Óziniń krestke qadaqlanıwınan birneshe kún burın Rabbimiz Isa Máshih óziniń eki shákirtin Betaniya jaqınındaǵı Betfaj kishkene awılına jiberdi, ol jerde Onıń Qudaylıq Ierusalimge kiriwi ushın tayın turǵan taydı alıp keliw ushın. Ol olarǵa taydı sheship, Ózine alıp keliwdi buyırdı. Eger kimde-kim ne ushın taydı alıp atırǵanın sorasa, olar tek ǵana «Rabbimizge kerek» dep aytıwları kerek edi.
Olar buyrılǵanday barıp, taydı taptı. Shınında da, olar taydı sheship atırǵanda «onıń iyeleri olarǵa: ‘Ne ushın taydı sheship atırsańlar?’» dep soradı. «Rabbimizge kerek» degen juwap olardı qanaatlandırdı hám tay Isanıń aldına alıp kelindi (Luka 19:29-35 ESV).
Rabbimizdiń Rabbiliginiń kólemi
Bul jerde «iyeler» dep awdarılǵan sózdiń «Rabbim» dep te awdarılǵan sóz benen birdey ekenligi úyreniwge arnalǵan. Bul sóz «iye» degen mánisti bildiredi («adam yamasa nárse kimge tiyisli» hám «nársege iye bolǵan hám onı basqaratuǵın, iye; adamdı basqaratuǵın, xoja» – NET Bible esletpeleri). Taydıń bul nızamlı iyeleri shákirtlerdiń onı alıwın sorawǵa nızamlı huqıqqa hám basqarıw juwapkershiligine iye edi. Biraq olar joqarı iyelikti tez arada tán aldı hám oǵan boysındı. Bul bizdiń Qutqarushımızdıń Rabbiliginiń ájayıp kórsetilisi. Ol hámme nárseniń eń joqarı iyesi, xojası hám iyesi: «Jer Rabbimizdińki hám onıń tolıqlıǵı, dúnya hám onda jasawshılar» (Zabur 24:1).
Men múlikke iye bolaman, biraq men iye bolǵan barlıq nárse jerdiń hám onıń tolıqlıǵınıń bir bólegi, ol birinshi hám aqırında Rabbimizge, yamasa Rabbimizge, Yehovaǵa, Eń Joqarıǵa tiyisli. Tek ǵana bul emes, bálki men de Rabbimizge (yamasa RABBIYGE) «onda jasawshılardan» biri sıpatında tiyislimen – hár bir adamzat sıyaqlı planetanıń jerde tuwılǵan turǵını sıpatında Jaratıwshıǵa tiyisli. Bunnan da basqası, Qudaydıń qutqarılǵan balası sıpatında men de Oǵan jańa tuwılıw arqalı, Máshih Isa arqalı qutqarıw menen Qudaydıń satıp alıwı arqalı tiyislimen. Bul bizge «Rabbimiz» kózqarasımızdı durıs qoyıwǵa járdem beriwi kerek.
«Isa Máshih ... hámmeniń Rabbisi,» dedi Petrus Kornelius úyindegi jıynalısqa (Húwiller 10:36). Bul degenimiz, bizde qanday múlikler, kásip-ónerler, juwapkershilikler yamasa tásirler bolsa da, Ol olardıń hám bizdiń ústimizden Rabbim bolıp qaladı. Biz hámme waqıt Oǵan boysınıwlı hám juwapkerli bolamız. Eger biz bul kózqarasımızdı joǵaltıp qoysaq, ózimizdi Rabbimizdiń húkimetin hám baslanǵısh iyeligin ámeliy túrde biykar etip atırǵanday tuta alamız, Zabur 53:1 degi aqmaq sıyaqlı, ol ózin «Quday joq» dep isendiriwge urınıp atır edi.
Rabbimiz Isa óziniń atınıń mánisin Matta 7:21 de túsindiredi: «Maǵan ‘Rabbim, Rabbim’ degen hár bir adam aspan patshalıǵına kirmeydi, bálki aspandaǵı Ákemniń erkini orınlaǵan adam kiredi.» Luka Onıń sózin былайsha aytadı: «Ne ushın Meni ‘Rabbim, Rabbim’ dep atap, Meniń aytqanlarımdı islemeyseńler?» (Luka 6:46).
