Túsinik ESKI TÁBIYAT
1936-jılı, Ispaniya puqaralıq urısı juwmaqlanıp atırǵanda, General Emilo Mola Madridke hújim etiw ushın sońǵı joybarların dúzip atır edi. Oǵan tórt kolonnadan qaysı biri qalaǵa birinshi bolıp kiredi dep soradı. Ol «besinshi» dep juwap berdi. Onıń juwabı dúnyaǵa ataqlı boldı. General Molanıń eń áhmiyetli kolonnası qala ishinde bolǵan qozǵalańshı tárepdarlar toparı edi, olar óz maqsetine járdem beriw ushın Loyalistlerdiń arqasında islep atır edi. Sol waqıttan baslap, «besinshi kolonna» termini dúnya júzinde ishki dushpanǵa járdem beretuǵın satqınlardı súwretlew ushın qollanılıp kelmekte. Barlıq imandı adamlar ishinde qozǵalańshı ruwhqa iye, basqasha aytqanda, besinshi kolonna, ol Qudayǵa qarsı belsendi túrde bas kóterip turadı.
Bul faktı túsinip jetkenimizden tısqarı, imandı adamlar ózleriniń eski tábiyatı, yaǵnıy etleri ne qáleytuǵının izertlewleri durıs bolar edi. Ol nege maqtanadı? Onıń maqsetleri ne? Eger etimiz bizdiń minez-qulqımızdı basqarsa, nátiyje Qudaydı razı etpeydi. Sonlıqtan, ózimizdiń buzılǵan tábiyatımızdı jaqsıraq túsinip, onıń dásiz tendensiyaların jeńiw ushın Qudaydıń járdemine bolǵan mútájligimizdi jaqsıraq biliw ushın aqıllı bolıw kerek. Bizdiń etimiz kóp nárseni qáleydi, biraq bulardıń kópshiligi tómendegi bes háreket penen sıpatlanıwı múmkin.
Et Qudayǵa qarsı turadı
Et Qudaydıń minez-qulqına qarsı turatuǵını anıq bolıwı kerek, biraq kóp máshiylikler ózleriniń ruwxıy júrislerinde ázzilesedi, sebebi olar kúndelikli ómirlerin basqarıw ushın ózleriniń danalıǵına, kúshine hám sezimlerine súyenedi. Et imandı adamdı muqaddes ómirge baslawǵa pútkilley qábiletsiz; mine sonıń ushın Rabbimiz Isa: «et hesh nárseden payda bermeydi» (Yoxan 6:63 NKJV) dedi. Bul Muqaddes Kitaptan anıq kórinedi.
Muqaddes Jazıwda ettiń isleri Ruwhtıń jemisinen morallıq jaqtan pútkilley qarsı; et tábiyiy túrde basqaratın nárseni hám Qudaydıń Ruwhı imandı adamnıń ómirinde tábiyattan tıs isleytuǵın nárseni pútkilley qarama-qarsı. Et «zına, buzaqılıq, nájislik, azǵınlıq, butparastlıq, sıqırshılıq, óshpenlik, dawlar, qızǵanıshlar, ǵázep shıǵıwları, óz-ózine umtılıwlar, kelispewshilikler, bid'atlar, kúnshillik, adam óltiriwler, ishimlikler, kewil kóteriwler hám sonday basqa nársler» sıyaqlı gúnálardan lázzet aladı (Galatiyalılarǵa 5:19-21). Ekinshi tárepten, Qudaydıń Ruwhı basqaratuǵınlar «muhabbat, quwanısh, tınıshlıq, sabır, miyrimdilik, jaqsılıq, sadıqlıq, jumsaqlıq hám ózin-ózi basqarıw»dı kórsetedi (Galatiyalılarǵa 5:22-23); olar óz-ózine xızmet etpeydi, biraq basqalarǵa ózlerin beredi.
Et basqalar tárepinen xızmet etiliwdi qáleydi hám óziniń azǵın tábiyatın qanaatlandırıw ushın kerekli yamasa nızamlı bolǵannan kóbirek nárseni qáleydi; biraq ruwxıy adam óz-ózine xızmet etpeydi hám Quday sıyaqlı minez-qulq kórsetedi. Et tábiyatı tek Qudaydıń nárslerine qarsı turıp qoymay, al Qudaydıń minez-qulqına da haqáret etedi. Nátiyjede, Pawl: «ette bolǵanlar Qudaydı razı ete almaydı» (Rimlilerge 8:8) hám olar Qudaydan ruwxıy jaqtan ajıralıp jasaydı dep eskertedi. Ol Oǵan belsendi túrde qarsı turatuǵınlar menen qatnas qura almaydı (Rimlilerge 8:13). Imandı adam keyingi ret gúná haqqında oylaǵanında bul haqıyqatlıqtı esinde tutıwı kerek. Imandı adam Mesihte turmasa, Qudaydı razı etetuǵın hesh nárseni isley almaydı (Yoxan 15:4-5); Dúnyanıń Nurı qarańǵılıqta hesh kim menen tura almaydı.
