«Onıń arqalı» yamasa «Ol arqalı»
Bizdiń inglis Bibliyalarımızdaǵı «Onıń arqalı» hám «Ol arqalı» (grekshe: di’ autou ) degen qısqa sóz dizbekleri bizdiń Qudayımız hám Qutqarıwshımız, Rabbımız Isa Másihke dańq keltiretuǵın kóp pikirlerdi qısqasha bayanlaydı. Azǵana istisnalardan tısqarı, bul sóz dizbekleri kóbinese adamlarǵa emes, al Oǵan tiyisli. Grek Jańa Wásiyatı bul ańlatpanı 21 ret qollanadı. Bul tolıqlıq hám pútinlik (jeti), sonday-aq ilahiy Úshbirlik (úsh) haqqında sóyleytuǵın san – Úsh-birde hám Bir-úshde bolǵan Onıń túsiniw múmkin bolmaǵan sırlılıǵı. Bul 21 siltemeni oqıw hám olar haqqında oylanıw Rabbımızdıń ájayıp shaxsı hám jumısı haqqında tereńirek túsiniwge hám qádirlewge alıp keledi.
Hámme zat Onıń arqalı jaratıldı, hám Onsız jaratılǵan hesh zat jaratılmadı. (Yuxanna 1:3 NKJV)
Yuxanna 1:1-5-tiń bul ájayıp bóliminiń birinshi ayatı bul shaxstıń kim ekenligin kórsetedi: Logos. Ol jer hám aspan Jaratıwshısı, Onıń ishinde Ómir bar hám Ol adamlar ushın Nur. Ol Óziniń ayrıqsha ullılıǵınıń jeti tárepin kórsetedi:
- Onıń máńgilik bar bolıwı – «basında Sóz bar edi»;
- Onıń ayrıqsha shaxsı – «Sóz Quday menen birge edi»;
- Onıń tiykarǵı ilahiyligi – «Sóz Quday edi» («Quday» aldında anıqlawshı artiklsiz);
- Qudaylıq ishinde birlesiw – «basında Quday menen birge edi»;
- Jaratıwshı Baslawshı – «hámme zat Onıń arqalı jaratıldı, Onsız hesh zat jaratılmadı»;
- Tiykarǵı tirishilik – «Onıń ishinde ómir bar edi»;
- «Ómir adamlar ushın nur edi» – Onıń nurısız ómir joq.
Bul adam gúwalıq beriw ushın keldi, Nur haqqında gúwalıq beriw ushın, Onıń arqalı hámme iseniwi ushın. (Yuxanna 1:7)
Shomıldıırıwshı Yuxanna eń ullı payǵambar edi, sebebi Quday Onı Óz xalqına Másihdi tanıstırıw hám Onı «Qudaydıń Qozısı» dep anıqlaw ushın jibergen edi (Yuxanna 1:29,36). Bul Rabbımız Isa Másihdiń eń joqarı Qurban hám Qutqarıwshı ekenligin bildiredi.
Ol dúnyada edi, hám dúnya Onıń arqalı jaratıldı, hám dúnya Onı bilmedi. (Yuxanna 1:10)
Adam hám Hawanıń qulawı (Jaratılıs 3) Quday menen Onıń jaratılısı arasında bólekleniwge alıp keldi, sonlıqtan Onıń menen hesh qanday tanıw hám birlesiw joq edi, geypara Ol hámme zatlardı jaratqan bolsa da. Tek ǵana Isa bul boslıqtı toltıra alatuǵın edi, hám Ol toltırdı; biraq adam tárepinen kerekli emleniwdi alıw ushın táwbe hám isenim kerek.
Sebebi Quday Óz Ulıwın dúnyaǵa dúnyanı ayıplaw ushın emes, al dúnya Onıń arqalı qutqarılsın dep jiberdi. (Yuxanna 3:17)
«Izrail oqıtıwshısı» (10-ayat) – Nikodim menen sóylesip, Rabbımız Isa Óziniń kim ekenligin hám dúnyaǵa hám Izrailge keliwiniń maqsetin túsindirdi: qutqarıw hám tiklew.