Bizdiń Rabbimiz, Iye sıpatında, bizdiń ústimizden húkimetke iye hám biz Onıń erkini orınlap, Onıń buyrıqlarına boysınıwımız kerek. Biraq Onıń Rabbiligi kóp adamiy Rabbiler sıyaqlı qatal yamasa zalım húkimranlıq emes, sebebi Ol basqa jerde de былай deydi: «Kim Qudaydıń erkini orınlasa, ol Meniń aǵam hám apa-sińlim hám anam» (Mark 3:35). Ol Xoja hám qul qatnasınan da tereńirek, názikirek qatnastı kirgizdi. Onıń Sózine boysınıwımızdıń sapası hám Onıń húkimetine juwabımız qullardıńkine uqsas bolıwı kerek bolsa da, bizdiń motivaciyamız áziz shańaraq aǵzası, aǵa yamasa apa-sińli yamasa ananıńkine uqsas. Qudaydıń miyrimi tańqalarlıq! Biz barǵan sayın «Rabbimiz hám Qutqarushımız Isa Máshihtiń miyrimi hám biliminde óseyik» (2 Petrus 3:18)! Ol bizdiń Rabbimiz (Iye) hám Qutqarushımız (Qutqarushı) da. Qutqarushı sıpatında Ol bizdi ólim hám tamuq kúshinen qutqardı – bizdiń Onıń Rabbiligine qarsı shıǵıw yamasa boysınbaw tábiyiy tendenciyamızdıń eń sońǵı aqıbetlerinen!
Bizdiń Joqarı Rabbimizdiń kishipeyilligi (hám joqarılatılıwı)
Filipiyalıqlar 2:5-11 degi mánislerdi qarap kóriń. Bul joqarılatılǵan Rabbimiz shınında da Quday, Ol ózin kishipeyil etip jerge keldi, ózine adamzatlıqtı aldı hám, bunnan da basqası, qul yamasa xızmetshi identiteti hám xarakterin aldı, aqır-aqıbet ózin bunnan da kóbirek kishipeyil etip, «ólimge shekem, hátte kresttegi ólimge shekem.»
Adamzatqa bul (gúnásız) túsip keliw bizdiń júreklerimizdi ózin Qudayǵa kishipeyil etken hám boysınǵan hám sol arqalı bizdi gúna qullıǵınan tolıq azat etken Zatıǵa qálewli, hátte ıqlaslı túrde tapsırıwǵa hám ózgerissiz boysınıwǵa shaqırıwı kerek.
Sonlıqtan Quday Onı joqarılatıp, Oǵan hár bir attan joqarı at berdi, sonlıqtan Isa atına hár bir tize iyilip, aspanda hám jerde hám jer astında, hám hár bir til Isa Máshihtiń Rabbim ekenligin tán alıwı kerek, Áke Qudaydıń dańqı ushın.
Bul jerde joqarıdaǵı Isa Máshihtiń joqarılatılıwı, Rabbiligi haqqındaǵı bayanatın, Yehovanıń Ózi Yesaya 45:23 te Ózi ushın talap etken joqarılatılıw, húrmet hám dańq ekenligin atap ótiw áhmiyetli: «Men Ózim menen ant ishtim ... ‘Maǵan hár bir tize iyilip, hár bir til sadıqlıqqa ant ishedi.’»
Bizdiń Qutqarushımız Quday hám hámme waqıt Quday sıpatında bar bolǵan. Onıń Rabbiligi endi hámme waqıt Óz Balasınan tolıq lázzet alǵan Quday Taálá buyrıǵı menen tastıyıqlanǵan hám joqarılatılǵan, hám endi, Óziniń kishipeyilliginde, Onı bunnan da joqarı kóteriw ushın qosımsha sebep taptı! Áke Óz Balasınıń sıyınıwı hám joqarılatılıwında dańqlanadı. Bunıń tolıq mánisi Yesaya 42:8 de Yehovanıń былай dep járiyalaǵanında kórinedi: «Men Rabbim; bul Meniń atım; Meniń dańqımdı basqaǵa bermeymen.» Sonıń menen birge Quday Isa Máshihke dańq berilgende dańqlanadı, sebebi Ol «basqa» emes, bálki Quday Taálá menen, Yehova menen bir hám birdey identitetke iye.
Gúnákarlar ózin joqarılatadı; Rabbimiz ózin kishipeyil etti
Adam tábiyatı hárdayım ózin joqarılatıwǵa asıǵadı. «Men birinshi orında» degen adamiy egonıń ádettigi. Bul Zabur 14:1 hám 53:1 degi aqmaqtıń júregi. Ol ateizm ushın talasıp atırǵan joq, bálki Qudayǵa qarsı shıǵıp, ózin bul dúnyanıń qudayı yamasa shahzadası, Shaytanıń óziniń ruwxında joqarılatıp atır (Yesaya 14:12-14 hám Ezekiel 28:12-17 di qarań), ol bizdiń joqarı Rabbimiz hám Qutqarushımız Isa Máshihtiń bas dushpanı hám básekilesi.
