Isa Másihqa tiyisli Qudaydıń máńgilik maqsetin túsiniw

Qudaydıń máńgilik maqseti

«Biz Oǵan isengenimiz ushın, Onıń máńgilik maqsetine muwapıq miyrasqa iye boldıq. Ol hámme nárseni Óz erkiniń maqsetine muwapıq isleytuǵın Quday. ...Maǵan... nátiyje berildi, men... Másih Isa arqalı hámme nárseni jaratqan Qudayda ázelden jasırın bolǵan sırrıń1 qanday ekenligin hámmege kórsetiwim kerek edi... Bizdiń Rabbımız Másih Isada ámelge asırǵan máńgilik maqsetine muwapıq.» —Efesslerge 1:11, 3:8-11 NKJV

Agrippa patshanıń aldında turıp, elshi Pawıl Másih Isa xochqa qadaqlanǵanın hám jerlengenin, ólilerden tirilgenin hám 40 kúnnen keyin aspanǵa kóterilgenin gúwalıq etti. Ol aspan dańqınan Damashq jolında Tarsuslı Saulǵa kórindi.

Sol kóriniwden keyin shama menen 30 jıl ótkennen soń, Muqaddes Ruwhtıń basshılıǵı menen Pawıl bul patshaǵa ózine ne bolǵanlıǵı hám qanday etip ózi quwǵın etken Zattıń qulı bolǵanlıǵı haqqında tásirli qısqasha maǵlıwmat berdi (Elshilerdiń isleri 26:8-18).

Qudaydıń «máńgilik maqseti» teması júdá bay hám kóp qırlı, ásirese Efesslerge xatında birneshe uzın gápler menen bayan etilgen.3 Muqaddes Ruwh sol Jazıwlardı qollanǵan hám qollanıp atır, bul násraniylerge kóp ámeliy sabaqlar menen birge tańqalarlıq nárseni túsiniwge múmkinshilik beredi. Ol bizdi bul ájayıp oylarǵa ibadat hám maqtaw menen juwap beriwge tayarlaydı, házir hám máńgilik boyı.

Sauldıń qabıl etiliwi, qabıl etilmegen, biraq dańqlanǵan Másihke burınǵı quwǵın etiwshi arqalı hám onıń ishinde islewge esik ashtı, bunı Ol jerge jibergen Ruwhı arqalı isledi. Ol keyinirek Pawıl dep atalǵan Saulǵa Qudaydıń máńgilik maqseti hám niyetiniń ullılıǵın kórsetti (Elshilerdiń isleri 26:16). Quday oǵan dańqlanǵan Adam, Másih Isa, Qudaydıń máńgilik Ulı bolǵan Zattıń barlıq jerde ústemligin bildiriw ushın arnawlı xızmet berdi. Basqa nársler menen birge, elshi Onıń jerdegi barlıq isenimlisler menen, Onıń Denesiniń aǵzaları, Shirkew menen qalay ajıralmas baylanıslı ekenligin kórsetiw kerek edi. Olar Qudaydıń muqaddes jerine erkin kire aladı, «Isanı... dańq hám húrmet penen táj kiygizilgenin» kóriw ushın (Evreylerge 2:9).

Ayırım tiykarǵı terminler

Biz sóylep atırǵan nársler eki nárseni talap etedi hám bildiredi:

• Muqaddes Ruwhtıń kúshi menen Áke hám Ulı menen jaqın hám jeke qatnas (Efesslerge 1:3-14 qarań),
• Isenimlislerdiń bir-biri menen hám dańqlanǵan Adam Ulı menen qalay baylanıslı ekenligin túsiniw. Bul Qudaydıń «erki,» «niyeti» yamasa «maqseti»4 boyınsha; hám Onıń ekinshi Adam, Isa menen baylanıslı «jaqsı erkine» muwapıq. Ol hesh qanday kemshiliksiz. Kerisinshe, birinshi adam, Adam, kemshilik hám boysınbawshılıq penen belgilengen.

Qudaydıń máńgilik maqseti, sózbe-sóz «ásirlerdiń maqseti,» dúnya jaratılǵanǵa shekem bolǵan,5 hám sonlıqtan ol hár qanday múmkin bolǵan kemshilikten joqarı. Ol Qudaydıń «aldınnan belgileniwi» (Romalılarǵa 8:28-29) menen tıǵız baylanıslı, Másih Isada aldınnan belgilengen hám ámelge asırılǵan. Bul sońǵı sóz Jańa Testamentta 49 (7x7) ret ushırasadı, «Másih ishinde» degen terminnen ajıratılıwı kerek.

