul dáwirdiń aqırı Quday trubasınıń hám bas perishteniń dawısınıń ullı hám jeńisli dawısı menen belgilenedi. Truba hám dawıs nızam berilgende esitilgen (Shıǵıw 19:19). Olar Quday xalqın, bul dáwirdiń jer júzindegi qutqarılǵanların, Rabbı Isa menen hawada ushırasıw ushın qaytadan shaqırǵanda esitiledi. Bizim denelerimiz Onıń dańqlı denesi sıyaqlı ózgeredi (Filipililer 3:20-21). «Rabbı Ózi aspanlardan dawıs penen, bas perishteniń dawısı menen hám Quday trubası menen túsedi, hám Máshihtegi ólgenler birinshi tiriledi. Sonnan keyin biz tiriler hám qalǵanlar olar menen birge bultlarda Rabbı menen hawada ushırasıw ushın kóterilemiz: hám sonday etip biz máńgilik Rabbı menen bolamız» (1 Salonikalılar 4:16-18).
Ayub, óz dáwirinde, bul ájayıp waqıya haqqında bilgen hám oǵan umtılǵan, aytqan: «Sebebi men bilemen, meniń Qutqarushım tiriledi, hám Ol sońǵı kúnde jer júzinde turadı. Hám meniń terimnen keyin qurtlar bul deneni joq etse de, men Óz etimde Qudaydı kóremen; men Ózim ushın kóremen, hám meniń kózlerim kóredi, basqa emes» (Ayub 19:25-27).
Izraildi qayta tiklew
Pawl Rimliklerge jazǵan xatında Izrail haqqında ritorikalıq soraw bergen: «Quday Óz xalqın taslap ketken be?» Kópshilik Qudaydıń Izrail xalqı menen endi hesh qanday is etpeydi dep nadurıs isenedi. Pawl bul pikirge juwap berip, «Quday saqlasın. Sebebi men Izraillimen, Ibrahimniń urıǵınan, Benyamin qáwiminenmen. Quday Ózi aldınnan bilgen xalqın taslap ketpegen» (Rimlikler 11:1-2) dep aytqan.
Isaya hám Mikah ekewi de keleshektegi waqıt haqqında aytqan, sol waqıtta Qudaydıń úyi tawı tawlardıń basında ornatıladı hám tóbeliklerden joqarı kóteriledi. Hám barlıq milletler oǵan aǵıp keledi» (Isaya 2:2; Mikah 4:1). Bul bólimler tınıshlıq hám gúlleniw dáwiri haqqında aytadı, Izrail Qudaydıń jolların hám nızamın milletlerge úyretedi, bul ibadatqa alıp keledi.
Shákirtler óz dáwirinde Rabbıdan soradı: «Sen bul waqıtta Izrailge patshalıqtı qayta tikleysen be?» Onıń juwabı, bul waqıyanıń waqtı Atadan basqa hesh kimge málim emes edi (Elshiler 1:6-7). Biz bul nárselerdiń qashan bolatuǵının bilmesek te, qalay bolatuǵının bilemiz: Ullı azap aqırında Rabbı Isa Zaytun tawına basadı.
Bunnan aldın, qarańǵılıq kúshleri jer júziniń tórt múyeshinen burın hesh qashan kórilmegen eń úlken armiyanı jıynaydı. Jınlar basqarǵan hám ayırım jaǵdaylarda jınlar iyelegen bul áskerler Ierusalim aldında jıynalıp, Iehoshafat oypatlıǵın toldıradı. Yuhanna qosımsha túsindirme bergen: «Hám men úsh nájis ruwdı kórdim... ajdahanıń awzınan, hám haywannıń awzınan, hám jalǵan payǵambardıń awzınan shıǵıp atırǵanın. Sebebi olar shaytanlardıń ruwları, keremetler islep atırǵan, olar jer júziniń hám pútkil dúnyanıń patshalarına shıǵıp, olardı Quday Qudaydıń ullı kúni urısına jıynaw ushın» (Ashıw 16:13-14).
