Абсалом Даўыттың сүйген, бирақ бойсынбаған улы еди – ол өз гөззаллығы, әсиресе шашы менен мақтанған (2 Самуил 14:25-26). Ол сондай-ақ Инжилдеги ең жийиркенишли, Қудайсыз персонажлардан бири еди. Оның ойларында Қудайдың орны болғанына ҳеш қандай белги жоқ. Ол қаҳарлы, тәкаббыр, өзин-өзи басқаратуғын ҳәм арсыз еди. Ол өз ағасы Амнонды өлтирди, Жоабтың егислигин өртке тутты, әкесине қарсы жасырын түрде дәстүр қурды, оны Иерусалимнен қуўып шығарды, сарайды ийелеп алды, соңынан Даўыттың әскерлерин жоқ етиўди дәстүрледи. Оның орнына, Даўыт урыста жеңди ҳәм Абсалом өлтирилди, бул оның мүнәсип жазасы еди. «Ким адамның қанын төксе, оның қаны адам тәрепинен төгиледи» (Жаратылыс 9:6 NKJV).
Абсалом Амнонды өлтиреди
Абсалом, Тамар ҳәм Амнонның әкеси бир еди, бирақ Амнонның анасы басқа еди. Амнон өз апасы Тамарға нәпси қызығып, оны зорлады. Даўыттың шаңарағындағы бул қорқынышлы гүна Даўыттың Батшеба менен гүнасы себепли тартқан илаҳий жазасының бир бөлеги еди. Жаҳўаның «Мен сениң үйиңнен саған қарсы жаманлықты көтеремен» (2 Самуил 12:11) деген ҳүкими орынланып атырған еди.
Абсалом бул инцест себепли Амнонды жек көрди, бирақ Даўыт оны ҳәтте сөгпеди. Абсалом апасын зорлағаны ушын Амнонды өлтириўге қарар етти. Ол патшаның улларын тойға шақырды, ҳәм Амнон мас болғанда, өз хызметшилерине оны өлтириўди буйырды (13:28). Даўыт Амнонды зорлағаны ушын жазаламады, сондай-ақ Абсаломды Амнонды өлтиргени ушын да жазаламады. Бирақ Абсалом Амнонды өлтириўди дәстүрлегенликтен, ол қашыўға мәжбүр болды.
Абсалом көтерилис дәстүрлейди
Абсалом әкесине Иерусалимге қайтыўға рухсат бергени ушын миннетдар болмады. Керсинше, ол оны тахттан түсириўди дәстүрледи. Ол қаланың ең бәнт дарўазасында турды ҳәм адамлардың шағымларын жалған қамқорлық пенен тыңлап, олардың ықыласын қазанды (15:5-6). Ол ақыллы ҳәм айлакер сиясатшы еди. Даўыт улының дәстүринен хабарсыз болмаўы керек еди, бирақ оны тоқтатыўға ҳеш қандай ҳәрекет етпеди. Даўыт өз улына табынған, ҳәм бул оның тийкарғы қәтелеринен бири еди. Ол Абсаломның өзин жоқары көтерип атырғанын ҳәм Қудай Сулайманды келеси патша етип белгилегенин билген (1 Шежире 22:9; 2 Самуил 7:12; 12:25). Ол тәнниң оны басқарып атырғанын билген, бирақ оны тоқтатыў ушын ҳеш нәрсе ислемеди.
Бир неше жылдан кейин Абсалом былай деди: «Маған Хебронға барып, Хожаға берген нәзиримни орынлаўға рухсат бериң ... айтып: ‘Егер Хожа ҳақыйқатында да мени Иерусалимге қайтарса, онда мен Хожаға хызмет етемен’» (2 Самуил 15:7-8). Абсалом өтирик айтып атырған еди, бирақ Даўыт оны сорастырмады, ҳәм Абсалом Хебронға өз көтерилисин баслаў ушын кетти. Ол Исраил бойлап тыңшыларды жиберип, былай деди: «Сизлер кернейдиң даўысын еситкен ҳәмме ўақытта, онда сизлер: ‘Абсалом Хебронда патшалық етеди!’ деп айтыңызлар» (15:10). Бул ата-аналарға балаларының Хожаны биледи деп ойламаўға, бирақ сол қатнасықтың мийўелерин излеўге ескертиў болыўы керек. Абсаломның Даўытқа қарсы көтерилиси әдеўир күшке ийе болды.
