Dáwıt: Qudaydıń Óz Júregindegi Adam hám Bizdiń Úlgimiz

DÁWÍT Qudaydıń Óz Júregindegi Adam

Qudaydıń xalqı Izráyil Musa basshılıǵında Egipetten qutqarılıp, Yáshua basshılıǵında Wáde Etilgen Jerdi iyeledi. Keyin, kóp jıllar dawamında Qudaydan uzaqlasıw hám túrli dushpanlar tárepinen hújimlerge ushıraǵannan soń, olar óz átirapındaǵı milletler sıyaqlı patsha soradı (1 Samuel 8:5). Quday olardıń ózine say Patsha beriwdi rejelestirgen edi (Deuteronomiya 17:14-20), ol payǵambar da bolatuǵın edi (18:15-19), biraq xalıq óz ideyalarına sáykes patsha qáledi. Sonlıqtan, Quday olardıń qálegenin berdi: Sawıl, onıń atı «qálegen» degen mánisti ańlatadı.

Birneshe jıl ishinde Sawıldıń olarǵa kerek adam emes ekenligi anıq boldı. Sawıl zárúrli sınaqtan óte almay qalǵannan keyin (1 Samuel 13:8-14), payǵambar Samuel patshaǵa Quday óz xalqına basqa húkimdar tapqanın, «Óz júregine say adamdı» (14-ayattı) bildirdi. Sawıl basqa bir zárúrli sınaqtan óte almay qaldı, hám Samuel oǵan Quday onı biykar etkenin ayttı (15:23).

Samuel Sawılǵa ashındı, biraq bir qansha waqıt ótkennen keyin Quday óz payǵambarın Betlehemdegi Yesseyge1 jiberdi (1 Samuel 16:1-5), ol Boaz benen Ruthtıń áwladı edi (Ruth 4:17). Yessey Sawıl tiyisli bolǵan Benyamin qáwiminen emes edi. Kerisinshe, ol Quday tárepinen patshalıq ushın saylanǵan Yáhuda qáwiminen edi (Jaratılıs 49:8-12). Samuel Qudaydıń kórsetpelerine sáykes Yesseydiń ulınan birin maylaw ushın kelgeninde, jetewiniń hesh biri bul joqarı lawazımǵa sáykes kelmedi, geypara olardıń sırtqı kórinisi Samuelge unasa da (1 Samuel 16:1-10). Endi ne boladı? Taǵı bir ul bar edi, eń kishisi, Dáwıt atlı jas jigit. Ol qoylar menen dalada edi. Olar onı shaqırdı, hám Dáwıt úyge kirgeninde Rabbı Samuelge onıń maylanatuǵın adam ekenligin tastıyıqladı (12-ayat).

Dáwıt Yesseydiń segizinshi ulı edi. Injilde segiz sanı kóbinese jańa tártipti ańlatadı. Bul Dáwıttıń Sawılǵa yamasa Dáwıttıń óz aǵa-inilerine salıstırǵanda pútkilley basqasha ekenligin kórsetedi.

Dáwıttıń Maylanıwı

Eń kishi inisi bolǵanı ushın, Dáwıt Samuelge usınıwǵa múnásip dep esaplanbaǵan bolıwı múmkin. 1 Samueldiń jazıwshısı Dáwıttıń múnásibetin qısqasha kórip shıqtı, hám olar bizge zárúrli sabaqlar beredi:

