Minezi
Imansızlarǵa qaraǵanda durıs minez-qulqqa iye bolıwımız zárúr. Yadımızda bolsın, Rabbı Iysa kóbinese Óz átirapındaǵılarǵa Óziniń kelgenin kórsetiwge májbúr boldı qutqarıw ushın joǵalǵanlardı (Luka 19:10). Ol dúnyaǵa «dúnyanı ayıplaw ushın emes, bálkim dúnya Onıń arqalı qutqarılsın» dep keldi (Yoxanna 3:17 KJV). Shákirtler Luka 9:54 te Rabbıdan: «Sen qáleseń be, biz aspanan ot túsirip, olardı joq eteyik ...?» dep sorap, nadurıs minez-qulqqa iye boldı. Sol sıyaqlı, biz de qutqarılmaǵanlarǵa qaraǵanda ayıplawshı minez-qulqqa iye bolıwımız múmkin.
Háwariyshi Pawel bizge esletti: «Sırtqıdaǵılardı ayıplawǵa meniń ne ishim bar? ... Sırtqıdaǵılardı Quday ayıplaydı» (1 Korinfliler 5:12-13). Imansızlardı ayıplaw yamasa olardan imanıylar sıyaqlı háreket etiwdi kútiw bizdiń isimiz emes. Biz joǵalǵanlarǵa súyispenshilikli minez-qulq kórsetiwimiz kerek, yadımızda bolsın, qutqarılmaǵan adamlar bizdiń minez-qulqımız arqalı jeńiliwi múmkin (1 Butrus 3:1-2).
Shańaraq penen qarım-qatnas
Injildegi eń birinshi shańaraqta imanıylar menen imansızlar aralas edi (Jaratılıs 4:1-5). Qabıl menen Hábil haqqındaǵı gúrrińde biz eki imanı ata-ananıń barlıq balalarınıń Rabbıǵa eretuǵının kepillemeytuǵının bilemiz. Bul bólimge qaraǵanda biz Hábildi kóremiz:
Óz aǵasınıń ne islegenine qaramastan, Rabbıǵa boysındı hám Oǵan xızmet etti.
- Aǵasınıń úlgisine ergen joq, yamasa aǵasın quwantıw ushın ǵana nadurıs is islegen joq.
- Aǵası menen qıyınshılıqlar tuwdırsa da, Rabbıdıń ne qálegenin bilgenin orınladı.
- Bul Hábilge úlken qımbatqa tústi, biraq onıń gúwalıǵı búgin de jasaydı.
Yaqup penen Esawdıń qarım-qatnası shańaraqtaǵı qıyınshılıqlardıń basqa bir mısalları. Yaqup ómirinde kóp ret sátsizlikke ushırasa da (Jaratılıs 27–33), ol Qudayǵa erdi. Onıń úlken aǵası Esaw ergen joq, hám shınında da ol bilip turıp basqa baǵıtqa ketti. Ol Qudayǵa qarsı shıǵıwdı tańladı (Jaratılıs 28:8-9), Edomlıqlardıń ákesi boldı. Olar Yaquptıń áwladları, Izrailliklerge jaman múnásibette bolǵan xalıq edi (Obadiya 1 di qarań).
Yaqup aǵasına qanday múnásibette boldı? Ekevi de perzentli bolıp, qayta qosılǵannan keyin, olardıń dáslepki kelispewshiligi sheshildi, biraq biz Yaquptıń óz shańaraǵın Esawdıń shańaraǵı menen aralastırmaǵanın kóremiz. Onıń ornına, ol Sukkotta jasaw ushın jolǵa shıqtı (Jaratılıs 33:16-17). Sabaq sonda, olar fizikalıq jaqtan tuwısqan bolsa da, Yaqup Esaw menen tolıq sheriklik ete almadı. Olar ruwxıy jaqtan tuwısqan emes edi.