Bizdiń gúna tábiyatımızdıń ózi bul qozǵalań hám ózin joqarılatıwdıń – bul «men birinshi» ruwxınıń ózegi. Kerisinshe, Rabbimiz Isa Máshih bul jamanlıq penen gúresiw ushın adam formasında jerge keldi, ózin bosatıp hám kishipeyil etip, Rabbim hám xoja formasın emes, bálki qul formasın aldı, bizdiń gúnámızdı ózine alıp, bizdiń jazamızdı kóteriw ushın. Onıń Rabbiligine boysınıwımız minnetdar júrektiń birden-bir tiyisli juwabı.
Biz Onı jeńil-jelpi «Rabbim, Rabbim» dep ataymız ba, biraq Onıń aytqanların islemeymiz be? Biz Rabbimizdi súyemiz, yamasa Rabbimizge xızmet etemiz, yamasa «Rabbimiz Isa Máshihti» awzımız benen húrmetleymiz, biraq júregimiz hám erkimiz boysınıw hám itaat etiwde iyilgen emes pe?
Rabbimizdiń Rabbiliginiń awırlıǵı
Rabbimiz Isa Máshihtiń (yamasa Qudaylıq úshliktiń hár qanday shaxsınıń) shaxsın aytıw yamasa ataw eń júdá áhmiyetli másele. Musaǵa berilgen nızamda úshinshi buyrıq былай deydi: «Sen Rabbimiz Qudayıńdıń atın bosqa almayseń, sebebi Rabbimiz Óz atın bosqa alǵandı ayıpsız dep esaplamaydı» (Shıǵıw 20:7). Bul Qudaydıń atın jeńil-jelpi yamasa itibarsız, aqmaqlıq penen yamasa qárǵıs sıpatında qollanıwdı bildiredi. Bul jerde «bosqa» dep awdarılǵan sol sóz Zabur 24:4 te butparastlıqqa tiyisli. Butparastlıq Rabbimizden basqa qudayǵa iye bolıw. Ol «bárinen joqarı Óz atın hám Óz sózin joqarılatqan» (Zabur 138:2). Lewiyler 24:16 былай deydi: «Kim Rabbimizdiń atın háqaratlasa, ol óltiriliwi kerek.»
Injil dáwirlerinde RABBIY atın nadurıs qollanıwdıń qáweterli múmkinshiligi Qudaydıń xalqı ushın sonsha qorqınıshlı edi, olar bul attı ulıwma aytpadı. «RABBIY» sózi attıń tórt evrey háribi (YHWH) ornına qollanıldı. Búgingi kúnde biz bul attıń ájayıp muqaddesligin júdá az sezemiz.
Ruwxıy mashıǵıw, tártip
«Rabbim» atın qollanıwımız Pawıldıń 1 Korinfliler 12:3 tegi kórsetpesin qarap shıqqanımızda bunnan da kóbirek xabardar hám salmaqlı boladı: «Men sizlerdiń túsinip jetkenińizdi qáleymen, Quday Ruwxında sóyleytuǵın hesh kim ‘Isa qárǵıslı!’ demeydi hám hesh kim ‘Isa Rabbim’ dep ayta almaydı, tek Ǵana Muqaddes Ruwhta bolmasa.»
Yehovanıń (YHWH) atı búgingi kúnde Injil dáwirlerindegiden kem muqaddes emes, hám «Isa» atı sol at, atınıń birlesken forması, «Yehova-Qutqarushı» yamasa «Yehova qutqarıw» degen mánisti bildiredi. Isanıń Rabbiligin tán alıw Onıń húkimetine boysınıw hám Onıń húkimetinde jasawdı bildiredi, bul adamlarǵa tábiyiy túrde kelmeydi. Ol Qudaydıń Muqaddes Ruwxı tárepinen basqarılıwı hám quwatlandırılıwı kerek. Ruwx hesh qashan hesh kimge «Isa qárǵıslı!» dep aytıwǵa ruqsat bermeydi yamasa basqarmaydı – bul oyǵa tıyım salınsın! – hám, biz kórgenimizdey, «Isa Rabbim» dep jeńil-jelpi aytıw da qáweterli, tek ǵana Ruwxıń húkimetinde hám ilhamı astında bolmasa. Isenim iyeleri sıpatında, bizdiń shaqırıǵımız, imtiyazımız hám minnetimiz «Ruwx penen júriw» – yaǵnıy, Ruwxıń kúshinde hám Onıń basqarıwı astında – bizdiń gúnákar adamiy denemizdiń kúshinde yamasa basqarıwı astında emes (Galatiyalıqlar 5:16-18,25). Rabbimiz Isa Máshihti dańqlaw Ruwxıń jumısı (Yuxanna 16:14), biz Ruwx penen júrgenimizde bizdiń denemiz basqarılıp turadı. Isanı Rabbim dep jeńil-jelpi, itibarsız yamasa dástúriy túrde (adamiy túrde) aytıw Onıń atın bosqa alıwǵa júdá jaqın. Biz Muqaddes Ruwxıń kúshinde jasap hám háreket etkenimizde, biz Rabbimiz Isa Máshihtiń húkimetine sanalı túrde boysınıwda jasaymız, hám Onıń Rabbiligi tek ǵana awız eki sóz emes, bálki Onı shın júrekten Rabbim dep húrmetlew máseleleri boladı.
