GALATIYALILAR: Páziylet Injili
SORAW: «Adam Quday aldında qalay ádalatlı bola aladı?» (Ayup 9:2 NKJV)
Ayupdıń sorawı insaniyatdıń Quday menen durıs qarım-qatnas ornatuw ushın tınımsız háreketlerin qısqasha bayanlaydı. Bul háreketler óz detallarında hár túrli bolǵan, biraq olardıń ulıwmalıǵı bar: Hár bir jol (Qudaydıń jolınan basqa) adamnıń eń jaqsı háreketlerine baylanıslı bolǵan. Jeke adamlarda, milletlerde Qudaydıń jaqsılıǵın qazanıp alıw ushın kóp quramalı háreketler etken.
Qudaydıń jolı, kerisinshe, onsha quramalı emes. Biraq ol ulıwma insaniyatqa unamsız, sebebi ol sol ullı háreketlerge orın bermeydi. Qudaydıń jolı ápiwayı ǵana páziyletke tiykarlanǵan. Oǵan súyengenler bekkem tiykar tabadı. Biraq Qudaydıń páziyletinen náletlengenler hárdayım onı buzıwǵa urınǵan. Olar páziylet jetkiliksiz dep esaplaydı – bul qabıl etiletuǵın birinshi qádem bolıwı múmkin, biraq ruwxıy rawajlanıw ushın qosımsha háreketler kerek boladı.
Bul Galatiya aymaǵındaǵı dáslepki máselege tap kelgen jaǵday edi. Hawariy Pawıl tereń alǵıslanǵan edi hám iláhıy ilham menen, páziylet injili haqqındaǵı áhmiyetli haqıyqatlıqlardı kórsetetuǵın qısqa xat jazdı.
Páziylet Injili Qorǵalǵan
Pawıl máselege toǵız xat jazdı, hám Galatiyalılarǵa jazǵan xattan basqa hár bir xat, isenimlerdiń Rabbimiz ushın gúwalıǵı yamasa xızmeti ushın jıllı júrekli minnetdarshılıq penen baslanadı. Galatiyalılarǵa jazǵan xattıń baslanıwı derlik tańqalarlıq dárejede qatal: «Men tańlanıp atırman, sizler Mesihtiń páziyletinde sizlerdi shaqırǵan Onnan tez arada bas tartıp atırsızlar» (Galatiyalılar 1:6). Olar isengen injil xabarı buzılıp atırǵan edi. Zıyanlı xabar menen jaqsı sóyleytuǵın oqıtıwshılar olardıń jıynalısına kirip alǵan edi.
Sonlıqtan, Pawıl ózi olarǵa waǵız etken iláhıy injildi qorǵaydı. Birinshiden, ol sol xabardıń ústinligin járiyalaydı (Galatiyalılar 1:8-10). Ol sonsha kámil hám isenimli, hesh qashan onnan bas tartıwǵa bolmaydı. Eger bir hawariy yamasa hátte aspan perishtesi onıń nızamlarınan awıtqısa, ol náletlenedi, sebebi Qudaydıń shıǵarmasınıń hár qanday ózgerisi álbette shaytanlıq boladı (2 Korinfliler 11:14).
Keyin, Pawıl óz xabarınıń deregin túsindiredi (Galatiyalılar 1:11-2:10). Ol Galatiyalılarǵa Qudaydıń shirkewin qattı quwǵın etkenin esletedi. Qudaydıń páziyleti onı iyelegen soń, ol basqalar menen Xristian isenimi haqqında másláhátlespedi. Kerisinshe, ol Arabiyaǵa bardı, anıǵı, Damashqqa qaytıwdan aldın Quday menen jalǵız waqıt ótkiziw ushın. Pawıl Ierusalimde, kóp tanımalı Xristianlar jasaǵan jerde, úsh jıl ótkizbedi – hám sol waqıtta da ol tek on bes kúnge keldi hám tek Petrdı kórdi. Keyingi Ierusalim saparında, jıllar ótkennen soń, Pawıldıń xabarı ózgermedi, hátte Yakup, Petr hám Yuhanna sıyaqlı isenimniń «tiykarları» menen talqılawlardan keyin de. Bul detallardıń bári xabardıń deregi Pawıldıń aqılı yamasa ataǵı emes, yamasa basqa birewdiń danalıǵı emes, bálkim iláhıy «Isa Mesihtiń ashıwı» (Galatiyalılar 1:12) ekenligin dálilleydi.