Biz kóbinese ózimiz basqara almaytuǵın jaǵdaylarǵa túsemiz. Imansızlar shańaraǵında jasaytuǵın másehiy bala yamasa óspirim, yamasa qutqarılmaǵan joldası menen turmıs qurǵan imanı er yamasa hayal, bular imanı adam ápiwayı ǵana kete almaytuǵın jaǵdaylar emes. Onıń ornına, biz durıs minez-qulqqa iye bolıw úydegi imansızlardıń qutqarılıwına alıp keliwi múmkin ekenin kóremiz (1 Korinfliler 7:13-16; 1 Butrus 3:1-2). Rabbı bizdiń júreklerimizdi biledi, bizdiń duwalarımızdı esitedi hám shańaraq aǵzalarımızdı qutqarıwdı qáleydi.
Hátte Rabbıdıń da dáslep Oǵan ergen yamasa isengen shańaraq aǵzaları bar edi (Yoxanna 7:5). Shınında da, geyde olar Onı kúsh penen alıp ketiwge háreket etti, Oǵan hesh qanday húrmet kórsetpedi (Mark 3:31, 6:4). Rabbı óz fizikalıq shańaraǵına gúman etse de (Yoxanna 19:27), Onıń bizge bergen úlgisi bizdiń ruwxıy shańaraǵımızdıń eń zárúrli ekenin kórsetedi (Matta 12:48-50). Rabbı óz jerdegi shańaraǵına hárdayım húrmetli boldı, hám aqır-aqıbetinde biz Onıń aǵası Yaquptıń Onıń shın shákirti bolǵanın kóremiz (Galatiyalılar 1:19). Keliń, Rabbıdıń shańaraǵımızǵa qanday múnásibette bolıw hám olarǵa qáweter etiw haqqındaǵı ájayıp úlgisine eriyik. Ol olardı súydi, olarǵa húrmetli boldı, olarǵa gúman etti hám olar menen shınshıl boldı; hám olar Onıń shákirtleri boldı. Bul bizdi isenim menen toldırıwı kerek.
Jumıstaǵı qarım-qatnaslar
Biz Ester kitabında Mordekaydıń gúrrińin oqıy alamız. Ol Esterdiń ájaǵası edi hám onı óz qızı sıyaqlı tárbiyaladı (Ester 2:5-7). Ester keyinirek patsha ayel boldı. Mordekay ózin Qudayǵa isenbeytuǵın patsha Ahasuerustıń qaqpasında taptı. Óz qálewi menen emes, Mordekay tutqınǵa alınǵan edi hám patsha Ahasuerustıń patshalıǵına kóship ótiwge májbúr boldı (6-ayát). Hátte bul jaǵdayda da, ol óz jumısında Rabbıǵa sadıq boldı hám geybir adamlar patshanı óltiriwdi joybarlap atırǵanın xabarladı (21-23-ayátlar). Dáslep ol islegen isi ushın hesh qanday sıylıq almadı.
Sadıq Mordekay ózin Qudaydıń dushpanı bolǵan Haman atlı zárúrli bir shahzadaǵa bas iyip bermeytuǵın jalǵız adam retinde taptı (3:1-5). Ol Agag arqalı Amalekli edi (3:1; 1 Samuel 15:8), Esawdıń áwladlarınıń áwladları bolǵan xalıq (Jaratılıs 36:12). Olar Qudayǵa qarsı edi hám Onıń xalqına qarsı gúresti (Shıǵıw 17:8). Mordekay Qudayǵa sonsha dushpan bolǵan adamǵa qalay bas iyip beredi? Mordekay qattı islewge hám kórsetpelerge boysınıwǵa tayın edi, biraq ol Qudayǵa qarsı shıqqan adamǵa húrmet kórsetpedi. Aqır-aqıbetinde Mordekaydıń pákemligi ózin aqladı hám Quday onı patsha menen joqarı orınǵa kóterdi, hátte ol qıyın waqıtlardan ótiwge májbúr bolsa da.
Daniel jumısta imansızlar menen durıs qarım-qatnasta bolıwdıń basqa bir ájayıp úlgisi. Jas jigit retinde Daniel tutqınǵa alındı hám Babilonǵa kóshirildi (Daniel 1:3-6). Ol da Qudayǵa qarsı bolǵan elde imansızlar arasında edi. Sonlıqtan, ol bul qarım-qatnaslardı qalay basqardı?