Izrail adamları, bul sózlerdi tıńlańlar: Nazaretlik Isa, Quday sizlerge Onıń arqalı islegen mújizeler, ájayıp isler hám belgiler menen tastıyıqlanǵan Adam, ózińiz de bilgenińizdey. (Húkimetler 2:22)
Pentekost kúni, Ruwxul-Quddus aspanlardan keldi, Quday «dańq hám húrmet penen táj kiygizgen» (Evreylerge 2:9) Nazaretlik jek kórilgen Adam (Yuxanna 16:7) tárepinen jiberilgen. Sol kúni Shirkew dúnyanıń júzine keldi (Matta 16:18-ge qarań).
Hám Onıń atı, Onıń atına bolǵan isenim arqalı, siz kórgen hám bilgen bul adamdı kúshli etti. Ya, Onıń arqalı kelgen isenim oǵan barlıǵıńızdıń aldında bul tolıq sawlıqtı berdi. (Húkimetler 3:16)
Aspannan Rabbımız Isa jerde bolǵan waqıtta islegenindey ullı mújizeler isledi. Onıń atına bolǵan isenim arqalı, jarlı gúnákarlar táwbe etti, Ózi menen birge boldı hám emleniw hám bereket aldı. Qanday at!
Endi Onıń qanı menen aqlanǵanımızdan keyin, biz Onıń arqalı qáhardan qutqarılamız. (Romalılarǵa 5:9)
Ullı Qutqarıwshı eń joqarı Hákim boladı (Húkimetler 17:31). Ol Qudaydıń qáhari isenbeytuǵınlarǵa túsip atırǵanda, isenimlerdiń máńgilik qáwipsizligin kepilleytuǵın Bir. (1 Salonikalılarǵa 1:10-ǵa qarań).
Sebebi hámme zat Onnan, Onıń arqalı hám Oǵan tiyisli, Oǵan máńgilik dańq bolsın. Awmiyn. (Romalılarǵa 11:36)
Romalılar kitabı Qudaydıń ádilligin qutqarıwda, isenimlerdiń házirgi ómirinde hám kelesi dúnyada kórsetilgenin úyretedi. Hámme zat Onnan, Onıń arqalı hám Ol ushın; hámme maqtaw hám dańq Oǵan tiyisli hám Oǵan máńgilik beriliwi kerek.
Biz ushın bir Quday bar, Áke, Onnan hámme zatlar bar, hám biz Ol ushın; hám bir Rabbımız Isa Másih, Onıń arqalı hámme zatlar bar, hám Onıń arqalı biz jasaymız. (1 Korinflilerge 8:6)
Haqıyqıy Quday menen kóp putlar arasındaǵı qarama-qarsılıqlardı kórsetip, elshi Pawıl bir neshe sóz benen Jaratıwshı-Qudaydıń ullılıǵın hám Onıń isenimler menen baylanısın járiyaladı. Bul olardıń Oǵan bolǵan ǵárezliligin bildiredi, bul hesh qashan toqtamaydı, Rabbımız Isa shákirtlerge aytqanday, «Mensiz siz hesh zat isley almaysız» (Yuxanna 15:5 ESV).
«Sebebi Qudaydıń barlıq wádeleri Onıń ishinde «Ha» tabadı. Sonıń ushın biz Onıń arqalı Qudayǵa Óz dańqı ushın «Awmiyn» dep aytamız» (2 Korinflilerge 1:20)
Qudaydıń barlıq wádeleri Rabbımız Isa Másih arqalı tastıyıqlanadı hám ámelge asırıladı, sonlıqtan isenimler bere alatuǵın juwap Onıń arqalı, Evreylerge 13:15-tegi sıyaqlı. Pawıldıń 2 Korinflilerge qosqan áhmiyetli noqatı hár bir awdarmada kórsetilmeydi, bul juwap Onıń xızmeti menen baylanıslı. Pawıldıń tiykarǵı maqseti Qudaydıń Óz qutqarılǵan jaratılıslarınan dańq alıwı edi, házir hám máńgilikke. Siz haqqında ne deysiz, siz qutqarılǵan adam sıpatında Qudayǵa dańq beresiz be?
