Siz hesh qashan Quday qanday adamlardı jaqsı kóredi dep oylaǵanba? Injildi oqıǵanımızda, Ol kemshilikleri bar adamlardı jaqsı kóretinin bilemiz. Bolmasa, biz úlken qıyınshılıqta bolar edik, sebebi hámmemiz gúna menen kemshilikli bolamız. Dawıt ta kemshilikli edi; biraq ol Qudaydıń súyiklilerinen biri, Quday onı “Óz júregime jaqın adam” dep ataǵan (Elshiler 13:22 NIV). Dawıttıń ómirinen – onıń hám Quday haqqında úyrenetuǵın áhmiyetli sabaqlar bar.
Tariyxıy jaǵday
Dawıt Izrail Mısırdagı qullıqtan qutqarǵan, 40 jıllıq shóldegi lagerde saqlap, keremet túrde qorǵaǵan hám kúshli dushpanlarǵa qarsı Ózi wáde etken jerdi basıp alıwda basshılıq etken Qudaydan júz burǵan waqıtta payda boldı. Endi sol jerde jasap atırǵan xalıq Qudaydı óz patshası etip qálemedi; onıń ornına olar “basqa barlıq milletlerde bolǵanday” patsha qáledi (1 Samuel 8:4-5). Olar ózleriniń keremet tariyxı hám Quday menen bolǵan ózgeshe qatnası menen milletler arasında ajıralıp turatuǵın edi. Biraq endi olar basqa hámme sıyaqlı patsha qáledi; olar ózleriniń statusın “status-kvoga” túsiriwdi qáledi, bul keyinirek Laodikeyadagı jirenishli shirkewdi sıpatlaǵan (Ashıw 3:14-22) sol suwıq-jıllıqtıń basqa bir túri edi, bul Qudaydıń qattı ayıplawın payda etti.
Quday Izrail’diń talabına juwap berdi – hattá taqıwalı Samuel de olardıń tańlawınan jaraqattandı hám Qudayǵa qarsı jınayat sezdi (1 Samuel 8:6-7) – hám olardıń basqalarınan bir bas biyik, Izraillikler arasında teńi joq, patshalıq “tásirli jas jigit” Sauldi berdi (1 Samuel 9:2). Saul jaqsı basladı, biraq tez arada óz ómirinde Qudaydıń húkimetin biykar etti, millet te sonday etken edi. Quday olardıń ózlerine moral hám ruwxıy jaqtan aynası bolǵan patshanı berdi. Hám, millet te, patsha da Qudaydı biykar etkenlikten, Quday aqır-aqıbet kemshilikli patshanı biykar etti (1 Samuel 15:26; 1 Samuel 16:1).
Samuel Sauldi maylaǵan edi hám onı ákesindey jaqsı kóretuǵın edi. Quday onı Sauldiń ornına basqanı maylawǵa jibergende, Samuel qayǵırdı – hám de Saul esitkende onıń basın alıp taslaydı dep qáweterlendi (1 Samuel 16:1-2).
Bálkim ele jasóspirim bolǵan Dawıt segiz uldıń eń kishisi edi, kóbinese shańaraqtıń qoyların baǵıp, dalalarda kózden jasırın turatuǵın edi. Ol óziniń maylanıwına da shaqırılmadı, tek joq etiw procesi Samuelge Dawıttıń haqıyqıy húrmetli miyman ekenin eskertkenge shekem, hám ol onı shaqırdı (1 Samuel 16:1-13).
Saul hám Dawıt: Jamansılıqqa qarsı jaqsılıq
Rabbiniń tańlaǵan patshası etip maylanǵan bolsa da (1 Samuel 16:1), Dawıt kishipeyillik penen qoy baǵıwına qayttı, patshalıq ómir sahnasına shıǵıwǵa asıǵıslıq kórsetpedi. Jınlar qıynaǵan Saul sheber arfashıǵa mútáj bolǵanda, Dawıt jumısqa alındı hám óz muzıkası menen qıyınshılıqtaǵı patshanı tınıshlandırdı. Biraq ol tez-tez shańaraq wazıypalarına qaytıp turdı (1 Samuel 16:14-23; 1 Samuel 17:15). “Qudaydıń júregine jaqın adam” ıshqırlı, sadıq xızmetshi edi.
