Bibliyalıq dáwirler
- • Neshige xristianlar Izrail balalarınan talap etilgen haywan qurbanlıqların usınbaydı?
- • Neshige xristianlar Hákimler 10:9-16-da kórsetilgendey hár túrli etlerdi jey aladı, sonıń ishinde Leviler 11-de evreylerge tıyım salınǵan haywanlardı da?
- • Quday tariyx dawamında ózgerdi me?
«Hesh qashan,» bul sońǵı sorawǵa tolıq juwap! Qudaydı Áke dep aytqanda, Yakup tastıyıqlaydı: «Ol ózgeriw yaki ózgeriwdiń kóleńkesi joq» (Yakup 1:17 ESV).
«Dáwir» sózi Efeslikler 1:10 (KJV) ayatta payda boladı hám Qudaydıń basqarıwına yaki Onıń ómir hám waqıyalardı tártipke salıwına silteme beredi. Bibliyanı oqıǵanımızda, Qudaydıń basqarıwı waqıt ótiwi menen hár túrli bolǵanın bayqaymız. Kóplegen Bibliya alımları Jaratıwdan máńgilikke shekem adamzat tariyxın qamtıytuǵın Jaratıwdan Ashıw Kitabına shekem 7 dáwirdi yaki basqarıw dáwirin baqlaydı. Hár bir dáwir Qudaydıń erki haqqında iláhıy ashıw menen baslanadı. Iláhıy ashıw adamzatqa juwapkershilikti alıp keledi, ádette adamnıń Qudaydıń erkin boysınbawı menen tawsıladı. Nátiyjesi Qudaydan kelgen húkim bolıp, dáwirdi juwmaqlaydı.
Bibliyanı oqıǵanımızda, biz oqıp atırǵan bólimge qaysı dáwirdiń qollanılatuǵının biliw zárúrli. Pawıl Timoteyge nasiyat etti: «Ózińdi Qudayǵa maqullı, uyalatuǵın hesh nársege mútáj bolmaǵan, haqıyqat sózin durıs basqaratın jumısshı retinde kórsetiwge barlıq kúshińdi sal» (2 Timotey 2:15 ESV). Jazıwdı tıyanaqlı úyreniw bizge berilgen tekst ushın qaysı dáwirdiń qollanılatuǵının biliwge járdem beredi, sonlıqtan biz onı durıs túsinip alamız.
Birinshi dáwir: Ayıpsızlıq (Jaratılıs 1:28–3:24)
Birinshi dáwir Eden baǵında baslandı, Quday Adam menen Hawanı jaratqanda. Er adam menen hayal ekewi de ayıpsız edi, gúnáları joq edi, hám Quday Ózin olarǵa tez-tez kelip turıwı menen ashıp berdi. Olarǵa tek bir buyrıq berildi: Jaqsılıq hám Jamandıq Bilim Aǵashınan jemeytuǵın bolıń (2:16-17). Biraq biz olardıń bul buyrıqtı saqlay almaǵanın hám sol aǵashtan jegenin bilemiz. Nátiyjesi olar Qudaydıń húkimi astına tústi hám ólim menen qárǵılandı. Dáwir Qudaydıń Adam menen Hawanı húkim etiwimenen tawsıldı, hám olar ekewi de baǵdan quwıldı.
Ekinshi dáwir: Ádalat (Jaratılıs 4–8)
Ekinshi dáwir jerde, Eden baǵınıń sırtında jasaytuǵın birinshi adamzat shańaraǵı menen baslanadı. Quday Adam menen Hawanı haywan terileri menen kiyindirdi (3:21), bul qurbanlıqqa mútájliktiń ashıwı. Olardıń ulı Abel Qudayǵa boysınıp, haywan qurbanlıqların usındı, biraq onıń aǵası Qabıl hám onıń barlıq áwladları Rabbıdıń kóz aldında jamanlıq etti. Nátiyjede, adamzat taǵı da sátsizlikke ushıradı hám jamanlıq jer júzine tarqaldı. Dáwir Nuh dáwirindegi suw tasqını menen Qudaydıń húkimi menen tawsıldı.
