Китаптың айырым бөлимлери
Bul kitapta eki bólek bar. Birinshi toǵız bap, ulıwma tiykarların beredi; hám naqıl sózler, durıs atalǵan, yamasa moralıq aforizmler yamasa gápler, olar aqıllı adam júriwi kerek bolǵan joldı kórsetedi. Kitaptıń aqırında Hizqiya tárepinen jıynalǵan sonday jıynaq bar.
Жаратқаннан қорқыў: өзин-өзи бийбаҳалаўдың ақымақлығы
Birinshi bólimdi kórip shıǵayıq. Ulıwma prinsip basında belgilengen — bir tárepte Rabbıdan qorqıw, al ekinshi tárepte ózin-ózi basqarıwdıń aqılsızlıǵı, ol ózin shekleytuǵın danalıq hám tálimdi mensinbeydi. Sebebi, Rabbıdan qorqıw isleytuǵın jaqsılıq hám jamanlıq haqqındaǵı bilimnen tısqarı, Qudaydıń jaratqan tártibinde erikti (bársha tártipsizliktiń deregi) tekseretuǵın húkimet bar, mısalı ata-analarǵa hám sondaylarǵa isenip tapsırılǵan. Hám bularǵa, ǵárezsizlikke qarsı, dúnyada baxt hám moralıq tártiptiń tiykarı retinde itibar beriledi. Bul tek ǵana Qudaydıń buyrıqlar beretuǵın húkimeti emes, yamasa Onıń háreketlerdiń aqıbetleri haqqındaǵı bayanları da emes, bálkim Ol adamlar arasında, ásirese ata-analar arasında ornatqan qatnasıqlarda ornatqan tártip, olarǵa boysınıw shınında Qudaydı óz tártibinde tán alıw bolıp tabıladı. Bul wáde menen birinshi buyrıq.
Адамның ерки зорлық ҳәм бузықлықта көринеди
Gúna yamasa adam eriginiń iskerligi eki túrde kórinedi — zorlıq hám buzılıw. Bul suw tasqını waqtında kórildi. Jer Quday aldında buzılǵan edi, hám jer zorlıqqa tolǵan edi. Shaytan jalǵanshı hám qatil. Adamda buzılǵan nápsiler jamanlıqtıń bunnan da kóbirek deregi bolıp tabıladı.
Naqıl sózler 1-de zorlıq Quday erigi bizge júklegen minnetlemelerdi buzıw retinde kórsetilgen. Biraq danalıq óz dawısı esitiliwi ushın qattı shaqıradı, óz jolların mensinbeytuǵınlardıń húkimin járiyalaydı.
Қутқарылыў жолы
Naqıl sózler 2 bizge danalıq sózlerine júrekti boysındırıwdıń hám onı shın júrekten izlewdiń nátiyjesin beredi — Yahve qorqıwın biliw hám Qudaydıń Ózin biliw. Kim ózin bunıń ushın qollansa, ol saqlanadı: ol tek ǵana jaman adam menen birge bolmaydı, bálkim ol aldawshı hayaldan — buzılıwdan qutqarılıp qaladı. Jerdiń húkimi hám salihlardıń gúlleniwi járiyalanadı.
Жаманлық дүньясы арқалы басшылықтың ашқышы
Keyingi prinsip ornatılǵannan keyin, Naqıl sózler 3 bul jerde aytılǵan danalıqtı adam aqılı yamasa adam prudensiyası bermeytuǵının kórsetedi. Bul gúlleniw hám baxtqa bolǵan qızǵın umtılıw da emes, ol qıyın jollarda kórinedi; bálkim Yahve qorqıwı hám Onıń sózine boysınıw bizdi Ol basqaratın jamanlıq dúnyası arqalı qáwipsiz túrde basqarıw ushın jalǵız gilt penen támiyinleydi.
Даналықты излеўдиң зәрүрлиги: ескертиў
Naqıl sózler 4 qanday bahada bolmasın danalıqtı izlewdiń zárúrligin talap etedi; bul anıq sıylıq jolı. Ol qarsı jolǵa hám joqarıǵa alıp keletuǵın barlıq birlespelerden saqlanıwǵa eskertedi, júrek, erinler hám ayaqlar baqlanıwı kerek ekenligin qosadı.
Жаратқан тәрепинен көрилген жүректиң бузықлығы
Naqıl sózler 5 adamdı jaslıqtaǵı hayalın basqaǵa taslap ketiwge alıp keletuǵın júrek buzılıwına tolıq qaytadı. Bul jol pútkil adamdı moralıq jaqtan buzadı. Biraq Yahve kózleri adam jollarında.
Өмир принциплери: даналық сөзлерин тыңлаў
Naqıl sózler 6-da danalıq basqa ushın kepil bolmaydı. Ol jalqaw da emes, zorlıqshı da emes, aldawshı da emes. Bóten hayaldan ottan qashqanday qashıw kerek: zına ushın hesh qanday ótem aqı joq. Naqıl sózler 7-de bóten hayaldıń úyi qábirge baratuǵın jol. Ózin basqarıw, qızıqtırıwlarǵa qarsı turıwda bekkem bolıw, Yahvege qaraw hám danalardıń sózlerin tıńlaw — bul baplarda berilgen ómir prinsipleri.
