Zabırlarda Máshih tárepinen aqlanǵan Maylanǵan
Máshihke kirisiw: Maylanǵan
Biz Zabırlarda Máshih penen Qudaydıń Maylanǵanı (Zabır 2:2 ESV) sıpatında tanısamız, Onı Quday «Meniń Patsham» (6-ayát) dep te ataydı. Zabırlarda «patsha» atalǵanda, bul Izrail taxtınıń iyesi, ádette Patsha Dawıt haqqında aytıladı. Biraq, «patsha» «Maylanǵan» dep atalǵanda, zabırshı Máshih haqqında da payǵambarshılıq etken bolıwı múmkin. Zabır 2 Máshih Patshalar Patshası sıpatında ornatılǵan Qıyınshılıq dáwiriniń sońǵı kúnleri haqqındaǵı payǵambarshılıq: «Men Óz patshamdı Sionǵa, Óz muqaddes tawıma mayladım» (6-ayát, JND). 7-9-ayatlarda Máshih, Ulı sıpatında, Quday wáde etken miyrasın járiyaladı.
Zabır 89 Yahovanıń Dawıt penen 2 Samuel 7:4-17-de dúzgen kelisimin tolıq súwretleydi. 3-4-ayatlarda Máshihtiń patshalıǵı máńgi ornatılatuǵını, yaǵnıy zamanıń aqırına shekem dawam etetuǵını haqqındaǵı ant qaytalanadı. Dawıt kelisimi 19-37-ayatlarda tastıyıqlanadı. Biz oqıymız: «Men Óz qulım Dawıttı taptım; Onı Óz muqaddes mayım menen mayladım... Hám Men Onı tuńǵısh etemen, jer júzindegi patshalardıń eń joqarısı... Men Onıń ushın máńgi saqlayman, hám Meniń kelisimim Onıń ushın bekkem turadı. Men Onıń áwladın máńgi hám Onıń taxtın aspan kúnleri sıyaqlı ornataman» (20,27-29-ayátlar ESV).
Zabır 132:10-14 antı qaytalaydı, Yahovanıń [Rabbiniń] húkimranlıǵın atap ótedi. Muqaddes Ruh bizge 13-14-ayatlarda aytadı: «Sebebi Rabbi Siondı sayladı; Ol onı Óz turar jayına qáleydi: «Bul Meniń máńgi dem alıw orınım; bul jerde men jasayman, sebebi men onı qáledim.»»
Maylaw ámeliyatı yamasa «Maylanǵan» atı bolmaǵan basqa kóplegen zabırlar «máshihlik zabırlar» dep tán alınadı, sebebi olar Máshih haqqında sóyleydi, biraq hár bir bólimniń barlıq ayátları Oǵan qollanılmaydı. Luka 24:26-27,44-46-da Ol Zabırlardıń Óz azapları haqqında da, Óz dańqı haqqında da sóylegenin ayttı. Zabır 22 hám 69 Onıń adamlar tárepinen jaman hám ádilsiz qatnasqa shıdamlılıǵı hám Qudaydıń gúná ushın qamshısı astında azap shekken waqıtta sezgen tereń sezimlerin súwretleydi. Injil jazıwshıları bul eki zabırdan ayátlar hám sóz dizbeklerin aldı. Olar basqa zabırlardıń aspektlerin de orınlanǵan dep súwretleydi. Máshihtiń kresttegi eki sózi zabırshı Dawıttıń sózlerin qollanadı. Matfey 27:46 hám Mark 15:34 Zabır 22:1-di keltiredi, onda былай delingen:
Meniń Qudayım, Meniń Qudayım, nege meni taslap kettiń? (Zabır 22:1)
Luka 23:46, «Áke, Óz ruwlımdı qolıńa tapsıraman!» Zabır 31:5-tiń bir bólegin keltiredi.
Zabır 2-de Máshih: Tuwılıwınan Qullıqqa Shekem Sionda Taxtqa Otırıwǵa Shekem
Zabır 2 Armageddondaǵı dúnya kúshleriniń súwretlemesi menen baslanadı. Biraq 7-9-ayatlarda Máshih Óz Ákesiniń Ózine tuwılǵan waqıttaǵı járiyası haqqında sóyleydi: ««Sen Meniń Ulımsań, búgin men seni tuwdım» (7-ayát, Hákimler 13:33 penen salıstırıń). Bul máńgi qatnas Máshih Adam sıpatında da haqıyqat bolıp qala beredi.