Et ózin joqarı qoyadı
Et tábiyatı óziniń qábiletlerin, tabısların, fizikalıq ózgesheliklerin h.t.b. óziniń joqarı dep esaplaǵan nársesinen tómen bolǵanlar menen salıstırıwdı jaqsı kóredi. Balıq tutıwdıń ólshemi, atılǵan kiyiklerdiń sanı, balalardıń jetiskenlikleri, ataqlılıq, dáramat yamasa sıylıqlar bolsın, et salıstırıwdı jaqsı kóredi. Nege? Sebebi bunday salıstırmalar yamasa maqtanısh yamasa kúnshillikti oyatadı hám et eki sezimdi de qozǵawdı jaqsı kóredi. Quday maqtanıshlıqtı jek kóredi; haqıyqatında, Nasiyatlar 6:16-17 ge qaray, ol Quday jek kóretuǵın nárslerdiń dizimin basqaradı. Quday sonday-aq: «Maqtanıshlıq hám tákabbırlıq
hám jaman jol hám buzaqı awızdı men jek kóremen» (Nasiyatlar 8:13) dep járiyalaydı. Sulayman kúnshillik gúnásı haqqında qarańǵı eskertiw beredi: «Saw júrek denege ómir, biraq kúnshillik súyeklerge shiriklik» (Nasiyatlar 14:30). Imandı adamlar arasındaǵı salıstırmalar ádette gúnalı pikirlewge alıp keledi.
Korinftegi máshiylikler hár túrli waǵızshılardıń qábiletlerin salıstırıp, keyin Mesihtiń ornına belgili adamlarǵa erise basladı. Bul maqtanısh minez-qulqınıń aqıbeti Shirkew ishinde bólinis boldı (1 Korinflilerge 1:12). Pawl Qudaydıń xızmetkárların bir-biri menen salıstırıwǵa bolǵan qálewlerin ashıqtan-ashıq ayıpladı, sebebi bul gúná jıynalıstıń birligin buzıp atır edi; Mesihtiń júreklerinde durıs orın joq edi (1 Korinflilerge 4:6-7).
Bizdi bir-birimizden hár túrli etetuǵın Quday; hám bizde bar bolǵan hár qanday ózgeshelikler, múlkler yamasa qábiletler Odan berilgen. Bizde Odan kelmegen hesh nárseniń joq, sonlıqtan ózimizdi basqalar menen salıstırıwdıń yamasa adamlar menen bir-birin salıstırıwdıń sebebi joq. Adamzatta Mesihten basqa joqarı jaratılıslar joq. Eger imandı adamlar ózlerinde bar bolǵan barlıq nárseniń tek basqarıwshıları ekenligin haqıyqattan da túsinse, ette hesh qanday maqtanısh bolmas edi, tek Qudayda ǵana boladı. Gúnanıń mánisi – Qudaydıń húkimranlıǵın biykar etiw hám óz-ózin basqarıw huqıqın talap etiw. Biraq, imandı adamlar ette hesh qanday isenimge iye bolmawǵa (Filipililerge 3:3-4) hám tek Rabbimizde maqtanıwǵa (1 Korinflilerge 1:31) úyretilgen.
Et kórsetiwshilikti qáleydi
Muqaddes Kitap boyınsha, Qudaydıń xalqı Qudayǵa qarsı eki ideologiyadan shaqırılǵan. Birinshisi – dúnyanıń lázzeti – Qudaydıń máńgilik maqsetlerinen góre ótip baratırǵan waqıttı qádirleytuǵın dúnyalıq pikirlew sisteması. Ekinshisi – dúnyanıń dini – Mesihtiń ólimin tómenletetuǵın hám óz-ózin jaqsılawdı hám óz-ózin qádirlewdi joqarı qoyatuǵın adamgershilik isler sisteması. Qudaydıń xalqı jergilikli shirkew dúziw ushın jıynalǵan hár qanday jerde, sol topar ishinde ruwxıy jaqtan joqarıraq ekenligin kórsetiw ushın nızamshılıqqa súyeniwge beyim bolǵanlar boladı (olar dúnyanıń dinin izlep júr). Basqalar Mesihtegi erkinliklerin nadurıs paydalanıw arqalı ruwxıy jaqtan ózlerin kórsetedi; bul adamlar ornalasıp, óz etlerine berilip, aqır-aqıbetinde ruwxıy jaqtan ázzilesedi (olar dúnyanıń lázzetine qurban boladı).
