Shomılıw hám nan sindiriw — Rabbimiz Isa Másehtiń izbasarları sıpatında bizge berilgen eki tiykarǵı nızam. Sonlıqtan, shomılıw teması júdá áhmiyetli. Onıń kóp tárepleri bar. Jıllar dawamında ol Másehiy sheńberlerinde kóp tartıslarǵa sebep boldı. Meniń qálewim, álbette, kóbirek tartıs tuwdırıw emes, bálkim Injildiń shomılıw haqqında ne aytqanın túsinıw. Ol ne? Ol ne mánisti ańlatadı? Ol Másehtiń izbasarı ushın ne isleydi? Biz sheshiwge úmit etken basqa soraw: «táwbe etiw ushın shomılıw» hám Ullı tapsırmada Rabbimiz Isa Másehtiń kórsetpesi menen berilgen hám shákirtler tárepinen ámelge asırılǵan suwǵa shomılıw arasındaǵı ayırmashılıq ne? Bunnan tısqarı, Muqaddes Ruwhtıń shomılıwı suwǵa shomılıw menen birdey me? Bul sorawlarǵa tereńirek kirisiwge umtılǵanımızda, biz Muqaddes Jazıwlardı resursımız etip, Muqaddes Ruwhtı ózimizge jolbasshı etip qáleybiz.
Shomılıw ne? Ol ne mánisti ańlatadı?
Shomılıw sózi suwǵa batırıw, batırıw yamasa shomılıw degen mánisti ańlatadı. Bul grek sózinen kelip shıqqan baptizo, ol kóbinese matanıń reńin ózgertiw ushın matanı boyawǵa batırıw yamasa shomılıw ámeliyatın súwretlew ushın qollanılǵan. Mata sol reńge shomıldı dep aytılar edi. Biraq bul sóz adamlar ushın da qollanılǵan; mısalı, Izrail Musaǵa shomıldı, óytkeni xalıq onıń artınan Qızıl teńiz arqalı ótti, 1 Korinfliler 10:2 ge qaraǵanda. Bul tek ǵana Izrailliklerdiń ózleriniń Quday tárepinen tayınlanǵan basshısı menen birge ekenligin atap ótedi.
Táwbe etiw ushın shomılıw
Táwbe etiw ushın shomılıw Yahya Shomıldıwshı tárepinen waaz etildi. Onıń shomılıwı adamlardı Másehiyge kórsetti hám olardı Onıń keliwine tayarladı. Biz Matta 3 te tómendegini oqıymız:
Sol kúnlerde Yahya Shomıldıwshı Yahudiya shólistanında waaz etip keldi hám: «Táwbe etińler, sebebi aspan patshalıǵı jaqın!» dedi. Sebebi bul Yesaya payǵambar aytqan adam: «Shólistanda baqırǵan dawıs: ‘Rabbimizdiń jolın tayarlańlar; Onıń soqpaqların tegis etińler.’» Endi Yahya ózi túye júni menen kiyingen edi, beline teri belbew taqqan edi; hám onıń awqatı shegirtkeler hám jabayı bal edi. Sonnan keyin Qudıs, pútkil Yahudiya hám Iordan átirapındaǵı pútkil aymaq oǵan shıqtı hám Iordanda onıń tárepinen shomıldı, ózleriniń gúnáların moyınladı. Biraq ol kóp Fariseyler hám Saddukeylerdiń óziniń shomılıwına kelip atırǵanın kórgeninde, ol olarǵa: «Jılanlar áwladı! Kim sizlerdi kelip atırǵan qáhardan qashıwǵa eskertti? Sonlıqtan, táwbe etiwge múnásip jemisler berińler, hám ózlerińizge: ‘Bizdiń ákemiz Ibrahim bar,’ dep aytıwdı oylamańlar. Sebebi men sizlerge aytaman, Quday bul taslardan Ibrahimge balalar payda ete aladı. Hám házir de balta tereklerdiń tamırına qoyılǵan. Sonlıqtan, jaqsı jemis bermegen hár bir terek kesiledi hám otqa taslanadı. Men sizlerdi táwbe etiw ushın suw menen shomıldıraman, biraq mendan