SORAW: Isa ólimi menen tiriliwi arasında qay jerde edi? Tirilgennen keyin, Ol Maryamǵa «ele aspanlardaǵı Ákesine qaytpaǵanın» ayttı (Yuh. 20:17 NIV ), hám Ol tamuqqa bara almas edi.
JUWAP: Bibliya Másihtiń ruwxı ólgen waqıtta aspanǵa ketkenin kórsetedi. Ol kresttegi urlıqshıǵa ayttı: «Búgin sen Men menen jánnette bolasań» (Luk. 23:43). Jánnet (grekshe paradeisos ) «úshinshi aspan» (2 Kor. 12:2,4) menen bir jer hám «Qudaydıń jasaw ornı» (Mat. 6:9) degen mánisti bildiredi. Bibliya dáwirlerinde úsh aspan túsinigi bar edi: birinshisi atmosfera (Evr. 4:14); ekinshisi juldızlar hám galaktikalar edi. Bul Isa ólgennen keyin úshinshi aspanǵa ketkenin bildiredi. Bul Isanıń óliminen aldın «Áke, Ruwxımdı Seniń qolıńa tapsıraman» (Luk. 23:46) dep shaqırǵanı menen sáykes keledi.
Grekshe sóz anabaino Yuhanna 20:17-de «qayttı» dep awdarıladı (NIV), biraq Strong’s Exhaustive Concordance (#305) boyınsha ol «kóteriliw» yamasa «kóterildi» degen mánisti bildiredi. Maryam Magdalina Isanıń fizikalıq jaqtan onıń menen bolmaǵanda bereketlenbey qalıwınan qorıqqan bolıwı múmkin. Ol juwap berdi: «Maǵan jabısıwdı toqtat, sebebi men ele Ákeme kóterilmedim; biraq barıp tuwısqanlarıma ayt: ‘Men Óz Ákeme hám siziń Ákeńizge, hám Óz Qudayıma hám siziń Qudayıńızǵa kóterilemen’» (Yuh. 20:17 NASB). Ol Oǵan jabısıwı kerek emes edi, sebebi Ol aspanǵa kóterilgenge shekem ele 40 kún dawamında boladı (Luk. 24:50-51; Húk. 1:3,9-11).
Isanıń ólimi menen tiriliwi arasında tamuqqa barǵan degen ideya Hawariylerdiń Aqıydasınıń 5-statyasınan kelip shıǵadı: «Ol Pontiy Pilat dáwirinde azap shekti, krestke kerildi, óldi hám jerlendi. Ol tamuqqa tústi. Úshinshi kúni ol ólilerden qayta tirildi.» Bul aqıyda Rim shirkewlerinde shomılıwǵa tayarlanıp atırǵanlar ushın xristian táliymatınıń qısqasha mazmunı retinde qollanılǵan. Boljaw boyınsha 5-statya Zabsúr 16:10, Húk. 2:27,31, Efislilerge 4:9 hám 1 Petrus 3:19-dan alınǵan. Geybirler 5-statyanıń maqseti Másihtiń ólgen waqıtta denesinen ayrılǵan adam ruwxına iye bolǵanın járiyalaw edi deydi.
Sonday-aq, Orta ásirlerde «tamuq» hám «hades» sózleri aralasıp ketti. The King James Version Zabsúr 16:10 hám Húk. 2:27,31-de «hades» ornına «tamuq» sózin qáte qollanǵan. «Tamuq» (genna, Strong’s #1067) máńgilik jazalaw ornı. «Hades» (hades, Strong’s #86) ólgennen keyin isenbeytuǵınlardıń ruwxlarınıń ornı yamasa jaǵdayı – bul sonday-aq azap ornı (Luk. 16:23-31).
Isanıń kóteriliwinen aldın, barlıq adamlardıń ruwxları hadeske (evrey tilinde sheol, Zabs. 89:48) barǵan. Onıń kóterilgeninen berli, tek isenbeytuǵınlardıń ruwxları hadeske baradı, al isengenlerdiń ruwxları tikkeley «Rabbı menen» bolıw ushın baradı (2 Kor. 5:1-8). Aqırǵı húkimnen keyin, hadestegiler tamuqqa, sonday-aq «ot kóli» (Ash. 20:14) dep atalatuǵın jerge taslanadı. Efislilerge 4:9 bılay deydi: «Endi bul ańlatpa, ‘Ol kóterildi,’ Ol jerdiń tómen bólimlerine de túsip kelgenin bildirmey me?» Bul Rabbıdıń kóteriliwi aspanlardan jerge aldın túsip kelgenin talap etkenin bildiredi. «Jerdiń tómen bólimleri» qábirge (maqbaraǵa) tiyisli, tamuqqa emes.
Birinshi Petrus 3:18-20 Másih haqqında bılay deydi: «denede óltirilgen, biraq ruwhta tiriltilgen, Ol sol ruwhta barıp, házir zindanda otırǵan ruwxlarǵa járiyaladı, olar bir waqıtları boysınbaǵan edi, Qudaydıń sabırlılıǵı Nuh dáwirinde, keme qurılıp atırǵanda kútip turǵan edi.» Bul qıyın úzindiniń kontekstine eń jaqsı sáykes keletuǵın túsindirme sonda, bul Ruwxul-Qudıs arqalı, Másih waǵız etti Nuh arqalı (Bas. 6:3; 1 Pet. 1:10-11; 2 Pet. 2:5) Nuh dáwirinde tirshilik etken adamlarǵa. Bul adamlar sol waqıttan berli ólgen edi, hám olardıń ruwxları házir hadeste (hám ele de) edi, sebebi olar Nuhdıń xabarın qabıl etpegen edi. Másih shın mániste hadestegi ruwxlarǵa waǵız etpedi.
Bibliya ólgennen keyin qutqarıw ushın ekinshi múmkinshilik joq ekenin úyretedi: «Adamlarǵa bir ret óliw hám bunnan keyin húkim kelgen» (Evr. 9:27). Bibliyada «purgatoriya» – aspanǵa barǵanǵa shekem waqıtsha jazalaw ornı haqqında hesh qanday dálil joq. Sonlıqtan, ólgenler ushın duwa etiw yamasa ólgenlerdi shomıldırıwdıń hesh qanday paydası joq; bular bibliyalıq tiykarı joq adam dástúrleri.
Isa ólimi menen tiriliwi arasında tamuqqa barǵan joq. Onıń ornına, Onıń ruwxı aspanlarda Áke menen birge edi.