Mısalı, Korinftegi shirkew dúnyanıń lázzetine umtıldı, al Galatiyadaǵı shirkewler dúnyanıń dininen jaman tásir aldı. Et eki ideologiyanı da basqaradı hám ekewiniń de maqseti haqıyqıy ruwxıy jaqtan jetiskenlikke erisilgenligin basqalarǵa dálillew. Biraq, bul haqıyqıy ruwxıy jaqtan jetiskenlik emes, al onıń adamgershilik forması. Nátiyjede, basqalardıń jaqsılıǵın hám Qudaydıń dańqın izleytuǵın Mesihti húrmetleytuǵın erkinlikti ómir súriw ushın iláhıy danalıq hám miyrim kerek.
Et ruwxıy sırtqı kórinisti quratuǵın basqa bir qural – dúnyanıń dini ideologiyasın qollanıw. Dúnya dinleri hárdayım adamgershilik ruwxıy jaqtan jetiskenligin tastıyıqlaw ushın óz-ózinen oylap tabılǵan islerdi paydalanǵan. Nátiyjede, adamgershilik máshiylik Muqaddes Jazıwdıń anıq táliymatların diniy dástúrlerdi hám Shirkew dástúrlerin adamnıń diniy dárejesin ólshew quralı sıpatında ilgeri súriw arqalı almastırdı. Biz kózge kórinetuǵın hám esitiletuǵın ruwxıy haqıyqatlıqlardıń tastıyıqlawların qáleytuǵın jaratılıslarmız, sonlıqtan biz qáwipsizlik sezimin jaratıw ushın bulardı islep shıǵıwǵa urınamız. Biraq, haqıyqıy ruwxıy jaqtan jetiskenlik óz-ózin háreket etiw arqalı emes, al onıń joqlıǵı arqalı erisiledi. Muqaddes Ruwh basqaratuǵın ruwxıy adam haqıyqatlıqtı ómir súredi, diniy dástúrdi emes. Pawl óz dáwirindegi nızamshılardı Galatiyadaǵı jas máshiyliklerge ózleriniń diniy kún tártibin májbúrlegenleri ushın ayıpladı, bul ettiń jaqsı kórsetiliwin jasaw ushın (Galatiyalılarǵa 6:12-15).
Et kózge kórinetuǵın nárseni qádirleydi
Kózge kórinetuǵın nárseniń bizge kózge kórinetuǵın emes nárseden góre anıǵıraq ekenligi anıq; nátiyjede et tábiyiy qábiletler hám fizikalıq ózgeshelikler sıyaqlı nárslerge úlken áhmiyet beredi. Bul nege TV baǵdarlamaları hám reklama rolikleri ádette aqıldıń pikirlewinen góre ettiń qálewlerine baǵdarlanǵanın túsindiredi. Dene adamı ulıwma aqıldan góre nápsilik penen kóbirek basqarıladi. Kóp ónimler ájayıp bikini kiygen hayal onı reklama etkeni ushın satılǵan. Bul jaǵdayda, er adamlar reklama etilgen ónimdi onı reklama etken hayal menen baylanıstıradı hám ónimniń qádirinen basqa sebep penen onı satıp alıwǵa qızıǵadı.
Nasiyatlar 7 den biz hayaldıń jınıslıq gúnásı azǵırıw, al er adamnıń jınıslıq gúnásı eriw ekenligin úyrenemiz. Mine sonıń ushın Petrus hayallardı azǵırıwshı kórinis hám háreketlerden saqlanıwǵa eskertedi (1 Petrus 3:3-4). 1 Petrus 3:3 te «bezew» («bezew» KJV) dep awdarılǵan grek sózi kosmos. Ol «tártipli jaylasıw» yamasa «bezew» degen mánisti bildiredi. Qızıqlısı, ol Jańa Testamentte ádette «dúnya» dep awdarıladi, bul mánis bizge Jaralıs 1 de Quday biz jasaytuǵın tártipli jaylasıwdı jaratqanda súwretlengen. Inglizshe «kosmetika» sózi grek sózinen kelip shıqqan kosmetikos, yaǵnıy «jaylastırıwda sheber» degen mánisti bildiredi. Onıń túbir kelip shıǵıwı kosmosden.
Bizdiń batıs mádeniyatımız dúnyanıń sulıwlıqtı qádirlewi hám onıń dene standartlarına sáykes keliw ushın sırtqı kórinisti kúsheytiwge bolǵan anıq mútájlikten kúshli tásir alǵan. Nátiyjede, implantlar, túyinshekler, kóteriwler, kúyiniw, reńlew, ajıratıw, kosmetika h.t.b. ushın baylıqlar sarplanadı. Biz denelerimizge jaqsı qaraǵanımız kerek, sebebi olar Qudaydıń ibadatxanaları, biraq dúnya kerek dep esaplaytuǵın nárseniń kópshiligi fizikalıq shınıǵıwdan yamasa terige hám shashqa qaraǵannan ádewir asıp ketedi. Bul kútiwge boladı, sebebi dúnyanıń sulıwlıq standartı Rabbimizdiki menen pútkilley basqasha.