keyin kelip atırǵan Ol mendan kúshlirek, men Onıń sandalın kóteriwge múnásip emespen. Ol sizlerdi Muqaddes Ruwh hám ot penen shomıldıradı. Onıń elek qolında, hám Ol óziniń dán maydanın pútkilley tazalaydı, hám óziniń biydayın ambarǵa jıynaydı; biraq Ol samandı óshpes ot penen kúydiredi. Matta 3:1-12Pawıl keyinirek Yahyanıń shomılıwı táwbe etiw ushın ekenligin tastıyıqladı, Húkimetler 19:4 te: «Yahya, álbette, táwbe etiw shomılıwı menen shomıldırdı, adamlardı ózinen keyin keletuǵınǵa, yaǵnıy Isa Másehiyge iseniwleri kerek dep ayttı.» Demek, Yahyanıń shomılıwı arnawlı túrde táwbe etiw menen baylanıslı edi. Bul adamnıń pikirin ózgertiw hám jańa baǵıtqa barıwdıń simvollıq kórinisi edi. Matta 3:6 da aytılǵanday, adamlar «gúnáların moyınlap» kelgenlerinde, «olar Iordan dáryasında onıń tárepinen shomıldı.» Basqasha aytqanda, Yahya tárepinen shomılıw olardıń gúnáların tán alǵanın hám Másehtiń keliwin kútip ózgeriwge umtılısın kórsetkenin ańlatadı.
Shomıldıw tapsırması
Óliminen, jerleniwinen hám tiriliwinen keyin, Rabbimiz Isa óz shákirtlerine kórindi hám olardı waaz etiwge hám shomıldıwǵa tapsırdı. Ol ayttı,
«Sonlıqtan barıńlar hám barlıq milletlerdi shákirt etińler, olardı Áke, Ul hám Muqaddes Ruwh atı menen shomıldıńlar, men sizlerge buyırǵan barlıq nárselerdi saqlawdı úyretińler; hám mine, men sizler menen hárdayım, ásirdiń aqırına shekem.» Matta 28:19-20Marktıń bayanında Ol qosadı,
«Pútkil dúnyaǵa barıńlar hám hár bir jaratılısqa Injildi waaz etińler. Kim isense hám shomılsa, qutqarıladi; biraq kim isenbeydi, ol ayıplanadı.» Mark 16:16Isengenler shomılıwı kerek ekenligi anıq, biraq isenbeytuǵın adam ayıplanadı. Qutqarıw shomılıwǵa emes, bálkim iseniwge baylanıslı.
Tómendegi ayatlar bunı jaqsıraq túsiniwge járdem beredi:
Sebebi sizler barlıǵıńız Isa Másehiyge iseniw arqalı Qudaydıń balalarısańlar. Sebebi sizlerdiń qanshańız Másehiyge shomılǵan bolsańız, Másehiydi kiygen bolasıńlar. (Galatiyalılarǵa 3:26-27)
Sebebi Quday dúnyanı sonday jaqsı kórdi, Ol óziniń jalǵız Ulın berdi, kim Oǵan isense, joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın. Sebebi Quday óz Ulın dúnyanı ayıplaw ushın emes, bálkim dúnya Ol arqalı qutqarılıwı ushın jiberdi. Kim Oǵan isense, ayıplanbaydı; biraq kim isenbeydi, ol aldınnan ayıplanǵan, sebebi ol Qudaydıń jalǵız Ulınıń atına isenbedi. (Yuhanna 3:16-18)
Sonlıqtan, biykeler, sizlerge málim bolsın, bul Adam arqalı sizlerge gúnálardıń keshiriliwi waaz etiledi; hám Ol arqalı hár bir isengen adam Musa nızamı arqalı aqlańızlar bolmaǵan barlıq nárselerden aqlandı. (Húkimetler 13:38-39)
Biz Rimliklerge 6:1-17 ge kelgenimizde, isengen adamnıń shomılıwı Rabbimiz Isa Másehtiń ólimi, jerleniwi hám tiriliwi menen birge ekenliginiń belgisi ekenligin anıǵıraq kóremiz. Bul aldınnan tamamlanǵan tazalawdıń kórinisi.
