Via Dolorosa – Хаш жолы
Бүгинги күнде Иерусалимниң Ески қаласында Via Dolorosa (Қайғылар жолы) деп аталатуғын зыяратшылар жолы бар. Бул Ийемиздиң хашын көтерип, сынақтан хашқа шегелениўине шекем жүрген жолы деп айтылады. Via Dolorosa Антония қорғанынан, Ийениң Пилат алдындағы сынағының дәстүрий орнынан басланып, Оның хашқа шегелениўи ҳәм жерлениўиниң дәстүрий орны, Мухаддес Қәбир шіркеўинде тамамланады.
Көп туристлер Via Dolorosa жолынан Мухаддес Жерге зыяратларының ең әҳмийетли жери сыпатында жүреди ҳәм егер олар Ийениң аяқлары бүгинги Via Dolorosa жолын қурайтуғын Иерусалимниң буралмалы көшелерине ҳеш қашан тиймегенин билсе, қатты көңили қалар еди. Ҳәзирги Via Dolorosa көшелери Масих дәўиринен емес, ал 16-әсирден, Түркия Османлы империясы Иерусалимди басқарған дәўирден басланады. Әмелде, Via Dolorosa жолы хашқа шегелениўден жүзлеген жыллар өткеннен кейин ғана анықланған.
Буннан тысқары, Ийениң сынағының дәстүрий орны ҳәли де сораў астында. Оның сынағы Ибадатхана таўының солтүстик-батыс мүйешиндеги Антония қорғанында, Via Dolorosa басланатуғын жерде өтти ме, яки қаланың батыс тәрепиндеги Ҳирод сарайындағы Преториумда өтти ме? Ҳәм сынақ Антония қорғанында өткен болса да, Римниң «литостратосы» – Юханна 19:13-теги «тас төселген жер» деп есапланған – ҳәзир көп алымлар тәрепинен Рим императоры Адриан дәўирине тийисли деп есапланады, ол Масих дәўиринен шама менен 100 жыл өткеннен кейин басқарған.
Ийемиздиң хашқа шегелениўи ҳәм жерлениўиниң орны жыллар даўамында талқыланып келди. Калвари ҳәм Қәбирдиң «дәстүрий» орынлары екеўи де 4-әсирге тийисли Мухаддес Қәбир шіркеўиниң дийўаллары ишинде. Бул орынды қоллап-қуўатлайтуғын әҳмийетли тарийхый ҳәм археологиялық дәлиллер бар. Бирақ, Гордонның Калвари ҳәм Бағ қәбири, балама орынлар, сондай-ақ айырым тийисли қоллап-қуўатлаўшы дәлиллерге ийе. Бул жерде де, биз Масихтың хашқа шегелениўи ҳәм тирилиўиниң ҳақыйқый орны қайсы екенлигин анық айта алмаймыз. Еки қәбир де бос!
Қай жерде емес, қалай
Via Dolorosa жолындағы Мухаддес Жер зыяратшылары Ийемиз Калвари орнына хашын көтерип жүрген бағдарда жүрмеўи де мүмкин, ҳәм олар әлбетте Ийса жүрген көшелерден жүрмейди. Бул үлкен көңил қалыў болса да, булай болмаўы керек, себеби «хаш жолының» дәл жолын жүриўимиз яки ҳәтте билиўимиз де әҳмийетли емес. Мухаддес Китап бизди Ийса жүрген жерде жүриўге умтылыўға емес, ал Ийса қалай жүрген болса, солай жүриўге үйретеди!
Ҳаўарий Юханна бизге Ийса Масихқа тийислимен дегенлердиң «Ол жүргендей жүриўи» керек екенлигин айтады (1 Юханна 2:6 NASB). Солай етип, Ийса қалай жүрди? Ол қайғы ҳәм азап жолынан жүрди; Ол ҳақыйқый via dolorosa жолынан жүрди. Ишая 53:3-те Ол «қайғылар Адамы ҳәм азап пенен таныс» болған деп айтылады. Егер биз Ол жүргендей «жүриўимиз» керек болса, онда биз де via dolorosa жолынан жүремиз.