Dawıttıń xızmetlerin patshaǵa usınıs etken waqıtta, Sauldiń xızmetshileri, onıń batır jawınger bolıwınan tısqarı, “Rabbiy onıń menen birge” ekenin ayttı (1 Samuel 16:18). Bul “Rabbiniń Ruwxı Sauldı taslap ketken edi, hám Rabbiden kelgen jaman ruwx onı qıynadı” degen fakt penen qarama-qarsı keledi (1 Samuel 16:14), bul Sauldiń júregin tez arada Dawıtqa qarsı dushpanlıqqa tolǵanınıń haqıyqıy tiykarı edi, tımsal Qudaydıń eń úlken dushpanı Shaytan Óz Másihine qarsı dushpanlıqtı ilhamlandırdı.
Dawıttıń Filistiy gigantı Goliyattı tańqalarlıq jeńisi (1 Samuel 17) onıń kishipeyillik bilinbey turǵan ómirin juwmaqladı hám onı birden milliy qaharman etti. Hár jerdegi hayallar Saul hám onıń qaytıp kelgen armiyasın oyın hám dańǵıra menen qarsı aldı, “Saul mıńlardı óltirdi, al Dawıt on mıńlardı” dep qosıq ayttı. Sol waqıttan baslap ashshı qızǵanısh, gúman hám qorqınısh Sauldiń janın iyelep aldı (1 Samuel 18:6-16).
Sauldiń Dawıtqa bolǵan óshpenligi hám qorqınıshı onıń ulı Jonatannıń Dawıtqa súyispenshilik penen qarawı hám ekewiniń ómir boyı jaqın dos bolıwı menen kúsheydi. Jonatan urısta qaytıs bolǵannan keyin, Dawıt onı mına sózler menen joqladı: “Jonatan, meniń inisiń, sen maǵan júdá qımbat ediń. Seniń maǵan bolǵan súyispenshiligiń... hayallardıń súyispenshiliginen de ájayıp edi” (2 Samuel 1:26). Ayırım buzıq aqıllar usınıs etkenindey, bul qatnasta buzıq nárse bar dep boljawǵa hesh qanday sebep joq. Bul tek Sulaymannıń Nasiyatlar 18:24 te jazǵan tereń qanaatlanarlı doslıǵı: “Iniden de jaqın dos bar”. Dawıttıń óz inileri onı jek kórdi (1 Samuel 17:28), tımsal Isa payǵambardıń inileri Onı jek kórdi (Yuxanna 7:2-8).
Saul Dawıttan qorıqtı, sebebi Rabbiy onı taslap ketken edi hám endi Dawıt penen birge edi (1 Samuel 18:12), Dawıttıń áskeriy tabısı sebepli (1 Samuel 18:15), hám onıń qızı Mikal Dawıttı jaqsı kórgenligi sebepli (1 Samuel 18:28-29). Hám álbette, Saul onı jek kórdi, sebebi Dawıttıń Jonatan menen doslıǵı bar edi (1 Samuel 20:30-31). Saul Qudaysız ómir súrgen adamnıń qáwipsizliginiń kúshli úlgisi. Dawıttıń ómiri bolsa, kemshilikli bolsa da, Quday ushın jasaytuǵınlarǵa Qudaydıń bereketiniń hám qorǵawınıń úlken úlgisi.
Goliyattı jeńgennen keyin (1 Samuel 17), ómiriniń aqırına shekem Sauldiń tiykarǵı “missiyası” Dawıttı joq etiw boldı. Ol qayta-qayta onı nayzası menen diywalǵa qadaqlaǵa urındı (1 Samuel 18:10-11; 1 Samuel 19:9-10), hám onı “tawda keklik awlaǵanday” tınbay quwladı (1 Samuel 26:20). Shólde jıllar boyı gezgen hám Sauldiń intrigalardan turaqlı qashıp, úńgirlerde jasap, Dawıt sadıq qaldı.
Dawıt eki ret Sauldi óltiriw múmkinshiligine iye boldı, biraq bunı islewden bas tarttı hám bunı islewdi qáleytuǵın adamların toqtattı (1 Samuel 24-26). Dawıttıń Sauldiń “Rabbiniń maylanǵanı” ekenligi haqqındaǵı isenimi oǵan patshaǵa qol tiygiziwge ruqsat bermedi (1 Samuel 24:3-13; 1 Samuel 26:7-20). Ol hesh qashan taxtqa umtılıwshılıq kórsetpedi, biraq jıllar boyı túsiniwshiliksizlik, quwǵın hám ólim qáwip-qáterleri arqalı Qudaydıń waqtın kútti.
Aqır-aqıbet, Dawıttıń sadıqlıǵınıń shınlıǵı Sauldiń ólimine quwanıwdan bas tartıwı yamasa onı jaqsı jańalıq dep qabıl etpewi menen kórsetildi. Ol shın júrekten qayǵırdı hám barlıq nárselerden keyin de Sauldi tereń jaqsı kórgenin kórsetetuǵın sózler menen (2 Samuel 1:17-27).