Hákimler 4:23-28-de shákirtler Zabır 2:1-2-ni Qudaydıń Qulınıń ómiri dawamında, ásirese Onıń sudında hám krestte qarsı turǵan usılına qollanadı. Biraq Qudaydıń Óz Máshihi ushın niyetleri orınlandı – Máshih, qutqarıw arqalı, patshalıq húkimetin alıw huqıqlarına iye (Ashıw 5:7-ge qarań). Hawa, Quday Óz Máshihin Sionda taxtqa otırtıwǵa tayın!
Zabır 16-da Máshih: Ómir Jolındaǵı Qáwipsiz Adam
Pentekostta waǵız etip, Piter Zabır 16:8-11-di keltirdi hám Dawıttıń shınında Máshih haqqında sóylegenin ayttı (Hákimler 2:23-32). Biraq pútkil zabır máshihlik. Rabbiniń namaz ómiri 1-6-ayatlarda ashıladı. Ol bir maqset penen ómir jolın qáwipsiz Adam sıpatında basıp ótti. Onıń tolıq panası Óz Qudayında edi, Oǵan barlıq jaqsılıq ushın tolıq isendi (1-2-ayátlar). Tórtinshi ayatta Máshih haqıyqıy Izraillik hám Ózin Quday hám Óz xalqı ushın ajıratqan taqıwalı Adam sıpatında kórinedi (Shıǵıw 23:13 hám Zabır 1:1-3 penen salıstırıń). Ol Rabbini Óz úlesi sıpatında sayladı (5-ayát, sanlar 18:20-ge de qarań); hám Máshih jer júzindegi ómiri ushın Ózine berilgen úles yamasa bólek hám miyras penen tolıq qanaatlandı (6-ayát, Erkinlik 10:9, 18:1-2-di qarastırıń). Rabbi tárepinen berilgen keńes Onıń oyların, hátte tún dawamında da basqardı (7-ayát). Rabbini hám Onıń erkini Óz ómiriniń jalǵız maqsetleri etip, Ol Qudaydıń qollap-quwatlawına hám qorǵawına isendi (8-9-ayátlar). Ol hátte ólim hám jerlewge de Óz janınıń Sheolda qaldırılmaytuǵının bilip qaradı (grek: Hades) hám Óz denesiniń «shiriy baslamaytuǵının» (10-ayát KJV). Ol ushın ómir jolı Onıń tiriliwi hám Qudaydıń oń qolına kóteriliwi menen juwmaqlandı (10-11-ayátlar)!
Zabır 91-de Máshih: Quday Onıń Barlıq Jollarında Qorǵaǵan Adam
Máshih Zabır 91-de de qáwipsiz Adam sıpatında kórinedi: «Men Rabbiǵa aytaman: «Meniń panam hám qorǵanım, men isengen Qudayım»» (2-ayát ESV). Bul zabır ózgeshe, sebebi Úshliktiń barlıq úsh ilahiy shaxsı onda sóyleydi. Birinshi ayatta Ruh, zabırshı arqalı, Máshihke Qudaydıń qorǵawın kepilleydi, sebebi Máshih hárdayım Onıń menen turaqlı, jasırın qatnasta jasaǵan. Bul kepilliktiń ámeliy mánisi 3-13-ayatlarda aytıladı, onda Ruh Máshihke sóylewdi dawam etedi. Máshihtiń isenimi Áke Quday tárepinen sıylıqlanadı, sebebi olardıń óz-ara, máńgi muhabbat qatnası bar. 14-16-ayatlarda Qudaydıń Óz Máshihi menen ne isleytuǵını haqqında jeti «Men isleytuǵın» bar. «Men onı joqarıǵa qoyaman» (14-ayát, KJV/JND) Máshihtiń tiriliwi hám Qudaydıń oń qolına kóteriliwinde kórinedi (Zabır 21:2-6-ǵa qarań).