Даўыт Иерусалимнен қашады
Даўыт «Исраил адамларының жүреклери Абсалом менен» екенин еситкенде, ол өз хызметшилери менен Иерусалимнен қашты (15:13-14). Ол сүйген қаласының урыс майданына айланыўын қәлемеди. Бирақ ол сондай-ақ Абсаломды сүйгенлиги ҳәм оған зыян келтириўди қәлемегенлиги ушын да қашты. Ол буның өз зина ҳәм қанхорлық гүналары ушын және бир жаза екенин жуўмақлады. Хожа оның шаңарағынан қыйыншылық келетуғынын жәриялаған еди. Бул оның сүйген улы көтерилгенде орынланды. Соған қарамастан, Даўыт бул жазаның ҳәммесинде Хожаға жабысып қалды. Бул оның Забур 3-ти жазған ўақты еди, онда былай деп жазылған: «Даўыттың улы Абсаломнан қашқандағы Забуры». Қорқыўларына қарамастан, ол Хожаға исенди: «Сен, Хожа, мен ушын қалқансаң, мениң даңқым ҳәм басымды көтеретуғын Затсаң ... Мен қорықпайман» (Забур 3:3,6).
Даўыттың ҳүрметли кеңесшиси Ахитофел Абсаломның тәрепине өткенде, Даўыт оның Абсаломға берген кеңеси «ақылсызлық» болсын деп дуўа етти (15:31). Қудай ақырында сол дуўаға жуўап берди, себеби Ахитофел Абсаломға жийиркенишли нәрсе ислеўди кеңес етти: «Әкеңниң тоқалларына кир» (16:21). Бул әмел Даўытқа тийисли барлық нәрсениң енди Абсаломға тийисли екенин дөреки түрде жәриялаў болар еди. Бул және Қудайдың жазасының бир бөлеги еди. Хожа Даўытқа былай деген еди: «Мен сениң ҳаялларыңды көзиңниң алдында аламан ҳәм оларды қоңсыңа беремен, ҳәм ол сениң ҳаялларың менен жатады» (12:11). Бул ақырында орынланды. Даўыт өз тоқалларын «үйде қалыўға ... Абсалом өз әкесиниң тоқалларына барлық Исраилдиң көзи алдында кирди» (15:16; 16:22).
Патша ҳәм оның үйи қаладан кеткеннен кейин, ҳәм барлық адамлар оның артынан, Даўыттың садық излеўшиси Иттай өз садықлығын көрсеткени менен оның жүрегин үлкен дәрежеде жуўатты. Даўыт оған Абсаломға қайтыўды айтқанда, ол өмирде ямаса өлимде өз патшасы менен болғысы келетуғынын айтты. Даўытқа болған садықлығы ҳәм байланысы менен Иттай Оның бас тартыў ўақтында Хожаға садық болғанлардың берекетли үлгиси болып табылады (15:19-22).
Даўыт Кидрон ағысын кесип өткенде көп жылаў болды. Олар келисим сандығын алып баратырған еди, бирақ соңынан патша Задокқа былай деп буйырды: «Қудайдың келисим сандығын қалаға алып бар. Егер мен Хожаның көзинде ықылас тапсам, Ол мени қайтарып алып келеди ҳәм маған оны да, Оның турақ жайын да көрсетеди. Бирақ егер Ол былай десе: ‘Мен сеннен разы емеспен’, мине мен, Ол маған Өзине унамлы болғандай етсин» (15:25-26). Келисим сандығы, Қудайдың барлығының нышаны, Даўыт тәрепинен ҳәмме нәрседен артық баҳаланған. Ол оны Абсалом ҳәм оның топарының мүмкин болған ҳәрекетлерине дус келтириўден бас тартты. Даўыт өзиниң жазаланып атырғанын билген. Ол өзин келисим сандығының оған қосылыўына мүнәсипсиз деп есаплаған ҳәм Қудайдың оның тәрепинде екенин көрсетпеўден бас тартқан.