Húkimetler kitabındaǵı shomılıw
Húkimetler kitabında shomılıwǵa tiyisli onǵa jaqın úzindi bar (Húkimetler 2:37-41; 8:5-13; 8:36-38; 9:17-19; 10:47-48; 16:13-15; 16:27-34; 18:5-8; 19:1-5; 22:14-17). Bul Húkimetler kitabında shomıldıw tapsırmasınıń orınlanǵanın kóretuǵın jaǵdaylar. Biz Húkimetlerdiń ótiwshi kitap ekenligin esimizde saqlawımız kerek, yaǵnıy nárseler rawajlanıp atır. Húkimetlerde Shirkew óziniń payda bolıwınan baslap, óziniń nárestelik basqıshınan ótip, kitap aqırına kelgenimizde rawajlanǵan basqıshqa erisedi. Yahudiylikten Másehiylikke ótiw bar.
Húkimetlerdiń 1-bóliminde biz shákirtlerdiń tirilgen Rabbimizdiń kórsetpelerin orınlap atırǵanın tabamız: «Ákeniń wádesin kútińler, ‘ol,’ dedi Ol, ‘sizler mendan estigen edińiz; sebebi Yahya shınında suw menen shomıldırdı, biraq sizler kóp kún ótpey Muqaddes Ruwh menen shomılasızlar’» (Húkimetler 1:4-5). Bul wáde Pentekost kúninde orınlandı (Húkimetler 2:1-4), hám Muqaddes Ruwhtıń shomılıwı hár bir isengen adamdı Másehtiń denesine qosadı.
«Sebebi bir Ruwh arqalı biz barlıǵımız bir denege shomıldıq — yahudiyler me yamasa grekler me, qullar ma yamasa erkinler me — hám barlıǵımız bir Ruwhqa ishiwge májbúr boldıq.» (1 Korinfliler 12:13)
Shirkew ushın nárseler Pentekost kúninde, Muqaddes Ruwh 120 shákirtke túsip kelgeninde baslandı. Pyotr turıp, Másehiyge tiykarlanǵan xabar waaz etti, Másehtiń insan bolıwı, Onıń krestke keriliwi, Onıń tiriliwi, Onıń aspanǵa kóteriliwi, Onıń dańqlanıwı hám Onıń joqarılatılıwı haqqında sóyledi. Ruwhqa tolǵan, Másehti joqarılatatuǵın bunday xabardıń aqırında, onıń tıńlawshıları «júreklerine kesildi» hám Pyotrǵa hám basqa elshilerge ayttı,
«‘Adamlar hám biykeler, biz ne islewimiz kerek?’ Pyotr juwap berdi, ‘Táwbe etińler hám hár birińiz gúnálardıń keshiriliwi ushın Isa Másehtiń atı menen shomılıńlar; hám sizler Muqaddes Ruwhtıń sawǵasın alasızlar.’» Húkimetler 2:38Bul shomılıwǵa tiyisli áhmiyetli úzindi. Pyotr táwbe etiw, shomılıw, gúnálardıń keshiriliwi hám Muqaddes Ruwhtıń sawǵası haqqında sóyledi. Bul haqıyqatlar arasındaǵı baylanıs ne?
Biz Muqaddes Jazıwdı túsindiriwge umtılǵanımızda, júdá abaylı bolıwımız kerek, sebebi Muqaddes Jazıwdıń hesh bir payǵambarlıǵı jeke túsindiriw emes (2 Pyotr 1:20), yaǵnıy biz úzindiniń mánisin durıs túsiniw ushın Muqaddes Jazıwdı Muqaddes Jazıw menen salıstırıwımız kerek.
