Joqarıdan kelgen danalıq
Qanday bolar edi bir nárseni soraw hám Qudaydıń juwabı anıq «Ha» bolatuǵının biliw? Injil bunday duwanı súwretleydi. Bul danalıq ushın duwa:
Eger sizlerden kimde-kim danalıqtan jetiwmesin, ol Qudaydan sorasın, Ol hámmege keńpeyilli hám ayıplamay beredi (Yaqub 1:5 NKJV). Biz danalıq ushın duwa etkenimizde, Quday bizdiń sorawımızdı kútip turǵanday boladı! Ol danalıqtı keńpeyilli beredi hám bizdi sorawımız ushın uyaltpaydı.
Bul ayatta basqa da paydalı principler bar. Birinshiden, ol imanıńızdıń sınaqları hám sınawları haqqındaǵı úlkenirek bólimde tabıladı. Sınaw waqıtları shıdamlılıqtı payda etedi (3-ayat), biraq olar bizdiń danalıqqa bolǵan mútájligimizdi de ashıp beredi. Hár kúni Rabbimizge bolǵan isenimimizdiń kishi sınawları bar. Ayırım kúni sınawlar júdá qıyın boladı, biraq danalıq bizge iman jolında sayaxat etkenimizde sol sınawlardan ótiwge járdem beredi.
Yaqub 1:5-tegi basqa bir pikir «eger» degen kishi sózde bar: «Eger sizlerden kimde-kim danalıqtan jetiwmesin». Biz danalıqtan jetiwmesek, tańqalmawımız kerek; biraq «eger» sózi basqa waqıtlarda biz sorawımız kerek emesligimizdi de ańlatadı, sebebi bizde kerekli danalıq bar. Bul Quday Óz xalqınıń Ózi bergen nárseden úyrenip, danalıqta ósiwin kútip atırǵanın ańlatadı.
Ne ushın bizge kerek?
Nasiyatlar kitabında bir neshe ret danalıqtıń dawısın qudayxor, abıraylı hayal retinde esitemiz. 1-bólimde danalıq kóshelerde ashıqtan-ashıq sóylep, bizdi ápiwayılıqtan hám aqılsızlıqtan ketiwge shaqıradı. Shaqlaw mına wáde menen juwmaqlanadı:
Kim meni tıńlasa, aman-esen jasaydı, hám qáwipsiz boladı, jamanlıqtan qorqpaydı (Nasiyatlar 1:33). Sonlıqtan, bizge danalıq kerek, sebebi ol bizdi ádillikte basqaradı hám jamanlıqtan saqlaydı. Nasiyatlar 2 bul temadı dawam ettirip, danalıqtı tıńlaǵan hár bir adam Rabbimizden qorqıwdı da túsinedi, sebebi Rabbimiz Ózi danalıq beredi (Nasiyatlar 2:1-6) dep túsindiredi.
Basqa Injil bólimleri Qudaydıń xalqına Rabbimizge xızmet etiw ushın danalıq kerek ekenligin qosadı, hátte jesirlerge qamqorlıq etiw sıyaqlı ápiwayı islerde de (Húkimetler 6:3). Jaqsılıq etiw ushın boysınıwǵa danalıqtı qosıwımız kerek (Rimliklerge 16:19), hám bizge «keyingi kúnlerimizdi» jaqsı juwmaqlaw ushın danalıq kerek (Nasiyatlar 19:20). Tek Quday ǵana haqıyqıy dana (Rimliklerge 16:27), biraq eger biz Onıń minez-qulqın kórsetsek, Onıń danalıǵın da kórsetiwdi qálewimiz kerek.
Kimde bar?
Danalıq belgili bir jaǵdayǵa durıs principlerdi qollanıw qábileti retinde túsindirilgen. Hesh kim danalıq penen tuwılmaytuǵının, biraq hátte ápiwayı adamlar da dana bola alatuǵının túsinip jetken paydalı. Nasiyatlar 9, danalıqtı adamlastıratuǵın basqa bir bólim, onıń qalay toy tarqatıp, túsiniwge mútájligin túsinetuǵınlardı shaqıratuǵının súwretleydi (Nasiyatlar 9:1-6). Bul ruwxlandırıwshı, sebebi bul danalıqqa erisiw ushın birden-bir talap onıń qansha kerek ekenligin moyınlaw ekenligin ańlatadı.
