YAHUDIYLERDIŃ JOQARǴI MUQADDES KÚNI
Yom Kippurdiń Eki Eshkisi
«Harun eki eshki ushın qura taslasın: bir qura Rabbimiz ushınORD hám ekinshi qura qurbanlıq eshkisi ushın. Harun Rabbimizdiń qurası túsken eshkini alıp, onı gúna qurbanlıǵı retinde usınsın. Biraq qurbanlıq eshkisi bolıw ushın qura túsken eshki Rabbimizdiń aldında tiri turǵızılıp, onıń ústinde keshirim etiliwi ushın hám onı qurbanlıq eshkisi retinde shólege jiberiw ushın qoyılsın.» — Lewiler 16:7-10RABBIMIZDIŃ qurǵa tústi, hám onı gúna qurbanı retinde usınıń. Biraq, qaysı eshkiǵa qurǵa tústi, ol qashqın eshki bolıp, Rabbiniń aldında tiriley usınılıwı kerek.ORD, onıń ústine kúnálar ushın qurbanlıq etiw ushın hám onı shólistanǵa qashqın eshki retinde jiberiw ushın.» — Lewiler 16:7-10
Yom Kippurdiń joqarǵı muqaddes kúni ibraniy kalendarı boyınsha Tishrey ayınıń 10-kúnine tuwra keledi. 2011-jılı Yom Kippur 7-8-oktyabrge tuwra keldi. Yahudiy kalendarı kúnleri aldınǵı keshki quyash batıwı menen baslanǵanlıqtan, barlıq Yom Kippur dástúrleri 7-kúni baslanıp, 8-kúni keshki waqıtta tawsıladı. Bul dúnyanıń hár jerindegi yahudiyler ushın jıldıń eń muqaddes kúni. Yom Kippur sonday-aq Keshirim Kúni dep te ataladı, bul onıń Bibliyalıq atı (Lew. 16; 23:27-32).
Lewiler 17:11 (NKJV) былай дейди: «Tenniń ómiri qanda, hám Men onı sizlerge jánlerińiz ushın keshirim etiw ushın qurbanlıq ústeline berdim; sebebi jandı keshirim etetuǵın qan.»
Lewiler 16-bab bul ayattıń haqıyqatın ámelde kórsetedi. Adamlardıń gúnaları ushın eki eshki saylanatuǵın edi. Bir eshki qurban etilip, onıń qanı kelisim sandıǵınıń keshirim orınlıǵına sepiletuǵın edi. Qan tógilgennen keyin, ruhaniy qolların tiri eshkige qoyatuǵın edi, bul eshki azazel yamasa «alıp taslaw» ushın eshki dep atalatuǵın edi. Bul eshki sonday-aq qurbanlıq eshkisi dep te atalatuǵın edi, sebebi adamlardıń gúnaları olardıń ornına eshkige ótkiziletuǵın edi. Keyin eshki shólege jiberilip, qaytıp kelmeytuǵın edi.
Qurbanlıq eshkisi haqqında eki ańız bar. Eki eshki Bas Ruhaniydiń aldına keltirilip, qaysı eshkiniń ólip, qaysı eshkiniń tiri qalıwın sheshiw ushın qura taslandı. Birinshi ańızǵa qaraǵanda, kóp ásirler dawamında qura hárdayım oń tárepke, yamasa oń eshkige túsken, bul jaqsı nátiyjeni kórsetken. Biraq 30-jıldan baslap AD qura hárdayım shep tárepke, yamasa shep eshkige túsken, bul jaman nátiyjeni kórsetken.
Solay etip, ravvinler 30-jılı ADsol eshki menen baylanıslı bir ózgeshe waqıyanıń bolǵanın moyınladı. Biraq ókinishke oray, bunı jazıp alıwǵa juwapker bolǵanlar durıs juwmaq shıǵarmadı: Messiah ólgen edi hám gúna ushın sońǵı qurbanlıq etilgen edi, sol sebepli eshkini qurban etiw endi qabıl etilmes edi.
Eki eshki haqqındaǵı ekinshi yahudiy ańızı Azazel ańızı dep ataladı. Ol Yesaya 1:18-ge tiykarlanǵan, onda payǵambar «gúnalarıńız qızıl bolǵan menen, olar qar sıyaqlı aq boladı» dep aytqan. Tiri eshkiniń moynına qızıl lenta baylaw yahudiy dástúrine aylandı. Bul eshki shólege jiberilgende, qızıl lenta keremet túrde aqqa aylanatuǵın edi, bul Qudaydıń sol jıl ushın Izrail gúnaların keshirgenin bildiretuǵın edi.
Sol yahudiy ańızı qızıl lentanıń 70-jılı ADibadatxana wayran bolıwdan qırq jıl aldın aqqa aylanıwdı toqtatqanın aytadı. Qırq jıl aldın 30-jıl AD, yaǵnıy Isa Masihtiń xochqa mıqlanǵan jılı – gúna ushın sońǵı qurbanlıq etilgen jıl edi. Ravvinler bul ańızdan qızıl lentanıń ne ushın aqqa aylanıwdı toqtatqanı haqqında juwmaq shıǵara almadı. Qudaydıń Izrail gúnaların eki eshki arqalı keshiriwdi toqtatqanınıń sebebi Evreylerge 10:18-de tabıladı: «Endi bul nárseler keshirilgen jerde, gúna ushın endi hesh qanday qurbanlıq joq.»
Isanıń denesi xochqa mıqlanıp, Onıń qanı barlıq gúnalar ushın kámil qurbanlıq retinde tógiliwi sońǵı qurbanlıq bolıp tabıladı. Keshirim sizge soraw arqalı beriledi. Kóp yahudiyler Messiah Yesuanı Rabbimiz hám Qutqarushı retinde qabıl etken hám endi iman arqalı miyrim menen qutqarılǵan.
Men bul keshirimdi ele basdan keshirmegenlerdiń búgin bul ápiwayı haqıyqattı úyreniwlerin tileymen: Aspanda sizdi sonday qattı súyetuǵın Quday bar, Ol óziniń jalǵız Ulıwın sizdiń gúnalarıńız ushın sońǵı qurbanlıq etiw ushın jiberdi (Yox. 3:16). Quday Onı úshinshi kúni ólilerden tiriltti (1 Kor. 15:4), hám endi bizdiń Messiah Qudaydıń oń tárepinde sizdiń atıńızdan shapaat etiw ushın otır (Rim. 8:34), eger siz Onı ómirińizdiń Rabbisi hám Qutqarushısı retinde qabıl etseńiz. Bul keshiwdi basnan keshirgenler búgin bul ápiwayı haqıyqattı úyrenedi: Aspanda sizdi qattı súygen Quday bar, Ol sizdiń gúnálarıńız ushın sońǵı qurbanlıq bolıwı ushın Óziniń jalǵız Ulıńızdı jiberdi (Yux. 3:16). Quday Onı úshinshi kúni ólilerden tiriltti (1 Kor. 15:4), hám endi bizdiń Máshihimiz Qudaydıń oń tárepinde otır, eger siz Onı ómirińizdiń Rabbısı hám Qutqarıwshısı retinde qabıl etseńiz, siz ushın shapaat etiw ushın (Rim. 8:34). Biz sizge kóbirek ayta alamız.
Чак Сторм — АҚШтың Индиана штатында жасаўшы евангелист ҳәм Мухаддес Китап муғаллими.
