Yuhannanıń Birinshi Xatı NURDAǴI DOSLÍQ
«Baslanǵıshta bolǵan, biz esitken, kózimiz benen kórgen, qolımız benen ustap kórgen Ómir Sózi haqqında sizlerge járiyalaymız. Ómir ashkaralandı, biz Onı kórgenimiz ushın, Onıń haqqında gúwalıq beremiz hám sizlerge ábadiy ómirdi járiyalaymız. Bul Ómir Ata menen birge edi hám bizge ashkaralandı. Biz kórgen hám esitken nárselerimizdi sizlerge de járiyalaymız, solay etip sizler de biz benen doslıqta bolıńız. Bizdiń doslıǵımız Ata menen hám Onıń Ulı Isa Másih penen.» — 1 Yuhanna 1:1-3 ESV
Joqarıdaǵı ayatlardı qayta oqıń. Háwariyttiń «Onıń ullılıǵınıń gúwalıqshıları» (2 Petrus 1:16) bolǵanı ushın sezgen tolqınısın, tereń húrmet sezimin seze alasız ba? Biz bir háwariyttiń Qudaydıń Ulı menen bolǵan jaqın, óz qolı menen islegen qatnasınıń birinshi adamnan berilgen esabatınıń tańlanǵan tıńlawshıları! Hám bul gúwalıq bizge ápiwayı adamlar ushın múmkin bolǵan eń joqarı qatnasıqqa jol ashıp beredi, Onıń miyrimi menen ózgertilgen múnásip emes gúnákarlar – bizdiń eń joqarı Jaratıwshımız benen, «Ata menen hám Onıń Ulı Isa Másih penen» házirgi hám ábadiy qatnasıq.
Bizdiń birinshi ata-babalarımız Shaytanǵa satılǵanda Eden baǵında joǵaltılǵan bul vertikal doslıq (Jaratılıs 3), barlıq haqıyqıy gorizontal doslıqtıń tiykarı hám orayı bolıp tabıladı (1 Yuhanna 1:3). Adamlar arasında haqıyqıy doslıq (kelisim) bolıwı múmkin emes, eger aldın Quday menen doslıqqa qayta tiklenbese, óytkeni bizdiń barlıq gúnálarımız Oǵan qarsı dawam etip atırǵan jeke haqáret bolıp tabıladı, Onıń Ulı Isa Másih qanı arqalı ǵana keshiriledi, 1 Yuhanna 1:7 bizge aytqanday: «Eger biz Nurda júrsek, Ol Nurda bolǵanı sıyaqlı, biz bir-birimiz benen doslıqta bolamız, hám Onıń Ulı Isanıń qanı bizdi barlıq gúnádan tazalaydı.»
Quday Ulı – Adam hám Hawanıń, birinshi gúnákar jubaydıń áwladı sıpatında insan bolıp kelip – jazanı tóledi, óz shaxsında olardıń hám bizdiń gúnálarımızǵa qarsı ilahiy húkimdi ózine sińirdi, solay etip Oǵan menen doslıqtı qayta tiklew ushın ádalatlı tiykar saldı. Tolıq quwanısh – Onıń bizdi bul doslıqqa alıp keliwiniń maqseti hám nátiyjesi (1:4; Zábúr 16:11).
Nurdaǵı Doslıq
Háwariy Yuhanna dáslep Másihniń dúnyaǵa «Nur» sıpatında keliwin járiyalaydı (Yuhanna 1:1-9; 3:19-21; 8:12; 9:4-5). Endi ol bizge «Quday nur» ekenligin esletedi (1:5), hám Oǵan menen bolǵan doslıǵımız Onıń barlıǵınıń «nurında» ekenligin kórsetedi, bul doslıq tek ǵana biz Quday menen bir tábiyatqa iye bolǵanımız ushın ǵana ámelge asadı, bizdiń Qutqarıwshımız da biz ushın bunı ámelge asırdı, Pawl Efesliklerge 5:8 de aytqanday:
«Bir waqıtları sizler qarańǵılıq edińiz, biraq házir sizler Rabbıda nurdıń balaları bolıp tabılasız. Nurdıń balaları sıyaqlı júrińiz.»
