«Men búgin saǵan buyırǵan bul sózler júregińde bolsın. Olardı balalarıńa úyretiwge tırısqın. Úyińde otırǵanıńda, jol júrgenińde, jatqanıńda hám turǵanıńda olardı aytıp ber. ...Keleshekte balalarıń: «Rabbimiz Quday bizge buyırǵan bul gúwalıqlar, nızamlar hám húkimler neni ańlatadı?» — dep sorasa, olardıń balalarına bılay dep aytıńlar: «Biz Mısırda Faraonnıń qulları edik, biraq Rabbimiz bizdi Mısır jerinen qudiretli qolı menen alıp shıqtı. Rabbimiz bizdiń kózimizdiń aldında Mısırǵa, Faraonǵa hám onıń pútkil úyine qarsı úlken hám qorqınıshlı belgiler hám keremetler kórsetti... Rabbimiz bizge bul nızamlardı orınlawdı, Rabbimiz Qudayımızdan qorqıwdı buyırdı, bul bizdiń hámme waqıt jaqsılıǵımız ushın edi». —Ekinshi Nızam 6:6-7,20-22,24 KJV
Shańaraqtaǵı bul sáwbetlesiw principi Mısırnan Shıǵıw 12-bólimde Pásxa bayramına baylanıslı kórinedi. Biz shańaraqtaǵı bul sáwbetlesiwlerdi, ásirese Pásxa tamaǵınan keyin, kóp quwanısh, kúlkiler hám tereń oylar menen tolǵan jaǵımlı waqıyalar dep tasawwur ete alamız. Haqıyqıy adamlar haqıyqıy adamlar menen sóylesip, úlkenler jaslardı basqarıp, olardıń sorawlarına juwap bergen. Shańaraq ushın bul úlgi búgingi kúnde xristian shańaraqlarında qanshelli orınlanadı eken?
Bunday óz-ara tásirlesiw áhmiyetli, sebebi Quday bizdi sonday etip jaratqan hám Óz Sózinde bizge orınlaw ushın kórsetpeler bergen. Jańa Ósiyet bul úlgige ámel etetuǵını Rabbimizdiń shákirtleri menen sóylesken usılında hám Pawl Timotiyge shańaraq turmısın maqtaǵanında anıq kórinedi. Onıń ákesi grek bolǵanına qaramastan, Timotiydiń anası hám ájesiniń Qudaydıń Sózine ámel etetuǵın taqıwalı hayallar bolǵanı anıq (Ekinshi Timotiyge 1:5).
Jámiyetshilikte búgingi universitet professorlarınıń ekvivalenti jaslardıń mútájliklerine hám tárbiyasına itibar bergen. Hátte Rabbimiz Isa da «olardı tıńlap, olardan sorawlar soradı» (Luka 2:46).
Tańlaw
Quday bizdiń birge sóylesiwimizdi qáleydi, ásirese Ózi menen baylanıslı! Biraq, biz Qudaydıń niyetin buzıwımız múmkin, sebebi Ol bizge tańlaw erkinligin bergen. Sonlıqtan, shańaraǵımız, doslarımız, jıyınımız hám qonshılarımız benen sóyleskenimizde Qudaydıń erkini orınlawdı tańlawımız kerek. Biz durıs islewdi tańlaǵanımızda Quday járdem beredi.
Ol bizge basqa adamlar menen birge bolıw hám doslıqqa bolǵan mútájlikti ornatqan. Bul jas waqtımızda shańaraq ortalıǵında ósiwdi baslaydı. Kishi balalar bizdi sheksiz qızıǵıwshılıq hám úzliksiz sorawlar menen qansha ret mazalaǵan? Biraq, biz olardıń ósiwi ushın qolımızdan kelgeninshe juwap beriwimiz kerek. Quday bizge bul úlgini Musanıń sózlerinde hám Rabbimiz Isanıń mısallarında bergen.
Ayırım nátiyjeler
Shańaraq jaslar menen úlkenler arasındaǵı sáwbetlesiwden, sorawlarǵa juwap berilip, kóbirek sorawlarǵa qızıǵıwshılıq oyatılǵanda, balalar ruwxıy jaqtan sergek bolıp óse baslaydı. Eger bunday óz-ara tásirlesiw bolmasa, balalar ruwxıy, emotsional hám ruwxıy jaqtan ósiwden qalıp qoyadı. Biz betpe-bet pikir almasıwdı qádirleymiz, hám Quday shańaraq ortalıǵın balalar hám bólmeklerdi tárbiyalaw ushın qáwipsiz jay etip jaratqan.
Jaratıwshı bizge qızıǵıwshılıq sıylıǵı menen aqıl bergen – biz haqıyqatında úyreniwdi qáleymiz. Ol sonday-aq fantaziya qábiletin bergen, onnan basqalardıń oyların túsinetuǵın empatiya ósiwdi baslaydı. Bizde basqalardıń azabında olardı túsinip, olar menen birge azaplanıw qábileti bar.
Básekiles
Qorqınıshlı qarama-qarsılıqta, jaslardıń óz qurılmalarında basıp otırǵanın baqlap kóriń. Olar haqıyqıy nárselerdiń kóleńkesinde jalǵız. Haqıyqıy adamlar menen óz-ara tásirlesiwsiz, elektronlıq medianıń dúnyası fantaziya ornı. Pul tabıw ushın adamlar tárepinen islengen, ol náshebent hám buzıwshı.