Kóplegen waqıtları biz ózimizdiń artıqmashılıqlarımız yamasa qábiletlerimiz bizdi dana etedi dep isenemiz. «Bay adam óz kózinde dana» tek ǵana bay bolǵanı ushın (Nasiyatlar 28:11). Bul dúnyada ataqlı basqalar kóbinese az bilgen temalar boyınsha óz pikirlerin járiyalaydı, biraq Ayubtıń dosı Elihu atap ótkenindey,
Ullı adamlar hárdayım dana emes (Ayub 32:9). Haqıyqatında da, óz kózinde dana bolǵan adamlar eń jaman aqılsızlar (Nasiyatlar 26:12).
Kerisinshe, payǵambar Daniyel Nebukadnezardıń túsin túsindirgende úlken kishipeyillik kórsetti:
Bul sır maǵan basqa hár qanday tiri adamnan kóbirek danalıǵım bolǵanı ushın ashılǵan joq, biraq patshaǵa túsindirmesin bildiretuǵın bizlerdiń paydamız ushın, hám siz óz júregińizdiń oyların biliwińiz ushın (Daniyel 2:30). Patsha Daniyeldiń danalıǵın tán aldı hám onı imperiyanıń barlıq dana adamlarınıń ústine qoydı (Daniyel 2:48), biraq Daniyel ózine emes, Qudayǵa – danalıǵınıń Deregine itibar qaratqan.
Bul qudayxor danalıqqa iye adamdı anıqlaw usılı: Danalıq Daniyel sıyaqlı isenim menen sóylese de, ol hárdayım kishipeyillik hám tınıshlıq penen birge boladı. Waqızshı 9 bir kámbaǵal, biraq dana adamdı súwretleydi, ol óz danalıǵı arqalı qalanı dushpanlardan qutqardı. Ol húkimdarlar hám armiyalar qıla almaǵan nárseni qıldı, biraq hesh qashan ózine at qazana almadı, hám keyinirek hesh kim onı eslemedi de (Waqızshı 9:13-18). Danalıq hesh qashan ózin ataqlı orınǵa qaray itermeydi, hám ol umıtılıwǵa tayın.
Bul áhmiyetli bir pikir. Kóplegen dawıslar durıs háreket jónelisi haqqında kúshli isenim menen sóyleydi. Bul másele Qudaydıń kózinde durıs nárseni qılıw ushın danalıq izlegenimizde máselexristianlar arasında da bolıwı múmkin. Bul qálew álbette húrmetli, hám Yaqub 3:17 aspan danalıǵınıń birinshi náwbette taza bolıwǵa baylanıslı ekenligin tastıyıqlaydı. Biraq, ayattıń qalǵan bólegine itibar beriń: Joqarıdan kelgen danalıq tek ǵana taza emes, al «tınıshlıq súygish, jımıs, boysınıwǵa tayın, raxım hám jaqsı miywelerge tolı, birjaqlama emes hám eki júzliliksiz». Bunnan tısqarı, ádil minez-qulqtan kútilgen ónim tek ǵana tınısh shárayatlarda egiliwi múmkin (Yaqub 3:18).
Qudaydıń xalqı tek ǵana ádilliktiń qandayda bir nızamlı mánisine boysınıwdı basım etetuǵın dawıslardan qansha ret zıyan kórdi! Eger biz kúshli isenim menen, biraq miyrimsiz sóylesek, danalıq kóbinese jetiwmeslik etedi. Bul usılda berilgen yamasa alınǵan másláhát texnikalıq jaqtan durıs bolıwı múmkin, biraq eger ol qatal, jımıs hám raxım sıyaqlı jıltıraǵan qásiyetlersiz berilse, ol «joqarıdan kelgen danalıq» dep esaplanıwı múmkin emes. Haqıyqıy danalıq sonıń menen birge «boysınıwǵa tayın», yamasa «jalbarıwǵa ańsat» (KJV). Danalıq talqılawdı ańsatlastıradı, al dene hárdayım óziniń durıs ekenligin talap etip, keyingi sáwbetten bas tartıw arqalı ózin ashıp beredi.
Biz onı qalay alamız?
Kóbirek danalıq qáleymiz dep aytıw tolıǵı menen Injilge sáykes hám durıs. Nasiyatlar 4-te Sulayman jas jigit waqtında ákesi Dawıttıń oǵan bergen nasiyatın esledi:
Danalıqqa erisiń! Túsiniwge erisiń! ... Danalıq tiykarǵı nársedir; sonlıqtan danalıqqa erisiń (Nasiyatlar 4:3-9 NKJV). Keyinirek ol qostı: Altınnan góre danalıqqa erisiw qansha jaqsı! (Nasiyatlar 16:16). Bul ayatlar bizdi danalıqtı niyet hám maqset penen izlewge shaqıradı.