Qudaydıń «nurdıń balaları» sıpatında ómirimizdiń atmosferası sıpatında nurda júriw, bolıw, jasaw bizdiń eski tábiyatımızda jasırınǵan hám minez-qulqımızda payda bolatuǵın gúnáhdı ashkaralaydı. Yuhanna bul ashkaralanıwǵa úsh reakciyanı atap ótedi: biz «gúnáhsızbız» dep dáwalaw arqalı onı biykar etiwimiz múmkin (1:8); biz onı moyınlawımız múmkin (1:9); yamasa biz «gúnáh etpedik» dep dáwalawımız múmkin (1:10).
Bizde gúnákar tábiyattıń barlıǵın biykar etiw (1:8), yamasa sol tábiyattıń kórsetkishlerin gúnáh dep tán alıwdan bas tartıw (1:10) ózin-ózi aldaw bolıp tabıladı. Bul Qudaydı jalǵanshı etip kórsetedi hám doslıqtı toqtatadı. Bunday biykar etiw, ámelde, imansızdıń belgisi bolıp tabıladı!
Bizdiń gúnáhımızdıń ashkaralanıwına birden-bir durıs juwap – onı moyınlaw hám kishipeyillik penen Qudayǵa moyınlaw. Bizdiń ómirimizdegı gúnálar biz benen Quday arasındaǵı tosqınlıqlar bolıp tabıladı (Yesaya 59:2), hám bizdiń ómirimizdegı moyınlanbaǵan gúnálar Qudayımız benen bolǵan doslıǵımızdı buzadı. Biraq bizdiń Qutqarıwshımızdıń kresttegi jumısı sebepli, Quday «bizdiń gúnálarımızdı keshiriwge hám bizdi barlıq ádalatsızlıqtan tazalawǵa sadıq hám ádalatlı» (1:9). Biykar etiw gúnáhdıń haqıyqatlıǵın hám awırlıǵın esapqa almaydı. Onı Qudayımız hám Ákemiz aldında moyınlaw, Golgofa tiykarında, Oǵan gúnáhdı keshiriwge hám bizdi Oǵan menen doslıqtıń tolıq lázzetine qayta tiklewge erkinlik beredi.
Bul sóz Qudaydan (Yuhanna arqalı) bizdi gúnáhqa sezgir etip, onıń aldın alıwǵa ruwxlandırıw hám múmkinshilik beriw ushın kelgen (2:1). Sonıń menen birge, bizde gúnáhqa beyim tábiyattıń dawam etip atırǵanın tán alıp, Yuhanna bılay deydi: «Eger kimde-kim gúnáh etse» (2:1), Isa, bizdiń gúnáhımızdı kótergen hám biz ushın ólgen, hám házir joqarıdaǵı Ullılıqtıń oń tárepinde joqarılatılǵan, bizdiń gúnáhımız ushın óziniń ádalatlı ótemin talap etedi, Ákege bizdiń gúnáhımızdıń alıp taslanǵanın, bizdiń Orınbasarımızǵa júklengenligin hám Oǵan jazalanǵanın esletedi. Isa ilahiy ádalattıń tolıq qanaatlanıwı – «bizdiń gúnálarımız ushın qurbanlıq» (2:2, 4:10).
Solay etip, bizdiń Quday aldındaǵı ayıptan azat etiliwimiz tek ǵana tariyxıy fakt emes, bálkim dawam etip atırǵan haqıyqatlıq, Quday menen bolǵan doslıǵımızdıń atmosferası, bul tek ǵana bizdiń Qutqarıwshımızdıń tókilgen qanınıń máńgilik nátiyjeliligine baylanıslı.
