Azap
Hámmeimiz qáleymiz azapsız dúnyada jasawdı, onda, metaforalıq túrde aytqanda, quyash hárdayım nur shashıp turadı; aspan hárdayım kók boladı; hám qara bultlar bolmaydı. Biraq qayǵılı haqıyqatlıq sonda, azap bizdi qorshap turıptı hám bizdiń turmısımızdıń bir bólegi bolıp qaldı. Onıń tásirleri Gaiti sıyaqlı mámleketlerdi wayran etken jer silkiniwleri hám dawıllar sıyaqlı tábiyiy apatlarda kórinedi. Siriya, Irak hám Qubla Sudan sıyaqlı jerlerdegi urıslar hám kelispewshilikler úlken azap keltirdi, nátiyjede kóplegen qashqınlar qawipsizlik ushın qashıwǵa májbúr boldı, kóbinese ómirlerin joǵalttı. Bunnan tısqarı, adamlar kesellik, ashlıq, biykarlaw, taslap ketiw hám zorlıq arqalı fizikalıq hám emotsional túrde azap shegedi. Kóplegen balalar alkogolizmge berilgen ata-analar hám neke buzılıwları arqalı azap shegedi. Bul dizimdi uzata beriwge boladı.
Dúnyadaǵı barlıq qayǵı hám awırıw ushın Qudaydı ayıplaw ókinishli. Injil Qudaydıń qollanbası, hátte azap haqqında da. Sonlıqtan, azapqa Bibliyalıq kózqarastan qaraylıq.
Azaptıń kelip shıǵıwı
Dúnyanıń basında Quday Adam atanı hám onıń hayalın jarattı hám olardı Ózi tayarlaǵan jer ústindegi jánnetke jaylastırdı: Eden baǵına. Edenniń bir anıqlaması «lázzetler» degen mánisti bildiredi. Baǵ júrek hám kóz qálewi múmkin bolǵan hámme nárse menen támiyinlengen edi: «Kózge jaǵımlı hám azıq ushın jaqsı bolǵan hár bir terek; baǵdıń ortasında ómir teregi, hám jaqsılıq penen jamanlıqtı biliw teregi» (Jaratılıs 2:9 KJV). Quday Óziniń jaqsılıǵı hám názik-meyrimli ǵamxorlıǵı menen insannıń lázzetleniwin, qolaylıǵın hám abadanlıǵın támiyinledi. Quday Óz isine kóz salǵanda, hámme nárseni «júdá jaqsı» dep járiyaladı (Jaratılıs 1:31). Sońǵı tiyinis Qudaydıń Ózi Adam ata hám onıń hayalı menen birge bolıwı, kúnniń salqın waqtında olarmen birge bolıw ushın kelgeni edi. Men bul jerde olar azap joq bolǵan hám sonlıqtan olardıń tájiriybesinde belgisiz bolǵan ideal ortalıqta jasap atırǵanın atap ótiwdi qáleymen.
Quday Adam ataǵa bir buyrıq berdi: «Baǵdıń hár bir terekten erkin jeseń boladı; biraq jaqsılıq penen jamanlıqtı biliw terekten jemeseń, sebebi sen onnan jegen kúni, sen álbette óleseń» (Jaratılıs 2:16-17). Quday insannıń Jaratıwshısı bolǵanı ushın, Ol Adam atadan boysınıwdı talap etiwge tolıq haqılı edi. Sonlıqtan Ol onı boysınıw juwapkershiligine qoydı.
Kópshiligimiz Jaratılıs 3-bólimde jazılǵan qayǵılı waqıyalar menen tanısmız. Shaytan jılan túrinde payda boldı – ayyar hám aldawshılıqqa tolı – hám Hawadan Qudaydıń buyrıǵı haqqında soradı. Bul «jalǵanshı» (Yuxanna 8:44) Quday olardan olardıń baxtın arttıratuǵın bir nárse jasırıp atırǵanın hám olar boysınbasa óletuǵının aytqanda jalǵan sóylep atırǵanın ayttı. Adam atanıń hayalı Shaytanǵa isendi, terekten miywe alıp jedi. Hayalı tárepinen miywe usınılǵanda, Adam ata da onnan alıp jedi, Qudayǵa qasarıp boysınbadı. Jaratılıs 3-bólimde sol bir boysınbawshılıq háreketi sebepli júz bergen úlken hám birden ruwxıy, moral hám sociallıq ózgeristi baqlaymız:
- Olardıń kózleri ashıldı (7-ayat), bul endi oyatılǵan ar-namıs bar ekenligin bildiredi.