Даўыт Қудайдың еркинлигине терең бойсынған еди. Ол өз қыйыншылықларының ҳәммесинде Хожаның қолын көрди. Биз де солай ислей аламыз ба? Қудай тәрепинен қоллап-қуўатланған исеним ҳәрдайым қыйыншылықтың ортасында Қудайдың қолын көреди. Абсаломның көтерилисиниң бул қараңғы саатында, Даўыт Қудайдың тәрбиялық қолын көрди ҳәм бул оны Қудайға қарсы ашыўдан ҳәм адамнан қорқыўдан сақлады. Биз жағдайларымызда Қудайдың басқарыўшы қолын қаншалық көп аңласақ, соншалық түсиниктен жоқары тынышлыққа ийе боламыз (Филиппиялықларға 4:7).
«Солай етип Даўыт Зәйтүн таўының жоқарысына шықты ҳәм жылады ... ҳәм оның басы жабылған ҳәм жалаң аяқ кетти. Ҳәм оның менен болған барлық адамлар өз басларын жаўып, жылап шықты» (2 Самуил 15:30). Қандай көринис – жылап атырған патша, жалаң аяқ, басы жабылған, Зәйтүн таўына көтерилип атырған! Қудайдың жазалаўшы таяғы аўыр еди, ҳәм ол өзин-өзи төменлетиў, өзин-өзи айыплаў ҳәм гүналары ушын қайғырыўдың бул сыртқы белгилери менен кишипейилликке салды.
Даўыт бул жерде бизге Зәйтүн таўына көтерилип жылаған Мәсихти еслетеди (Лука 19:37,41). Даўыт Кидрон ағысын кесип өткендей, Мәсих те солай етти (Жохан 18:1). Даўыт жек көрилген ҳәм бас тартылған патша сыпатында шыққандай, Қутқарыўшы да Гефсиманияға барғанда солай болды. Даўытқа айырым садық излеўшилер қосылғандай, Мәсихке де солай болды (Лука 23:27). Ахитофел, оның исенимли кеңесшиси, оны таслап, оның душпанына қосылғандай, Яҳуда да Мәсихке сатқынлық етти ҳәм Оның душпанларына қосылды (Лука 22:47). Даўыттың артынан Зәйтүн таўына шыққан адамлар қайғылы болғандай, Мәсихтиң артынан Гефсиманияға барған шәкиртлер де солай болды (Лука 22:45). Бирақ бул салыстырыўларды көргенде, кескин қарама-қарсылықты умытпайық – Даўыттың азап-ақырлары оның өз гүналары себепли болған, ал Мәсих биздиң гүналарымыз себепли азап шекти.
«Биреў Даўытқа айтты: “Ахитофел Абсалом менен дәстүршилер арасында”» (2 Самуил 15:31). Улының көтерилисинен кейин, бул Даўыттың қайғы кесесиндеги ең ашыўлы дәми еди. Ахитофел Даўыттың исенимли кеңесшиси ҳәм досты еди. Ол Даўытты таслап ғана қоймай, оның душпанына өтти. Даўыт олардың дослығын былай сүўретледи: «Биз биргеликте татлы кеңес алдық» (Забур 55:14). Ол оның сатқынлығын қатты сезди: «Ҳәтте мениң исенимли достым, мен исенген, мениң нанымды жеген, маған қарсы өз өкшесин көтерди» (Забур 41:9). «Бул мени сөгетуғын душпан емес; онда мен оған шыдар едим. Ямаса мени жек көретуғын биреў де емес ... онда мен одан жасырынар едим. Бирақ бул сен едиң, маған тең адам, мениң жолдасым ҳәм танысым» (Забур 55:12-13). Даўыт Ахитофелдиң Абсаломға берген кеңесинен Абсаломның көтерилисинен де көбирек қорықты, себеби ол жоқары ҳүрметли мәмлекетлик ғайраткер еди. «Ахитофелдиң кеңеси ... Қудайдың оракулынан сорағандай еди» (2 Самуил 16:23).