Bizdiń ómirimizdegı gúnáhdı ashkaralaytuǵın nur, bizdi gúnáh etpey jasawǵa da motivaciyalaydı: gúnáhdıń aldın alıwǵa obsesiv teris itibar beriw emes, bálkim «Onıń buyrıqların saqlawǵa» (2:3) unamlı erk; yaǵnıy, Oǵan menen boysınıwshı qatnasıqta jasaw.
«Kimde-kim Ózinde (Másih) jasayman dese, Ol júrgen jolda júriwi kerek» (2:6). Másih ayttı: «Men hámishe Oǵan (Ákege) unaytuǵın islerdi isleyemen» (Yuhanna 8:29). Bizdiń aytqanımız, eger minez-qulqımız sózlerimizge sáykes kelmese, hesh qanday mániske iye emes. Másihshi bolıp «sóylew», biraq Másihshi bolıp «júriw» nátiyjesiz bolsa, bul jalǵan; boysınbas ómirde haqıyqatlıq kórinetuǵın emes (2:4).
«Nurda» jasalǵan ómir – bul súyispenshilikte jasalǵan ómir (1 Yuhannadaǵı tiykarǵı tema, bul ayatlarda 35 ret ushırasadı: 2:7-11; 3:11-24; 4:7-21; hám pútkil xatta 46 ret). Nur da, súyispenshilik te bizdiń Qudayımızdıń tábiyatı hám Oǵan menen doslıqta yamasa kelisimdegi jańa ómirimizdiń ortalıǵı – Másihshiler birge jasaytuǵın ortalıq. Súyispenshilik jetispegen jerde «nur» bulıtlanadı hám kórinetuǵın emes. Yuhannanıń «jańa buyrıǵı» ámelde eski buyrıq; bul Isanıń úyretkeni (Yuhanna 13:34). Sonıń menen birge, ol jańa (2:8); oǵan úzliksiz qayta basım beriw hám jańalaw kerek.
Bizge úzliksiz «Quday súyispenshilik» (1 Yuhanna 4:8,16) ekenligin esletip turıw kerek; hám «Qudaydan tuwılǵan» (Yuhanna 1:13) bolǵanımız ushın, biz Onıń tábiyatın bólisemiz. Súyispenshilik Másihshiniń kórinetuǵın belgisi: «Bunıń menen barlıq adamlar sizlerdiń Meniń shákirtlerim ekenińizdi bile aladı, eger sizler bir-birińizge súyispenshilik etseńiz» (Yuhanna 13:35). Hám «kimde-kim ... óz tuwısqanın jek kórse, ol ele qarańǵılıqta» (2:9).
Úsh Áwlad
Yuhanna 2:12-14-te úsh áwladtaǵı isenim iyelerine sóylep atırǵanday kórinedi. Ózgeshelikler belgili bir jastaǵı toparǵa sáykes keletuǵın qásiyetlerdi kórsetedi, biraq bulardıń barlıǵın kúndelikli ómirimizge qollanıw hámishe waqıtlı.
- «Kishkene balalar» Másihshi tájiriybesiniń baslanǵıshındaǵı jańa baslawshılardı ańlatadı. Bizdiń isenimimizdiń hám nurdaǵı júrisimizdiń eń tiykarǵı eki túsiniwi: keshirilgen gúnáhlardı biliw, Quday aldında taza bettiń sanası hám taza ar-namıs; hám bizdiń názik júrekli Ákeniń súyikli jańa tuwılǵan balaları ekenligimizdi biliw, úzliksiz Onıń qamqorlıǵında bolıw hám Oǵan erkin kiriwden lázzet alıw. Bular tiykarǵı nárseler.