- Olar Qudaydan ajıralıp qalǵan edi, sebebi olar ózlerin jasırǵan edi (8-ayat).
- Olar Qudaydan qorqatuǵın edi (10-ayat).
- Adam ata Qudaydı ayıpladı: «Sen maǵan bergen hayal Sen menen birge bolıw ushın, ol maǵan terekten berdi, hám men jedim» (12-ayat).
- Hayaldıń urıǵı – bul Urıq Másih – hám jılannıń urıǵı, yamasa izbasarları arasında dushpanlıq boladı (15-ayat).
- Másih jılannıń basın «ezedi» (JND), biraq Ózi jaralanadı (15-ayat). Bul Másih azap shegetuǵını haqqındaǵı birinshi payǵambarlıq xabar edi. Yesaya bul bizdiń gúnálarımız sebepli bolatuǵının boljaǵan edi: «Ol bizdiń qasarıwlarımız ushın jaralandı, Ol bizdiń nahaqlıqlarımız ushın ezildi» (Yesaya 53:5 KJV). Petrus Yesayanıń jazǵanın tastıyıqladı: «Másih te bir ret gúnálar ushın azap shekti, ádalatlı adam ádalatsızlar ushın, Ol bizdi Qudayǵa alıp keliwi ushın, denede óltirildi, biraq Ruwhta tiriltildi» (1 Petrus 3:18). Biz Onıń orınbasar retinde azap shekkenin aytqanda, biz bunı názerde tutamız – yaǵnıy, Ol azap shekti bizdiń atımızdan – gúnádan qutqarıw hám bizdi Quday menen jarastırıw ushın.
- Quday hayalǵa ayttı: «Men seniń qayǵıńdı júdá kóbeytemen» (Jaratılıs 3:16), bul olar burın bilmegen nárse edi.
- Jer endi qárǵıslı boldı, nátiyjede Adam ata ómiriniń qálgen bóleginde miynet etiwge hám tırısıwǵa májbúr boldı (17-19-ayatlar).
- Insanǵa ólim járiyalandı: «Sen topıraqsań, hám topıraqqa qaytasań» (19-ayat).
- Insannıń gúnáǵa qulawı haqqında oqıǵanımızda, bul ózgerislerdiń barlıǵı tabıladı, hám sonlıqtan biz durıs juwmaq shıǵara alamız azap dúnyaǵa gúná kirgeniniń nátiyjesi.
Azaptı kútiń
Sol sebepli, biz azaptı kútiwimiz kerek. Ayup «hayaldan tuwılǵan adamnıń kúnleri az, hám qıyınshılıqqa tolı» hám «adam qıyınshılıq ushın tuwıladı, qanday ot ushqınları joqarıǵa ushsa, solay» dedi (Ayup 14:1, 5:7). Isa xochqa barıwdan aldın Óz shákirtlerine ayttı: «Dúnyada sizler qıyınshılıqqa ushıraysızlar, biraq quwanıń, Men dúnyanı jeńdim» (Yuxanna 16:33). Shirkew dúzilgennen keyin, Pawl Másih izbasarlarına ayttı: «Biz kóp qıyınshılıqlar arqalı Quday patshalıǵına kiriwimiz kerek» (Húkimetler 14:22).
Azap biz benen – Onıń balaları menen – Qudaydıń jollarınıń bir bólegi ekenligi anıq. Sonlıqtan biz úmitsizlenbewimiz yamasa úmitsizlik sezimi menen tolmawımız kerek, hátte jaǵdaylar qadaǵalawdan shıǵıp ketkende de, sebebi Quday ele de Qudiretli – Barlıq Qudiretli – Biz ushın hám biz benen birge bolǵan Zatı. Bizdiń barlıq qıyınshılıqlarımızda, Ol qıyınshılıqqa ushıraydı (Yesaya 63:9); Ol bizdiń azaplarımızǵa basqa hesh kim sıyaqlı kiredi. Ol «meyirimler Ákesi hám barlıq teselli beriwshi Quday» (2 Korinfliler 1:3).