Daniel 1-bólimde ol saray xızmetkerleriniń baslıǵı menen sóylesiwge hám oǵan olardıń awqatın jeginiń kelmeytuǵının aytıwǵa tayın edi. Bul ápiwayı ǵana onıń unatmaǵanı emes, bálkim Qudaydıń nızamına qarsı edi. Ol bul jaǵday júzege kelmesten aldın durıs is isleytuǵının sheshken edi. Bul zárúrli prinsip. Biz óz isenimlerimizdi bekkemlewimiz kerek, sonlıqtan sınaqlar kelgende biz aldınnan tayın bolamız.
Daniel saray xızmetkerine waǵız aytqan joq; ol ápiwayı ǵana awqat jemewdi soradı. Rabbı Danieldiń sadıqlıǵın onı saray xızmetkeri menen jaqsı múnásibette etip sıyladı. Biz Danielden Rabbı bizge bergen isenimlerge sadıq bolıwdı, kishipeyil bolıwdı hám sóylesiwlerimizde danalıqtı qollanıwdı úyrenemiz. Daniel basqalardan on ese jaqsı dep tabıldı, biraq biz Danieldiń ózin joqarı kótergenin kórmeymiz. Ol óz jumısın sadıqlıq penen isledi. Daniel sóylewge hám ózinen joqarı turǵan adamǵa Qudaydıń Sózine qarsı bolǵanı ushın bir nárse isley almaytuǵının aytıwǵa tayın edi. Biz sóylewge hám Qudaydıń Sózine qarsı bolǵanı ushın bir nárse isley almaytuǵımızdı aytıwǵa tayınbız ba?
Daniel óz jumıs ortalıǵında ájayıp ruwxqa iye adam retinde tanıldı. Átirapındaǵı adamlar onı nurǵa, danalıqqa hám túsiniwge iye adam retinde súwretledi (5:11-12). Dúnya jumısta hár birimizge itibar beredi, hám bizdiń háreketlerimiz qattı sóyleydi!
Daniel 6-bólimde biz Danieldiń arıslanlar uyasındaǵı belgili gúrrińin kóremiz. Daniel jumısta joqarı orında edi, biraq onıń imansız kásipdesleri oǵan qızǵanısh etedi. Olar onıń jumısında bir nárse tabıwǵa háreket etti, biraq taba almadı (4-5-ayátlar). Olar onıń jumısında bir nárse tabıwdıń jalǵız jolı onıń Qudayǵa sadıqlıǵı menen baylanıslı bolsa ǵana bolatuǵının oyladı. Sonlıqtan olar patsha Dariustıń hesh kim patshadan basqa hesh kimge duwa ete almaytuǵın nızamǵa qol qoyıwın joybarladı; basqasha duwa etkenlerdiń bári arıslanlar uyasına taslanadı. Daniel ne bolǵanın túsingende ol qorıqqan joq, óz isenimlerin yamasa minez-qulqın ózgertken joq. Daniel hárdayım islegen isin isledi: ol úyine barıp, ashıq áyneklerden Qudayǵa duwa etti (10-11-ayátlar). Onıń Rabbıǵa bolǵan sadıqlıǵı oǵan adamnan qorqıwdan qımbatlıraq edi. Bul úlgide biz Danieldiń óz jaǵdayı haqqında hesh kim menen sóyleskenin kórmeymiz. Ol patsha arqalı qutqarılıwǵa háreket etken joq; ol qarsı gúresiwge háreket etken joq. Daniel hátte ne ushın duwa etiwdiń zárúrli ekenin túsindirmegen de. Ol ápiwayı ǵana duwa etti hám durıs is isledi.