Zabır 110-da Máshih: Patsha-Ruhaniy
Máshih Ózi 1-ayattı keltirdi, Ol Fariseylerdiń Óz sorawına juwabına juwap bergende: «Máshih haqqında ne oylaysız? Ol kimniń Ulı?» (Matfey 22:41-45 ESV). 1-ayát Rabbiniń (Yahovanıń) Dawıttıń Rabbisine (Adonai) aytqan oraklı [payǵambarshılıǵı]. «Meniń oń qolıma otır» sózi Áke Quday tárepinen Máshihke Onıń kóteriliwinde aytıldı. Jańa Testamentta eń kóp keltirilgen yamasa aytılǵan tekst sıpatında, ol Xristian táliymatınıń pútkil ústki dúzilisiniń tiykarı bolıp tabıladı [Máshihtiń Ózi tiykar bolǵan barlıq Xristian táliymatların óz ishine aladı]. Qudaydıń oń qolı kúsh, joqarı húkimranlıq, turaqlılıq hám anıqlıq ornı – Ulı hám miyrasxor bolǵan Ol ushın durıs orın! 2-ayattan biz «dushpanlarıńdı ayaq astıńa qoyǵanıńsha» degen sóz Máshih Sionda Patshalar Patshası sıpatında húkimranlıq etkenge shekem degen mánisti ańlatatuǵının bilemiz, sebebi orakl dawam etedi: «Dushpanlarıńdıń ortasında húkimranlıq et!» (Zabır 2:6,9-ǵa qarań).
Biz Evreylerge 10:11-14-tiń Zabır 110:1-2-ni Máshihtiń tamamlanǵan qutqarıw jumısı boyınsha túsindiretuǵının kóremiz. Biz ushın Onıń Qudaydıń oń qolındaǵı ornı Onıń bizdiń Bas Ruhaniyımız sıpatındaǵı házirgi iskerligin kórsetedi. Ol jerde «Melkisedek tártibi boyınsha máńgi ruhaniy» – Zabır 110:4-tiń antı. Evreylerge 1 Máshihtiń Ulı sıpatındaǵı ilahiyligin dálilleydi hám Zabır 110:1-tiń antı menen juwmaqlanadı (13-ayát). Evreylerge 5-7 antıń mánisin (hám Melkisedektiń sırlı shaxsın) keńeytedi. Atap aytqanda, bizdiń Bas Ruhaniyımız ólimnen joqarı hám Qudaydıń aldında sheksiz (máńgi) ómir kúshinde jasaydı. Sonlıqtan Ol barlıq isenishlilerge ózleriniń Xristian jolında járdem bere aladı, qollap-quwatlay aladı hám saqlay aladı. Biz Melkisedektiń atınıń mánisi hám onıń kim bolǵanı – ádillik patshası hám tınıshlıq patshası (Evreylerge 7:2) – Máshihtiń jer júzindegi patshalıǵınıń eki zárúrli ózgesheligin kórsetetuǵının da kóremiz. Zabır 110:5-7 Yahovanıń oraklların Jawınger-Patshanıń Óz máńgi patshalıǵın ornatıw ushın milletlerge Óz húkimlerin qalay orınlaytuǵının súwretlew menen juwmaqlaydı.
Zabır 8-de Máshih: Universal Húkimranlıqqa Iye Adam Ulı
Zabır 8 birinshi náwbette jaratılıstıń dańqın hám adamnıń (Adamnıń) ondaǵı ornın maqtanısh etedi: «Yahova bizdiń Rabbimiz, Seniń atıń pútkil jer júzinde qanday ullı!» (1,9-ayátlar JND). 9-ayattan ayrıqsha, 1-ayát «Kim Óz ullılıǵın aspanlardan joqarı qoydı» degen sóz benen dawam etedi hám tamamlanadı. «Ullılıq» Yahovanıń Óz Máshihi arqalı jer júzindegi Qudaydıń fizikalıq patshalıǵında kórsetilgen Bar bolıwınıń kózge kórinetuǵın kórinisi (2 Piter 1:16-19 benen salıstırıń). Payǵambarshılıq boyınsha, Zabır 8 bul házirgi jaratılıstıń shıńın – Máshihtiń Adam Ulı sıpatındaǵı universal húkimranlıǵın kútpekte. Adam basqarıw hám qáwenderlikte sátsiz boldı, biraq Máshih Qudaydıń qolınıń barlıq jumısları ústine qoyılǵanda, yaǵnıy jer ústindegi hám astronomiyalıq/aspandaǵı jaratılıslarǵa da (Efese 1:10,22-ge qarań) tabıslı boladı.