Úshinshi dáwir: Húkimet (Jaratılıs 9–11)
Úshinshi dáwir Nuh hám onıń shańaraǵına jerdi basqarıw juwapkershiligi berilgennen keyin baslandı (9:5-6). Qudaydan kelgen tiykarǵı buyrıq tarqalıw hám kóbeyiw edi (7-ayat), biraq adamzat aspanǵa minara qurıwǵa urınıp, Qudayǵa qarsı shıqtı. Adamnıń sátsizliginiń nátiyjesinde, Quday adamzattı hár túrli tillerdiń shataqlıǵın beriw arqalı húkim etti.
Tórtinshi dáwir: Wáde (Jaratılıs 12–Shıǵıw 19)
Tórtinshi dáwirde Quday Abramdı hám onıń shańaraǵın olar menen jaqın qatnas ornatıw ushın tańladı. Quday bunı meyirim menen, jer júzindegi barlıq xalıqlardan birin tańlap etti. Ol oǵan hám onıń shańaraǵına Kanaán jeriniń wádesin berdi hám ol jerde jasaw juwapkershiligin júkledi. Ibrahim, Ishak hám Yaqıptıń óz qıyınshılıqları hám sátsizlikleri boldı, biraq olar Qudaydıń wádelerine isendi. Biraq, waqıt ótiwi menen pútkil shańaraq sátsizlikke ushıradı, adamzattıń jamanlıǵın taǵı bir ret dálilledi. Kanaánda jasaw ornına, olar Mısırda qul bolıp qaldı.
Besinshi dáwir: Nızam (Shıǵıw 19–Hákimler 2)
Besinshi dáwir Qudaydıń Óz xalqın Mısırdaǵı qullıqtan qutqarıwı menen baslandı. Olarǵa Qudaydıń nızamı berildi hám oǵan boysınıw kórsetildi. Izrail tariyxı dawamında, Eski Ósiyettiń kópshiliginde, biz xalıqtıń nızamdı qalay buzǵanın hám olar Másihlerin krestke qaqıw arqalı qalay biykar etkenin oqıymız. Nátiyjesi Qudaydıń evreylerge húkimi boldı, Ol Rimliklerdi Ierusalimge hújim etiwge jiberdi, bul 70-jılı evreylerdiń dúnya júzi boyınsha tarqalıwına sebep boldı.
Altınshı dáwir: Meyirim (Hákimler 2–Ashıw Kitabı 19)
Altınshı dáwir házirgi waqıttı, shirkew dáwiri dep atalatuǵın dáwirdi óz ishine aladı. Ol nızamǵa qarama-qarsı, meyirim menen xarakterlenedi. Adamlar Másihke isenim arqalı iseniwge, máńgilik ómirden paydalanıwǵa shaqırıladı. Ókinishke oray, adamzat Másihten uzaqlasıp barmaqta, hám Ol dúnya júzi boyınsha biykar etilmekte. Shirkew Rabbı menen birge bolıw ushın kóteriledi, biraq bul dáwir jerdegi úlken azap dáwirindegi Qudaydıń húkiminen keyin birden tawsıladı.
Jetinshi dáwir: Patshalıq (Ashıw Kitabı 20)
Jetinshi dáwir Másih jer júzine húkimranlıq etiwge kelip, Óz mıń jıllıq patshalıǵın baslaǵanda baslanadı. Bul dúnya ushın eń jaqsı waqıt boladı. Bul teńsiz gúlleniw hám ádillik dáwiri boladı. Adamzatqa Másih Patshaǵa boysınıw hám Oǵan tabınıw juwapkershiligi júklenedi. Bul patshalıqqa kiretuǵın kópshilik adamlar tárepinen etiledi, sebebi bular da úlken azap dáwirinen ótken qayta tuwılǵan múminler boladı. Biraq, mıń jıllıq patshalıq dáwirinde kóplegen adamlar tuwıladı, hám ayırımları 1000 jıldıń aqırında Másihke qarsı sońǵı qozǵalańdı baslaydı. Hátte mıń jıllıq patshalıqta da adamzat óz sátsizligin dálilleydi. Bul sońǵı dáwir Qudaydıń eń sońǵı húkimi menen tawsıladı, Ol isenbeytuǵınlardı máńgilik tózaxqa jibergende.
