QUDAyIŃ ADAMI
«Adam» Quday tárepinen Onıń wákili bolıw ushın jaratılǵan bolsa da, Injilde Adam Qudaydıń adamı dep atalmaydı. Adamda úlken qábiletler bar edi, sonıń ishinde haywanlarǵa at qoyıw hám Eden baǵına qaraǵıw (Jaratılıs 2:15-20). Ókinishke oray, ol gúna etti. Nátiyjede Adam menen Hawwa baǵdan ketip qalıwǵa májbúr boldı, qurbanlıq tiykarında Quday menen qayta tiklengenine qaramay (3:21-24). Olardıń dáslepki gúnası sebepli buzılıw, páseńlew hám aqır-aqıbet ólim boldı. Adamzat gúna menen lastanıp, shaytanlıq zulım astında qaldı (6:1-5). was placed by God to be a man representing Him, the Bible does not call Adam a man of God. Adam had great abilities, including naming the animals and caring for the garden of Eden (Genesis 2:15-20). Sadly, he sinned. As a result Adam and Eve had to leave the garden, despite their restoration with God on the basis of the sacrifice (3:21-24). Because of their initial sin there was decay, deterioration and, ultimately, death. The human race became stained by sin, under Satanic oppression (6:1-5).
Bul «Nuh» dáwirindegi suw tasqınına alıp keldi, onı Quday pútkil jer júzine jiberdi (2 Petrus 2:5). Bir jıldan artıq dawam etken bul suw tasqını jańa baslanıwǵa alıp keldi (Jaratılıs 6:7-8:22). Nuhdıń qurbanlıǵı tiykarında Quday tazalanǵan jerdi hám onıń turǵınların qutladı hám jıllıq máwsimler dawam etetuǵının wáde etti (8:21-22). Quday sonday-aq adamzat húkimetin ornatqan (9:1-7). Biraq, Nuh jaqsı basqarıwshı hám húkimdar bola almadı, sebebi ol mas boldı (21-ayat). Qısqa waqıt ishinde shaytannıń tásiri keń tarqalǵan butparastlıqqa alıp keldi (Romalılarǵa 1:21-25), bul Babel minarasında shıńına shıqtı (Jaratılıs 11:1-8). Keyin Quday adamzatı jer júzine taralıwına sebep boldı hám Ol xalıqlardı óz jolları menen ketiwge qoyıp berdi.’s day, brought by God over the whole earth (2 Peter 2:5). Lasting just over a year, it led to a new beginning (Genesis 6:7-8:22). On the basis of Noah’s sacrifice, God blessed the purified earth and its inhabitants, and promised that the yearly seasons would continue (8:21-22). God also instituted human government (9:1-7). Nevertheless, Noah failed to be a good steward and ruler, for he became drunk (v.21). In a short time Satan’s influence led to rampant idolatry (Romans 1:21-25), culminating in the Tower of Babel (Genesis 11:1-8). Then God caused the human race to be scattered over the face of the earth and He let the nations go their own ways.
«Abramdı» butparastlıqtan shaqırıp, Quday pútkilley jańa nárse basladı (Yosua 24:2-3) hám bul adam menen júdá jaqın qatnas ornatqan. Atı Ibrahım dep ózgertilgen ol «Qudaydıń dosı» dep atalǵan (Yaqub 2:23 NKJV). Biraq onnan aldınǵılar sıyaqlı, Ibrahım da Qudaydıń adamı dep atalmadı, sebebi Injilde bul termin Quday Óz adamları menen arnawlı qatnas ornatqannan «keyin» out of idolatry, God began something entirely new (Joshua 24:2-3) and developed a very close relationship with this man. Renamed Abraham, he was called «the friend of God» (James 2:23 NKJV). But like those before him, Abraham was not called a man of God either, because in Scripture we find this term used when departure enters ózgeris kirgen waqıtta qollanılǵanın tabamız – Ol «sol» jaǵdayda Óz adamın sol waqıt ushın tayınlaǵan waqıtta. situation. situation.