Tiykarǵı armiya qalaǵa qaray qublaǵa júrip barǵanda, birinshi bólimler onı qorshap alǵan boladı, qala átirapın joq etip, balalardı qullıqqa satıp atırǵan boladı. Bul dúnyanıń qullıq tariyxındaǵı eń qısqa ómir súrgen qullıq boladı. Payǵambar Yoel bul armiya haqqında jazǵan: «Ullı xalıq hám kúshli; hesh qashan bunday bolmaǵan... Olardıń aldında ot jalınlap atır... hám olardıń artında bos shól» (2:2-3).
Bul jınlar tárepinen tártipke salınǵan massa Shaytannıń jer júzindegi agentleri tárepinen jıynalǵan boladı: «Kópshilikler, sheshim oypatlıǵındaǵı kópshilikler» (3:14). Zaxariya, Yoeldiń payǵambarshılıǵına qosımsha etip, túsindirgen: «Sebebi men [Quday] barlıq milletlerdi Ierusalimge qarsı jıynayman... Sonnan keyin Rabbı shıǵıp, bul milletlerge qarsı urısadı, qashan Ol urıs kúninde urısǵanday. Hám Onıń ayaqları sol kúni Ierusalimniń shıǵısındaǵı Zaytun tawına basadı» (Zaxariya 14:2-4). Aqırında Rabbı Óz dushpanların bir sóz benen hám Óz bar bolıwınıń jarqınlıǵı menen súd etiw hám jeńiw ushın shıǵadı.
Bul kataklizmlik waqıyanıń sebebi, evreyler aqırında Rabbı Isanıń krestke qadaqlanıwı, Rabbı Qudayın biykar etiwleri hám butparastlıqları ushın táwbege keledi. Bul Zaxariya tárepinen de túsindirilgen: «Hám sol kúni men Ierusalimge qarsı kelgen barlıq milletlerdi joq etiwge umtılaman. Hám men Dawıttıń úyine hám Ierusalim turǵınlarına, miyrim hám jalbarıw Ruwın quyanman. Hám olar meniń teskenime qaraydı. Hám olar Onıń ushın qayǵıradı, bir adam óz jalǵız ulı ushın qayǵırǵanday. Hám Onıń ushın ashshılıqta boladı, bir adam óz tuńǵıshı ushın ashshılıqta bolǵanday. Sol kúni Ierusalimde úlken qayǵı boladı. Megiddon oypatlıǵındaǵı Hadadrimmon qayǵısı sıyaqlı. Hám jer qayǵıradı, hár bir shańaraq bólek... Hár bir shańaraq bólek, hám olardıń hayalları bólek» (12:9-14).
Qayǵı baslanǵan waqıtta, Quday olardı esitedi hám basqa payǵambarshılıq orınlanadı – xalıq táwbe sózlerin aytadı: «Ol adamlar tárepinen jek kórilgen hám biykar etilgen; qayǵı adamı hám qayǵı menen tanıs, hám biz Óz júzimizdi Onnan jasırǵanday... Álbette Ol bizdiń qayǵılarımızdı kótergen hám bizdiń qayǵılarımızdı alıp ketken. Biraq biz Onı urılǵan, Quday tárepinen urılǵan hám azaplanǵan dep esapladıq. Biraq Ol bizdiń qılmıslarımız ushın jaralanǵan. Ol bizdiń nahaqlıqlarımız ushın maydalanǵan. Bizdiń tınıshlıǵımızdıń jazası Onıń ústinde edi hám Onıń jaraları menen biz emlendik» (Isaya 53:3-5). Qudaydıń Ruwı olardıń ústine quyılǵanda, olar birden kóre almaǵan nárselerdi anıq kóredi. Qutlı haqıyqat olarǵa ayan boladı, hám olar qutqarıladi. Izrail óz Qutqarushısın kóredi – olar ushın ólgen hám olardıń ata-babaları óltiriwde qural bolǵan adamdı. Bul keleshektegi, bul haqıyqıy hám durıs.