- Keyin Yuhanna «átelerge» sóz qatadı, olar «baslanǵıshtan bolǵan» hám «Ózinde hesh qanday ózgeris yamasa ózgeriwge baylanıslı kóleńke joq» (2:14; Yaqıp 1:17) bolǵan menen qatnasıqtıń súyispenshiligi hám turaqlılıǵın ómir boyı basdan keshiriw arqalı isenimde jetilisken hám jetilisken. Onı biliw – ábadiy ómirge iye bolıw (Yuhanna 17:3); biraq Onı biliw – bul Ózimenen birge júriwdiń ómir boyı iskerligi. Bul áteler «baslanǵıshtan bolǵan» barlıq nárselerdiń «házirgi» waqıtqa shekem bolǵan Onı biledi; Ol sadıq, haqıyqıy, isenimli, kemshiliksiz.
Kishkene balalardıń jańa baslawshılar ekenligin, al átelerdiń «baslanǵıshtan bolǵan Onı biliwin» esapqa alıw májbúrleydi, bul Másihshi ósiminiń hám tájiriybesiniń tolıq spektrin kórsetedi, bul úsh toparǵa berilgen pikirlerdi barlıq Másihshilerge qollanıwǵa bolatuǵın bir sebep.
Bul ásirese, 1 Yuhannada úzliksizliktiń qaytalanatuǵın basım ekenligin esapqa alǵanımızda ámelge asadı. «Baslanǵısh» bul xatta segiz ret atap ótilgen (1:1; 2:7,13,14,24; 3:8,11) hám «jasaw» («dawam etiw» yamasa «qalıw») 2, 3, 4-bólimlerde 23 ret ushırasadı. Bul qaytalanǵan siltemeler Másihshi júrisindegi úzliksizlikti yamasa turaqlılıqtı kúshli túrde basım etedi. Bul Isanıń Yuhanna 8:31 de aytqanı: «Eger sizler Meniń sózimde jasasańız, sizler haqıyqattan da Meniń shákirtlerimsińiz.» Yuhanna Isadan bul temadı alıp, bul xatta jańa ómirdiń kóplegen dálilleriniń biri sıpatında onı talap etedi. Solay etip, Másihshi ósiminiń hám rawajlanıwınıń hár qanday basqıshında biz «baslanǵıshtan bolǵan Onı bilemiz», hám biz Onı kóbirek hám kóbirek biliwdi dawam etemiz.
- Yuhannanıń óziniń áwladlıq pikirlerinde jas jigitlerdi súwretlewi qızıqlı rawajlanıwǵa iye. 2:13-te ol «jas jigitler ... sizler jamanlıqtı jeńdińiz» deydi – bul ullı jetiskenlik! Bizlerden neshewi kúndelikli ómirimizde jamanlıqtıń tásirin haqıyqattan da jeńdik? Ókinishke oray, bizdiń kóp átelerimiz jıllar hám tájiriybe boyınsha bul jas jigitlerdiń jetiskenligine ele erise almadıq hám bul dushpan tárepinen jeńilip, jeńiske erise almay, tez-tez jeńiliske ushırap jasap atırmız.
Bul jas jigitler bunı qalay ámelge asırdı? Álbette, óz kúshleri menen emes, bálkim olarda jasaytuǵın «Qudaydıń Sózi» arqalı kúshli etilgeni ushın. Qudaydıń Sózin kúndelikli kúshli úyreniw hám ámelge asırıw ruwxıy shıdamlılıq hám sheberlikti qáliplestiredi – úyreniw, ósiw, biliw hám onı qollanıw (2 Timotey 2:15) – eń qorqınıshlı dushpan ústinen jeńis ushın.
Bul baqlaw hámishe maǵan Isanıń haqıyqatlıqtı manipulyaciya etiw arqalı Onı qıyın jaǵdayǵa salıwǵa umtılǵanlarǵa bergen juwabın esletedi: «Sizler qátelesińiz, óytkeni sizler Muqaddes Jazıwlardı da, Qudaydıń kúshin de bilmeysiz» (Matta 22:29). Qudaydıń Sózin biliw hám oǵan boysınıwda jasaw kúshi bizdi dushpanǵa qarsı bekkemleydi.