«Sır» Pawıldıń xızmetindegi basqa bir tiykarǵı sóz, onıń xatlarında 21 (3x7) ret ushırasadı, Jańa Testamenttıń qalǵan bóliminde jetewi bar. Pawıldıń jazıwlarında «sır» Rabbımız Isanıń birinshi keliwine shekem belgisiz bolǵan nárseni bildiredi. Bul sırlar dúnyaǵa ele de belgisiz, biraq olar Qudaydıń xalqına ashılǵan. Qudaydıń waqtında bul nársler basqalarǵa, hesh bolmaǵanda belgili bir dárejede ashıladı, biraq isenbeushi adamlar olarda qatnasıwı múmkin emes. Bul ilahiy sırlar haqqında hesh qanday mistikalıq nárseniń joq ekenligin atap ótemiz. Qudaydıń haqıyqatı ataqlı, mistikalıq isenimler áleminden pútkilley ajıratılǵan hám hár qanday adam sistemasına baylanıslı emes.

Qudaydıń qutqarıwısız, hesh kim Onıń máńgilik maqsetine baylanıslı nárslerge kirise almaydı. Bunnan tısqarı, Ol «bizdi qutqardı hám shaqırdı muqaddes shaqırıq penen, bizdiń islerimizge qaray emes, al Óz maqsetine hám nátiyjesine qaray, bul nátiyje bizge Másih Isada waqıt baslanǵanǵa shekem berilgen edi» (2 Timoteyge 1:9). Barlıǵı «bizdiń Qutqarushımız Isa Másih payda bolıwı menen ashıldı, Ol ólimdi joq etti hám Injil arqalı ómir hám máńgilikti jaqtılıqqa shıǵardı» (10-ayát).

Qudaydıń maqseti basqa bir tiykarǵı sóz, «gúwalıq» penen baylanıslı, sebebi bul ájayıp nársler Injil arqalı jetkeriledi hám Rabbımız Isa menen baylanıslı (8-ayát). Bul Onıń húkimetin biz iyelemiz, geypara bul gúwalıq berilgen dúnyada Ol qabıl etilmese de. Bul nársler «Másih Isada» (9-ayát) bolǵan bir álemge tiyisli – 2 Timoteyde jeti ret atalǵan – «Adamda» yamasa «Másih ishinde» bolıwdıń ornına. Bul sońǵı sóz Adam hám Hawanı olar táwbe etkeninen keyin hám waqıttıń aqırına shekem barlıq haqıyqıy isenimlislerdi óz ishine aladı. Olar barlıǵı «Qudaydıń kúshi» (8-ayát) menen baylanıslı.

Qısqasha juwmaq

Qudaydıń máńgilik maqsetine yamasa «óz maqsetine» (9-ayát) baylanıslı jeti punktke qısqasha toqtalayıq:

• Qudaydıń «nátiyjesi» yamasa «meyirimi» «dúnya baslanǵanǵa shekem» (KJV) yamasa «ásirler baslanǵanǵa shekem» (ESV) bolǵan. Bul sózler sózbe-sóz «máńgilik waqıtlarǵa shekem» degen mánisti bildiredi hám olar tek ǵana bul jerde hám Titusqa 1:2 de qollanıladı.
• Bul nátiyje «Másih Isada.»
• Bul nátiyje «házir6 bizdiń Qutqarushımızdıń payda bolıwı arqalı kórsetildi,» bul Onıń denede keliwin bildiredi (Yuhanna 1:14 qarań).
• Bul nátiyje Injil, jaqsı xabar arqalı jetkeriledi.
• Biz Qudaydıń kúshi arqalı qutqarıldıq.
• Ullı Qutqarushı-Quday bizdi muqaddes shaqırıq penen shaqırdı.
• Barlıǵı Onıń maqseti hám Másih Isadaǵı nátiyjesine muwapıq. Bunıń hesh bir kishkene bólegi de bizdiń óz islerimizdiń nátiyjesi emes. Dańq Rabbımızdıń qanday ullı jeńisi!