• Dáwıt dalada qaldı (11-ayat). Bul onıń qasınan qaldırılǵanın ańlatıwı múmkin. Biraq, evrey sózi «qaldıq» túsinigin ańlatadı, bul basqalardıń bolıwı kerek bolǵan yamasa olarda bolıwı kerek bolǵan, biraq bolmaǵan qásiyetlerdi bildiredi. Quday óz xalqında kórgi kelgen qásiyetlerdi qaldıqta saqlaydı.
• Dáwıt qoylardı baǵıp atırǵan edi, yamasa «olardı saqlap atırǵan edi» (NKJV). Bul termin birinshi ret Jaratılıs 4:2 de qollanılǵan hám Injil boyınsha qoy baǵıwshınıń ǵamxorlıǵı ushın ádettegi termin. Bul úyirdi basqarıw, baǵıw hám qorǵawdı ańlatadı. Dáwıt 1 Samuel 17:34-35 te kóbirek maǵlıwmat beredi.
• Úyge shaqırılǵan Dáwıt Samuelge tanıştırıldı. Ol «kirgizildi2» (1 Samuel 16:12). Bul sabaqtı bizge qollanıw, Rabbı Isa Mesihti jaǵdaylarǵa yamasa mútájliklerge kirgiziw yamasa tanıtıw ushın ruwxıy háreketti bildiredi.
• Dáwıttıń fizikalıq ózgeshelikleri óte jaqsı edi. Ol «qızǵılt [sózinen kelip shıqqan Adam], jarqın kózli [súykimli júzli], hám kelbetli» edi (12-ayat). Bul elementler Rabbı Isada kámil kóriniste kóretuǵın súykimli ruwxıy qásiyetlerdi bildiredi.
• Dáwıt kirgizilgeninde, Quday Samuelge ayttı: «Tur, onı mayla, sebebi bul ol [sol adam].» Bul bizge Qudaydı esletedi, Ol Rabbı Isa Mesihti maylaw ushın Muqaddes Ruwx túsip kelgeninde aspanlardı ashqan edi (Húkimler 10:38). Áke ayttı: «Bul Meniń súyikli Ulım, Men Oǵan óte razıman» (Matta 3:17). Injil boyınsha, maylaw Quday ushın jámiyetlik xızmettiń kózqarasında boladı.
• «Sonnan keyin Samuel may shaxın3 alıp, onı aǵa-inileriniń ortasında mayladı» (1 Samuel 16:13). Dáwıt kirgizilgennen keyin dárhal orayǵa aylandı, hám keyin olar Samueldiń kórsetpelerine sáykes stol átirapına4 otırdı (11-ayat). Keyinirek, Dáwıt dıqqat orayı, jıynalıw orayı hám basqa nárselerdiń orayı boldı. Sol sıyaqlı Rabbı Isa Mesihtiń Óz atına jıynalǵanlardıń yamasa Óz atı sebepli jıynalǵanlardıń «ortasında» bolıwı unaydı.
• «Rabbı Ruwxı sol kúnden baslap Dáwıttıń ústine tústi» (13-ayat). May5 menen maylaw bunıń belgisi edi: Quday Muqaddes Ruwx onıń ústine kelgeninde Dáwıtqa Óz múhrin qoydı. Yahya Shomıldırıwshı Qudaydıń kórsetpelerine sáykes Rabbı Isa Mesihti Ruwx kelip Oǵan qalıp qoyǵanında anıqladı (Yuhanna 1:32-34).
• Bul barlıq nárseler (1 Samuel 16:11-13) tınıshlıq qurbanlıǵı, Samuel alıp kelgen hám qurban etilgen buǵa menen támiyinlengen awqatqa baylanıslı edi (2,5-ayatlar). Rabbı Keńesi menen baylanıslı, biz Rabbı Isa Mesihtiń shaxsı hám jumısınıń kóp túrli táreplerinde Oǵan dıqqat awdaramız hám Oylanamız.
• Bul jaǵdaylardı búgingi kúnge qollanıw arqalı biz olarda Rabbı Isa Mesihtiń atına jıynalǵan múminler ushın súwretlemelerdi kóre alamız (Matta 18:20). Ol Baǵıwshı, Maylanǵan, Oray, Qurbanlıq hám basqa da kóp nárseler.