Milletlerdi súd etiw
Jańa waqıtta dúnya qorqınıshlı waqıyalarǵa ushıraydı: Qudaydıń perishteleri arqalı isenbeytuǵın jer júzine quyılǵan húkimler. Olar barlıq húkim berilgen, dúnyanıń Súdyasın, Rabbı Isa Máshihti kóredi. Biz isenetuǵınlar Qutqarushınıń hawada qaytıwın, bul húkimlerden aldın, bizdi úyge alıp ketiw ushın, Onıń menen máńgilik bolıw ushın intizar bolıp kútemiz. Elshi Pawl bizge teselli hám isenim sózlerin bergen: «Sizler qıyınshılıqta bolǵanlar biz benen tınıshlanıń, qashan Rabbı Isa aspanlardan Óz kúshli perishteleri menen ayan bolǵanda. Jalınlı otta Qudaydı bilmeytuǵınlarǵa hám Rabbı Isa Máshihtiń Injiline boysınbaytuǵınlarǵa ósh alıp; olar Rabbıdıń aldınan hám Onıń kúshiniń dańqınan máńgilik joq etiw menen jazalanadı; qashan Ol Óz áwliyelerinde dańqlanıw ushın hám isenetuǵınlardıń barlıǵında hayran qaldırıw ushın kelgende» (2 Salonikalılar 1:7-10).
Húkim kóbeyip atır hám Rabbıdıń jer júzinde qaytadan bar bolıwına shekem dawam etedi, sol waqıtta Zaytun tawı bólinip ketedi. Egipettiń geografiyası túpten ózgeredi hám Nil dáryası tek jeti aǵısqa aylanadı (Isaya 11:15). Basqınshı armiyalar janıp ketedi hám Rabbı Isa dúnya milletlerin tazalawǵa kirisedi.
Onıń kúshiniń perishteleri qaytadan jiberiledi «úlken truba dawısı menen, hám olar Onıń saylanǵanların tórt samaldan, aspannıń bir shetinen ekinshi shetine jıynaydı» (Matta 24:31). Qudaydıń kóplegen qımbatlı xalqı shóllerde jasırınǵan boladı, Quday tárepinen haywannıń belgisin qabıl etpegenler menen birge saqlanadı (Ashıw 12:6,13-17). Onıń xalqı Onı maqtaw hám quwanısh penen qarsı aladı, hám qaytadan Isayanıń sózleri menen: «Bul kim, Edomnan boyawlı kiyimler menen Bozrahtan kelip atırǵan?» (Isaya 63:1). Bul waqıyalar Ezekieldiń payǵambarshılıǵın da orınlaydı: «Sebebi men sizlerdi basqa milletler arasınan alaman, hám sizlerdi barlıq ellerden jıynayman, hám sizlerdi óz jerlerińizge alıp kelemen. Sonnan keyin men sizlerdiń ústińizge taza suw sepeymen hám sizler taza bolasız: Barlıq nájisliklerińizden men sizlerdi tazalayman. Jańa júrek te men sizlerge beremen hám jańa ruwhtı men sizlerdiń ishlerińizge qoyaman» (36:24-26).
Sol waqıtta Rabbı Óz perishtelerin taǵı bir ret jiberip, bul saparı barlıq milletlerdi Óz aldına alıp keledi. «Hám Onıń aldında barlıq milletler jıynaladı: hám Ol olardı bir-birinen ajıratadı, bir qoydı qoylardan ajıratqanday: Hám Ol qoylardı Óz oń qolına, al qoylardı shep qolına qoyadı... hám bular máńgilik jazalanıwǵa ketedi: al ádiller máńgilik ómirge» (Matta 25:32-33,46). Qoylar jer júzinde ornatılıp atırǵan patshalıqtı miyras etetuǵın qutlılar. Qoylar qorqınıshlı sózlerdi esitedi: «Mennen ketińler, sizler shaytan hám onıń perishteleri ushın tayarlanǵan máńgilik otqa laǵnetlengenler» (41-ayat).
Jer júzinde Patshalıqtı ornatıw
Ezekiel 36-bólimnen kitap aqırına shekem Rabbı Isanıń Izrail ushın qaytıwı hám milletlerdi súd etiwden keyingi waqıyalar haqqında eń tolıq maǵlıwmat beredi. Payǵambar Izraildiń jańa tuwılıwın súwretleydi hám jer, qáwim aymaqları, ibadatxana ibadatı hám onıń imaratları haqqında maǵlıwmat beredi. Pútkil súwret ushın áhmiyetli basqa nárseler Isayada tabıladı.
