Jaqsılıq penen jamanlıq arasındaǵı qarama-qarsılıq Bibliyanıń tiykarǵı teması. Onı Bibliyanıń basında Adam atanıń hám Hawanıń azǵırıwınan baslap, onıń aqırında ot kólindegi jazalaǵa shekem baqlaw múmkin (Jaratılıs 3:1-7; Ashıw 20:10,15). Jamanlıqtıń deregin, barısın hám taǵdirin kórip shıǵayıq.
Jamanlıqtıń deregi
Dúnyamızdaǵı jamanlıqtıń deregin kórip shıǵayıq. Kópshilik Shaytan yamasa iblis tek ǵana ańız, adamlar túsine almaytuǵın nárselerdi, mısalı kesellik hám apatlardı túsindiriw ushın ilimge shekemgi dáwirden qalǵan ırymshıl isenim dep esaplaydı. Bul isenim Shaytannıń qızıl múyizli, úsh tırmıqlı ayır uslap turǵan ańızıy súwretleri menen qollap-quwatlanadı. Biraq Bibliya onıń haqıyqıy, jaman tulǵa ekenligin aytadı.
Isa jeke ibliske isengen. Ol shólde oǵan aqıllı sorawlar menen azǵırılǵan (Matta 4:1-11). Urıwshı haqqındaǵı mısalda, urıqlardı jegen quslar Qudaydıń patshalıǵı haqqındaǵı xabardı urlap ketken “jamanlıqtı” súwretlegen (Matta 13:19). Shaytan ańız emes, haqıyqatında joq adam haqqındaǵı aqıllı gúrriń emes! Ol hátte jamanlıqqa qarsı urıs qamtıǵan kompyuter oyınlarınıń tek ǵana “virtual haqıyqatlıǵı” da emes. Shaytan Bibliya bizge aytqanday, haqıyqıy tulǵa.
Bibliya onıń perishteler menen tıǵız baylanıslı bolǵanın hám aspanlarda perishteler menen urısqanın kórsetedi (Ayup 1:6; 2:1; Ashıw 12:7-9). Perishteler bizdiń dúnyamızdıń kózge kórinetuǵın bóleginde jasaw ushın jaratılǵan Qudaydıń kózge kórinetuǵın agentleri (Kolosalıqlarǵa 1:16). Bibliya Shaytan hám kózge kórinetuǵın dúnya haqqındaǵı informaciyanıń birden-bir isenimli deregi. Qudaydıń kemalǵa jetken dúnyasına jamanlıq qalay kirdi?
Biz tek bir Quday bar ekenligin túsiniwimiz kerek – hám kesellik, gúna, ólim hám iblis Onıń húkimetinde. Mısalı, Quday Shaytanǵa Ayupqa ne isley alatuǵının hám ne isley almaytuǵının ayttı (Ayup 1:12; 2:6). Shaytan Qudaydıń jaratılıslarınıń biri edi, keyinirek Oǵan qarsı shıǵıwdı tańladı. Bul jamanlıqtıń kelip shıǵıwınıń eń jaqsı túsindirmesi. Qudaydıń jaratılısındaǵı tulǵalar erkin erkke iye edi. Perishteler hám adamlar tańlawǵa iye edi; olar klonlar yamasa robotlar emes edi. Quday jamanlıqtı jaratpadı, biraq Ol erkin erkke iye bolǵan janzatlardı jarattı, hám sol sebepli jaqsılıq hám jamanlıq ushın potencialǵa iye edi.
Bibliyada jamanlıqtıń deregi haqqında geybir belgiler bar. Isa: “Men Shaytannıń aspanlardan shaqmaq sıyaqlı qulaǵanın kórdim”, – dedi (Luka 10:18 NIV). Ol bunı, itimal, shákirtlerge maqtanısh hám tákabburlıqqa qarsı eskertiw sıpatında ayttı, sebebi evreyler Eski Ósiyetten Shaytannıń maqtanısh sebepli qulaǵanın bilgen (Ishaya 14:12-15). Keleshekte aspanlarda Qudaydıń perishteleri menen Shaytannıń jınları arasında urıs boladı (Ashıw 12:7).