Rabbımız Pawılǵa kórindi hám onı tayınladı:

• Onıń xabarshısı yamasa «násiyatshısı,» bul jańa xabardı járiyalaw ushın;
• Onıń «elshisi» hám elshisi Onı rásmiy túrde kórsetiw ushın; hám
• Onıń «oqıtıwshısı» bul nárslerdi Qudaydıń oylarına muwapıq doktrinalıq jaqtan úyretiw hám túsindiriw ushın (2 Timoteyge 1:11 NKJV).

Qudaydıń arnawlı elshisi sıpatında Pawıl «Qudaydıń pútkil niyetin» járiyalaǵan yamasa bildirgen edi (Elshilerdiń isleri 20:27).

Qudaydıń máńgilik maqseti ashıldı

Aldınǵı abzastaǵı ashılıw onıń subyekti hám obyekti bolǵan adam menen tıǵız baylanıslı: bizdiń Rabbımız Isa Másih. Quday Onı Saulǵa Damashq jolında ushrasqanda ashıwdı unattı. Quday Óz Ulı onıń ishinde de ashqan, bul Qudaydıń haqıyqıy hám dawamlı isin bildiredi, ol dańqlanǵan Rabbımız Isa menen ushrasqanda (Galatiyalılarǵa 1:15-16 qarań). Bunday Qudaydıń isi házir barlıq isenimlislerde, nátiyje dáwirinde júz berip atır. Qudaydıń isi Pawılda dawam etti, ol nátiyje dáwiri boyınsha barlıq isenimlisler ushın úlgi boldı. Biz bul nárslerdiń bul dúnyanıń basında Adam menen baslanbaǵanlıǵın, yamasa nızam beriliwi menen baslanbaǵanlıǵın atap ótiwimiz kerek. Olar tek ǵana aspanlardaǵı dańqlanǵan Másih – Másih hám Qudaydıń Ulı bolǵan – Ózin Tarsuslı Saulǵa ashqannan keyin baslandı.

Sol waqıtta, Quday Saulda bir isin dawam ettirdi, bul Óz niyetinde onıń anasınıń qursagınan baslaǵan edi (Zabur 139 qarań). Quday Sauldi tayarladı, sonlıqtan dúnya jaratılǵanǵa shekem bolǵan Onıń rejimi – máńgilik maqset – oǵan hám onıń ishinde hár qanday rasalıq, sociallıq yamasa jınıslıq ayırmashılıqlar yamasa tosqınlıqlar bolmawı ushın ashıla aladı (Galatiyalılarǵa 3:28). Qudaydıń túsinigi radikal hám jańa edi, sebebi ol isenimshi evreylerdi basqa milletlerden bolǵan isenimshiler menen bir dárejege qoydı.7 Usı sebepli, Pawıl kóp qarsılıq hám quwǵınǵa shıdadı, hám hátte Rimniń tutqını boldı – Másih Isanıń tutqını bolǵan waqıtta (Efesslerge 3:1, 4:1).

Efesslerge 3-bólim, Pawıl tutqın bolǵan sırrıń basqarıwın bayan etip, Pawıldıń onıń menen baylanıslı duwası hám ibadatın óz ishine alǵan (2-21-ayátlar), qawsırma ekenligi áhmiyetli. Bul jazıwshınıń oqıtıwdıń qalǵan bólimi arasına kirgizgen nárseni bildiredi. Bul biz geyde belgili bir detallardı qosıw arqalı isleytuǵınımızday, azıraq áhmiyetli nárseni kórsetpeydi, al Pawılǵa ashılǵan bul sırrıń sheksiz ullılıǵın atap ótedi. Bul Efesslerge 1-bólimge qosımsha, ol Qudaydıń Shirkewge baylanıslı niyetlerin usınadı, hám 2-bólim, ol Qudaydıń bul niyetin qalay ámelge asırǵanlıǵın yamasa iske asırǵanlıǵın túsindiredi.