Men sizge jibergen adamlarımnıń biriniń arqalı sizden paydalandım ba? (2 Korinflilerge 12:17 NKJV)
Bul ritorikalıq soraw, yaǵnıy soraw ózin-ózi juwaplaydı. Juwap: «Álbette joq». Pawıl Ierusalimdegi jarlılar ushın, ásirese olardıń arasındaǵı isenimler ushın jıynawdı shólkemlestiriw menen bánt edi. Másihke isengen kóp evrey isenimler barlıq múlklerin berip jibergen yamasa quwǵın yamasa jaman qatnas sebepli hámme zatın joǵaltqan edi (Yaqub 5:1-7). Pawıl bul jıynawdı shólkemlestiriw ushın hesh qanday kúsh-jigerin ayamadı, hámme zat tolıq halalda hám qálewli júrekler menen islengenin támiyinledi.
Biraq Pawıldı hár túrli nárseler menen ayıplaǵanlar bar edi. Sonlıqtan Pawıl qarsılıqtı tınıshlandırıw ushın bul ritorikalıq sorawdı berdi. Elshi óziniń barlıq jumısında ashıq edi hám ol isenimlerdiń bul halallıq isinde ózi sıyaqlı bolıwın qáledi. Bul qıyınshılıq búgin de biz ushın qala beredi.
Sebebi Onıń arqalı biz ekewimiz de bir Ruwx arqalı Ákege kiriwge iye boldıq. (Efislilerge 2:18)
Bul ájayıp bayan Qudaydıń Ózinen uzaqta bolǵanlardı – basqa milletlerdi – hám jaqın bolǵanlardı – evreylerdi qutqarıwda ne islegeniniń (10-ayat) súwretlemesi kontekstinde berilgen. Ol olardıń arasındaǵı kelispewshiliklerdi joq etti. Quday islegen hám ele de islep atırǵan mújize, Ol basqa milletler arasınan hám evrey xalqı arasınan táwbe etip, Rabbımız Isa Másihke isengenlerdi aladı (Romalılarǵa 10:9-10). Keyin Ol olardı ájayıp uyqas birlikke hám Ózi menen baylanısqa biriktiredi, bul jeti túrli usıl menen súwretlengen (Efislilerge 2:19-22-ni oqıń). Ókinishke oray, bul hárbir waqıtta ámelge asırılmaydı, sebebi aldın-ala pikirler yamasa basqa sebepler. Bizdiń bólimimiz Áke hám Ul – hám Ruwxul-Quddus – isenimler bul táliymatlardı ámelge asırǵanda qatnasatuǵının kórsetedi.
Sebebi Onıń arqalı aspandaǵı hám jerdegi barlıq zatlar jaratıldı, kórinetuǵın hám kórinetuǵın emes, taxtlar yamasa húkimranlıqlar yamasa baslıqlar yamasa kúshler bolsın. Barlıq zatlar Onıń arqalı hám Ol ushın jaratıldı. (Koloselilerge 1:16)
Bul ayat Rabbımız Isanıń Jaratıwshı-Quday sıpatındaǵı ullılıǵın úsh túrli usıl menen kórsetedi, úsh túrli predloglardı qollanıp: «ishinde», «arqalı» hám «ushın». «Ol arqalı» dep awdarılǵan tekst sózbe-sóz «Onıń ishinde» dep oqıladı, hám bul barlıq zatlar Onıń shaxsınıń kúshinde, Onıń tolıq qadaǵalawı astında jaratılǵanın bildiredi, hesh qanday «joqarı kúsh» arqalı emes. «Onıń arqalı» bul izertlewde biz sóylesip atırǵan termin. Bul Uldı hámme zatlardı orınlastırǵan hám hámme zatlardı jaratqan Bas Atqarıwshı sıpatında kórsetedi. «Ol ushın» barlıq zatlar Onıń ushın, Onıń quwanıshı hám húrmeti ushın jaratılǵanın járiyalaydı, sebebi Ol ullı Jaratıwshı-Quday. Bul sóz dizbegi sonday-aq Ol máńgilik dańq alatuǵının kórsetedi (Ashıw 4:11).