Dáwıttıń Sheberligi Hám Ózgeshelikleri

Sawıl jaman ruwx tárepinen qıynalǵanında, onıń xızmetshileri oǵan jeńillik ushın arfa shertetuǵın sheber adam tabıwdı usınıs etti. Sawıldıń xızmetshilerinen biri Dáwıt haqqında jaqsı gúwalıq berdi: «Mine, men Betlehemdegi Yesseydiń ulı, sheber shertetuǵın, kúshli batır, jawınger adam, sózinde aqıllı hám kelbetli adamdı kórdim; hám Rabbı onıń menen birge» (1 Samuel 16:18). Bul ájayıp gúwalıqta kem degende jeti ózgeshe qásiyet bar. Bul jaǵdaylar Dáwıttıń ómirinde kórsetildi, olardıń qádirin kórsetti.

• Dáwıt «Betlehemdegi Yesseydiń ulı» edi, bul Rabbı menen baylanıstı hám Betlehem, «awqat úyi» yamasa «nan» menen baylanıstı ańlatadı.
• Dáwıt tarlı sazlarǵa «sheber shertetuǵın» edi, olar kóbinese qosıq aytıw menen birge qollanılǵan hám Qudayǵa yamasa adamǵa juwap beriwdi bildiretuǵın edi.
• «Kúshli batır» degen sóz Dáwıtta «jeńimpaz» qásiyetleri bar ekenligin ańlatadı, onıń úlken áke-babaları Boaz hám Ruth sıyaqlı. Evrey sózi chayil, geyde «pák» dep awdarıladı, olardıń ekewi ushın da qollanılǵan (Ruth 2:1, 3:11, 4:11).
• Jawınger yamasa urıs adamı sıpatında Dáwıt «urıs adamı» dep atalǵan. Ol dushpanǵa qarsı turıwǵa qábiletli edi. Búgin biz Qudaydıń tolıq sawıtın kiyiwimiz kerek (Efesuslılar 6:10-18) jeńimpazlar bolıw ushın – Qudaydıń júregine say er adamlar hám hayallar.
• «Sózinde aqıllı» degen sóz Dáwıttıń túsiniw menen sóylegenin ańlatadı. Biz bunı islew ushın «joqarıdan kelgen danalıqqa» mútájbiz (Yakob 3:17).
• «Kelbetli» Dáwıttıń sırtqı kórinisine tiyisli, Potifar úyindegi Yusuf sıyaqlı (Jaratılıs 39:6).
• Bálkim bul gúwalıqtaǵı eń zárúrli jaǵday «Rabbı onıń menen birge» degen sóz. Bul Yusuf penen de qıyın jaǵdaylarda bolǵan edi (Jaratılıs 39:3,21). Kesariyada Kornelius úyinde sóylegen Pyotr bul anıq jaǵdaydı atap ótti: Quday Rabbı Isa Mesihtiń jámiyetlik xızmeti dawamında Onıń menen birge edi (Húkimler 10:38). Biz Onıń ushın ne islesek te, biz ushın da sonday bolsın!
• Súyikli Dáwıttıń atı «súyikli» degen mánisti ańlatadı, hám bizde onı súygen adamlar dizimi bar. Bul búgingi kún ushın túrli sabaqlar yamasa qıyınshılıqlardı ańlatadı.
• Rabbı Dáwıttı baqlap hám ol haqqında jazǵanında onı súygen bolıwı kerek. Biz Dáwıttıń ulı Sulayman haqqında Rabbı onı súygenin oqıymız (2 Samuel 12:24; 1 Shejire 22:9).