Birinshiden, biz Efesliklerge 2:8-9 dan bilemiz, qutqarıw tek ǵana shápáát arqalı, tek ǵana isenim arqalı, tek ǵana Másehiyde.
«Sebebi sizler shápáát arqalı isenim menen qutqarılǵansıńlar, hám bul ózlerińizden emes; bul Qudaydıń sawǵası, islerden emes, hesh kim maqtanbasın.» (Efesliklerge 2:8-9)
Bul haqıyqatqa qaramastan, kóp adamlar Pyotrdıń Húkimetler 2:38 degi sózlerin shomılıw qutqarıw ushın talap etiledi dep túsindiredi. Biraq eger biz bul ayattı durıs ashıp kórsek, bul táliymattıń tekstke yamasa basqa Injil úzindilerine sáykes kelmeytuǵının bilemiz.
Qıyınshılıq Húkimetler 2:38 degi bul kishkene «ushın» sózinde: «gúnálardıń keshiriliwiushın ». Bizdiń inglis awdarmalarında «ushın» sózi bir nárse «alıw ushın» degen mánisti ańlatıwı múmkin. Biraq bul sózdi «sebepli» yamasa «nátiyjesinde» yamasa «esapqa alıp» dep túsiniw anıǵıraq. Bul «ushın» sózi grek sózi «eis». Ol Jańa Testamentte shama menen 1,774 ret qollanılǵan hám kóp túrli jollar menen awdarmalanǵan. Biz bul sózdi inglis tilinde de túrli kontekstlerde qollanamız. Mısalı, siz maǵan bas awırıwım ushın Tylenol ishiwdi aytıwıńız múmkin. Siz, álbette, bas awırıwı alıw ushın Tylenol ishiwim kerek dep aytıp atırǵanıńız joq; siz bas awırıwım sebepli yamasa bas awırıwımdı esapqa alıp Tylenol ishiwim kerek dep atırsız.
Húkimetler 2:38 di túsiniwde júdá paydalı bolǵan basqa bir júdá áhmiyetli jaǵday — ayattıń grammatikalıq dúzilisi. Bul ayatta qollanılǵan etistikler hám almasıqlar ekinshi hám úshinshi jeke arasında qızıqlı almasıwlarǵa iye. Grek tilinde táwbe etiw buyrıǵı ekinshi jeke kóplik formada, al «shomılıw» etistigi úshinshi jeke birlik formada. Sonnan keyin «sizlerdiń gúnálarıńız» almasıǵı da ekinshi jeke kóplik formada. Bul gúnálardıń keshiriliwin táwbe etiwge baylanıstıradı, shomılıwǵa emes. Biz bul ayattı: «Sizler (kóplik) gúnálarıńızdıń keshiriliwi ushın táwbe etińler, hám hár birińiz (birlik) shomılıńlar (birlik)» dep oqıwımız múmkin.
Húkimetler 2:41 ge qaytıp, biz nátiyjeni kóremiz: «onıń sózin qabıl etkenler shomıldı.» Iseniw haqıyqatı bar edi, sonnan keyin suwǵa shomılıw boldı. Bul Húkimetler kitabındaǵı úlginiń barlıǵında kórinip turadı. Mine birneshe mısal.
Biraq olar Filipke Quday patshalıǵı hám Isa Másehtiń atı haqqında waaz etkeninde isengenlerinde, er adamlar da, hayallar da shomıldı. Sonnan keyin Simon ózi de isendi; hám ol shomılǵanında, Filip penen birge boldı, hám islengen keremetler hám belgilerdi kórip tań qaldı. Húkimetler 8:12-13Húkimetler 8 de biz suwǵa shomılıwdıń batırıw arqalı bolıwı kerek ekenliginiń mısalın kóremiz.