Eski Ósiyettegi eki ájayıp úzindi de Shaytanǵa tiyisli sıyaqlı. Birinshiden, Tir qalasınıń joq bolıwı payǵambarlandı (Ezekiel 26-28). Ol Izraildiń arqa-batısındaǵı Finikiyalılar húkimranlıq etken ataw edi – eń bay, eń sánli, kúshli hám tákabbur patshalıqlardan biri. Tir húkimdarı – maqtanısh hám tákabbur dep súwretlengen – hám Tir patshası – qorǵawshı perishte sıpatında jaratılǵan dep simvollıq tilde súwretlengen – arasında parallel júrgiziledi (Ezekiel 28:5-6,13-14). Keyin Ezekiel 28:15 te: “Sen jaratılǵan kúnnen baslap jollarıńda ayıpsız ediń, jamanlıq seniń ishinde tabılǵanǵa shekem”, – delingen. Bul Shaytannıń kemalǵa jetken perishte sıpatında jaratılıp, keyin jaman bolǵanın kórsetiwi múmkin. Berilgen sebep: “júregiń maqtanısh boldı” (Ezekiel 28:17). Bul úzindi Tir húkimdarınıń Shaytan tárepinen tásir etilgenin de ańlatadı, Peter Rabbıǵa kedergi bolǵanda da solay bolǵan (Matta 16:23).
Ekinshiden, Babilonnıń joq bolıwı Ishaya 13-14 te aldınnan aytılǵan. Babilon Evfrat dáryası boyındaǵı sánli hám kórkem qala edi. Ol sol dáwirdiń eń úlken qalası edi. Bul úzindide, Babilon patshası Shaytanǵa da tiyisli bolıwı múmkin. Onıń maqtanıshı hám Quday sıyaqlı bolıw ambiciyası onıń: “Men aspanǵa kóterilemen; men taxtımdı Qudaydıń juldızlarınan joqarı kóteremen; men jıynalıs tawında, muqaddes tawdıń eń biyik shıńlarında taxtqa otıraman. Men bultlardıń ústine kóterilemen; men Ózimdi Eń Joqarı sıyaqlı etemen”, – degen sózinde súwretlengen (Ishaya 14:13-14). Bes “men etemen” Shaytannıń Quday sıyaqlı bolıwdı qálegeni ushın, ol dáslep xızmet etken Birine qarsı shıqqanın kórsetedi. Nátiyjede, ol Quday tárepinen jazalandı (Ishaya 14:15).
Tir hám Babilon Shaytan hám onıń kúshleriniń simvolları edi. Olar maqtanısh hám ambiciyanıń Shaytanıń qozǵalańınıń sebepleri bolǵanın kórsetedi.
Jamanlıqtıń barısı
Endi dúnyamızdaǵı jamanlıqtıń barısın kórip shıǵayıq. Bunı kóriwdiń bir jolı – Bibliyanıń Shaytanǵa qalay tiyisli ekenligin kóriw. Onıń kóp atları onıń minezin hám iskerligin kórsetedi. Geybir perishteler onıń Qudayǵa qarsı qozǵalańına qosıldı, hám ol búgin de izlewshilerdi izleydi. Kózge kórinetuǵın dúnyada Quday menen Shaytan arasında adamzatıń sadıqlıǵı ushın dawam etip atırǵan urıs bar.
Shaytan “jınlardıń knyazı”, “bul dúnyanıń knyazı”, “bul dáwirdiń qudayı” hám “hawalı patshalıqtıń húkimdarı” dep súwretlengen (Matta 12:24; Yuhanna 12:31; 2 Korinflilerge 4:4; Efesliklerge 2:2). Bul gúresiw kerek bolǵan kúsh ushın kúshli atlar. Aldanbań – Shaytannıń úlken kúshi bar.