1 Korinflilerge 15:45,47 Máshihti sońǵı Adam hám ekinshi Adam sıpatında súwretleydi hám Zabır 8:4-tiń (aytılatuǵın) sorawına juwap beredi: «Haqıyqıy Adam Ulı kim?» Máshih Ózi ushın «Adam Ulı» atın jiyi talap etti. «Sen barlıq nárselerdi onıń ayaqları astına qoydıń» (Zabır 8:6 ESV) sóz dizbeginiń túrleri Xristianlıqtıń birneshe haqıyqatların dálillew ushın úsh bólimde qollanıladı:
- Evreylerge 2:5-10 Zabır 8:4-6-dı keltiredi. Qudaydıń Ulı hár bir adam ushın ólim azabın shegiw ushın Adam Ulı boldı (Evreylerge 2:9). Házir barlıq nárse Oǵan boysınbaǵan bolsa da, biz Rabbini Qudaydıń oń qolında Óz Bas Ruhaniy lawazımında kóremiz, isenishlilerge járdem beriw hám olardıń jaǵdayına túsiniw hám kúnlik ómir ushın miyrim beriw ushın.
- Efese 1:20-23 Qudaydıń Máshihti qalay tiriltkenin hám Óz oń qolına otırǵızǵanın, Onı universal Rabbi hám Baslıq etip ornatqanın bayan etedi.
- 1 Korinflilerge 15:20-28 «birinshi tiriliwdi» súwretleydi, Máshihtiń tiriliwinen zamanıń aqırına hám máńgilikke shekem. Máshih «Máshihke tiyisli» hár bir adamnıń máńgi ómirge tiriltiletuǵının kepilleydi (20-23,50-55-ayátlar). 26-ayatta Ol adamnıń eń úlken dushpanı menen gúresedi – Máshih ólim ústinen jeńimpaz! Zabır 8:5-9-dıń jeńis qosıǵı 24-25-ayatlardaǵı sózlerde jańǵıradı: «bársha húkimranlıq», «bársha húkimet», «bársha kúsh» hám «bársha dushpanlar Onıń ayaqları astında».
Zabır 24-te Máshih: Dańq Patshası
Máshihtiń patshalıqtı talap etiwge moral, rásmiy hám jeke huqıqları bar. Biraq, eń tiykarǵısı, Onıń jaratıwshılıq hám húkimranlıq huqıqları bar (1-2-ayátlar). Jer óziniń barlıq tolıqlıǵı hám xalqı menen Óz Jaratıwshısına qanaatlanıw beriw hám dańq keltiriw ushın jaratılǵan. Bul shınında da Máshihtiń mıń jıllıq húkimranlıǵı dáwirinde boladı, sol waqıtta «jer Rabbiniń dańqı haqqındaǵı bilim menen toladı» (Habakkuk 2:14; Yesaya 11:9).
Zabır 102-de Máshih: Máńgi Qalatın «Sol Bir»
Evreylerge 1:10-12 Zabır 102:25-27-ni Máshihtiń Ulı sıpatındaǵı tiykarǵı ilahiyliginiń dálil tekstleriniń biri sıpatında qollanadı. Biraq pútkil zabır máshihlik hám Rabbiniń Getsemanedegi namazlarına túsiniw beredi. Atı 1-11,23-ayatlar menen birge Onıń qayǵısınıń shegin bildiredi (Luka 22:44-ti oqıń). Zabır 102:10 Onıń óliminiń sebebin beredi: «Seniń qahar hám ǵázebiń sebepli». Onıń 24-ayattaǵı namazı Ákeniń tayın juwabı menen úziledi, ol 27-ayatta dawam etedi, Oǵan esletip: «biraq Sen sol birseń, hám Seniń jıllarıńnıń aqırı bolmaydı». (Darby Awdarmasında 27-ayattaǵı esletpe «sol bir» Qudaydıń atı bolıp, «Ózgerisiz bar bolǵan» degen mánisti ańlatadı.) Hám 12-22-ayatlarda Sionǵa tiyisli wádeler Onıń arqalı, yaǵnıy «Azap shekken» (at) arqalı orınlanatuǵını aytıladı (Eremya 33:14-16-ǵa qarań)!
Juwmama Pikir
Biz Zabırlar arqalı Rabbimiz hám Qutqarımız Isa Máshihtiń kóplegen aspektlerinen lázzet alıwımız múmkin ekenligi anıq. Ol shınında kim ekenligin qádirleyik, Onıń menen bolǵan qatnasımızdan lázzetleneyik hám barlıq basqalardan joqarı bolǵanǵa sadıqlıq penen jasayık. «Isa Máshih keshe, búgin hám máńgi birdey» (Evreylerge 13:8 JND).