Eski Ahdten bir neshe mısallar
«Qudaydıń adamı» birinshi ret Ibrahım jasaǵannan kóp jıllar ótkennen keyin, onıń áwladları Mısırda qul bolǵan waqıtta qollanılǵan. Ol jerde biz «Qudaydıń adamı «Musa»» (Zabur 90 bası) menen ushırasamız, ol sonday-aq «Rabbıń qulı» dep te atalǵan (Yosua 1:1). Musada biz Qudaydıń adamı Onıń tárepinen shaqırılıp hám jiberilgenin kóremiz. Bunday adam Qudaydıń máplerin ilgeri súriwge tolıq berilgen, aǵısqa qarsı júzgen balıq sıyaqlı keń tarqalǵan aǵısqa qarsı shıqqan. Ol sonday-aq óz resursların Qudaydan tapqan, óziniń hálsizligine hám basqalardıń, hátte Qudaydıń xalqınıń qarsılıǵına qaramay, Ol ushın bekkem turǵan. Musa Qudaydıń xalqın Mısır qullıǵınan alıp shıǵıw hám olardı shól arqalı Wáde etilgen jerge baslap barıw ushın Qudaydıń adamı edi. Ol óz kúshine hám danalıǵına súyenbewdi úyrenip bolǵannan keyin, ózin pútkilley Qudayǵa tapsırıp, barlıq bul islerdi úlken ıshqı hám energiya menen basladı. the man of God” (Psalm 90 heading), also called «the servant of the Lord» (Joshua 1:1). In Moses we see that a man of God was called and sent by Him. Such a man was fully committed to promoting God’s interests, going against the popular current like a fish swimming upstream. He also found his resources in God, standing firm for Him despite his own weakness and the opposition from others – even from God’s people. Moses was the man of God to bring God’s people out of the Egyptian bondage and lead them through the wilderness to the Promised Land. He set out to do all this with tremendous zeal and energy, casting himself entirely on God after he had learned not to rely on himself and his own strength or wisdom.
Biraq, xalıq kóp ret hám kóp jollar menen qáte isledi, shól sayaxatı dawamında Qudayǵa qayta-qayta qarsı shıqtı. Musa da qáte isledi hám Qudaydıń dawısına boysınbadı, sebebi Ol oǵan aldın urǵan tasqa «sóylewdi» buyırǵan edi. Onıń ornına, Musa ashıwlanıp, onı eki ret urdı. Fizikalıq jaqtan, eki waqıyadaǵı taslar, bálkim, hár qıylı taslar edi, biraq olardıń ekewi de Másihke isharat etken hám sol mániste bir hám birdey edi (1 Korinflilerge 10:4). to the rock that he had struck before. Instead, in anger, Moses hit it twice. Physically, the rocks in the two events were probably different rocks, but they both pointed to Christ and in that sense were one and the same (1 Corinthians 10:4).
Bir sál toqtap, Pawl Izrail tariyxın qanday kórip shıqqanın hám onnan házirgi kúnde násip etilgen dáwirde jasap atırǵan isenimlıler ushın sabaqlar alǵanın oylap kóriń (1 Korinflilerge 10:1-13). Quday Ruwhtır (Yuhanna 4:24) hám Onnan kelgen nárse sonlıqtan «ruwhıy» azıq hám ishimlik (1 Korinflilerge 10:3-4) – álbette, ápiwayı azıq, biraq ruwhıy mániske iye. Tas (Shıǵıw 17:6) Másihke isharat etken, Ol urılǵan (Yesaya 53:4-5), sol sebepli Quday Sóziniń suwı Ruwhul Quddustıń kúshi menen bizge keliwi múmkin edi (Húwiller 2; Galatiyalılarǵa 4:6). Bul Izrail shól sayaxatı dawamında ergen suwdıń tipik mánisi hám ol Húwiller 2 den Rapturege shekem Qudaydıń xalqı ushın Onıń támiyinlewin bildiredi. Másih bir ret urılǵan hám Qudaydıń xalqınıń qátesi sebepli, násip etilgen dáwirde ruxanıylıq tayagı (Harun) járdeminde oǵan «sóylew» food and drink (1 Corinthians 10:3-4) – literal food of course, but with a spiritual meaning. The rock (Exodus 17:6) pointed to Christ who was smitten (Isaiah 53:4-5), that the blessing of the water of God’s Word in the power of the Holy Spirit could come to us (Acts 2; Galatians 4:6). This is the typical meaning of the water that followed Israel throughout the wilderness journey, and it represents God’s provision for His people from Acts 2 to the Rapture. Christ was smitten once and, because of failure of God’s people, needs to be kerek – Musaǵa tiyisli húkim tayagı menen qayta «urıw» emes. Izrail jaqsı qáwenderlik etilgen, biraq olar qarsı shıqqan – bul Shirkew tariyxınıń da mısallarınan biri. again with Moses’ rod of judgment. Israel was well taken care of, yet they rebelled – an example also of the history of the Church. again with Moses’ rod of judgment. Israel was well taken care of, yet they rebelled – an example also of the history of the Church.