... Hám Onıń arqalı barlıq zatlardı Ózine jarastırıw ushın. (Koloselilerge 1:20)
Ullı Jaratıwshı sonday-aq Qutqarıwshı, elshi Afinalılarǵa sóylegen sózinde túsindirgenindey (Húkimetler 17). Koloselilerde Pawıl Rabbımız Isa Másihdiń ullılıǵın, Onıń absolyut joqarı dárejesin atap ótti, Onı tómen dárejeli dep kórsetiwge urınǵan túrli jalǵan oqıtıwshılardıń háreketlerin biykar etti. Joq, Ol tek ǵana ullı hám ayrıqsha Jaratıwshı-Quday emes, Ol sonday-aq barlıq zatlardı Ózine jarastıratuǵın Bir, kelesi dúnyada kórsetiletuǵınday, hám bizdi aldınnan jarastırǵan (Romalılarǵa 5:10-11).
... Onıń arqalı, jerdegi zatlar yamasa aspandaǵı zatlar bolsın, Óz krestiniń qanı arqalı tınıshlıq ornatıp. (Koloselilerge 1:20)
«Barlıq zatlardı» jarastırıw aspandaǵı hám jerdegi barlıq zatlardı bildiredi, keleshekte kórsetiletuǵınday, Másihdiń qanına tiykarlanǵan. Biraq bul sońǵı jarastırıw «jer astındaǵı» zatlardı (Filipililerge 2:10) óz ishine almaydı, geypara bul terminge kiretuǵın barlıq adamlar Rabbımız Isaǵa tize búgip, Onı Rabbı dep moyınlaydı, Quday Ákeniń dańqı ushın (11-ayat).
Siz sóz yamasa is penen ne isleseńiz de, barlıǵın Rabbımız Isanıń atınan isiń, Onıń arqalı Quday Ákege shúkirshilik etip. (Koloselilerge 3:17)
Isenimler sıpatında biz Qudaydıń patshalıǵındamız. Biz Onı húrmetley alamız, Rabbımız Isa Másihdiń shákirtleri sıpatında, Ruwxul-Quddustıń jumısı (15-ayat) hám bizde mol jasaytuǵın Sóz arqalı (16-ayat).
Sonlıqtan Ol Ózi arqalı Qudayǵa keletuǵınlardı tolıq qutqara aladı, sebebi Ol olar ushın shapaat etiw ushın hárdayım jasaydı. (Evreylerge 7:25)
Bizdiń Qudayǵa jaqınlasıwımız Rabbımız Isa Másih arqalı. Evreyler kitabı Rabbımız Isa Másihdiń Jaratıwshı – Qutqarıwshı, Adam Ulı, Ullı Bas Ruxaniy, Qutsal jerdiń Xızmetshisi hám bizdiń Qudayǵa juwap beriwimizde bizge basshılıq etetuǵın Bir sıpatındaǵı ullılıǵın atap ótedi. Ol bizdi parda ishine (Evreylerge 10:19-22) hám, biz jerde bolǵanımızsha, bul dúnya arqalı, sonday-aq «lagerden tıs» hám «Oǵan» (Evreylerge 13:13) haqıyqıy tabınıwshılar sıpatında iye bolıwımız ushın alıp baradı. Bul «Ol arqalı», keyingi ayatımızda kórgenimizdey.