Endi olar jol boylap barǵanlarında, olar bir suwǵa keldi. Hám eunux ayttı: «Mine, bul jerde suw bar. Meni shomılıwdan ne tosqınlıq etedi?» Sonnan keyin Filip ayttı: «Eger pútkil júregiń menen isenseń, múmkin.» Hám ol juwap berip ayttı: «Men Isa Másehtiń Qudaydıń Ulı ekenligine isenemen.» Sonlıqtan, ol arbanı toqtatıwdı buyırdı. Hám Filip te, eunux ta suwǵa tústi, hám ol onı shomıldırdı. Húkimetler 8:36-38Húkimetler 9 da Pawıl aldınnan isengen edi, sonnan keyin shomıldı:
Hám Ananiya óz jolına ketti hám úyge kirdi; hám oǵan qolların qoyıp ayttı: «Sawl biykem, jol boylap kelgenińde saǵan kórinetuǵın Rabbimiz Isa, seni kózlerińdi qaytarıwıń hám Muqaddes Ruwh menen tolıwıń ushın jiberdi.» Dárhal onıń kózlerinen qabıqlar sıyaqlı nárse tústi, hám ol dárhal kózlerin qaytardı; hám ol turıp shomıldı. Sonlıqtan, ol awqatlanǵanında, kúshlendi. Sonnan keyin Sawl Damaskta shákirtler menen birneshe kún ótkizdi. Húkimetler 9:17-19Húkimetler 10 da taǵı da adamlar isendi, sonnan keyin shomıldı:
«Oǵan barlıq payǵambarlar gúwalıq beredi, Onıń atı arqalı Oǵan isengen hár bir adam gúnalarınıń keshiriliwin aladı.» Petrus ele bul sózlerdi aytıp turǵanda, Muqaddes Ruh sózdi esitkenlerdiń hámmesine tústi… «Biz sıyaqlı Muqaddes Ruhtı qabıl etken bul adamlarǵa suw menen shomılıwǵa kim qarsı bolıwı múmkin?» Ol olardı Rabbiniń atı menen shomılıwǵa buyırdı. Sonnan keyin olar onnan bir neshe kún qalıwdı soradı. Elshiler 10:43-44, 47-48Elshiler 16-da Lidiyaǵa waǵız etilgen Sózdi qabıl etiw ushın júregi ashıldı, keyin ol shomıldı:
Hám dem alıs kúni biz qala sırtına, namaz oqıw ádet bolǵan dárya boyına shıqtıq; hám biz otırıp, ol jerde ushrasqan hayallar menen sóylestik. Endi Lidiya atlı bir hayal bizdi tıńladı. Ol Tiyatira qalasınan bolǵan qızıl reńli gezleme satıwshı edi, ol Qudayǵa tabınatuǵın edi. Rabbi onıń júregin Pavlus aytqan nárselerge qulaq salıw ushın ashtı. Hám ol hám onıń úy-ishleri shomılǵannan keyin, ol bizden jalbarıp, «Eger siz meni Rabbiǵa sadıq dep esaplaǵan bolsańız, meniń úyime kelip qalıń» dedi. Sonlıqtan ol bizdi kóndirdi. Elshiler 16:13-15Elshiler 16-daǵı úzindi túrme qorıqshısı hám onıń úy-ishleri isengenligin, keyin shomılǵanlıǵın kórsetedi:
Sonlıqtan olar: «Rabbi Isa Másihke iseniń, sonda siz hám sizdiń úy-ishińiz qutqarılasızlar» dedi. Sonnan keyin olar oǵan hám onıń úyindegi barlıq adamlarǵa Rabbiniń sózin ayttı. Hám ol olardı sol túnniń sol saatında alıp, olardıń jaraların juwdı. Hám dárhal ol hám onıń barlıq shańaraǵı shomıldı. Elshiler 16:31-32Sonday-aq Krispus hám onıń úy-ishleri Elshiler 18-de