Musa shól sayaxatınıń aqırında tasqa sóylew ornına onı urǵanı ushın boysınbaǵanlıǵı sebepli, oǵan jańa áwladı Wáde etilgen jerge baslap kiriwge ruqsat etilmedi. Quday bul wazıypanı Yosua menen Kalebke berdi, olar da jeńimpazlar edi. Musa Qudaydıń adamı hám kóp jaqtan haqıyqıy jeńimpaz edi, biraq bul boysınbaǵanlıq háreketi qayǵılı aqıbetlerge alıp keldi (Sanlar 20:11-12). Hech qashan qáte islemegen tek bir Adam bar – Rabbımız Isa Másih.
Quday Musaǵa Wáde etilgen jerdi kórsetti, biraq ol oǵan hesh qashan kirmedi (Yakonun 34). Biraq, «Dawıt» bálkim, jerde jasaytuǵın jetinshi áwladqa tiyisli edi, Ol jasawdı qálegen jer (Yakonun 12:5). Jerde kóp jıllar ótkennen keyin, xalıq patsha soradı hám Quday olardıń qálewlerine qaray bir patsha berdi: Patsha Sawl. Ókinishke oray, onıń mápleri ózgerisli edi. Ol Qudaydı yamasa kesti izlemedi, xalqı da izlemedi (1 Shejireler 13:3). Kerisinshe, Dawıt jaslıǵında Qudaydıń máplerin birinshi orınǵa qoydı. Ol Quday jasaytuǵın jerdi – Quday Óz xalqın hám kesti qálegen jerdi izlep atırǵanda júdá jaqsı gúwalıqqa iye edi (1 Samuel 16:18). Dawıt onı, isenim menen, birdey pikirde bolǵanlar menen ózin tanıstırǵanda taptı (Zabur 132:5-6). probably belonged to the seventh generation living in the land, the place where He wanted to dwell (Deuteronomy 12:5). After many years in the land, the people asked for a king and God gave them one according to their desires: King Saul. Sadly, his interests were selfish. He did not seek God or the ark, nor did his people (1 Chronicles 13:3). In contrast, David put God’s interests first when he was a youth. He had a very good testimony (1 Samuel 16:18) as he was seeking the place where God dwelled – where God wanted to have His people and the ark. David found it as he identified, in faith, with those who were of the same mind (Psalm 132:5-6).
Dawıt Qudaydıń júregine jaqın adam edi (1 Samuel 13:14), Qudaydıń kestine shın júrekten gámxorlıq etken,1 onı Ierusalimge alıp kelgen (2 Samuel 6). Óz qátelerine qaramay, ol xalıqtı Qudayǵa tabınıwǵa hám Oǵan olardıń arasında tiyisli orın beriwge baslap bara alǵan. Bul Ierusalimniń Dawıt tárepinen basıp alınıwına hám onıń ulı Sulayman dáwirinde ibadatxananıń qurılıwına hám ashılıwına alıp keldi, onı Quday Óz súyikli ulı etip qabıl etken (2 Samuel 12:25).
Dawıt hám Sulaymannıń ullı dáwirlerinen kóp ótpey, Qudaydıń xalqı butparastlıqqa túsip qaldı. Sonıń ushın Quday xalıqtı eki patshalıqqa bóliwge ruqsat berdi, olardı Ózine qaytarıw ushın payǵambarlar jiberdi. Ol «atı atalǵan» Qudaydıń adamın Beytelge, yaǵnıy «Quday úyi» degen mánisti ańlatatuǵın jerge jiberdi, ol jerde Yeroboam on urıwdı, arqa patshalıqtı óz tásiri astında saqlaw ushın jalǵan xızmet baslaǵan edi. Bul Qudaydıń adamı, bir payǵambar, Quday atınan sóylep, bunıń dálilin berdi (qurbanlıq orın eki bólekke bólinip ketti) ol keleshektegi patsha Yosiyya haqqında sóylegende. Bul patsha jalǵan qurbanlıq orın hám oǵan baylanıslı barlıq nárselerdi joq etedi. Biraq bul Qudaydıń adamı, Musa sıyaqlı, ózi ushın Qudaydıń kórsetpelerine boysınbaǵanı ushın, erte ólimge ushıradı (1 Patshalar 13). man of God to Bethel, meaning «house of God,» where Jeroboam had started a counterfeit service in order to keep the Ten Tribes, the northern kingdom, under his influence. This man of God, a prophet, spoke on God’s behalf and gave evidence of it (the altar split in two) when he spoke about a future king, Josiah. That king would destroy the false altar and all connected with it. Yet this man of God, like Moses, failed to obey God’s instructions for himself, causing him to die a premature death (1 Kings 13).