Pawıl sonday-aq durıs emes táliymattı jeńiw ushın haqıyqıy xabardıń kúshin súwretleydi (Galatiyalılar 2:3-21). Pawıl Ierusalimde «jalǵan aǵa-inilerden» (Galatiyalılar 2:4) qıyınshılıqlarǵa ushıraǵan edi, olar Musa nızamına muwapıq súnetlew Quday aldında tolıq orın alıw ushın talap etiledi dep úyretken edi. Biraq Pawıl ózi hám Titus «injil haqıyqatına» qarsı shıqqan bul oqıtıwshılarǵa «bir saatqa da boysınbadı» dep qattı járiyalaydı (Galatiyalılar 2:5).
Hátte Petr hám Barnabas keyinirek maqtanısh penen jolınan adastı, gúya olardıń evrey miyrası olardı basqa millet isenimlerinen joqarı qoyǵanday. Biraq ne ushın basqa milletler evreylerge uqsas bolıwı kerek? Olardıń hár birin ádalatlı etken tek ǵana Mesihtegi isenim edi, Nızam jumısları emes. Pawıl Petrdı yamasa Galatiyalılar Qudaydıń páziyletinde adamnıń artıqmashılıqları yamasa háreketleri ushın orın bar sıyaqlı jasawın qálemedi, baslanǵısh qutqarıw ushın da, isenim ómiri ushın da.
Páziylet Injili Túsindirilgen
Galatiyalılar 2:21 bul xattıń keyingi bólimine áhmiyetli kópirdi támiyinleydi: «Men Qudaydıń páziyletin bir shetke qoymayman; sebebi eger ádalat Nızam arqalı kelse, onda Másih biykarǵa óldi.» Kópshilik jaǵdayda Galatiyalılar qáteligi Mesihtiń ólimin gúná jazasınan qutqarıwımızdıń quralları sıpatında joq etiwge urınbadı. Kerisinshe, dıqqat, bálkim, Xristianlardıń kúndelik ómiri Musa nızamına ámel etiw arqalı qalay jaqsılanıwı múmkinligine qaratılǵan edi. Biraq bul isenim Onıń ólimi bir shetke qoyılǵanday, Mesihtiń qurbanlıǵınıń qádirine tásir etti. Eger kúndelik ádalat Nızamdı saqlaw arqalı saqlanıwı múmkin bolsa, onda Mesihtiń ólimi biykarǵa edi.
Bul Pawıldıń páziylet injilin túsindiriw ushın qollanǵan táliymat jónelisi. Galatiyalılar Quday Ruwxın isenim arqalı alǵanın bilgen edi. Olar endi óz jumısları menen Xristianlıqta jetilisedi dep oyladı ma? «Sizler sonsha aqılsızsızlar ma? Ruwhta baslap, endi denede kámil bolıp atırsızlar ma?» (Galatiyalılar 3:3). Xristianlar Rabbimiz ushın tek ǵana Oǵan dáslep kelgen principler boyınsha jasay aladı. Qutqarıw bir jol menen keledi, biraq Xristian ómiri basqa jol menen ámelge asırıladı dep oylaw ruwxıy jaqtan aqıllı emes.
Galatiyalılar 3 hám 4-bólimlerde Pawıl Nızam jumısları kem degende tórt túrli pikirler menen almastırılǵanın kórsetedi:
Birinshiden, isenim Ibrahımnıń ómirinde Qudaydıń jolı sıpatında ornatılǵan edi (Galatiyalılar 3:6-14). Ibrahım Qudayǵa isendi, hám bul jetkilikli edi. Eger Ibrahım óz ádalatlılıǵı ushın jumıslardı qollanıwǵa urınǵan bolsa, ol Nızam náletine ushıraǵan bolar edi, sebebi onı kámil saqlamaǵanı ushın. Kerisinshe, Pawıl Habakkuk 2:4-ten sitata keltiredi: «Ádalatlı adam isenim menen jasaydı.»
Ekinshiden, Nızam Qudaydıń wádesi menen almastırılǵan (Galatiyalılar 3:14-21). Eger sawǵa ápiwayı ǵana wáde etilse, onı qazanıp alıw múmkin emes; kerisinshe wáde hesh nárse ańlatpaydı. Sol sıyaqlı, Ibrahımǵa ápiwayı ǵana urıw wáde etilgen edi, onıń arqasında bereket keledi. Musa arqalı tórt ásirden keyin kelgen Nızam, Qudaydıń Ibrahımǵa bergen wádesin biykar etpedi; hám Xristianlar da Qudaydıń páziylet arqalı wáde etken qutqarıwınıń paydalanıwshıları.