Via dolorosa, яғный қайғылар жолынан жүриў нени аңлатады? Бул биз ҳәр дайым қайғылы болыўымыз керек пе, яки аскетизмди әмелге асырыўымыз керек пе, яки өмирден зыўықланыўдан бас тартыўымыз керек пе, яки ҳеш қандай көңил ашарлық ис-ҳәрекетлерге қатнаспаўымыз керек пе? Бул турмыс тәризи шіркеў тарийхы даўамында айырым адамлар тәрепинен қудайшыл деп есапланса да, Мухаддес Китап әлбетте бундай бузылған идеяны үйретпейди. Мысалы, 1 Тим. 6:17-де «Қудай... бизге барлық нәрсени зыўықланыў ушын мол етип береди» деп айтылады. Ийса Өзиниң қой топарына мол өмир алып келиў ушын келгенин айтты (Юханна 10:10).
Ҳәм еслең, Ийемиз қайғылар Адамы болса да, Ол бахытсыз яки қайғылы адам болмаған. Көп адамлар Оған тартылған ҳәм Оған ерген. Ол балаларды қолына алып, оларға берекет берген. Ол кешки аўқатлар ҳәм тойлар сыяқлы жәмийетлик илажлардан зыўықланған. Оның сыншылары ҳәтте Оны жәмийеттиң гүнакарлары менен көп «жеп-ишкенликте» айыплаған (Лука 7:34). Солай етип, егер биз Ийса жүргендей жүриўимиз керек болса, биздиң турмыс тәризимиз қайғылы ҳәм бахытсыз болмайды, ҳәм биз қатты, өзин-өзи әдил деп есаплайтуғын жалғызлықта жасаўшылар болмаймыз. Онда Ол жүргендей, қайғылар жолынан жүриў нени аңлатады?
Өзин-өзи бийкарлаў
Филиппийликлерге 2:5-11 via dolorosa жолынан жүриў нени аңлататуғынын ең жақсы түсиндиреди. Ийемиз Өзин бийкарлап, бизге хызмет етиў ҳәм бизди қутқарыў ушын Өзиниң ҳуқықларынан бас тартқандай, биз де Өзимизди бийкарлап, ҳуқықларымыздан бас тартыў арқалы Оған ериўимиз керек, сонда биз басқаларға хызмет етип, Қудайды даңқлай аламыз. Ийемиз бул принципти ең жоқары дәрежеде әмелге асырды. Ол Өзиниң даңқын бир шетке қойып, кишипейил болды. Ол Өзи жаратқан қулаған жаратылысларға хызмет етиў ушын кишипейил шараятларда жасады. Ол адамзатқа Өзин қорлаўға ҳәм кемситиўге рухсат берди. Ҳәм ақыр ақыбетте Ол биз ушын хашта өлиў арқалы Өзиниң өмирин берди, бул мүмкин болған ең қорлаўшы өлим еди. Бул Оның via dolorosa жолы, Ол биз ушын жүриўди таңлаған азап жолы еди.
Филиппийликлерге 2:5 Ийемиздиң жолы биз қалай жүриўимиз керек екенлигин көрсететуғынын баса көрсетеди – Ийсаның сол пикири менен! Алдыңғы аятлар буны суўретлейди: «Өзиңизди сүймең; басқаларға жақсы тәсир қалдырыў ушын жасамаң. Кишипейил болың, басқаларды өзиңизден жақсырақ деп ойлаң. Тек өз ислериңиз ҳаққында ойламаң, ал басқаларға ҳәм олардың не ислеп атырғанына қызығың» (Филиппийликлерге 2:3-4 TLB). Басқалардың пайдасына өзин-өзи бийкарлайтуғын жол басқаларға жәрдем бериў ушын саатларды қурбан етиўди талап етиўи мүмкин – қыйыншылықтағы жас өспиримге, жалғыз анаға, қала ишиндеги хызметке. Бәлким, биздиң ўақыт ҳәм сүйиўшилик қурбанлығымыз ислесиў қыйын болған ҳәм ҳәтте миннетдар болмаған адамларға жәрдем бериўди талап етер! Егер булай болса, Ийса жүрген жолдан ерип атырғанымызды еслең. Айрым адамлар Ийемиздиң мийримли хызмет ҳәм өзин-өзи қурбан етиў жолына жуўап бермеди, ҳәм ҳәли де солай! (Лука 17:12-19). Өзин-өзи бийкарлаў турмыс тәризи тәбийғый түрде келмейди. Бул қыйын, бирақ ол Қудайды қуўантады ҳәм даңқлайды.