Ezekiel 37-bólimde biz payǵambardıń qurǵaq súyekler oypatlıǵına alıp ketilgenin oqıymız, bul Izraildiń házirgi jaǵdayın bildiredi. Oǵan aytılǵan: «Bul súyeklerge payǵambarshılıq et» (4-ayat). Sonnan keyin Muqaddes Ruwh súyeklerdi paylar, et hám teri menen qaplawǵa kirisken. Kiyindirilgen tirishilik deneleri turıp, Izraildiń jaqın tiriliwin hám qayta tikleniwin bildiredi. Keyingi bólimlerde biz Rabbı Isanıń 1000 jıllıq húkimranlıǵı dawamında xalıq hám ibadatxana súwretlerin kóremiz. Shirkewdiń aspanlıq shaqırıwı bar, al Izrail jer júzinde húkimranlıq etedi – baxtlı hám gúllenetuǵın húkimranlıq.
Biz bul printsipni Jaratıwda kóremiz – baǵ hám onnan aǵıp shıǵatuǵın dárya, jer júziniń tórt múyeshine bóliniw hám ónimlilik hám bereket alıp keliw – búgingi dáwirde Muqaddes Ruwh haqıyqıy máshihiyler arqalı islep atırǵanday (Yuhanna 7:37-39). Rabbı Isanıń mıń jıllıq húkimranlıǵında ibadatxanadan aǵıp shıǵatuǵın dárya barǵan sayın keńeyip hám tereńlesip, jerdi hám Óli teńizdi emleydi (Ezekiel 47:1-12). Máńgilik jaǵdayda bizde aǵıp atırǵan dárya bar, ol jer júzine óz máńgilik jaǵdayında quwanısh, emlew hám ónimlilik alıp keledi, hám Ezekieldegi sıyaqlı tereklerde emlewshi japıraqlar menen (Ashıw 22:1-2).
Isaya hám Mikah ekewi de Ierusalimdi pútkil jer júziniń orayı sıpatında kórsetedi, sol jerde Qudayǵa ibadat etiledi hám sol jerden dúnyanıń barlıq milletleri ushın nızam shıǵadı. Rabbı Isa «kóplegen xalıqlar arasında súd etedi, hám uzaqtaǵı kúshli milletlerdi ayıplaydı. Hám olar óz qılıshların soqaǵa, hám nayzaların kesiw quralına aylandıradı. Millet milletke qarsı qılısh kótermeydi, hám olar endi urıstı úyrenbeydi. Biraq olar hár bir adam óz júzim terekleriniń astında hám injir terekleriniń astında otıradı. Hám hesh kim olardı qorqıtpaydı» (Mikah 4:3-4; Isaya 2:4).
Bul ózgeretuǵın barlıq nárse emes, sebebi jırtqısh haywanlar ósimlik jemeytuǵın boladı hám bir waqıtları olar awlaǵanlar menen baxtlı aralasıp ketedi. Hátte náresteler de ólimli jılanlardıń ininiń jaqınında oynay aladı. Bul keremet ózgerislerdiń sebebi ne? «Olar meniń barlıq muqaddes tawımda zıyan keltirmeydi hám joq etpeydi; sebebi jer júzi Rabbıdıń bilimi menen teńizdi suw qaplaǵanday tolıq boladı» (Isaya 11:9). Isaya bul baxtlı waqıttı súwretleydi: «Shól hám jalǵız jer olar ushın quwanadı. Hám shól quwanadı hám gúl sıyaqlı gúlleydi. Ol mol gúlleydi, hám quwanısh hám qosıq penen quwanadı... Olar Rabbıdıń dańqın hám bizdiń Qudayımızdıń ullılıǵın kóredi» (35:1-2).
Dúnyanı ádillik penen súd etiw
Pawl Afinadaǵı tıńlawshılarına Qudaydıń «házir hár bir adamǵa hámme jerde táwbe etiwdi buyırǵanın eskertken, sebebi Ol bir kúndi belgilegen, sol kúnde Ol dúnyanı ádillik penen Ózi belgilegen adam arqalı súd etedi: Ol barlıq adamlarǵa Onı ólilerden tiriltiw arqalı isenim bergen» (Elshiler 17:30-31).