Jas jigitlerde jasaytuǵın Qudaydıń Sózi arqalı kúshli bolıw, olardıń ómirlerinde onıń húkimine aldın boysınıwın óz ishine aladı, Yaqıp 4:7 úyretkenindey: «Solay etip, ózińizdi Qudayǵa boysındırıńız. Shaytanǵa qarsı turıńız, hám ol sizden qashadı.» Bul jas jigitlerdiń qásiyetleri máńgilik Qudaydı biliwde rawajlanǵan áteler ushın da durıs bolatuǵını anıq kórinedi.
Jamanlıqqa Qarsı Turıw
Jamanlıqqa qarsı turıw hám onı jeńiw ushın bul shıdamlılıq bizge jasap atırǵan dúnyamızdıń azǵırıqlarına qarsı turıw ushın turaqlılıq beredi (2:15-17; 5:1-5), hám ol «jamanlıqtıń qolında» (5:19). Onıń dúnyasında ol itibarsız hám turaqsızlardı aldaw hám tutqınǵa alıw ushın sheksiz múmkinshiliklerge iye. Biz úzliksiz sergek bolıwımız hám Ákemizdiń súyispenshiliginen tolıq lázzet alıwımız kerek, solay etip bizdi qorshap turǵan dúnya óziniń toqtamaysız qudaysız filosofiyaları, háreketleri hám sezimlik azǵırıqları menen azǵırmasın, olarǵa qarsı biz Qudaydan (Yaqıp 4:7) hám Onıń Sóziniń kúshinen (1 Yuhanna 2:14) basqa qorǵanıwǵa iye emesbiz.
Yuhanna «Másihke qarsılarǵa» qarsı eskertedi, olardı ol «bizden shıqqanlar, biraq olar bizden emes edi ... olar shıqtı, solay etip olardıń barlıǵı bizden emes ekenligi anıq bolıwı ushın» (2:19) dep anıqlaydı. Ol: «Sizler Másihke qarsınıń keletuǵının esittińiz» deydi. Biz barlıǵımız esitpedik pe? Biraq bul kelajaktaǵı bir payǵambarlıq figuranıń kelisine silteme dep oylaw arqalı shashtırıw ańsat. Yuhanna dawam etedi: «Házir kóplegen Másihke qarsılar keldi» hám keyin ol «Másihke qarsı ruwx ... dúnyada házirden bar» (2:18; 4:3) deydi.
Yuhanna Másihke qarsı dep «Ákeni hám Ulın biykar etetuǵın» (2:22) hám «Isanı moyınlamaytuǵın hár bir ruwxtı» (4:3) anıqlaydı. Másihke qarsı degen atama ózi aytqanday: Másihke qarsı turatuǵın hám hár bir háreketi Qudaydıń maylanǵan Patshası, Másihni taxttan túsiriwge qaratılǵan adam. Bul Másihke qarsı biz jasap atırǵan dúnyada házirden kúshli iskerlik kórsetip atır, hám ol ózin kóplegen jasırın túrlerde kórsetedi.
Biz kúndelikli turmısımızda Isanıń húrmetine hám húkimine belsendi túrde qarsı turatuǵın qansha tásirler, ideyalar, filosofiyalar hám háreketlerge ushırasamız? Álbette, eń joqarı Másihke qarsı Shaytan bolıp tabıladı, ol haqqında bizge eskertilgen. Basqa barlıq Másihke qarsılar onıń agentleri. Sonıń ushın biz «ruwxlarǵa sınaw beriwimiz kerek» (4:1), olardıń Isa Másih penen baylanısı qanday ekenligin anıqlaw ushın. Rabbı Isaǵa, haqıyqıy Másihke bolǵan bekkem isenimimiz – dúnyanı jeńetuǵın jeńisimiz (1 Yuhanna 5:1-5).