Shaytan isleytuǵın nárseler onıń atları menen kórsetilgen. Ashıw 12:9 da olardıń tórtewi bar: “Úlken ajdarha túsirildi – sol eski jılan , ol iblisyamasa Shaytan dep ataladı, ol pútkil dúnyanı adastıradı.” “Shaytan” aramey sózi bolıp, qarsılas, qarsı shıǵıwshı yamasa dushpan degen mánisti ańlatadı. “Iblis” ayıplawshı, gúnaqor degen mánisti ańlatadı. Basqa súwretlewler metaforalıq: ol “jılan” sıyaqlı aldawshı hám “ajdarha” sıyaqlı ájayıp. Ol sonıń menen birge “gúrkiregen arıslan” sıyaqlı qorqınısh tuwdıradı hám ózin “nur perishtesi” sıpatında jasırıwı múmkin (2 Korinflilerge 11:14; 1 Peter 5:8). Ol “jalǵanshı”, “azǵırıwshı”, “ayıplawshı”, “aldawshı”, “qanlı” hám “joq etiwshi” (Matta 4:3; Yuhanna 8:44; Ashıw 9:11; 12:10; 20:3). Qanday jamanlıq súwreti! Haqıyqatında da, ol “jamanlıq” hám gúnalı dúnya onıń kúshi hám qadaǵalawı astında (Yuhanna 17:15; 1 Yuhanna 5:19).
Baǵ kemalǵa jetken ortalıq, jánnet edi. Bul jerde Quday Adam atanıń hám Hawanıń bir sınaǵın berdi: “Sen baǵdaǵı hár qanday terekten erkin jey alasań; biraq jaqsılıq hám jamanlıq biliminiń tereginen jeme, sebebi sen onnan jegen kúni álbette óleseń” (Jaratılıs 2:16). Jasırın azǵırıwshı sıpatında, jılan túrindegi Shaytan, adamlardı óz qadaǵalawına alıw ushın Qudayǵa boysınbawǵa shaqırdı. Ol deneni, aqıldı hám ambiciyanı hújim etti. Ashlıq tábiyiy qálew, hám Hawa “terek miywesi azıq ushın jaqsı ekenligin” kórgeninde azǵırıldı. Ol sonıń menen birge: “Quday haqıyqatında da ayttı ma ...?” dep soradı, onıń aqılında qızıǵıwshılıq hám shataqlıq oyatıp, ol Qudaydıń sózine gúman etsin dep. Keyin ol ambiciya urıqların septi: “Sen onnan jegeninde kózleriń ashıladı, hám sen Quday sıyaqlı bolasań, jaqsılıq hám jamanlıqtı bilip” (Jaratılıs 3:6,1,5).
Hawa boysınǵan sıyaqlı, urıs joǵaltıldı. Adamzat penen bul birinshi ushırasıwda jamanlıq jeńdi. Nátiyjesi gúna Adam atanıń hám onıń áwladlarına tarqaldı. Adam ata hám Hawa Qudaydan jasırınıwǵa háreket etti; olar qorıqtı; olar bolǵan nárse ushın basqalardı hám Qudaydı ayıpladı; jılanǵa, hayalǵa hám er adamǵa jazala berildi; hám jazala ólim hám Qudaydan ajıralıw boldı (Jaratılıs 3:6,8,10, 12-13,14-19).
Isa Adam ata menen salıstırıladı hám “ekinshi adam” dep ataladı (1 Korinflilerge 15:47). Bul Shaytanıń gúnalı tábiyatı joq birewdi azǵırıw múmkinshiligi edi. Olardıń qarama-qarsılıǵı shólde boldı (Matta 4:1-11). Azǵırıwshı bul sapar ózin jasırıwı kerek bolmadı, sebebi eki tárep te ne bolıp atırǵanın bildi. Isanıń missiyası “iblistiń jumısın joq etiw” edi (1 Yuhanna 3:8), al Shaytanıń missiyası Onı Qudaydıń erkine boysınbawǵa májbúr etiw edi.
Shaytanıń hújimi Eden baǵındaǵıǵa uqsas edi: ol deneni, aqıldı hám ambiciyanı hújim etti. Isanıń ash ekenligin bilip, ol onı taslardı nanǵa aylandırıwǵa hám Óziniń ilahiy kúshin Óz mútájligin qanaatlandırıw ushın qollanıwǵa shaqırdı. Keyin ol Isanı ibadatxana tóbesinen dańqqa sekiriwge úndedi. Shaytan hátte Muqaddes Jazbadan úzindi keltirdi (Matta 4:6). Isa bunıń Qudaydı sınaqtan ótkeriw, Qudayǵa iseniw emes ekenligin ayttı. Aqır-aqıbet, Shaytan Oǵan dúnya patshalıqların usındı – húkimranlıqqa qısqa jol. Bul umtılıs Shaytanıń qulaǵanınıń deregi edi; ol Qudayda bar nárselerdi qálegen edi. Ol Isaǵa patshalıqlardı krest jolın yamasa xızmetshi jolın basıp ótpey usındı.