Yuxanna bul áhmiyetli táliymattı былайsha rawajlandıradı: biz «ruwxlar Qudaydan ba, joq pa ekenligin sınawımız kerek, sebebi kóp jalǵan payǵambarlar dúnyaǵa shıǵıp ketken. Bul arqalı siz Quday Ruwxın bilesiz: Isa Máshihtiń denede kelgenin tán alatuǵın hár bir ruwx Qudaydan, hám Isanı tán almaytuǵın hár bir ruwx Qudaydan emes. Bul anti-Máshihtiń ruwxı» (1 Yuxanna 4:1-3). Isa Máshihti tán alıw Onıń qudaylıǵın da, adamlıǵın da tán alıwdı bildiredi, hám Ol Qudaydan kelgen hám shınında da Quday: «Kim Isa Qudaydıń Balası ekenligin tán alsa, Quday onda jasaydı, hám ol Qudayda» (1 Yuxanna 4:15).
Rabbimiz Isa Máshihti tán alıw tek ǵana onı aytıw máseleleri emes, bálki Onıń Rabbiligin tolıq tán alıw hám oǵan boysınıw máseleleri. Búgingi kúnde ózlerin «Yehovanıń Gúwaları» dep ataytuǵın kóp adamlar Isa Máshihtiń Quday ekenligin aytıwǵa tayın, biraq olardıń tán alıwı shın júrekten emes, sebebi olar Onıń Quday menen teńligin hám Onıń Quday menen birligin biykar etedi (Filipiyalıqlar 2:6,9-11; Yuxanna 1:1, 10:30).
Bir Rabbim, Bir Dene
Pawıl bul júdá áhmiyetli haqıyqattıń taǵı bir ólshemin 1 Korinfliler 1:2-10 da talqılaydı. Ol Korinftegi shirkew haqqında «hár bir jerde Rabbimiz Isa Máshihtiń atın shaqıratuǵın barlıq adamlar menen birge áwliyeler bolıwǵa shaqırılǵan, olardıń da, bizdiń de Rabbimiz» (2-ayat) dep sóyleydi. Basqasha aytqanda, Korinftegi Rabbimiz Isa Máshihke sıyınatuǵın isenim iyeleri hámme jerdegi barlıq isenim iyeleri menen Isa Máshihtiń bir Rabbiligi astında birlesken. Tek ǵana bir Rabbim bar, Pawıl Efesliklerge 4:4-6 da jazǵanday. Tek ǵana butparastlarda «kóp Rabbiler» bar (1 Korinfliler 8:5).
Pawıl áyyemgi dúnyanıń túrli jerlerindegi isenim iyeleri haqqında hám olarǵa jazadı, hámme waqıt «bizdiń Rabbimiz Isa Máshih» haqqında sóylep hám Onı joqarılatıp – Qudaydıń barlıq shın áwliyeleri tárepinen birlesip tán alınǵan, sıyınǵan hám xızmet etilgen sol bir Rabbim.
Pawıl 1 Korinfliler 1 degi bul toǵız ayatta Rabbimiz Isa Máshihti jeti ret ataydı. 9-ayatta («Quday sadıq, Ol arqalı sizler Óz Balası, Rabbimiz Isa Máshihtiń birge bolıwına shaqırıldıńız») ol Quday tárepinen bul dańqlı Rabbimiz Isa Máshih, Onıń súyikli Balasınıń eksklyuziv birge bolıwına shaqırılǵan (mirat etilgen) barlıq adamlarǵa berilgen júdá imtiyazlı orındı atap ótedi.
Hám 10-ayatta ol «Rabbimiz Isa Máshihtiń atı menen, barlıǵıńız kelisińizdi, hám aralarıńızda bólinisler bolmasın, bálki bir aqılda hám bir pikirde birlesińizdi» ótinish etedi. Ol Korinftegi isenim iyeleri arasında kóp toparlar hám bólinisler bar ekenligin bilgen (11-12-ayatlar). Eger tek ǵana bir Rabbim bolsa, hám biz hámme birdey sol bir birge bolıwǵa shaqırılǵan bolsa, Efesliklerde úgit etkenindey, «Ruwxıń birligin tınıshlıq baylanısında saqlayıq» (Efeslikler 4:3). Bul jerde Ruwx arqalı Isanı ámeliy túrde «Rabbim» dep atawdıń taǵı bir jolı bar.