On urıw arasında bunnan keyin de buzılıw hám butparastlıq boldı, sonlıqtan Quday olardıń qasına «Ilyastı» jiberdi, ol «Qudaydıń adamı» dep atalǵan (1 Patshalar 17:18,24). Ilyas Ahab hám Izabeldiń qarsılıǵına qaramay, xalıqtı haqıyqıy Qudayǵa qaytardı. Yeroboam dáwirinen baslap bar bolǵan butparastlıqtan (1 Patshalar 13) tısqarı, sırtqı jaqtan Yahve atın húrmetlegen bolsa da, Izabel Baalǵa tabınıwdı engizdi, sol kúndegi gúnanı almastırdı yamasa jamanlastırdı. Ilyastıń keskin háreketleri arqalı Qudaydıń násip etkeninen keyin, xalıq, ókinishke oray, ózleriniń butparastlıq jolların qayta basladı., who was called «a man of God» (1 Kings 17:18,24). Elijah brought the people back to the true God, despite Ahab and Jezebel’s opposition. Besides the existing idolatry since the days of Jeroboam (1 Kings 13), while outwardly honoring the name of Jehovah, Jezebel introduced the worship of Baal, replacing or worsening the sin of the day. After the intervention of God’s grace through Elijah’s decisive actions, the people, sadly, resumed their idolatrous ways.
Keyin Quday «Elisanı» jiberdi, ol Ilyastıń járdemshisi bolǵan hám onıń ornın basqan. Elisa Ilyastan da kóbirek Qudaydıń adamı dep atalǵan. Quday Elisanı Óz násip etkenlerin hám sheshimlerin násip etiw ushın qollanǵan, hátte onıń dáwirleri millet ishinde kóp qátelikler menen xarakterlengen bolsa da (2 Patshalar 2-13)., who had been Elijah’s helper and who succeeded him. Elisha was called a man of God more often than Elijah. God used Elisha to bring His provisions and solutions in grace, even though much failure within the nation characterized his days (2 Kings 2-13).
Musa Qudaydıń xalqı ushın tiykarlardı qoyǵan edi. Keyinirek, Quday bul hám basqa Quday adamların Óz xalqın Ózine qaytarıw ushın jiberdi, Ol keleshekte taǵı bir ret sonday etedi (Malaki 4:5-6 qarań). On urıw arasında haqıyqıy isenimlılerdiń qaldıǵı bar edi, biraq aqır-aqıbet Quday olardı Ashur tutqınlıǵına jiberiwge májbúr boldı (2 Patshalar 17). Yahuda hám Benyamin, basqa eki urıw yamasa qubla patshalıq, Ierusalimdegi Quday ibadatxanası menen tuwrıdan-tuwrı baylanıslı edi, biraq olardıń arasında hár túrli qátelikler rawajlandı, geybirewleri basqa on urıwdan da jaman edi. Sonlıqtan, Quday bunnan da kóbirek payǵambarlar jiberdi. Ekinshi Shejireler, ásirese, payǵambarlardıń xızmetin Qudaydıń kózqarasınan kórip shıǵadı hám patshalarǵa hám xalıqqa sáykes túrde múráját etedi. Bul payǵambarlarǵa, haqıyqıy Quday adamlarına hám ájayıp qayta tikleniwlerge qaramay, Quday bul eki urıwdı Babilon tutqınlıǵına jiberiwge májbúr boldı.
Esleń, bul nárselerdiń bári bizdiń tálimimiz hám ruwxlandırıwımız ushın jazılǵan (Romalılarǵa 15:1-7; 1 Korinflilerge 10:1-13; 2 Timotiyge 3:17).