Даўыт дуўа етти: «Я Хожа, илтимас, Ахитофелдиң кеңесин ақылсызлыққа айландыр» (15:31). Бул жерде Даўыт бизге үлги береди, биз де Қудайдың жаманлардың дәстүрлерин жеңиўи ушын дуўа етиўимиз мүмкин: «Ҳақ адамның нәтийжели, ынталы дуўасы көп нәрсеге жарамлы» (Жақып 5:16). Хожа Даўыттың дуўасына жуўап берди: «Себеби Хожа Ахитофелдиң жақсы кеңесин жеңиўди дәстүрлеген еди ... сонда Хожа Абсаломға апат келтириўи ушын» (2 Самуил 17:14).
«Даўыт таўдың жоқарысына келди, онда ол Қудайға табынды» (15:32). Бул бизге қыйыншылықлар биздиң табыныўымызға тосқынлық етпеўи керек екенин үйретиўи керек. Биз Хожаға өзенде де, таўдың жоқарысында да ҳақыйқый түрде табыныўымыз мүмкин. Даўыт шатырдан алыста болса да, Қудай әли де қолжетимли еди. Ҳеш нәрсе бизди Хожаға табыныўдан тосқынлық етпеўи керек.
Қарама-қарсы кеңесшилер
2 Самуил 17-де Абсаломның кеңесшилери, Ахитофел ҳәм Хушай, Даўытқа ҳәзирги ўақытта ҳүжим етиў керек пе, сондай-ақ қалай ҳүжим етиў керек екени ҳаққында қарама-қарсы кеңес берди. Ахитофелдиң кеңеси мынадай еди: «Маған он еки мың адамды таңлаўға рухсат бериң, ҳәм мен бүгин түнде Даўытты қуўып бараман. Мен оған шаршаған ҳәм әззи болғанда келемен ... ҳәм тек патшаны ураман. Соңынан мен барлық адамларды сизге қайтараман» (17:1-3). Егер Даўыт жоқ етилсе, көтерилис жуўмақланады ҳәм Абсалом патша болады. Ахитофелдиң Хожаның майланғанын өлтириў ҳаққындағы суўық қанлы усынысы Абсалом ҳәм барлық Исраил ақсақаллары тәрепинен қызғын мақулланды (17:4). Бирақ Ахитофел Даўытты сүйген Хожаны есапқа алмаған еди.
Абсалом Хушайға Ахитофелдиң кеңесин айтқанда, Хушай Даўытты өлтириў Ахитофел ойлағандай аңсат жумыс емес екенин айтты, себеби Даўыт қатты тәжирийбели әскер ҳәм батыр жаўынгерлерге ийе еди. Хушай сондай-ақ Даўыттың жасырынып атырғанын ҳәм тутылыўдан қашыўда қәниге екенин айтты. Оның орнына, Хушай былай деди: «Мен барлық Исраилди сизге жыйнаўды кеңес етемен ... ҳәм сиз жеке өзиңиз урысқа барың» (17:11). Ахитофел сораған он еки мың адам Даўыт ҳәм оның жаўынгерлерине қарсы табыслы болмас еди. Абсалом өз әкесин тек ғана сан күши менен жеңиў ушын барлық Исраил адамларын мобилизациялаўы керек еди. Бул жерде әмелий сабақ бар: Руўхый душпанлардың күшин ҳеш қашан төмен баҳаламаң ҳәм оларды жеңиўдиң ең жақсы жолларын излең. Шайтан әдетте тосыннан ҳүжим етеди, ҳәм оның бағдағы ата-аналарымызды биринши мәрте азғырғаннан берли бизди азғырыўда 6000 жыллық тәжирийбеси бар. Биз итибар менен ҳәрекет етиўимиз керек, әйтпесе ол бизди жеңеди.