Silas hám Timotiy Makedoniyadan kelgeninde, Pavlus Ruhtıń tásiri astında boldı hám evreylerge Isanıń Másih ekenligin gúwalıq berdi. Biraq olar oǵan qarsı shıǵıp, háqarát etkenlerinde, ol kiyimlerin silkip, olardıń óz baslarıńızǵa qanıńız túskey; men taza. Endi men basqa milletlerge baraman» dedi. Hám ol ol jerden ketip, Qudayǵa tabınatuǵın Yustus atlı bir adamnıń úyine kirdi, onıń úyi sinagoganıń qasında edi. Sonnan keyin sinagoganıń basshısı Krispus barlıq úy-ishi menen Rabbiǵa isendi. Hám Korinfliklerdiń kóbi esitip, isendi hám shomıldı. Elshiler 18:5-8Elshiler 19-da, úzindiniń 2-shi hám 4-shi ayatlarında iseniwge berilgen basımǵa itibar beriń:
Hám Apollos Korinfte bolǵan waqıtta, Pavlus joqarı aymaqlar arqalı ótip, Efeske keldi. Hám bir neshe shákirtlerdi tabıp, olardan: «Isengen waqtıńızda Muqaddes Ruhtı qabıl ettińizbe?» dedi. Sonlıqtan olar oǵan: «Biz Muqaddes Ruh bar ekenligin esitken de emespiz» dedi. Hám ol olardan: «Sonda nege shomıldıńız?» dedi. Sonlıqtan olar: «Yuhannıń shomılıwına» dedi. Sonnan keyin Pavlus: «Yuhanna shınında da táwbe shomılıwı menen shomıldırdı, adamlardı ózinen keyin keletuǵınǵa, yaǵnıy Másih Isaǵa iseniwge shaqırdı» dedi. Olar bunı esitkenlerinde, Rabbi Isa atı menen shomıldı. Elshiler 19:1-5Elshiler 22-de shomılıw haqqında ózgeshe bir ańlatpa bar, bul Pavlustıń isengen hám keyinirek shomılǵan waqıttaǵı ózgeriwin qayta kórip shıǵıw. Bul úzindi Elshiler 2:38-ge bir qansha uqsaslıqlarǵa iye, sebebi biz gúnalardıń keshiriliwi hám shomılıw arasındaǵı baylanıstı taǵı da kóremiz. Pavlus sadıq Ananias oǵan aytqan sózlerin súwretledi:
«Sonnan keyin ol: ‘Atalarımızdıń Qudayı seni óz erkini biliwiń ushın, Ádalatlıdı kóriwiń ushın hám Onıń awzınan shıqqan dawıstı esitiwiń ushın sayladı. Sebebi sen Onıń barlıq adamlarǵa kórgen hám esitkenleriń haqqında gúwası bolasań. Endi nege kútip turıpsań? Tur hám shomıl, hám gúnalarıńdı juwıp tasla, Rabbiniń atın shaqırıp’» Elshiler 22:14-17Shomılıwdı «gúnalarıńdı juwıp tasla» degen sóz dizbegi menen baylanıstırıw neni ańlatadı? Bul jerde basqa bir adamnıń sózlerin esitiw paydalı bolıwı múmkin:
Bul sóz tek ǵana Isanı krestke qadaqlawda tikkeley ayıplı bolǵan evreylerge hám Másih penen Onıń shirkewin quwǵın etken Pavlusqa aytılǵanlıǵına itibar beriń. Basqa milletlerge bunday kórsetpe berilmegen, bul Elshiler 10-da kóriwge boladı. Evreyler Isanı krestke qadaqlaw isleri ushın táwbe etiwleri kerek edi hám bunı ózleri biykar etken Biriniń atı menen shomılıw arqalı ashıqtan-ashıq kórsetiwleri kerek edi. Usılayınsha, olardıń ashıq gúnası shomılıw arqalı ashıqtan-ashıq juwılıp, keshiriler edi. Sol sıyaqlı Pavlustıń Isa hám Onıń shákirtlerin quwǵın etkenligi ushın da qollanıldı. (R.K. Kempbelldiń «Shomılıw – Bul ne?» atlı kitapshasınan úzindi, 6-bet. Believers Bookshelf, 1989.)Usılayınsha, biz Pavlusqa gúnaları Quday aldında keshiriliwi ushın shomılıw aytılmaǵanlıǵın kóremiz. Bul onıń burınǵı quwǵın etiwshi sıpatındaǵı ashıq gúwalıǵı ushın edi. Injildiń úlgisi anıq: Gúnalardıń keshiriliwi tek ǵana táwbe etiw hám Rabbi Isa Másihniń tamamlanǵan isine iseniw arqalı keledi.