Ефесликлерге хатында биздиң «жүрисимиз» бир неше рет айтылған. Ефесликлерге 2:10-да биз «жақсы ислерде» жүриўимиз керек деп айтылады. Ефесликлерге 5:15-16 бизге: «Қалай жүрип атырғаныңызға итибарлы болың... даналар сыяқлы, ўақтыңызды ең жақсы пайдаланып» деп кеңес береди. Ҳәм Ефесликлерге 4:1-2-де биз былай оқыймыз: «Мен... сизлерди шақырылған шақырыўыңызға мүнәсип түрде жүриўге, барлық кишипейиллик ҳәм жумсақлық пенен, сабырлық пенен, бир-бириңизге сүйиўшилик пенен шыдамлылық көрсетиўге жалбараман». Бул хызмет ҳәм кишипейиллик жолын суўретлейди. Кишипейил болыў биздиң өз зәрүрликлеримиздиң биринши орында қанаатландырылыўын, яки жеке пикирлеримиздиң қабыл етилиўин, яки ыңғайлылығымыздың приоритет болыўын күтпейтуғынымызды аңлатады. «Ақылдың кишипейиллиги менен ҳәр бириңиз бир-бириңизди өзиңизден әҳмийетлирек деп есаплаң... ҳәм... басқалардың мәплерин... излең» (Филиппийликлерге 2:2-3). Бул үйрениў қыйын сабақ. Бирақ егер биз Ийса жүргендей жүргимиз келсе, буны үйрениўимиз керек.
Өзин-өзи өлимге тапсырыў
Ийса: «Егер кимде-ким Мениң артымнан келгиси келсе, ол өзин бийкарласын, ҳәм ҳәр күни өз хашын көтерсин, ҳәм Мениң артымнан ерсин» (Лука 9:23) деди. Бул Ийе бизди ериўге шақыратуғын via dolorosa жолы. Бул хаш жолы. Айрым мәсихшилер хашты көтериў белгили бир жүкти көтериўди аңлатады деп ойлайды, мысалы, физикалық кемшилик яки майып бала яки қыйын ене. Ҳәм айырым мәсихшилер бул биз Масих ушын қуўдаланыўға тырысыўымыз керек дегенди аңлатады деп ойлайды. Жоқ! Егер биз әдил жасасақ ҳәм инжилди бөлиссек, сынақлар ҳәм азап-ақырлар әлбетте келеди (2 Тим. 3:12). Ҳәм бул әлбетте Ийемиз жүргендей жүриўдиң бир бөлеги. Бирақ Ийса бул сөзлерди айтқанда, хашты көтериў өлимди аңлатар еди, ҳәм бүгин де соны аңлатады. Ийсаға ериў ушын хашты көтериў «өзин-өзи өлимге тапсырыў» принципин қолланғанды аңлатады. Бул биз Масихқа ериў ушын өзимизди өлим орнына қойыўымыз керек дегенди аңлатады. Бул аңсат емес, ҳәм бул шектен тысқары еситиледи, бирақ Ийе хаш метафорасын қолланды!
Гал. 2:20 бул «өзин-өзи өлимге тапсырыў» доктриналық принципин суўретлейди: «Мен Масих пенен хашқа шегелендим; ҳәм енди мен емес, ал Масих менде жасайды; ҳәм мен ҳәзир денеде жасайтуғын өмирди, мени сүйген ҳәм мен ушын Өзин берген Қудай Улына ийман менен жасайман». Ийса биздиң гүналарымыз ушын хашта өлгенде ҳәм биздиң ақланыўымыз ушын қайта тирилгенде, биз Оның менен бирге өлдик ҳәм Оның менен бирге тирилдик. Бул Қудай алдындағы биздиң руўхый жағдайымыз (Рим. 6). Бирақ, биз бул өмирди таслап кеткенге шекем, биздиң гүнакар тәбиятларымыз ҳәли де денелеримизде ислеп атыр, ҳәм биз тәбийғый, аңсат, материаллық, өзин-өзи сүйетуғын турмыс тәризине болған қәлеўлеримизди үнеми өлим орнына қойыўымыз керек. Биз бул ҳақыйқатты, өте ҳақыйқый түрде, өзин-өзи сүймеўшилик пенен емес, ал Қудайдың даңқы ушын өзин-өзи бийкарлаў менен сипатланатуғын өзин-өзи сүймеўши турмыс тәризи арқалы мойынлаймыз.