Sonlıqtan Onıń arqalı biz Qudayǵa úzliksiz maqtaw qurbanlıǵın usınayıq, yaǵnıy awzımızdıń jemisin, Onıń atına shúkirshilik etip. (Evreylerge 13:15)
Sońǵı noqatta kórgenimizdey, biz Rabbımız Isa arqalı, «Ol arqalı», Qudayǵa tabınıwda jaqınlasamız. Biz bunı úzliksiz islewge shaqırılamız. Biz Qudayǵa maqtaw hám dańq keltirip, Onıń atına shúkirshilik etkenimizde, biz bunı «Onıń arqalı», yaǵnıy bizdiń bereketli Rabbımız Isa arqalı isleymiz.
«Kim Onıń arqalı Qudayǵa isense, Ol Onı ólilerden tiriltti hám Oǵan dańq berdi, sonlıqtan sizdiń isenimińiz hám úmitińiz Qudayda.» (1 Petrus 1:21)
Qudayǵa iseniw, Oǵan keliw Rabbımız Isa Másih arqalı (Yuxanna 14:6). Hesh qanday jaratılıs kórinetuǵın emes Qudaydı kóre almaydı, biraq biz Oǵan isene alamız, Onıń islegen isleri sebepli Oǵan isenimimizdi qoyıp, Rabbımız Isanı ólilerden tiriltkeni ushın. Ol isenim ushın bekkem tiykar qoydı. Bizdiń úmitimiz bunıń menen baylanıslı hám bul isenim házirgi hám keleshek ushın da jaqsı ekenligin atap ótedi. Qudayǵa dańq!
Yamasa húkimranlarǵa, jaman isleytuǵınlardı jazalaw hám jaqsı isleytuǵınlardı maqtaw ushın Ol tárepinen jiberilgenler sıpatında. (1 Petrus 2:14)
Quday tárepinen ornatılǵan húkimetler (Romalılarǵa 13) Onıń qadaǵalawı astında. Bul barlıq jerdegi húkimranlardı, hátte Oǵan qarsı shıǵatuǵın hám isenimlerdi quwǵın etetuǵınlardı da óz ishine aladı. Kelesi dúnyada hámme hám hár bir zat durıs isleydi, sebebi haqıyqıy ádillik Qudaydıń erkine qaray ámelge asırıladı. Búgin biz tikkeley emes húkimet astında jasaymız, bul degeni jamanlıq hárdayım dárhal ayıplanbaydı; jaqsılıq ta dárhal sıylıqlanbaydı.
Bul jerde Qudaydıń bizge bolǵan muhabbatı kórsetildi, Quday Óziniń jalǵız tuwılǵan Ulıwın dúnyaǵa jiberdi, biz Onıń arqalı jasawımız ushın. (1 Yuxanna 4:9)
Jalǵız tuwılǵan Ul qanday ájayıp! Ol ayrıqsha, hám bul termin tek Yuxanna tárepinen qollanıladı (Yuxanna 1:14,18, 3:16,18; 1 Yuxanna 4:9). Quday Óziniń bizge bolǵan muhabbatın kórsetti hám házir bizde islep atır. Onıń muhabbatı biz benen, máńgilikke, Áke, Ul hám Ruwxul-Quddus penen ájayıp baylanısta kórsetiledi (9-17-ayatlar).
Juwmaq
Jańa Wásiyatta «Ol arqalı» yamasa «Onıń arqalı» termini 21 ret qollanılǵan, bul bizdiń Rabbımız Isaǵa qanday ǵárezli ekenligimizdi túsiniwimizge járdem beriw ushın Qudaydıń Ruwxı tárepinen jazılǵan. Onsız biz Qudaydıń dańqı ushın hesh zat isley almaymız. Bul Tarsuslı Sawl Rabbımız Isa menen Damashq jolında ushrasqannan keyin úyrenip alǵan nárse (Filipililerge 3:7-15). Búgin biz Qudaydıń mektebinde sol sabaqtı úyreniw ushınmız. Biz Rabbımız Isada ne ekenligimizdi hám nege iye ekenligimizdi kóbirek túsiniyik hám Onıń qollanıwı ushın jaramlı qurallar bolayıq (2 Timoteyge 2:21). Sonıń menen, Ol biz arqalı, Óz húrmeti hám Qudaydıń dańqı ushın isley aladı.