Pawıl óz tıńlawshılarına Isanıń Másih, Qudaydıń Ulı ekenligin usınǵanda hárdayım Jazıwlardı sóyletti, Elshilerdiń isleri 17:2-3 te kórsetilgenindey. Ol Saulǵa Ózin ashqan hám bunı dawam ettiretuǵın Zattı (22:14, 26:16). Máńgilik maqset jańa nárseni bildiredi – Eski Testamentta ele ashılmaǵan. Biraq, ashılǵan hám Jańa Testamentta, ásirese Pawıldıń jazıwlarında bar bolǵan jańa element burınǵı Jazıwlarǵa qayshı kelmedi. Ókinishke oray, olar ele de isenbeushi evreyler tárepinen qabıl etilmeydi, sebebi olar olardıń haqıyqıylıǵın moyınlamaydı.

Jańa ashılıw Eski Testamentqa qarsı yamasa oǵan qarsı emes edi; jańası onı jańaladı. Pawıl bul ashılıwdı Ierusalimdegi elshiler menen bólisken edi, olar onıń Qudaydan kelgenin moyınladı hám keyin Pawıl menen birge ekenliklerin bildirdi (Galatiyalılarǵa 1:18, 2:7-10 qarań). Sonlıqtan, 12 elshi Pawıldıń xızmetiniń sol Rabbımız tárepinen berilgenin tastıyıqladı. Keyinirek, Pawıl jańa nárseni úsh sóz menen qısqasha bayan etti, evreyler arasınan bolǵan isenimlisler basqa milletlerden bolǵanlar menen birge qosılǵan: birge miyrasxorlar, birge dene hám Másih Isadaǵı wádeniń birge qatnasıwshıları, Injil arqalı jetkerilgen (Efesslerge 3:6).

«King James Version» «Másih ishinde» dep oqıydı, bul jańa nárseni isenimshi Adam, Ibrahim yamasa basqa Eski Testament isenimshileri iyelegen nársler menen bir dárejege qoyadı, sebebi barlıq wádeler «Másih ishinde» (2 Korinflilerge 1:20). Biraq, «Másih Isada» degen sóz pútkilley jańa nárseni atap ótedi, dańqtaǵı Másih penen baylanıslı. Bul jańa orın – basqa jerde «Másih sizde, dańq úmiti» (Koloselilerge 1:27)8 dep qısqasha bayan etilgen – isenimshilerdi dańqlanǵan Isa menen tómendegishe baylanıslı ekenligin bildiredi:

• Onıń miyrasxorları;
• Másih Bası bolǵan bir deneniń aǵzaları; hám
• Birdey9 wádeniń qatnasıwshıları, yaǵnıy máńgilik ómir (Titusqa 1:2, 1 Yuhanna 2:25 ti esapqa alıń) hám Muqaddes Ruwhtıń (Efesslerge 1:13).

Másih haqqındaǵı wáde, Onıń keliwi menen, Izrailge tiyisli. Ol olar Oǵan millet sıpatında qaytqanda orınlanadı (Matta 23:39), al basqa milletler bul wádelerde qatnasıwı joq (Efesslerge 2:12). Biz sóylep atırǵan jańa ólshem hám wáde, sol waqıtqa shekem belgisiz bolǵan, bizdiń máńgilik maqset temamızǵa júdá jaqsı sáykes keledi. Quday Pawıldı bul jańa ashılıwdı qabıl etiw ushın arnawlı qurallı etip tayarladı – onı járiyalaw, úyretiw hám qorǵaw ushın – Óziniń hár túrli danalıǵına muwapıq.

Pawılǵa ashılǵan hám ol tárepinen basqarılǵan máńgilik maqset onıń quwılıwına, jek kórilgenine hám quwǵın etilgenine sebep boldı. Biraq bul onıń bul «jańa haqıyqattan» shın mániste lázzet alıwına hám oǵan ibadat hám maqtaw menen juwap beriwine tosqınlıq ete almadı (Efesslerge 3:14-21). Ákege duwasında,10 Pawıl Qudaydıń máńgilik maqsetiniń ashılıwı menen baylanıslı alǵan bul arnawlı xızmetin esapqa alıp jeti ótinish bildirdi. Onıń duwası biz ushın bul nárslerge shın mániste kirisiw ushın úlgi hám shaqırıq bolıp tabıladı.