Dawıt, Qudaydıń maylanǵanı
Dawıttıń minez-qulqında hám ózin tutıwında óziniń keleshek áwladı Isa Másih Ruwxınıń sáwlesin kóriw ushın bizge tereń ruwxıy túsiniw kerek emes (Matta 1:1-6; Luka 3:23-31). Isa da tınısh, kishipeyillik, Ákesiniń erkine boysınıwshı xızmetshi ómirin súrdi, sol waqıtta sol sıyaqlı túsiniwshiliksizlik hám qattı jalǵan ayıplawlarǵa shıdadı, Onıń táliymatların joqqa shıǵarıwǵa hám aqır-aqıbet Onı óltiriwge umtılǵan diniy mekemeler tárepinen turaqlı túrde tosqınlıqqa ushıradı. Dawıt shınında da “Qudaydıń júregine jaqın adam” edi.
Kóp jıllardan keyin, taxtta bekkem ornalasqan Dawıt Jonatan menen doslıǵın – hám olardıń óz-ara antın (1 Samuel 20:13-17) – esledi hám Sauldiń áwladlarınan “Jonatan ushın jaqsılıq kórsete alatuǵın” bir adamdı izledi (2 Samuel 9). Onıń Mefibosetti patshalıq shańaraqqa alıwdaǵı súyispenshilikli meyirimi Másihke júdá uqsas. Hám Mefibosettiń juwabı búgingi kúnde máshiyliklerdi sıpatlawı kerek bolǵan minnetdarshılıqtıń úlgisi (2 Samuel 9:8; 2 Samuel 19:26-30).
Sauldiń Dawıtqa bolǵan kúshli óshpenligi onıń ruwxaniylerdiń pútkil shańaraǵın (qashıp ketken Abiyatardan basqa) joq etiwine alıp keldi, sebebi olardıń Dawıt penen til biriktirgenine isendi (1 Samuel 22:6-23).
Dawıt óziniń biykar etiliwi hám qashqın ómirinde jalǵız azap shekpedi. Shamalı 400, keyin 600 adam, “qıyınshılıqta yamasa qarzda yamasa narazı bolǵanlar onıń átirapına jıynaldı, hám ol olardıń basshısı boldı” (1 Samuel 22:2; 1 Samuel 23:13; 1 Samuel 30:9-10). Jas ruwxaniy Abiyatar da Dawıtqa qashtı, ol: “Men menen birge bol; qorıqpa; seniń ómirińdi izlep atırǵan adam meniń ómirimdi de izlep atır. Sen menen birge qáwipsiz bolasań” dedi (1 Samuel 22:23). Másihke júdá uqsas: “Maǵan keliń, barlıq sharshaǵan hám júkleniwshiler” (Matta 11:28); “Kim maǵan kelse, men onı hesh qashan quwıp jibermeymen” (Yuxanna 6:37); “Neshige seniń ustazıń salıq jıynawshılar hám gúnákarlar menen birge tamaqlanadı?” (Matta 9:11); “Sizler meniń sınaqlarımda men menen birge turǵanlar. Hám men sizlerge patshalıq beremen” (Luka 22:28-30).
Dawıt, adam bolıwı múmkin bolǵanınsha
Quday Dawıttı kámil bolǵanı ushın jaqsı kórmedi. Ol kámil emes edi. Onıń adamgershiligi júdá anıq edi, ásirese Bat-Sheba jaǵdayında. Qayǵılı qáteler seriyasında, Dawıt birinshi bolıp áskeri urısta bolǵanda úyde qaldı; óz tańlawı menen nadurıs jerde bolıp, “kózleriniń qálewine” (1 Yuxanna 2:16) qurban boldı, bul zınaǵa alıp keldi. Hámiydarlıq payda bolǵanda, ol zıyan kórgen kúyewi Uriyanı urıstan shaqırıp, óziniń áshkaralanıwınan qashıwǵa urındı, ol Uriyanıń óz hayalı menen jatıwı arqalı Dawıttıń gúnasın jasırǵa úmit etti. Biraq ol óz patshasına hám ásker doslarına sadıqlıǵı sebepli bas tarttı. Sonlıqtan Dawıt Uriyanıń urısta ólimin shólkemlestirdi, solay etip ol, Dawıt, jesir hayalǵa úyleniw arqalı ele de jánjelden qashıwı múmkin edi (2 Samuel 11). “Biraq Dawıttıń islegen isi Rabbiniń kewiline jaqpadı” (2 Samuel 11:27).