• Patsha Sawıl, dáslep Dáwıttı qattı súygen edi (1 Samuel 16:21), Dáwıt «onıń aldında turǵanında» hám onıń xızmetine kirgeninde. Ol arfa shertiw menen Sawılǵa jeńillik ákeldi, hám onıń sawıtın tasıwshısı boldı. Biraq, Sawıldıń súyiwshiligi ǵázepke hám qızǵanıshqa aylandı, hayallar Dáwıttı on mıńlardı óltirgeni ushın, al Sawıldı mıńlardı óltirgeni ushın maqtadı (1 Samuel 18:6-8).
• Sawıldıń ulı Yonatan, taxt miyrasxorı, Dáwıttı «ózi sıyaqlı» súygen edi (1 Samuel 18:1, 20:17; 2 Samuel 1:23) Dáwıttıń Goliat ústinen jeńisinen keyin, bul urıstı Yonatan hám/yamasa onıń ákesi urısıwı kerek edi. Yonatan Dáwıt penen kelisim dúzip, oǵan óz qádir-qımbatınıń belgilerin berdi: qılıshın, sadaǵın hám belbewin. Onıń sandalaları atalmapadı, bálkim bul, aqır-aqıbetinde, Yonatan Dáwıtqa ergespeytuǵının kórsetiwshi bolıwı múmkin. Kerisinshe, Yonatan ákesi menen qaldı, bul Yonatannıń waqıtsız ólimine alıp keldi. Sonıń menen birge, Yonatan Rabbı Isa Mesihti Messiya dep tán alatuǵın evrey múminleriniń jaqsı úlgisi.
• Izráyil hám Yáhuda Dáwıttı súygen edi (1 Samuel 18:16), biraq olardıń oǵan bolǵan súyiwshiligi Yonatannıń ózgermeytuǵın súyiwshiligine qaraǵanda ózgerip turdı.
• Sawıldıń qızı Mikal Dáwıttı súygen edi, biraq bul tábiyiy súyiwshilik edi (20,28-ayatlar), sebebi ol Dáwıttıń Rabbıǵa hám Onıń máplerine bolǵan súyiwshiligin qádirlemedi (2 Samuel 6:16,20-23).
• Sawıldıń xızmetshileri de Dáwıttı súygen edi, kem degende basında. Keyinirek, Sawıldıń basımı astında olar Dáwıttıń tárepin alıwǵa hám Sawılǵa qarsı shıǵıwǵa batıl bolmadı. Sonıń menen birge, Sawıldıń xızmetshilerinen kóbirek adam Dáwıtqa ótti (qarań 1 Shejire 12:1-2). Nátiyjede, Sawıl óz sadaqshıların joǵalttı, bul onıń Filistiyalılarǵa qarsı sońǵı urısında ólimge alıp keldi, olar Sawıl patshaǵa hújim etkeninde. Durıs qorǵanıwı bolmaǵanı ushın ol óltirildi (1 Samuel 31:3; Dáwıttıń joqlawın oqıń 2 Samuel 1).
• Tir patshası Hiram Dáwıttı súygen edi (1 Patshalar 5:1). Hiram Rabbı Dáwıttıń xalqın súygenin tán aldı hám Sulaymanǵa ibadatxana qurılısı ushın materiallar jiberiwdi usınıs etti (2 Shejire 2:11-13).
• Juwmaq Joqarıdaǵı jaǵdaylar Dáwıt, Qudaydıń júregine say adam menen baylanıslı birneshe zárúrli jaǵdaylar. Olar Qudaydıń Ruwxı tárepinen Onıń Sózinde bizdiń ruwxıy ósiwimiz hám ruwxlandırıwımız ushın jazılǵan. Bizge Dáwıttıń kóbinese Rabbı Isa Mesihtiń, Dáwıttıń ullı Ulı, úlgisi ekenligi esletiledi, hám Dáwıt kóp jaǵdaylarda qáte islese de, Rabbı hesh qashan qáte islegen emes.