Mángi Quday retinde, Máshih Isa bizdiń danalıǵımız (1 Korinflilerge 1:30). Nasiyatlar 8-de danalıqtıń shaqırıǵı Onıń qudaylıǵın hám minez-qulqın sáwlelendiredi, sebebi biz danalıqtıń jaratılıwda bar ekenligin hám adam balalarında bolǵan quwanıshtı oqıymız. Biraq, adam balası retinde, Rabbimiz Isa basqa fizikalıq, ruwxıy hám sociallıq rawajlanıw tarawlarında óskenindey, danalıqta da ósti (Luka 2:52). Bul bizge danalıqqa erisiwdiń bir process ekenligin aytadı. Mısalı, kishi balanıń úlken adam danalıǵına iye bolıwı múmkin emes. Ekinshi tárepten, úlken adamnıń danalıqta óspesten fizikalıq jaqtan ósiwi álbette múmkin! Hátte ayırım múminlerdiń de qudayxor danalıqta rawajlanıwǵa qarar etpegenligi hám sonlıqtan bul tarawda rawajlanbaǵan bolıp qalǵanı ókinishli.
Danalıqqa erisiwdiń kem degende bes Injil jolları bar. Biri baqlaw. Nasiyatlar 6:6-da aytılǵan:
Qurısqa bar, jalqaw! Onıń jolların kórip, dana bol. Biz ómirimizde rawajlanıwǵa mútáj tarawlardı itibarǵa almawımız kerek. Bul ayat hár qanday kemshiliklerdi moyınlawǵa tayın adamnıń tek ǵana Qudaydıń jaratılısların baqlaw arqalı danalıqta ósiwi múmkinligin kórsetedi. Nasiyatlar 24-te jalqaw adamnıń egisliginiń ósiwli, paydasız jaǵdayın baqlaw arqalı usıǵan uqsas sabaq alınadı (Nasiyatlar 24:30-32). Eger biz baqlawshı hám oylı bolsaq, danalıǵımız ósiwi múmkin.
Kóbirek danalıqqa erisiwdiń keyingi jolı tuwrı kórsetpearqalı. Morallıq pák hám ruwxıy jetik adam qalay jasawdı túsindirgende, biz itibar beriwiwimiz kerek.
Másláhát tıńlań hám kórsetpe qabıl etiń, solay etip keyingi kúnlerińizde dana bolıwıńız múmkin (Nasiyatlar 19:20). Kem degende segiz Jańa Wásiyat bólimi xristianlar bilimsiz bolmawı kerek bolǵan temalardı súwretleydi. Bir bólim eger biz Qudaydıń oyları haqqında bilimsiz qalsaq, óz kózimizde dana bolamız (Rimliklerge 11:25) – hám biz aldın kórgenimizdey, bul aqılsız bolıwdıń eń anıq jolı! Bul dúnyada hám ómirimizde Qudaydıń jolların túsindiretuǵın anıq táliymatlardı hám dana sáwbetlerdi belsendi túrde izlew áhmiyetli. Hátte aldınnan dana bolǵanlar da kórsetpe tıńlaw arqalı qosımsha danalıqqa erisiwi múmkin (Nasiyatlar 9:9). Hámme nárseni tek ǵana házirgi túsiniw dárejelerimiz benen túsindiriw, jol ústindegi kólshikti kórgenimiz ushın okeandı túsingenimizdi talap etiw sıyaqlı bolar edi. Teńizge barıp, bizge ol haqqında ayta alatuǵın adamdı tıńlaw qansha jaqsı!
Danalıqta ósiwdiń basqa bir jolı bizdiń qatnasıqlarımızarqalı.
Dana adamlar menen júrgen adam dana boladı, al aqılsızlardıń joldası joq etiledi (Nasiyatlar 13:20). Tek ǵana dana adamlar qasında waqıt ótkeriw paydalı bolıwı múmkin. Nasiyatlar 27 jaqsı tańlanǵan doslar haqqında bir neshe áhmiyetli sabaqlar beredi, olardıń jaqsı másláhátleri shıraylı iyisli atır sıyaqlı (Nasiyatlar 27:9). Eger olar bizdi dúzetse, bul tek ǵana olar sadıq doslar bolǵanı ushın, bizdi ósiwimiz ushın ótkirleydi (Nasiyatlar 27:6,17). Bunday doslıqtı qollap-quwatlaw kerek, taslap ketpew kerek, sebebi qıyınshılıq kúninde biz isene alatuǵın doslardıń jaqınlıǵına súyeniwimiz kerek boladı (Nasiyatlar 27:10). Kerisinshe, jamanlardıń shaqırıǵı qızıqlı esitiliwi múmkin (Nasiyatlar 1:10-19), biraq jaman doslıq jaqsı ádetlerdi buzadı (1 Korinflilerge 15:33).