Úshinshiden, Nızam Xristianlardıń ulıwlıq pozitsiyası menen almastırılǵan. Nızam bizge balalar sıyaqlı ne islewimiz kerek hám ne islewimiz kerek emesligin úyretetuǵın ustaz sıyaqlı edi, sol waqıtta bizdiń durıs islewge qansha hálsiz ekenligimizdi kórsetetuǵın edi. «Biraq isenim kelgennen keyin, biz endi ustaz astında emespiz. Sebebi sizler bárińiz Másih Isaǵa isenim arqalı Qudaydıń ulısızlar» (Galatiyalılar 3:25-26). Galatiyalılar 4:1-7 bul pikirin qaytalaydı: Qutqarılǵanlar ulı sıpatında qabıl etilgen hám Quday menen jańa, tereńirek qarım-qatnasqa iye. Bul Nızamdı saqlaw arqalı qazanılmaydı; bul biz Nızamnan azat bolǵanımızda keledi.
Tórtinshiden, Nızam erkinlik principi menen almastırılǵan (Galatiyalılar 4:21-31). Pawıl óz oqıwshılarına Ibrahımnıń eki ulı bolǵanın esletedi. Ishmael qul, Hagaradan tuwılǵan. Isaak, wáde etilgen ul, Saraǵa tuwılǵan, ol qul emes, bálkim erkin hayal, Ibrahımnıń zayıbı edi. Qul hayal Nızam qullıǵın súwretleydi, al Sara Qudaydıń haqıyqıy balaları erkinlikte turǵanın kórsetedi. Sonlıqtan, Xristianlardı Nızam qullıǵına qaytaratuǵın hár qanday princip Quday ornatqan jaǵdayǵa tikkeley qarsı keledi.
Biraq Galatiyalılar nızamǵa ámel etiwshi turmıs tárizi menen qızıǵa baslaǵan edi. Eski Ahd Nızamınıń elementleri, mısalı súnetlew (Galatiyalılar 5:3) hám hár túrli kalendar waqıyaları (Galatiyalılar 4:10) minnetleme sıpatında kórsetilgen edi. Bálkim dem alıs kúnleri, máwsimlik bayramlar hám t.b. májbúr etilgen, gúya olar kóbirek jetiliskenlikti rawajlandıratın sıyaqlı. Qudaydıń Izrail ushın bul milliy waqıyalardı qalay támiyinlegenin baǵalaw bir basqa, al búgin Quday tárepinen qabıl etiliw ushın sol qaǵıydalardı talap etiw basqa.
Bul pútkilley durıs: Quday bizden isenimde, xızmette hám túsinikte ósiwimizdi kútedi. Ruwxıy jaqtan jetilispegenler sınǵa ushıraydı (Evreyler 5:11-12). Biraq «Sizler jaqsı Xristian ekenligińizdi bul yamasa basqa nárselerdi islew arqalı dálillewińiz kerek» dep aytıw durıs emes. Eger bizdi jetilisken Xristianlar dep esaplaw ushın belgili háreketler talap etilse, onda adamnıń ideyaları, Qudaydıń emes, islep atırǵanına isenimli bolamız.
Galatiyadaǵı jalǵan oqıtıwshılar óz táliymatların jıynaw ushın qızıqlı strategiya qollandı. Olar isenimlerdiń kópshiligin shıǵarıp tasladı, anıǵı, tek bir neshe adamnan ibarat elita toparın dúzdi. Nátiyjede, hár kim sol toparǵa kirgisi keldi. «Olar sizlerdi shıǵarıp taslaǵısı keledi, sizler olar ushın ıqlaslı bolıwıńız ushın» (Galatiyalılar 4:17). Eger biz isenimlerdiń kishi toparları dúzilip atırǵanın kórsek, onda tek «eń jaqsı hám eń aqıllı» adamlar qabıl etilse, bul derlik hárdayım qanday da bir nızamlı element islep atırǵanınıń belgisi. Belgili bir standartqa erise alatuǵınlar qızıqtıradı, al erise almaytuǵınlar yamasa qálemeytuǵınlar masqaralanadı. Biz ózimizge soraw beremiz: «Men Xristian jetiskenliginiń qanday da bir jasalma dárejesine erisiwge urınıp atırman ba? Men qanday da bir tásirli isenimler tárepinen qabıl etiliwge umtılıp atırman ba?» Eger sonday bolsa, onda biz Galatiyalılar máselelerine boysınıw qáwipindemiz.