Dáwıt geyde múminlerdiń úlgisi. Onıń qáteleri bizge kóp eskertiw, dúzetiw hám ruwxlandırıw sabaqların beredi. Ol sonday-aq Shirkewdiń kóteriliwinen keyin jasaytuǵın (1 Tesalonikalıqlar 4:14-18) hám úlken sınaqlardan ótiwi kerek bolǵan (Ashıw 6-7, 14-15) evrey múminleriniń qaldıǵınıń úlgisi. Kóp zaborlar hám payǵambarlıqlar olarǵa hám olar ótetuǵın úlken qıyınshılıqqa tiyisli.

Dáwıt haqqında qoy baǵıwshı, jawınger hám Quday adamı sıpatında kóp kitaplar jazılǵan. Jas jigit sıpatında – bul maqaladaǵı sıyaqlı – yamasa er, áke, qart adam, mámleket ǵayratkeri, general, ruwxıy basshı hám basqa da bir qatar lawazımlar sıpatında onıń haqqında izertlewler jazılǵan yamasa ele de jazılıwı múmkin. Bulardıń barlıǵı biz ushın da kóp sabaqlar beredi, teris hám unamlı.

Biz Jańa Testamentta hám Rabbı Isa Mesihtiń menen baylanıslı atalǵan birinshi adam Dáwıt, «patsha» dep atalǵanın umıtpawımız kerek (Matta 1:1, 6). Onıń atı sońǵı ret Ashıw 22:16 da ushırasadı. Áhmiyetlisi, onıń atı kóbinese Izráyildegi keleshek patshalıq penen baylanıslı (Ezekiel 37:24).

ESKERTMELER

1. Yessey atı Evrey Injilinde 42 (6x7) ret ushırasadı. Onıń atı bálkim «Men iyelemen» degen mánisti ańlatadı.
2. «Hám ol kirgizildi» degen sóz Evrey Injilinde jeti ret ushırasadı, biraq ol hárdayım bunday awdarıla bermeydi (Jaratılıs 29:13; Hákimler 19:21; 1 Samuel 16:12; 2 Patshalar 4:2; 2 Shejire 25:23, 36:4; Ezekiel 17:4).
3. Samuel Sawıldı patsha etip maylaǵanında ol shishe yamasa butılka qollanǵan (1 Samuel 10:1), ol sınatuǵın edi. Bul Sawıldıń patshalıǵınıń sınırı múmkin ekenligin kórsetti. Haqıyqatında da, onıń sadıqsızlıǵı sebepli onnan alındı. Dáwıttı maylaw ushın Samuel shax qollanǵan, bul máńgi kúsh belgisi. Ol qurban etilgen buǵadan alınǵan bolıwı múmkin.
4. Samuel ayttı: «Sebebi ol bul jerge kelgenshe biz otırmaymız» (11-ayat). Evrey sózi «dóńgelek boyınsha otırıwdı» ańlatadı.
5. «Messiya» sózi «Maylanǵan» degen mánisti ańlatadı, hám ol «maylaw» hám «maylanıw» sózleri menen bir túbirden kelip shıqqan. Ulıwma, bul túbirden kelgen sózler Evrey Injilinde 70 ret ushırasadı. Jańa Testamentta bul sóz «Máshi» yamasa «Maylanǵan» degen mánisti ańlatadı, grek tilinen Christos.

Dáwıttıń Ullı Ulı, Qudaydıń Ulı Ulıń dúnyaǵa keliwi ayıplaw maqsetinde emes edi; Musa nızamı bunı óte nátiyjeli túrde ámelge asırǵan edi. Ol qutqarıw ushın keldi. Izráyildegi taqıwalılar Dáwıt úyinde «qutqarıw shaxınıń» kóteriliwin kútti, ol olardı dushpanlarınan qutqaratuǵın edi (Luka 1:68-71), biraq bul ádewir ullı nárse. Qutqarıw gúnádan hám onıń aqıbetlerinen, hám onıń kólemi dúnya.

Sonıń menen birge, Qudaydıń Ulı jerge ayıplaw maqsetinde kelmegen edi. Onıń bul jerdegi bar bolıwı, Ol Nur bolǵanı ushın, hám nur hámme nárseni ashıq etkeni ushın, ayıplawdı ákeldi. Sonlıqtan Ol barlıq adamlardı sınaqqa aladı. Nur jaqtılandırıw hám kórsetiwde háreket etedi, hám onıń bar bolıwında adam eki túrli háreket etedi. Eger ol jamanlıq islewshi bolsa, ol qarańǵılıqtı súyedi hám nurdı jek kóredi, sebebi ol onı ayıplaydı. Biraq eger ol haqıyqat islewshi bolsa, ol nurdı qarsı aladı hám oǵan keledi. —Frank B. Hole, Yuhanna Injili