Adamnıń qulawınan berli bul dúnya zorlıq hám qatılıq dúnyası bolǵan. Ádilsizlik hám ekspluatatsiya bul házirgi sistema dawam etkenge shekem dawam etedi. Urıslar, kesellikler, jalǵanlar hám aldawlar bizdiń átirapımızda, hám olar adam Qudayǵa birinshi ret boysınbaǵan eń áyyemgi waqıtlardan berli bar. Hech nárse ózgergen joq hám Quday qálemeshe ózgermeydi, sebebi Quday buyırǵan: «Men onı awdaram, awdaram, awdaram, hám ol endi bolmaydı, huqıqı bar adam kelgenshe hám men onı oǵan beremen» (Ezekiel 21:27).
Revolyutsiya hám adamnıń narazılıǵınıń dawısı tek Qudaydıń truba dawısı máńgilik tınıshlıqtı buyırǵanda tınıshlanadı. Bir nızam, bir húkimdar hám bir ibadat butparastlıq, eki júzlilik hám aldawdı almastıradı. «Isanıń atına hár bir tize iyilsin... hám hár bir til Isa Máshihtiń Rabbı ekenin moyınlasın, Atası Qudaydıń dańqı ushın» (Filipililer 2:10-11; Isaya 45:23).
Rabbı Isa dúnyanı súd etiw ushın kelip atır. Ol húkimranlıq etetuǵın, qorǵaytuǵın hám basqaratın joqarı Súdya. Ol bul barlıq rollardı tolıq húkimranlıq, kúsh hám ádillik penen orınlaydı. Haqıyqatında, Quday barlıq húkimdi Ulına tapsırǵan» (Yuhanna 5:22).
Ashıw kitabınıń aqırına jaqın biz oqıymız: «Hám men úlken aq taxttı kórdim, hám onıń ústinde otırǵan adamdı, onıń júzinen jer hám aspan qashıp ketti... hám men ólgenlerdi, kishilerdi hám úlkenlerdi, Qudaydıń aldında turǵanın kórdim... hám ólim hám tamuq ózlerinde bolǵan ólgenlerdi berdi, hám olar súd etildi... Hám ólim hám Hades ot kólge taslandı. Bul ekinshi ólim. Hám kimniń atı ómir kitabında jazılmaǵan bolsa, ol ot kólge taslandı» (Ashıw 20:11-15).
Payǵambarshılıqtı orınlaw hám Qudaydıń maqsetlerin ámelge asırıw
Biz Qudaydıń rejesi hám kestesi bar ekenin kórdik. Hámme nárse waqtında hám sol universal rejege muwapıq, ol «belgilengen... qılmıstı tamamlaw, hám gúnálarǵa shek qoyıw, hám nahaqlıq ushın yarasıw, hám máńgilik ádillikti ornatıw, hám kózqaras hám payǵambarshılıqtı múrlaw hám Eń Muqaddesti maylaw ushın» (Daniyel 9:24).
Yuhannanıń kózqarası «kel» degen eń ájayıp sózdiń qaytalawı menen tawsıladı, Qudaydıń awzınan shıqqanday. Kóplegen ájayıp, baxtlı hám quwanıshlı kórinisler bar, biraq bizdiń Qudayımız Óz Kitabın juwmaqlawdaǵı náziklik júrekke quwanısh, minnetdarshılıq hám muhabbat alıp keledi. Ol járiyalaǵan: «Mine, Qudaydıń shatırı adamlar menen. Hám Ol olar menen jasaydı, hám olar Onıń xalqı boladı, hám Quday Ózi olar menen boladı, hám olardıń Qudayı boladı. Hám Quday olardıń kózlerinen barlıq kóz jasların súrtedi, hám endi ólim bolmaydı, qayǵı da, jılaw da bolmaydı, endi hesh qanday awırıw da bolmaydı, sebebi burınǵı nárseler ótip ketti. Hám taxtta otırǵan Ol aytqan: «Mine, men barlıq nárselerdi jańalayman» (Ashıw 21:3-5).
ESLETPE Dáslepki tekstler KJV-dan alınǵan, biraq Newberry baspasına sáykes durıs dep esaplanǵan ózgerisler bolıwı múmkin.