Күнделикли шешимлер
Мәсихши өмириниң ҳәр күни қыйын таңлаўлар болады – өзин-өзи бийкарлаў ҳәм өзин-өзи өлимге тапсырыў шешимлери. Сонлықтан Ийемиз Оған ериў хашты – күнделикли көтериўди аңлатады деди! Бул жумыста яки кампуста қудайсыз сөйлесиўлерден ҳәр күни бас тартыўды талап етиўи мүмкин, нәтийжеде дослықты жоғалтыўыңыз ҳәм «танымал топардың» бир бөлеги болмаўыңыз мүмкин екенлигин биле турып. Қудайды даңқлаў ушын өзин-өзи бийкарлаў күнделикли кишкене таңлаўларды талап етеди, мысалы, әдепсиз яки дөреки телешоўларды өшириў, яки сиздиң ҳәм шаңарағыңыздың руўхый денсаўлығына зыян келтиретуғын ис-ҳәрекетлерге қарсы шешим қабыллаў.
Парадокс
Парадоксаль түрде, Ийемиз ушын, өзин-өзи бийкарлаў ҳәм хаш жолы ең үлкен қуўаныш ҳәм сыйлық жолы болды. Ҳәм биз ушын да солай болады! Биз Оның изинен жүриўимиз керек, «ийманның баслаўшысы ҳәм жеткериўшиси Ийсаға көзимизди тигип, Ол алдында турған қуўаныш ушын хашқа шыдады» (Еврейлерге 12:2). Via dolorosa қуўанышсыз ҳәм қайғылы емес, бирақ ол аңсат ҳәм тәбийғый емес. Ол қараңғы, аскетикалық жол емес, бирақ ол «гүллениў инжили» жолы да емес. Ол күлкисиз емес, бирақ көз жаслары да болады.
Кишипейиллик, сабырлық ҳәм хызметши жүрек аңсатлық пенен алынбайды. Басқаларға Масих ушын хызмет етиў мақсетинде ўақыт ҳәм зыўықты қурбан етиў қуўаныш алып келеди, бирақ бул қыйын – көбирек ислей алатуғыныңызда, жақсы иске бир аз ақша бериўден әлдеқайда қыйын. Өзимиздиң өзин-өзи сүйетуғын қәлеўлеримизди өлим орнына қойыў қыйын гүреслерди ҳәм қымбат шешимлерди талап етеди. Via dolorosa азап жолы, бирақ ол Ийемиздиң артынан ергенимизде қуўаныш жолы да: «Я, Қудайım, Сениң қәлеўиңди орынлаўдан зыўықланаман» (Зәбүр 40:8).
Колосалықларға 1:10-12 бизди: «Ийеге мүнәсип түрде жүриўге, Оны барлық жақтан қуўантырыўға, ҳәр бир жақсы исле жемис бериўге ҳәм Қудай ҳаққындағы билимде өсиўге; барлық турақлылық ҳәм сабырлыққа ерисиў ушын күшлениўге, Әкеге қуўаныш пенен шүкир етиўге» шақырады. Бул аңсат емес, ҳәм ол қыйын ҳәм аўыртпалықлы шешимлерди талап етеди, бирақ бул дурыс жол.
Иерусалимниң Via Dolorosa жолынан жүрген көп зыяратшылар күнделикли турмысында Ийениң жолынан жүриўге қәлемейди. Биз ҳаққымызда не айтамыз? Биз ҳақыйқый via dolorosa жолынан жүриўге қәлеймиз бе? Мәсихши өмиринде өсиў ушын ең әҳмийетли нәрсе Ийса жүрген жерде емес, ал Ол қалай жүрген болса, солай жүриў.