Қудайдың мәңгилик даналығы, белсенди, ашылған ҳәм кеңейтилген
Naqıl sózler 8. Qudaydıń danalıǵı belsendi. Ol qattı shaqıradı; ol adamlardı shaqıradı. Úsh prinsip onı ajıratıp turadı — ózin-ózi basqarıwdıń ornına jaǵdaylardı durıs esapqa alıw yamasa aqıllı bolıw; Yahve qorqıwın dálilleytuǵın jamanlıqtı jek kóriw; hám adamdaǵı tákabbırlıq hám eki júzlilikti jek kóriw. Patshalar hám shahzadalar danalıq penen basqaradı; kúsh, másláhát, durıs danalıq hám máńgilik baylıqlar onda tabıladı. Bunnan tısqarı, Yahve Ózi barlıq nárselerdiń bir-birine bolǵan durıs qatnasıqların Óziniń kámil túsiniwine sáykes háreket etti; yaǵnıy, Ol olardı Óziniń oyları kámilligine sáykes jarattı. Biraq bul bizdi bunnan da uzaqqa alıp baradı; sebebi Másih Qudaydıń danalıǵı. Ol Qudaydıń kámilliklerine sáykes barlıq qatnasıqlardıń orayı; hám Ózinde Qudaydıń máńgilik quwanıshınıń obyekti. Qudaydıń máńgilik danalıǵı Onda ashıladı hám kórsetiledi. Biraq bul jalǵız baylanıs emes. Eger Másih Quday Ákeniń quwanıshınıń obyekti bolǵan bolsa, barlıq danalıqtıń orayı hám tolıqlıǵı retinde, adamlar Másihtiń quwanıshı bolǵan, hám Yahve jeriniń jasawǵa jaramlı bólimleri. Másih adamlar menen baylanıslı túrde kórinedi, Ózinde Qudaydıń danalıǵı hám másláhátleriniń hár bir ózgesheligin birlestirip hám rawajlandırıp atırǵan retinde qaralǵanda. Ondaǵı ómir adamlardıń nurı edi. Másih sol waqıtta Quday Ákeniń quwanıshınıń obyekti. Másih hárdayım Óz quwanıshın Quday Ákede taptı, hám Óz quwanıshın adam balaları menen hám adamlar jasaytuǵın jerde taptı. Mine, bul danalıq kórsetiliwi kerek. Mine, Quday jollarınıń kámilligi kórsetiliwi kerek. Mine, ilahiy danalıq óz basqarıwına boysınǵan máwjutlıqtıń minez-qulqına basshılıq etiwi kerek. Endi bul Másihte, Qudaydıń danalıǵında tabıladı. Kim Oǵan qulaq salsa, ómir tabadı. Bul jerde itibar beriń, Quday danalıǵınıń adamlar menen baylanıslı túrde kórsetiliwi haqqındaǵı bul ashıw qanshelli zárúrli bolsa da, biz bul jerde Másihte adamnıń jańa ornın, yamasa jıynalıstı tappaymız. Ol bul házirgi jaman dáwirden aspanǵa Iysanıń bolıwı ushın shaqırılǵan. Eger biz olardıń jaǵdayın esapqa alsaq, Másih házirgi waqıtta adam balalarına quwanısh bere almaydı. Ol jerdi iyelegende, bul tolıq orınlanadı — bul mıń jıllıq patshalıq boladı. Sol waqıtta Ol adamlardı Óz dawısın tıńlawǵa shaqıradı. Danalıq sózlerin tıńlaw arqalı erisiwge bolatuǵın jol principi bul dúnya ushın eń úlken áhmiyetke iye hám eń keń qamtıwǵa iye. Qudaydıń jolı bar, onda Ol bilinedi. Tek bir ǵana jol bar. Eger biz onda júrmesek, Rabbıdı shın júrekten jaqsı kórsek te, aqıbetlerine ushıraymız.
Даналықтың мирәт етиўи
Biraq shınında (Naqıl sózler 9) danalıq bunnan da kóbirek isledi; ol sistema qurdı, óz úyin ornatıp, jaqsı tártiplengen hám úylesimli bekkemliktiń kámilligi menen qollap-quwatladı. Ol tamaq hám sharap penen támiyinlengen; stol jayılǵan; hám eń ashıq túrde danalıq ápiwayı adamlardı kelip qatnasıwǵa shaqıradı, olardı ómir tabılatuǵın durıs jolǵa kórsetedi. Basqa hayal bar; biraq ol haqqında sóylewden aldın, Ruh tálimdi masqaralawshıǵa sarıplanǵanın úyretedi; ol tek ózin ayıplawshını jek kóredi. Danalıq óz dushpanlarına qatnıslı da dana. Dana hám durıslar ushın rawajlanıw bar, biraq onıń baslanıwı Yahve qorqıwı. Bul onıń fundamental principi.
Гүнаның ақымақлығына қарсы ескертиў
Biraq masqaralaw jamanlıqtıń jalǵız xarakteri emes. Aqılsız hayal bar. Bul jaqsılıqtı bilmeytuǵınlardıń jaqsılıǵın izleytuǵın muhabbat iskerligi emes. Ol qattı dawıs penen, biyik orınlarda, óz úyiniń esiginde otıradı, óz jollarında durıs júrip atırǵanlardı basqa jaqqa burıwǵa umtıladı, hám túsiniwi joq bolǵanlardı aldaw hám gúna jollarına tartadı; hám olar óz miymanlarınıń ólim qurbanları ekenligin bilmeydi. Qudaydıń eskertiwshi danalıǵı bizge beretuǵın ulıwma kórsetpeler sonday.