Zına hám adam óltiriwdiń bul qos gúnası ushın Quday: “Óz shańaraǵıńnan seniń ústińe apat keltiremen” dep buyırdı (2 Samuel 12:11). Hám qayǵılar Dawıttıń shańaraǵın ómiriniń aqırına shekem qıynadı. Birinshi, onıń zınadan tuwılǵan balası qaytıs boldı (2 Samuel 12:12-18). Keyinirek onıń óz ulı Amnon óziniń ógey qız qardası Tamardı zorlaw arqalı patshalıq shańaraqtı uyatqa qaldırdı (2 Samuel 13:1-22). Keyin Tamaradıń tolıq inisi Absalom onıń namısın óshiriw ushın Amnondı óltirdi (2 Samuel 13:23-39). Bunnan keyin Absalom tóńkeris uyımlastırdı hám óz ákesin súrginge jiberdi (2 Samuel 15:7-14). Patshalıqtı iyelep alǵannan keyin, Absalom ákesiniń jaraqatına qosımsha haqáret etip, patshalıq kúńler menen ashıq túrde jattı (2 Samuel 16:15-22), bul Qudaydıń sóziniń bir bólegin orınladı (2 Samuel 12:11-12). Keyinirek, Absalomnıń ózi óltirildi (2 Samuel 18:1-18).
Qudaydıń komandasında “julduz oyınshı” bolsa da, Dawıt báribir Onıń moral kodeksine boysındı, bizler de sondaymız. “Aldanbań: Qudaydı masqaralaw múmkin emes. Adam ne ekse, sonı oradı” (Galatiyalıqlar 6:7); bul tábiyiy hám moral jaqtan da durıs.
Dawıttıń húrmetine, adamgershilik kemshiligi hám hálsizligine qaramastan, ol bul qayǵılı jaǵdaylarda da “Qudaydıń júregine jaqın adam” sıpatında óz minez-qulqın kórsetti. Onıń dosı hám ruwxıy másláhátshisi Natan onı gúnasınıń awırlıǵı menen betlestirgende, ol birden kishipeyillik etti hám gúnasın moyınladı – hám Quday talap etilgen ólim jazası toqtattı. “Sonnan keyin Dawıt Natanǵa: ‘Men Rabbiyge qarsı gúna isledim’ dedi. Natan juwap berdi: ‘Rabbiy seniń gúnasıńdı alıp tasladı. Sen ólmeyseń. Biraq sen bunı islew arqalı Rabbiniń dushpanlarına tolıq jek kóriwshilik kórsetkenligiń ushın, saǵan tuwılǵan ul óledi’” (2 Samuel 12:13-14). Dawıttıń Bat-Sheba menen gúnası hám Natan menen sáwbeti arasında bir jıl ótti dep esaplanadı. Sol waqıtta Dawıt Zábúr 51 di jazdı, óziniń tereń táwbesin, Quday menen úylesimli júrektiń shın moyınlawın bildirdi.
Qudaydıń kózqarası
Sol patshalıq tariyxın qamtıytuǵın Jılnamalar kitabı Dawıttıń úlken gúnasına hesh qanday ishara bermeydi. Jılnamalar kóbirek jaqsı táreplerge itibar qaratadı, bul Qudaydıń tariyxtı eslewdegi meyiriminiń jiyi ushırasatuǵın ózgesheligi. Sol sıyaqlı, Evreyler 11 de Kóna Wásiyat áwliyeleriniń kóp sanlı isenimli isenimine basım beredi, olardıń kemshiliklerin kóbinese esapqa almaydı. Dawıt Zábúr 130:3 te bunıń tańqalarlıq tańqalǵanlıǵın bildirdi: “Eger Sen, Ya Rabbiy, gúnalardıń esabın júrgizseń, Ya Rabbiy, kim tura aladı?” Ol bizdiń gúnalarımızǵa hám kemshiliklerimizge soqır bolmasa da, hám bizden esap sorasa da, Quday isenimdi hám Ózin razı etiwge umtılatuǵın júrekti izleydi, hám ol eslep qalıwdı tańlaǵan nárse. “Olardıń gúnaların hám nızamsız islerin men endi eslemeymen” (Evreyler 10:17). Álbette, biz bunıń tek Isa Másih Xochtaǵı qurbanlıq jumısı sebepli múmkin ekenin bilemiz. “Quday Másihte dúnyanı Ózine jarastırıp atır edi, adamlardıń gúnaların olardıń esabına jazbay” (2 Korinfliler 5:19).
Biz Dawıttıń ómirinen úyrenetuǵın nárselerdiń jaqsılıǵında jasıy alamızba?