Ájayıp baylıq

Biz tek ǵana keyingi izertlew, oylanıw hám ibadat ushın ayırım punktlerdi kórsetemiz, sebebi bizdiń tiykarǵı temamız, máńgilik maqset, birneshe bay túsiniklerdi biriktiredi. Biz barlıq ruwxıy nátiyjeler menen (Efesslerge 1:3) hám ulıwma perzentlikke aldınnan belgilengenbiz (4-ayát), sonlıqtan Quday biz benen – Óz perzentleri, miyrasxorları hám Másih penen birge miyrasxorları menen – Ózi ushın qımbatlı nárseni bólise aladı. Biz bul qazınalarǵa iye bolamız hám olardı isenim arqalı hám Muqaddes Ruwhtıń kúshi menen, duwa, shúkirshilik, maqtaw hám ibadat ruwhında ózimizge iye etemiz (Efesslerge 1:15-20, 3:14-21 qarań). Sonıń menen biz Áke hám Ulı menen birge bolamız. Sonıń menen birge, bir-birimiz benen birge miyrasxorlar sıpatında, biz Ákege Súyikli, Rabbımız Isa Másihti kótere alar edik.

Sol waqıtta Quday Óz miyrasına iye boladı, yaǵnıy bizde, Óziniń quwanıshı hám lázzeti ushın. Bul sózler menen kórsetilgen: «muqaddeslerdegi Onıń miyrasınıń dańqınıń baylıǵı» (Efesslerge 1:18). Biz bunı ózimizdiń aspanlıq nátiyjelerimizge iye bolıwımızdan (3-ayát) hám Másih penen birge húkimranlıq etkenimizde lázzet alatuǵın bolashaq miyrasımızdan ajıratıwımız kerek (4-ayát). Másihti ólilerden tiriltiwde hám Onı eń joqarı aspanlardan joqarı kóteriwde islegen ilahiy «energiya» bizdi qutqarıw ushın islegen energiya, kúsh, quwat hám qúdiret ekenligin atap ótiń. Ol bizde Másihtegi orınımızdı beriw ushın hám ámeliy túrde bizdi Másihke kóteriw hám Onıń menen aspanda baylanıstırıw arqalı isley atır. Bunıń arqasında biz Oǵan Óz húkimranlıǵına biz benen birge ashıq túrde kirisiwden aldın da tiyisli nárseni bere alar edik.

ESLETPEler

1. Sózbe-sóz «ekonomika,» bul geyde «basqarıw» yamasa «dispensatsiya» dep awdarıladı.
2. Bul shama menen eki jıl ótkennen keyin, bálkim mil.ád. 32 yamasa 33-jılları júz bergen bolıwı múmkin.
3. Efesslerge 1:3-14,15-23, 2:1-7, 3:1-7,8-13,14-19, 4:1-7,11-16, 6:14-20.
4. Grek sózi prothesis «aldına qoyılǵan nárseni» bildiredi hám Pawıldıń jazıwlarında jeti ret ushırasadı (Romalılarǵa 8:28, 9:11; Efesslerge 1:11, 3:11; 2 Timoteyge 1:9, 3:10; Evreylerge 9:2).
5. «Dúnya jaratılǵanǵa shekem» úsh ret ushırasadı, Ákeniń Óz Ulına bolǵan muhabbatı (Yuhanna 17), Qudaydıń bizdi saylaw niyetine (Efesslerge 1:4) hám Qozınıń dúnya jaratılǵanǵa shekem aldınnan bilgen qurbanlıǵına (1 Petrus 1:19-20) baylanıslı.
6. «Házir» Pawıldıń jazıwlarında kóp ushırasatuǵın kishkene sóz, bul házirgi nátiyje dáwirin, iudaizmge qarsı túrde kórsetiw ushın.
7. Shınında da, muqaddes hám ádalatlı Qudaydıń aldında barlıq adamlar teń, sebebi barlıǵı gúnákar (Romalılarǵa 3:10-23).
8. Bul qayshılıq emes, al sol haqıyqattıń basqa tárepin kórsetedi, biz Másih ishinde (Efesslerge teması) hám Másih bizde (Koloselilerde talqılanǵanınday).
9. Grek tekstinde birge miyrasxorlar, birge dene hám birge qatnasıwshılar dep jazılǵan; yamasa birge miyrasxorlar, birge dene hám birge qatnasıwshılar (JND). 10. Pawıldıń Efesslerge 1:15-22 degi duwasınan ajıratılıwı kerek, bul Dańq Ákesine, dańqlanǵan Adam, Másih Isa menen baylanıslı úsh birlik Qudayǵa arnalǵan.