Danalıqqa erisiwdiń tórtinshi jolı jaqsı joybarlawarqalı. Haqıyqatında da, aldınnan oylaw minez-qulqı danalıqtıń bir qásiyeti. Rabbimizdiń toyǵa kúyewdiń keliwin kútip turǵan on qız haqqındaǵı mısalında, bes dana hám bes aqılsız hayal arasındaǵı tiykarǵı ayırmashılıq, danalardıń shıraqları ushın barlıq túnge jetetuǵın jetkilikli may alıp kelgenligi edi (Matta 25:4). Basqa bir mısalda, bir nadurıs is basqarıwshı jumısınan bosatıldı, biraq ol kem degende aldınnan joybarlaǵanı ushın maqtawǵa iye boldı. Rabbimiz Óz shákirtlerin de usıǵan uqsas aqıllı bolıwǵa shaqırdı – álbette, adamnıń qáteliklerin imitaciya etpesten (Luka 16:1-11). Jeke hám ruwxıy maqsetlerge erisiw ushın aldınnan joybarlaw ádeti bizdi danalıqqa qaray basqaradı.
Bizdiń dana minez-qulqımız
Besinshiden, biz danalıqta tek ǵana durıs nárseni qılıwarqalı ósiwimiz múmkin. Isa eki qurılısshı haqqında, biri dana hám biri aqılsız, gúrriń etkeninde, biz olardıń birine yamasa basqasına uqsas bolamız dedi. Dana hám aqılsız ekewi de Onıń sózlerin esitken bolsa da, tek ǵana dana qurılısshı olardı haqıyqatında da qıladı (Matta 7:24-27). Áhmiyetlisi biz ne aytqanımız emes, al ne qılǵanımız (Matta 7:21).
Bul tek ǵana Injil oqıw emes, al Injilge iseniw áhmiyetli ekenligin ańlatadı. Biz waqıtımızdı qalay paydalanamız? Aqshamız benen ne qılamız? Sezimlerimiz hám qálewlerimizdi qalay basqaramız? Bizge zıyan jetkizilgende qalay juwap beremiz? Biz sınawǵa ushıraǵanımızda hám sınawdan ótkenimizde ne qılamız? Duwa hám kórsetpe ushın xristian jıynalıslarına qanday áhmiyet beremiz? Bul tarawlarda Qudaydıń Sózine boysınıw, biz basqa joldı tańlaǵan bolıwımız múmkin, biraq onıń ornına Injil jónelisin ustazlıq etiwge qarar etkenimizdi ańlatadı. Biz sol waqıtta onıń durıs nárseni qılıw ekenligin oylamawımız múmkin, biraq biz onı tek ǵana Qudayǵa iseniwge qarar etkenimiz ushın qılıwǵa bel buwıwımız múmkin. Eger biz bunı qılsak, biz izbe-iz dana bolıp atırǵanımızdı tabamız, sebebi Quday húrmet etiliwge hám boysınıwǵa jetkilikli dana.
Eger biz ózimizdi dana dep oylasak, minez-qulqımızdı tekserip kóreyik, sebebi danalıǵımız islerimiz arqalı kórinedi (Yaqub 3:13). Esleń, danalıq ushın duwa etiw hárdayım durıs nárseni qılıw – tek ǵana ózimiz ushın emes, al xristian ájaǵa-qarınlarımız ushın da, Pavel Efeslikler ushın qılǵanday (Efesliklerge 1:17). Aqır-aqıbetinde, biz Rabbimizge barlıq júregimiz benen isenip, óz túsiniwimizge súyenbesten Oǵan súyengenimizde, Ol bizdiń jolımız ushın qudayxor danalıqtı támiyinleytuǵınına isenimli bolamız.
JUWMAQLAWSHI ESLETPE
- Xristianlar bilimsiz bolmawı kerek bolǵan belgili nárslerge tómendegiler kiredi: ruwxıy kórsetpeniń paydası (Rimliklerge 1:13), Qudaydıń Izrail menen qatnasıqları (Rimliklerge 11:25), Máshih penen birge bolıwdıń mánisi (1 Korinflilerge 10:1), ruwxıy sawǵalar (1 Korinflilerge 12:1), basqa múminlerdiń qıyınshılıqları (2 Korinflilerge 1:8), shaytannıń ayyorlıqları (2 Korinflilerge 2:11), Máshihtiń ekinshi keliwi (1 Salonikalılarǵa 4:13) hám Qudaydıń wádeleriniń anıqlıǵı (2 Piter 3:8-9).