Páziylet Injili Qollanılǵan
Onda, páziylet injili qanday kórinedi? Juwap Pawıldıń xatınıń sońǵı bólimlerinde. 5-bólimdegi eki tiykarǵı sóz «turıw» hám «júriw». Pawıl dáslep Galatiyalılarǵa «Másih bizdi azat etken erkinlikte bekkem turıńlar» (Galatiyalılar 5:1) dep úgit beredi. Ol súnetlew hám nızamdı saqlawdı násiyat etiwshilerdi Jańa Ahdta tabılǵan eń kúshli sózler menen ayıplaydı. Bul oqıtıwshılar Galatiyalılarǵa qıyınshılıq tuwdırıp atırǵan edi, olar qarzǵa batıp, Másihten ajıralıp, páziyletten túsip, boysınıwǵa tosqınlıq etilip atırǵan edi (Galatiyalılar 5:3-12). Biraq haqıyqat azat etedi. Páziylet injilin baǵalaytuǵın Xristianlar sol erkinlikte tura aladı, Másih arqalı Quday tárepinen tolıq qabıl etilgen.
Erkinlik, biraq, deneni qanaatlandırıw ushın múmkinshilik bolmawı kerek. Sonlıqtan Pawıl keyin Galatiyalılarǵa Ruwhta júriwge hám Onıń tárepinen basqarıwǵa úgit berdi (Galatiyalılar 5:16,18,25). Olar «Ruwhta baslaǵanın» (Galatiyalılar 3:3) esleń; endi Onıń qadaǵalawı astında kúndelik júriw arqalı úzliksiz rawajlanıw bolıwı kerek edi.
Ruwx basqarǵan ómir hám Ruwx payda etken miywe haqqında kóp detallı izertlewler jazılǵan. Bálkim bul jerde Galatiyalılar isengen jumıslar tek hár túrli nızamsızlıqqa alıp keletuǵının baqlaw jetkilikli. Ekinshi tárepinen, Muqaddes Ruwx tárepinen kúshlengen isenimler Quday hám adam tárepinen baǵalanatuǵın Xristian páziyletlerin kórsetedi.
Bul ózleriniń barlıq ergenleri haqqında maqtanıw ushın basqalardıń tásir etiwdi qálegen jalǵan oqıtıwshılardıń elitistlik pozitsiyasına qattı qarama-qarsı keledi (Galatiyalılar 6:12-13). Páziylet injili menen jasaw arqalı, Galatiyalılar maqtanıshlı yamasa qızǵanıshlı bolmaydı (Galatiyalılar 5:26). Olar adasqan isenimlerdi jıllı júreklilik hám kishipeyillik penen qayta tiklewge umtıladı (Galatiyalılar 6:1-2). Olar ózleri haqqında joqarı pikirlemeydi, bálkim Rabbimizge qanday da bir xızmet ete alǵanları ushın minnetdarshılıq bildiredi, Odan maqullıq izleydi, basqalardan emes (Galatiyalılar 6:3-4). Olar sheshimlerdiń aqıbetleri bar ekenligin túsinedi hám ózlerin sol aqıbetlerden joqarı dep esaplamaydı. Olar óz qábiletlerine qaray joqarı mártebeli hám járdemshi boladı (Galatiyalılar 6:7-10).
Biz ushın da, Galatiyalılar ushın da, ózimiz hám basqalar haqqındaǵı eń sońǵı kózqaras Rabbimiz Isa Mesihtiń krestinen keledi. Ol jerde biz ózimizdiń eń jaqsı háreketlerimiz pútkilley sınǵa ushıraǵanın hám alıp taslanǵanın kóremiz; Másih biz qabıl etiliwimiz ushın óliwi kerek edi. Biraq Onıń ólimi Quday menen qabıl etiliwimizdi pútkilley ornatqan, sonlıqtan biz endi dúnyanıń maqullıǵın izlewimiz kerek emes. Bul bizdiń jasawımızǵa oń tásir etedi, sebebi sol «qaǵıyda», yamasa ólshewshi kórsetpe, onıń menen júretuǵınlarǵa tınıshlıq hám rehimdilikti wáde etedi (Galatiyalılar 6:16).