1-bólimde Danieldiń gúwalıǵı onıń sózleri edi; bul ret onıń gúwalıǵı onıń háreketleri edi. Onıń háreketleri qattı sóyledi. Shınında da, olar sonsha qattı sóyledi, patsha Danieldi shıǵarǵannan keyin ayıplawshılardı hám olardıń shańaraqların arıslanlar uyasına tasladı. Biraq gúrriń bunıń menen tawsılmaydı. Patsha keyin Danieldiń Qudayı tirishilik Qudayı ekenin hám Ol qutqarılıwshı hám qutqarıwshı ekenin aytıp, jámiyetlik málimleme berdi (Daniel 6:25-28). Qanday ájayıp járiyala! Bul málimleme Daniel isley alatuǵın hár qanday nársege qaraǵanda joqarı edi. Danieldiń duwa etiwdegi hám jámiyetlik gúwalıqqa iye bolıwdaǵı sadıqlıǵı patshanıń Rabbıdı moyınlawına hám óz eline Quday haqqında gúwalıq beriwine alıp keldi.
Jumısımızda sadıq bolıw hám sol bir waqıtta Qudaydıń principlerin saqlaw bereketke alıp keledi, hátte jol boyında kóp qıyınshılıqlar hám sınaqlar bolıwı múmkin. Biz hátte arıslanlar uyasında júrgenimizdey seziniwimiz múmkin! Daniel sıyaqlı, Rabbı bizdi de qutqara aladı.
Kórshiler menen qarım-qatnaslar
Rabbı bizge Luka 10:25-37 de kórshi kim hám ne ekenligi haqqında úlgi berdi. Bul gúrriń kóbinese «Jaǵımlı Samaralı» dep ataladı. Bul esapta Iysa kórshi bolıwdıń jaralanǵanlarǵa kelip, olardıń emleniwin qálew menen olarǵa gúman etiwdi qamtıytuǵının kórsetti. Biz joǵalǵanlarǵa kelip, olardıń qutqarılıwı maqseti menen olarǵa gúman etiwimiz kerek, sebebi biz Qudaydıń kórshilerimiz ushın qálewi olardıń qutqarılıwı ekenin bilemiz (1 Timotiy 2:3-4).
Bizdiń kórshilerimiz bizdi jaqsı biledi. Olar bizdiń qalay sóyleytuǵınımızdı, waqıtımızdı qalay ótkeretuǵınımızdı hám basqa imanıylar menen turaqlı túrde ushırasatuǵınımızdı yamasa ushıraspaytuǵınımızdı kóredi. Kóbinese, bizdiń háreketlerimiz arqalı biz olardı shın mániste járdem bere alamız yamasa kederli etemiz.
Lut óz kórshilerine sátsizlikke ushıraǵan adamnıń úlgisi. Mordekay menen Daniel sıyaqlı, Lut óz qalasınıń qaqpasında otırdı hám jámiyetshilikte juwapkerli adam edi (Ester 3:2; Daniel 2:49; Jaratılıs 19:1). Biraq, Lut penen basqa ekewiniń arasında úlken ayırmashılıq bar edi. Daniel menen Mordekay óz jańa ellerine tutqın retinde alındı hám keyin Rabbı olardı jaylastırǵan jerde Oǵan sadıqlıq penen xızmet etti. Lut tańladı jaman qalada jasawdı, sebebi ol sol aymaqtıń usınıs etkenin qáledi. Ol biz ushın dúnyanıń zatların súyetuǵın hám olardan lázzet alıwdı qáleytuǵın, biraq ele de Qudayǵa tiyisli bolıwdı qáleytuǵın imanı adamnıń súwreti.