Biz Rabbıbızdıń Shaytan ústinen jeńisinen kóp nárse úyrene alamız. Ol bunı Ruwhtıń kúshinde etti (Luka 4:1). Shaytanıń atları onıń úlken kúshke iye ekenligin kórsetedi, biraq Isa Qudaydıń kúshi ádewir úlken ekenligin kórsetti. Isa sonıń menen birge isenim, boysınıw hám ózgerissizlikti kórsetti. Ol Muqaddes Jazbalardı qollanǵan hám Shaytannan qorıqpaǵan. Ol sheshiwshi edi hám kelisimge kelmedi.
Máshiyliktiń Shaytan ústinen jeńisi Onıń ólgen hám qayta tirilgen krestte juwmaqlandı (Yuhanna 12:31). Ol kishipeyil xızmetshi sıpatında boysınǵan edi (Filipiliklerge 2:6-8). Pútkil dúnyanıń gúnasın óz moynına alıw menen, Máshiylik Adam atanıń hám Hawanıń, hám barlıq adamzatıń qozǵalańın durısladı (Rimliklerge 5:12-21). Ol tiriliw arqalı ólimdi jeńdi: Ol da bizdiń adamzatımızǵa qatnastı, “solay etip Óz ólimi menen ólim kúshine iye bolǵandı – yaǵnıy iblisti – joq etsin” (Evreylerge 2:14). Sonıń ushın isenim etiwshiler endi ólimnen qorqıwı kerek emes.
Shaytan ústinen jeńiske erisildi hám ol jazalandı, biraq Qudaydıń jazası ele berilmedi (Yuhanna 16:11). Dushpan ele de belsendi. Ol ele de Qudaydıń jollarına qarsı shıǵadı hám dúnyamızda kóp azaplar tuwdıradı – hám ol kóbinese ústinlikke iye sıyaqlı.
Jamanlıqtıń taǵdiri
Shaytanıń taǵdiri anıq. Ol jeńilgen dushpan bolıp, Qudaydıń perishteleri tárepinen sheshiledi hám kózge kórinetuǵın dúnyadaǵı ornınan quwıladı (Ashıw 12:7-12). Keyinirek ol bir perishte tárepinen baylanadı hám 1000 jıl dawamında hesh kimdi aldawǵa qábiletsiz boladı (Ashıw 20:1-3). Keyin biz Shaytanıń sońǵı hújimi haqqında oqıymız, ol bir múddetke bosatılıp, milletlerdi aldawǵa hám Qudaydıń xalqına hújim etiwge tayarlanıwǵa ruqsat etiledi (Ashıw 20:7-10). Biraq aqır-aqıbet jamanlıq jazalanadı hám Shaytan “kúyip turǵan kúkirt kólige taslanadı” hám “tún hám kún máńgi azaplanadı”. Bul “iblis hám onıń perishteleri ushın tayarlanǵan máńgi ot” (Matta 25:41). Atı Ómir Kitabında jazılmaǵan hár kim de ot kólige taslanadı (Ashıw 20:15). Shaytanǵa ergen barlıq adamlar onıń taǵdirin bólisedi.
Jamanlıqqa qarsı urıs tariyxı Shaytan Qudayǵa xızmet etken perishte sıpatında baslandı. Ol maqtanısh hám ambiciyanıń ózin toltırıwına jol berdi. Ol Quday sıyaqlı bolıwdı qálegen edi. Keyin ol Adam atanıń hám Hawanıń Qudayǵa boysınbawına aldap, bul gúna, kesellik hám ólim dúnyasına alıp keldi. Máshiylik Shaytannan kúshlirek birden-bir kúsh sıpatında keldi. Onıń ólimi hám tiriliwi Shaytanıń dúnyanı basqarıw rejesin joq etti. Shaytan hám onıń izlewshileri ushın sońǵı jazala máńgi azap.
Máshiylikke isengenler ushın jaqsı jańalıq – “sizdegi Ol dúnyadaǵıdan úlkenirek” (1 Yuhanna 4:4). Úsh birlikli Quday Shaytannan úlkenirek hám jamanlıq ústinen jeńistiń birden-bir deregi.