Sońǵı baqlawlar
Ayırım dáwirler jerlik tábiyatqa iye, ne jeytuǵın, jerde ómirdi qalay júrgizetuǵın hám basqa nárseler haqqında belgili qaǵıydalar menen. Basqa dáwirler aspanlıq xarakterge iye, Quday menen ruwxıy qatnasımız haqqında kóbirek. Eger biz dáwirlerdi baqlasaq, olar ózleriniń jerlik hám aspanlıq úlgisinde turaqlı túrde almasıp turǵanın bayqaymız:
1 Ayıpsızlıq Jerlik
2 Ádalat Aspanlıq
3 Húkimet Jerlik
4 Wáde Aspanlıq
5 Nızam Jerlik
6 Meyirim Aspanlıq
7 Patshalıq Jerlik
Bul bizdi hár bir dáwirde qutqarıwdıń tiykarı haqqında oylanıwǵa májbúr etedi. Quday Adam menen Hawanıń gúnáları sebepli olardı jabıw ushın haywan óltiriliwi, qan tógiliwi kerek ekenligin ashıp berdi (Jaratılıs 3:21). Abel haywan qurbanlıqların usındı, Ibrahim, Ishak, Yaqıp hám basqalar da sonday etti. Nızam hár túrli qurbanlıqlar haqqında kóplegen kórsetpelerdi óz ishine aldı. Dáwirler qutqarıw ideyasınıń hár túrli súwretlerin kórsetse de, olardıń bári Rabbı Isa Másihniń krestine isharat etedi. Krest barlıq dáwirlerde qutqarıw hám azat etiwdiń tiykarı. Ótken waqıtta haywan qurbanlıqları Onıń krestiniń hár túrli ózgesheliklerin túsiniwge járdem beretuǵın súwretlerdi berdi. Házirgi waqıtta Rabbıdıń keshi Onıń isleri haqqında bizge esletpe beredi. Ol tariyxtıń orayı hám pútkil Bibliyanıń tiykarǵı teması!
Ertesi kúni, olar [Korneliy xızmetshileri] jolǵa shıǵıp, qalaǵa jaqınlasqanda, Pyotr altınshı saat shamasında duwa etiw ushın úy tóbesine shıqtı. Keyin ol qattı ashıǵıp, awqatlanǵısı keldi; biraq olar tayınlap atırǵanda, ol transqa túsip, aspan ashılǵanın hám tórt múyeshinen baylanǵan úlken jayıw sıyaqlı nárse oǵan túsip, jerge túsirilgenin kórdi. Onda jer júzindegi hár túrli tórt ayaqlı haywanlar, jabayı haywanlar, jerde súyretin nárseler hám hawa qusları bar edi. Hám oǵan bir dawıs keldi: «Tur, Pyotr; óltir hám je.» Biraq Pyotr: «Joq, Rabbı! Sebebi men hesh qashan hár qanday ulıwma yaki taza emes nárse jemegenmen,» dedi. Hám oǵan ekinshi ret dawıs taǵı sóyledi: «Quday tazalaǵan nárseni sen ulıwma dep atama.» Bul úsh ret etildi. Hám nárse taǵı aspanǵa alındı. … «Quday maǵan hesh kimdi ulıwma yaki taza emes dep atawım kerek emesligin kórsetti» (Hákimler 10:9-16, 28 NKJV).