Ayup, Musa, Yusuf hám Dawıt sıyaqlı Eski Ahd áwliyeleri azaptıń mısalların beredi. Ayup jaǵdayında, ol balaların, múlkin hám densawlıǵın joǵalttı. Onıń azabın kúsheytip, hayalı oǵan «Qudaydı qárǵap ól» dep usınıs etti (Ayup 2:9); biraq Ayuptıń juwabı onıń Qudaydıń danalıǵına hám ǵamxorlıǵına isenimin dálilledi. Bul úlken azap shekken adam saqna artında ne bolıp atırǵanın bilmegen edi, Shaytan onıń janın joq etiwdi qálegen edi. Biraq Ayup Qudaydıń onıń ómiri hám jaǵdayların qadaǵalawda ekenligin bilgen edi, hám ol Oǵan sheksiz isener edi. Aqırǵı nátiyje sonda, Quday Ayuptı baslanǵıshınan da kóbirek bereketledi.
Bizdiń azaplarımızda eslep qalıwımız kerek bolǵan úlken nárse sonda, Másih bizdiń qayǵıǵa ortaq bolatuǵın Ullı Bas Ruxanımız, Ol aspanlarda biz ushın shapaat etip atır (Evreyler 4:14-15), al Muqaddes Ruh jerde biz ushın sol nárseni islep atır (Rimlikler 8:26,34-ke qarań). Bunnan tısqarı, Qudaydıń muhabbatı bizdiń ústimizdegi bayraq bolıp, onnan hesh nárse ajırata almaydı, sebebi «bizdi Másih muhabbatınan kim ajıratadı? Qıyınshılıq pa, yamasa qıyınshılıq pa, yamasa quwǵınshılıq pa, yamasa ashlıq pa, yamasa jalanaqlıq pa, yamasa qáwip pa, yamasa qılısh pa? Joq, barlıq bul nárselerde biz bizdi súygen Ol arqalı jeńimpazlardan da artıqmız. Sebebi men isenimlimen, ólim de, ómir de ... bizdi Qudaydıń muhabbatınan ajırata almaydı, bul Másih Isa Rabbımızda» (Rimlikler 8:35-39).
Azaptıń qádiri
Quday Óziniń kámil danalıǵı hám mol meyirimi menen azaptı bizge payda keltiriwshi qural retinde qollanadı. Ol jaman nárseni jaqsı nársege aylandıradı. Azap principı hám onıń qádir-qımbatı tábiyatta da kórinedi:
- Kesel adamǵa ashshı dári beriliwi kerek, biraq ol qabıl etilgende óz jumısın atqaradı hám azap shekken adam qaytadan jaqsı boladı.
- Biyday unǵa maydalanıwı, qamırǵa aylandırılıwı hám keyin ashlarǵa tamaq bolıw ushın nanǵa aylanıwdan aldın peshke salınıwı kerek.
- Altın qızǵın ıssılıq penen eritiliwi hám nápaklikleri alıp taslanıwı kerek, keyin ol kiyiwshileriniń qolları hám moyınların bezeytuǵın ájayıp zergerlik buyımlarına aylanadı.
- Sol sıyaqlı Quday azaptı bizdi kesiw hám tazalaw ushın qollanadı, solay etip biz Onıń quwanıshı ushın jemisli bolamız (Yuxanna 15:2). Tazalıq, muhabbat, sabır, jumsaqlıq hám meyirim sıyaqlı jemisler Quday bizde kórgi keletuǵın nárseler. Jaratılısta Yusuf óz aǵa-inileri qolınan hám keyin Potifar hayalınıń jalǵanları arqalı ádalatsız azap shekti, biraq waqıt ótiwi menen Quday onı qutqardı hám Mısırda úlken abıraylı orınǵa kóterdi. Óz tájiriybesinen ol ayttı: «Rabbı meni azap jerimde jemisli etti» (Jaratılıs 41:52). Quday onı kóplegenlerge bereket quralı retinde qollanadı.
Dawıt óz aǵa-inileri tárepinen jek kórilgen hám patsha Sawl tárepinen jek kórilgen edi, ol onıń ómirin alıp taslawǵa urındı. Ol balaların hám dosların qayǵılı túrde joǵalttı; ol kóp azap shekti hám jıladı. Zábúrlerde ol óz ishki sezimlerin tógip saldı – hám bular bizdiń «ruxlandırıwımız» ushın jazılǵan (Rimlikler 15:4 JND). Dawıt óz azaplarınan payda kórdi me? Onıń Qudaydıń sadıqlıǵı hám ol alǵan bereketler haqqında sóylegen gúwalıǵın tıńlań:
Qıyınshılıq hám azap meni qamıtıp aldı; biraq Seniń buyrıqlarıń meniń quwanıshım (Zábúr 119:143 KJV).Men bilemen, Ya Rabbı, Seniń húkimleriń durıs, hám Sen sadıqlıq penen meni azapladıń (Zábúr 119:75).Men azaplanǵanǵa shekem adasqan edim; biraq házir Men Óz sózimdi saqladım (Zábúr 119:67).Men óz jollarım haqqında oyladım, hám ayaqlarımdı Seniń gúwalıqlarıńa burdım (Zábúr 119:59).