2 Butrus 2:6-8 de biz Luttıń ádalatlı bolǵanın hám átirapındaǵı nájis sóylesiwler haqqında «qıyınshılıqqa ushıraǵan» yamasa «qıyın jaǵdayda qalǵan» ekenin bilemiz. Biraq, biz Jaratılıs 19-bólimdegi eki perishteniń Luttı Sodom menen Gomorradan qutqarıwǵa kelgeni haqqındaǵı qorqınıshlı gúrrińdi oqıǵanımızda, biz onı ádalatlı adam retinde tanımas edik. Onıń sırtqı ómiri ishki ómirine sáykes kelmedi. Qala adamları jamanlıq islewdi qáleǵanda, Lut ta jamanlıqtı usınıs etti hám jaman islerdiń qatnasıwshısı boldı (6-8-ayátlar; 2 Yoxanna 11 di qarap kóriń). Lut óz kúyew balalarına qalanıń joq etiletuǵını ushın ketiwleri kerek ekenin aytıwǵa háreket etkeninde, olar oǵan isenimsizlik penen kúldi; hátte onıń hayalı da artqa qaradı hám duzǵa aylandı. Lut penen onıń eki qızı ǵana qutqarıldı, biraq hátte onıń qızları da Qudayǵa isengenlikleriniń hesh qanday belgisin bermedi. Luttıń Sodom menen Gomorradıń kórshilerine hesh qanday járdem bergenligi haqqında hesh qanday kórsetpe joq. Shınında da, onıń ómir súriw tárizi olardı zıyanǵa ushıratqan sıyaqlı. Olar onı jiddiy qabıl etpedi. Bizdiń kórshilerimizge oń ruwxıy tásirimiz bar ma? Bizdiń átirapımızdaǵı adamlar bizdiń ómirimizden tásirlengen be? Lut jaqsı dúnyalıq kórshi bolǵan bolıwı múmkin, biraq Daniel yamasa Mordekay sıyaqlı sadıq gúwalıqlar bergen hám átirapındaǵılardı qutqarıwǵa járdem beriw ushın qollanılǵan kórshi emes.
Imanıylar retinde bizge ózimizdi «dúnyadan pák saqlaw» ushın úgit beriledi (Yaqup 1:27). Bizde bir de daq bolmawı kerek. Daniel sıyaqlı, dúnya bizdi ayıplay alatuǵın bir de nárse taba almawı kerek, Rabbı menen bolǵan qarım-qatnasımızdan basqa. Biz dúnya kóre alatuǵın nur bolıwımız kerek (Matta 5:14).
Dorkas (Háwariyler 9:36-43) óz kórshilerine nur bolǵan adamnıń jaqsı úlgisi. Olar onı bildi hám onıń olar ushın islegen isleri arqalı onıń súyispenshiligin sezindi. Onıń ómiri hám xızmeti kóp adamnıń Rabbıǵa iseniwine alıp keldi (42-ayát).
Juwmaq
Bizdiń átirapımızdaǵılar menen Rabbıǵa tiyisli ekenimizdi kórsetetuǵın qarım-qatnasımız bolıwı kerek. Bizdiń sóylesiwimiz jaqsı bolıwı kerek (Efisliler 4:29). Biz bizdi quwǵın etetuǵınlardı bereketlewimiz kerek (Rimlikler 12:14) hám átirapımızdaǵılar menen tınıshlıqqa erisiwge umtılıwımız kerek (18-ayát). Biz ushırasqanlarǵa súyispenshilik kórsetiwimiz kerek (Yoxanna 13:34). Kolosalıqlar 4:5-6 da biz imansızlar menen qalay óz-ara háreket etiwdi hám Ol bizge bergen múmkinshiliklerden paydalanıwdı biliw ushın Rabbıdıń danalıǵına mútáj ekenimizdi bilemiz. Biz olar menen qansha múmkinshilikke iye bolatuǵınımızdı bilmeymiz. Sonıń menen birge, bizdiń sózimiz miyrimli bolıwı kerek, aspanan ot shaqırmawı kerek (Luka 9:54)! Basında esletilgenindey, biz imansızlar menen teń emes boyındırıqqa kirmewimiz kerek. Biz ózimizdi Lut sıyaqlı boyındırıqqa salmawımız kerek, onda biz óz janımızdı qıyınshılıqqa ushıratatuǵın islerdi islep jasaymız.
Biz óz imansız shańaraǵımız, kásipdeslerimiz yamasa kórshilerimiz benen óz-ara háreket etkenimizde, biz duwa etiwimiz kerek, Rabbıdan bizge «hár bir sorawshıǵa ... bizdegi úmitimizdiń sebebin aytıwǵa hárdayım tayın bolıwǵa» járdem beriwdi sorawımız kerek (1 Butrus 3:15). Sózlerimiz hám háreketlerimiz olarǵa nur bolıwı hám olar da Rabbı Iysa Masiyxtı óz Qutqarılıwshısı retinde biliwi ushın duwa etiń. Bunıń arqalı aspanda quwanısh boladı (Luka 15:7).