Jańa Ahd penen baylanıs
Jańa Ahdtiń elshileri hám payǵambarları Qudaydıń adamları edi, olar aspanlarda dańqlanǵan Másih penen baylanıslı Shirkewdiń tiykarın qoyǵan (Efislilerge 2:20-22, 4:1-16). Biraq, Quday Óz jerdegi xalqı menen bolǵan jaǵday sıyaqlı, qátelikler bolatuǵının aldınan kórgen edi. Shirkewdiń tiykarın qoyǵan sol elshiler hám payǵambarlar arqalı (1 Korinflilerge 3:10-13), Quday bizge búgin ne islewimiz kerek ekenin úyretedi. Qátelikler arasında, hátte elshilerdiń ómir súrgen dáwirinde de, Quday «Timotiy» sıyaqlı shákirtlerdi «Qudaydıń adamı2» bolıw ushın qollanǵan. to be «a man2 of God.»
Timotiy Pawldan kóp nárselerdi úyrendi (2 Timotiyge 3:14, 1 Korinflilerge 4:17) hám óziniń hálsizligine qaramay, Qudaydıń erkini orınlawǵa tolıq berilgen edi. Onıń atı «Qudaydı húrmetlew» yamasa bálkim «Quday tárepinen húrmetlengen» degen mánisti ańlatadı hám ol hár túrli qarsılıqlarǵa dush kelgende eki ret «Qudaydıń adamı» dep atalǵan (1 Timotiyge 6:11; 2 Timotiyge 3:17). Pawl onı bir neshe ret óz wákili sıpatında jibergen: Salonikaga hám Bereyaǵa (Húwiller 17), Filippige (Filippililerge 2:19-23), Makedoniyaǵa (Húwiller 20:4), Korinfke (1 Korinflilerge 4:17, 16:10), Efeske (1-2 Timotiyge) hám Pawldıń birinshi tutqınlıǵı dáwirinde Rimge (Evreylerge 13:23). Rimde ekinshi ret tutqınǵa alınǵanda, ólim jazasına kesiliwinen aldın, Pawl Timotiydi «qıstan aldın» keliwin soradı (2 Timotiyge 4:21). Pawl hám Timotiyde biz úlken berilgenlik hám ıshqı kóremiz.
Timotiy óz dáwirindegi Pawldıń kórsetpelerinen awıtqan isenimlıler ushın úlgi hám model boldı. Búgin ol úlgi sabaq bolıp xızmet etedi, sebebi kóp ǵana xristianlar Pawldı hám onıń táliymatların biykarlaydı, sol dáwirlerde bolǵanı sıyaqlı (Húwiller 20:29-32). Bunı islew menen olar Pawldıń aspanlı Jiberiwshisin, yaǵnıy bizdiń hám olardıń Ustazın biykarlaydı. Bul júdá jiddiy!
Jańa Ahd Quday adamları – elshiler hám payǵambarlar arqalı berilgen ilahiy principler ózgergen joq, hátte bul adamlar endi jerde biz benen birge bolmasa da. Keliń, doktrinalıq tiykarlardı qoyǵan bul Quday adamlarınıń táliymatların ámelge asırayıq. Qudaydıń Óz qullarında bergen úlgi sabaqların qadaǵalań. Olar tirishilik úlgileri edi – búgin biz ushın ruwxlandırıw. Quday adamlarınıń ózgeshelikleri bizdiń tálimimiz hám eskertiwimiz ushın jazılǵan.
AQIRǴI ESKERTPE
- Keste shirkew aǵashınan jasalǵan bolıp, ol buzılmaytuǵın dep esaplanǵan, bul Másihdiń kámil adamzatın súwretleydi. Onıń ishki hám sırtqı tárepleri taza altın menen qaplanǵan bolıp, Onıń haqıyqıy ilahiyligin kórsetedi. Solay etip, keste Rabbımız Isanıń ájayıp úlgisi edi. Dawıt, Quday tárepinen berilgen basshı sıpatında, Rabbımız Isanıń da úlgisi edi, sebebi Ol haqıyqıy hám eń joqarı Basshı (Evreylerge 12:2 qarań).
- Eski Ahdta «Qudaydıń adamı» sıyaqlı kóp ańlatpalar bar. Mısalı, «kim isenimli adamdı taba aladı?» (Násiyatlar 20:6) – sózbe-sóz «isenimlilik adamı» dep awdarıladı hám geyde «túsinik adamı» dep beriledi. Basqa da kóp sonday parallelleler bar, ásirese Eski Ahdta, hám olar Rabbımız Isa Másihte kámillikte jıynalǵan. Ol haqıyqıy Qudaydıń Adamı edi hám sol waqıtta – túsiniw múmkin bolmaǵan sır – Qudaydıń Ulı, barlıǵınan joqarı qutlanǵan Quday.