Абсаломға үлкен күш жыйнаўды кеңес еткенде, Хушай ўақытты созып атырған еди. Абсалом ҳәрекет етиўди қаншалық узақ кешиктирсе, Хушайдың ҳақыйқый мақсети соншалық жақсы орынланар еди – Даўытқа өз күшлерин таярлаўға ҳәм урыс ушын ең жақсы орынды таңлаўға көбирек ўақыт бериў. Бул Ахитофелдиң кеңесинен толық айырмашылықлы еди: «Мен ... бүгин түнде Даўытты қуўып бараман». Хушай сондай-ақ Абсаломға «жеке өзи урысқа барыўды» усынды. Бул кеңес Абсаломның өлимине алып келди. Егер ол Ахитофелдиң кеңесине әмел еткенде, ол Иерусалимде қәўипсиз қалар еди. Хушайдың өзи урысқа барыў ҳаққындағы кеңесин қабыл еткени менен, ол өз өлимине барды.
Бирақ Ахитофелдиң кеңесин жеңген Хушай емес, Хожа еди: «Себеби Хожа Ахитофелдиң жақсы кеңесин жеңиўди дәстүрлеген еди ... сонда Хожа Абсаломға апат келтириўи ушын» (17:14). Хожа Хушайға кеңес берди, соңынан Абсаломды оған әмел етиўге мәжбүр етти. Хушайдың дәстүри арқалы, Даўыт ушын тыңшы сыпатында ҳәрекет етип, патша қутқарылды. Егемен Қудай «барлық нәрселерди Өз еркинлигиниң кеңесине муўапық ислейди» (Ефеслилерге 1:11). Ҳәм «Ең Жоқары Зат адамлар патшалығында басқарады» (Даниил 4:17). Қудайдың Өз халқын қорғаў ҳәм абаданлығы ушын араласатуғынын билиў жақсы. Қудай Хушайдың кеңесин Даўытты қутқарыў ушын қолланды. Өз кеңесиниң жеңилгенин көрип, патшаны өлтире алмаған Ахитофел өзин-өзи асып өлтирди, бул бизге Яҳуда Искариотты еслетеди, ол да өзин-өзи асқан еди (Матфей 27:5).
Пуқаралық урысы
Пуқаралық урысы болды. Даўыттың әскери Жоаб, Абишай ҳәм Иттай басқарған үш бөлимнен ибарат еди. Даўыт өз жаўынгерлерине қосылыўға таяр еди, бирақ адамлар жоқ деди: «Сен ҳәзир биздиң он мыңымызға теңсең» (2 Самуил 18:3). Оның капитанлары кеткенде, ол былай деди: «Мениң ушын жас Абсаломға жумсақ мүнәсибетте болың» (18:5).
Урыс жабайы жунглиде, көп тик жарлықлар менен болды. Абсалом 20,000 адамды жоғалтты «ҳәм сол күни ағашлар қылыштан да көп адамды жутты» (18:8). Абсалом қашты, бирақ шашы емен ағашының бутағына оралып қалды, ҳәм «ол асман менен жер арасында асылып қалды» (18:9). Оны биринши көрген адам оны өлтирмеди, себеби ол патшаның өтинишин еситкен еди. Бирақ Даўыттың капитанларынан бири, арсыз Жоаб, «қолына үш найза алып, Абсаломның жүрегине оны әли тири ўақытта саншты» (18:14). Жоаб патшаның Абсаломға жумсақ мүнәсибетте болыў ҳаққындағы буйрығын есапқа алмады; оның денеси шорға тасланды ҳәм таслар менен жабылды – жынаятшының қабири.
Абсалом өлгеннен кейин, көтерилис жуўмақланды. Жоаб Абсаломның өлими көтерилисти жуўмақлайтуғынын билген. Даўыт қаланың дарўазасында отырып, хабарды қәўетерленип күтип атырған еди. Даўыт улының өлгенин еситкенде, ол жылап ҳәм айғайлады: «Я мениң улым Абсалом ... әттең, сениң орныңа мен өлгенде едим!» (18:33). Даўыт өз улына сүйген, ҳәм улының Хожа менен қатнасығына исенбегенлиги ушын ол өлгенде қатты қайғырды. Даўыт үлкен патша еди, бирақ жаман әке еди, ҳәм Абсалом оның қәтесиниң дәлили еди.