Men júdá awır azaplı dáwirdi basımnan ótkergenimdi esleymen. Bul meni Rabbıǵa jaqınlawǵa, hám burın hesh qashan islemegenimdey duwa etiwge hám Muqaddes Jazıwlardı izlewge májbúr etti. Bul resurslar menen men ómirimniń sol qarańǵı dáwirinde meyirim menen qollap-quwatlandım. Maǵan duwa etken hám meni ruxlandırǵan kóplegen máshixshi aǵa-inilerim hám apalarım da járdem berdi. Men azaptan lázzetlendim be? Joq, hám geyde Quday meni umıtıp qoydı ma dep oylanǵan waqıtlarım boldı. Men Shaytan meni ruxsızlandırıwǵa urındı dep isenimlimen, biraq «ádiller jılaydı hám Rabbı esitedi, hám olardı barlıq qıyınshılıqlarınan qutqaradı» (Zábúr 34:17). Sonlıqtan ózim ushın aytqanda, «Bul kámbaǵal adam jıladı, hám Rabbı onı esitti, hám onı barlıq qıyınshılıqlarınan qutqardı» (Zábúr 34:6).
Petrus azaptı isenimniń sınaǵı retinde kórdi, bul Rabbı qaytıp kelgende aqırında tamamlanadı (1 Petrus 1:7). Ol azapqa úsh túrli kózqarastan qaradı:
- «Ádalat ushın azap shegiw» – durıs islep atırǵanı ushın masqaralanıw hám quwǵınshılıqqa ushıraw (Matta 5:10-11-ge qarań);
- «Másih atı ushın ayıplaw» – Onı Rabbımız hám Qutqarımız retinde tán alıwdan uyalmaw, hátte kimdir bizdi masqaralasa da, hám kópshilik ne islese de, ápiwayı ǵana Onıń atına jıynalıw; hám
- «Másihshi retinde azap shegiw» – haqáretlerge hám jaraqatqa Másihke uqsas túrde hám ózin biykar etiw arqalı juwap beriw.
Barlıq bul nárselerde biz Másih azaplarına ortaq bolamız, «solay etip, Onıń dańqı ashılǵanda, biz de sheksiz quwanısh penen quwanamız» (1 Petrus 3:14, 4:13-16). Petrus óziniń birinshi xatın qalay juwmaqladı, onda úlken teselli bar: «Biraq barlıq meyirim Qudayı, Ol bizdi Másih Isa arqalı Óziniń máńgilik dańqına shaqırdı, sizler bir az azap shekkenińizden keyin, sizlerdi kámil etsin, bekkemlesin, kúsheytsin hám ornatıwı kerek» (1 Petrus 5:10).
Azaptıń aqırı
Bizdiń denelerimizdiń qutqarıwı júz bergende, azap bizden máńgilikke ótip ketetuǵın «nárselerdiń» biri boladı, hám biz Rabbımızdıń quwanıshına kiremiz. Keyin jer ushın burın hesh qashan kórmegen qıyınshılıq dáwiri baslanadı: jeti jıllıq qıyınshılıq dáwiri.