Ápiwayı fakt sonda, barlıǵımızdıń ázzilengen denelerimiz bar, olar qábirge qaray turaqlı túrde rawajlanıp baradı. Biz bul faktı jasırıwımız yamasa biykar etiwimiz kerek emes; kerisinshe, ózimizge onı esletip turıwımız kerek. Quday sırtqıdan góre ishki nárseni qádirleydi: «Sebebi biz ázzilespeymiz; biraq sırtqı adamımız joq bolıp ketsa da, ishki adamımız kún sayın jańalanadı» (2 Korinflilerge 4:16). Qudaydıń patshalıǵın ilgeriletiwde paydalı bolǵan ruwxıy minez-qulq, adamnıń fizikalıq ózgeshelikleri emes.
Et kóbirek nárseni qáleydi
Quday denelerimizge onıń shınıǵıwın basqarıw ushın tábiyiy qáwipsizlik sharaların programmalastırǵan: denege suyıqlıqlar kerek bolǵanda shólleymiz, oǵan qoreklik zatlar kerek bolǵanda ashıǵamız hám dem alıw kerek bolǵanda uyqlaymız. Ómirdi saqlaw ushın bul tábiyiy mexanizmler adam gúná etpes burın da bar edi. Biraq, adam Qudayǵa qarsı gúná etken soń, denelerimizdiń iskerligin basqarıw ushın nızamsızlıqtıń jańa ruwhı basladı. Quday Adamnan miyras etip alınǵan bul basqarıw máselelerin nápsilik dep ataydı (1 Yoxan 2:16). Et kerekli, ruqsat etilgen hám tiyisli bolǵannan kóbirek nárseni qáleydi. Ortasha bolıw ettiń sheńberinde emes, eger ózin-ózi basqarıwdan bir nárseni payda etiw múmkin bolmasa.
Bizdiń etimiz kóp nárseni qálewi múmkin: sociallıq dáreje, ataqlılıq, awqat, jaman ádetler, jınıslıq lázzetler, pul, sulıwlıq h.t.b. Bizdiń etimizdiń qálegen nársesin qálewine ruqsat beriw minez-qulqqa jaman tásir etpesten múmkin emes. Petrus bizge imandı adamnıń bir waqıtta etke qaray jasap, Qudaydıń erkinde bola almaytuǵının aytadı (1 Petrus 4:2). Dúnya morallıq jaqtan bos jer; onıń shegaraları ishinde ruwxıy adamdı bayıta alatuǵın yamasa kúshlendire alatuǵın hesh nárseniń joq. Onda ne ushın máshiyil óziniń ruwxıy kúshin tómenlete alatuǵın nárseni qálewi kerek?
Juwmama shaqırıq
Jasawdıń jaqsıraq jolı bar; imandı adam Mesihti bilmes burın tábiyiy túrde jasaganday jasawı kerek emes; eski adam pozitsiyalıq jaqtan óli hám endi imandı adam Mesihtiń ómirin jasawı kerek (Efislilerge 2:1-7). Petrus hár bir imandı adamnıń jerdegi saparı dawamındaǵı maqsetin juwmaqladı: «Ol endi óziniń qalǵan waqıtın etde adamlarǵa bolǵan nápsiliklerge emes, al Qudaydıń erkine qaray jasawı kerek» (1 Petrus 4:2). Pawl óz ómirin bul haqıyqatlıqqa qaray jasagán (2 Korinflilerge 1:12), sebebi ol bunı islemese, ómiriniń buzılıwına alıp keletuǵının bilgen (1 Korinflilerge 9:27). Ol eger óz etinen bir qádem aldında turmasa hám onı basqarıwda tutpasa, ol basqa milletler arasındaǵı gúwalıǵın joǵaltatuǵının hám Mesihtegi xızmetiniń juwmaqlanatuǵının bilgen. Imandı adamlar bul haqıyqatlıqqa qaray jasagán sayın, Rabbimiz Isa Mesihtiń ómiri olardıń ólimge ushıraytuǵın etlerinde kórinedi; bul joǵalǵanlardı Mesihtiń jaqsılıǵı hám Onıń xabarınıń haqıyqatlıǵı haqqında oylawǵa májbúrleytuǵın shıraylı iyis (2 Korinflilerge 4:11).
SOŃǴI ESLETPE
- Jorj Switing, Shirkewdegi satqınlıq (Moody Press, Chikago, ’92), 74-bet.