Álbette, dosımızdan kelgen xabarǵa yamasa elektronlıq oyındaǵı qaharmanǵa empatiya bildiriwimiz múmkin, biraq sezimler haqıyqıy emes, mısalı, qayǵılı, aytılǵan sózler yamasa qımbatlı dosımızdıń, tuwısqanımızdıń yamasa balamızdıń kóz jasları sıyaqlı. Súwret penen óz-ara tásirlesiw hám baylanıs qurıwǵa urınıw qanshelli qayǵılı; bul adamlar menen óz-ara tásirlesiwdiń haqıyqıy jıllılıǵın masqaralaydı.
Biz úzliksiz jalǵız bolıw ushın jaratılmaǵanbız. Sonıń ushın jalǵız qamaq jaza qorqınıshlı jaza. Eger biz adamlar menen baylanıstı itibarǵa almay, tek ǵana ekrandaǵı súwretti baqlasaq, biz kórinisler hám dawıslardı qabıl etemiz, biraq biz óz fantaziyamızdı iske túsirmeymiz, ol bizdiń intellektimiz, emotsiyalarımız hám eń tereń sezimlerimiz benen baylanıslı. Biz ózimizdi jalǵız orında tabıwımız múmkin. Ekranda paydasız nárselerdi baqlaǵannan góre, adamlar tájiriybesine tolı jaqsı kitap oqıw – ásirese Injil – biz ushın úlken payda bolıwı múmkin.
Hátte jamanıraq
Búgingi kúndegi kóplegen oyınlar zorlıqqa tolı. Bizdiń jaslarımız sonday-aq sanawǵa bolmaytuǵın ádep-nızamsız súwretlerdi kórip atır. Biz balalardıń úlken bolıp, basqa adamlardı paydalanılatuǵın, qorlanatuǵın hám taslanatuǵın zatlar retinde kóriw qáwpin tuwdıramız. Biz jaslarımızdı kórip atırǵan kóplegen nárselerge ushıratıwdı qáleymiz, biraq bizdiń buzılǵan, azǵın hám nadan dúnyamızda aldın alıw qıyın. Elektronlıq media máńgi qalıw ushın kelgen, hám ol oylanbaytuǵın xalıqtıń oylawın basqarıw ushın hátte jamanıraq maqsetlerde qollanıladı. Angliyalıq roman jazıwshısı Jorj Oruell bunıń bir bólegin usındı, biraq ol hátte búgingi elektronlıq súwretlerdiń kúshin hám jıltıraǵın tasawwur ete almaǵan.
Amerikalıq ataqlı sotsiolog Nil Postman 1985-jılı jámiyettiń televidenie menen «ózin ólimge shekem erteklep atırǵanın» juwmaqladı, bul kóriwshilerdi jeńil transqa túsirip, olardıń sanasın hám intellektual qábiletlerin urlaydı. Elektronlıq oyınlar oynaw televidenie kópshilik úylerde tanıs dosqa aylanǵanı sıyaqlı, derlik universal ertekke aylanıwı múmkin. Biz xristianlar haqıyqatında da dúnya usınǵan jıltıraǵan súwretler aldında derlik hár kúni saatlap waqıt ótkiziwdi qáleymiz be? Men qálemeymen dep úmit etemen.
Basshı
Media kompaniyalarınıń iyeleri ápiwayı adamlar. Biraq, olardıń kópshiligi, jurnalistler, aktyorlar hám media baslawshılar menen birge, pútkil dúnya jatqan Jamanlıqtıń qolında (Birinshi Yoxan 5:19). Shaytan Rabbimiz Isanı pútkil xızmetiniń baslanıwınan aldın shólde sınaǵanda, Oǵan «dúnyanıń barlıq patshalıqların» usındı (Matta 4:8-10). Rabbimiz onıń talabın biykar etpedi.
Biz Pawldıń eskertpesin esimizde saqlawımız kerek: «Bul dúnyanıń qudayı isenbeytuǵınlardıń aqılların kór etti, sebebi Qudaydıń súwreti bolǵan Máshihtiń ullı Injiliniń nurı olardıń ústine nur shashpasın» (Ekinshi Korinflilerge 4:4). Bunnan tısqarı, biz Shaytannıń hátte saylanǵanlardı da alday alatuǵın usılları haqqında eskertilemiz: «Sebebi olar jalǵan elshiler, aldawshı jumısshılar, ózlerin Máshihtiń elshileri etip ózgertedi. Hám bul tańqalarlıq emes; sebebi Shaytannıń ózi nur perishtesine aylanadı. Sonıń ushın onıń xızmetkerleri de ádillik xızmetkerleri sıyaqlı ózgertilse, bul úlken is emes» (Ekinshi Korinflilerge 11:13-15).
Bizdiń juwabımız
Keleshek áwladlar ushın, xristian shańaraqları tamaqlardı stol basında birge jewdi támiyinlewi kerek. Injilge tiykarlanǵan sorawlar berilip, juwaplar berilip, sáwbetlesiwler bolıwı kerek. Ásirese jaslar hám qábiletliler ushın, házir televidenie, Internet hám elektronlıq oyınlarǵa sarplanǵan waqıt kóp muǵdardaǵı paydalı, ashıq hawa mashıǵıwları menen almastırılıwı kerek. Hesh bir jastaǵı adam búgingi elektronlıq mediada bar nárseler menen waqıtın zaya etpewi kerek – ásirese xristianlar.
Dúnyanıń bul quralları Quday patshalıǵınıń elshileri tárepinen itibar menen qollanılıwı múmkin. Bloglar hám sociallıq media temalar boyınsha xristian kózqarasın bildiriw hám Injildi usınıw ushın múmkinshilik beredi. Injilge tiykarlanǵan dawıslı xabarlar túrli televidenie hám Internet resursları arqalı hámme ushın qoljetimli. Biz Rabbimiz hám Qutqarımızdı kórgen hám islegen hár bir isimizde húrmetleyik – Onıń máńgilik dańqı ushın. GT