Bunnan keyin, burın aspanǵa kóterilgen Shirkew, Rabbı Isa menen birge qaytıp kelip, Onıń menen birge húkimranlıq etedi. Onıń húkimranlıǵı bul nalaytuǵın jaratılıstı Quday balalarınıń dańqlı erkinligine alıp keledi (Rimlikler 8:21). Payǵambar Yesaya sol kelesi dáwir haqqında jarqın sózler menen jazdı: «Qasqır da qozı menen jasaydı, hám qaplan eshki balası menen jatadı; hám buzaq, hám jas arıslan, hám semiz mal birge; hám kishkene bala olardı basqaradı. Hám sıyır menen ayıw tamaqlanadı; olardıń balaları birge jatadı, hám arıslan ógiz sıyaqlı saman jeydi. Hám emshektegi bala jılan uyasınıń tesiginde oynaydı, hám emshekten shıqqan bala qolın jılan uyasına qoyadı. Olar Meniń barlıq muqaddes tawımda zıyan keltirmeydi hám joq etpeydi: sebebi jer Rabbı bilimi menen suwlar teńizdi qaplaǵanday tolı boladı» (Yesaya 11:6-9). «Shól hám jalǵız jer quwanadı; hám shól quwanadı, hám gúl sıyaqlı gúlleydi. Ol mol gúlleydi, hám hátte quwanısh hám qosıq penen quwanadı ... Keyin soqırlardıń kózleri ashıladı, hám gúńlerdiń qulaqları ashıladı. Keyin aqsaq adam buǵı sıyaqlı sekiredi, hám gúńniń tili qosıq aytadı: sebebi shólde suwlar shıǵadı, hám shólde aǵıslar ... Hám Rabbı tárepinen qutqarılǵanlar qaytıp keledi, hám Ziyonǵa qosıqlar menen keledi, hám máńgilik quwanısh olardıń baslarında boladı: olar quwanısh hám shatlanıwǵa erisedi, hám qayǵı hám tınıshsızlıq qashıp ketedi (Yesaya 35:1-10). Yesaya 65-bólimde qosımsha etedi: «Jılaw dawısı endi esitilmeydi, hám jılaw dawısı da» (Yesaya 65:19), hám Quday «jańa aspanlar hám jańa jer jaratadı: hám burınǵılar eslenbeydi, yamasa eske kelmeydi» (Yesaya 65:16-17).
Birinshi aspan hám birinshi jer ótip ketedi, hám olarmen birge gúná keltirgen barlıq nárse. Olar jańa aspan hám jańa jer menen almastırıladı (Ashıw 21:1), onda tek ǵana ádalat jasaydı. Quday nárselerdi baslanǵıshındaǵıdan da ádewir jaqsıraq etip tikleydi, «hám endi qárǵıs bolmaydı» (Ashıw 22:3).
Barlıǵınıń aqırı, biz qáleytuǵın hám ásirler dawamında millionlaǵan azap shekken áwliyelerdi ruxlandırǵan nárse, biz Ashıw 21:4-te oqıǵanımız: «Hám Quday olardıń kózlerinen barlıq kóz jasların súrtip taslaydı; hám endi ólim bolmaydı, qayǵı da, jılaw da bolmaydı, endi awırıw da bolmaydı; sebebi burınǵı nárseler ótip ketti.» Qudaydıń Ózi bizdiń kóz jaslarımızdı súrtip taslawı – tek bunı oylań!
Juwmaq
Pawl, basqa hesh bir Jańa Ahd áwliyesi sıyaqlı azap shekken (2 Korinfliler 11:23-33), jazdı: «Sebebi men bul házirgi waqıttıń azapların bizde ashılatuǵın dańq penen salıstırıwǵa arjımaydı dep esaplayman» (Rimlikler 8:18). Sol dańq kúni tez arada keledi, sol waqıtta biz «basqarǵan qoldı maqullaymız, jobalastırǵan júrekti maqullaymız, dańq jasaytuǵın taxtta otırǵanda, Immanuil jerinde» (Anne Ross Cousin, 1824-1906).
Aqırında, eger siz qutqarılmaǵan bolsańız, sizge eskertiw beriwim kerek. Siz házir basıńızdan ótkerip atırǵan azaplar tek ǵana baslanıwı. Eger siz gúnálarıńızda ólseńiz, olar máńgilikke dawam etedi hám kúsheyedi. Biraq Qudayǵa táwbe etiw hám Rabbı Isa Másihke iseniw arqalı (Húkimetler 20:21), siz házir hám máńgilikke qutqarılǵan bolasıńız; hám solay etip siz de Qutqarımız Másih penen máńgilik baxtqa umtıla alasız.
Eki adam salıstırıldı (Luka 16:19-31)
Bay adam
Ólimnen aldın Dúnya standartları boyınsha bay adam, ol qımbat kiyimler kiygen hám hár kúni óziniń qorǵalǵan úyinde quwanısh penen dańqta jasaǵan.
Ólimnen keyin Hadesde ot azabında edi. Ibrahim hám Lazarustı uzaqtan kóre alǵan bul adam, tilin salqınlatıw ushın bir tamshı suw da ala almadı yamasa aǵa-inilerine isenimsizlik ushın húkim haqqında eskertiw bere almadı.
Lazarus
Ólimnen aldın Musa hám payǵambarlar arqalı bólingen Quday sózin tıńlaǵan kámbaǵal adam. Ol jara menen qaplanǵan hám bay adamnıń qapısında jatqan, úgitler menen tamaqlanıwdı qálegen.
Ólimnen keyin Perishteler tárepinen aspanlarda Ibrahimniń qoynına alıp ketildi, hám ol jerde tesellilendi.