Nárestelerdi shomıldıw haqqında ne deymiz?
Geyde nárestelerdi shomıldıw haqqında soraw kóteriledi. Aǵa R.K. Kempbell de bul másele boyınsha tómendegishe pikir bildiredi:
Injilde Másihke isengenlerden basqa hesh kimniń shomılǵanlıǵı haqqında anıq jazba joq, hám nárestelerdiń shomılǵanlıǵı haqqında hesh qashan aytılmaydı. Geybir adamlar náresteler hám kishkene balalar Elshiler 16:15 hám 33-te shomılǵan úy-ishlerge kiredi dep esaplaydı, biraq bul úzindilerdiń konteksti menen de qollap-quwatlanbaydı. Lidiya úy-ishleri haqqında, olar 40-ayatta «aǵa-ini» dep aytılǵan; al túrme qorıqshısınıń úy-ishleri haqqında, Rabbi sózi olardıń hámmesine aytılǵan, hám «ol barlıq úy-ishi menen Qudayǵa isenip quwanǵan» (34-ayat). Bunday nárseler náresteler yamasa kishkene balalar haqqında aytılıwı múmkin emes. «Kishkene balalar Maǵan kelsin, hám olardı qamańlar, sebebi Quday patshalıǵı sondaylardan» (Mark 10:14) nárestelerdi shomıldıwǵa baylanıslı kóp aytıladı, biraq onıń shomılıw menen hesh qanday baylanısı joq. Úzindiniń barlıq kontekstinde olardı shomıldıw haqqında bir de sóz joq, hám bul jerge shomılıwdı kirgiziw bul Injildi buzıw, onda joq nárselerdi oqıw bolıp tabıladı. Isa bul kishkene balalardı qushaǵına aldı, olardıń ústine qolların qoydı hám olardı pataladı; biraq olardı shomıldırmadı. Yuhanna 4:2 anıq aytadı: «Isanıń Ózi shomıldırmadı, biraq Onıń shákirtleri shomıldırdı.» Sonlıqtan, ol bul balalardı shomıldırmadı, hám ol basqalardı bunı islewge hesh qashan úyretkenligi jazılmaǵan. «Quday patshalıǵı sondaylardan,» dedi ol. (R.K. Kempbell, «Shomılıw – Bul ne?» 8-9-betler)
Xatlardaǵı shomılıw
Biz Yuhannıń táwbe etiw ushın shomılıwın; Rabbiniń shomıldıw buyrıǵın; hám onıń Elshiler kitabında qalay baslanǵanlıǵın kórgenbiz. Endi xatlardaǵı shomılıwǵa, ásirese Pavlus hám Petrus xatlarındaǵı tórt úzindige qaraylıq.
Sebebi sizler Másih Isaǵa iseniw arqalı Qudaydıń barlıq ulısızlar. Sebebi Másihke shomılǵanlarıńızdıń hámmesi Másihti kiyindińiz. (Galatiyalılar 3:26-27)
Biz bul ayatlarǵa burın da toqtaldıq, biraq endi jaqınnan qaraylıq. Pavlus bul jerde shomılǵanlar hám qutqarıwshı imanǵa iye bolǵanlar bir topar ekenligin boljaydı. Iman hám shomılıw bizdiń Másihshilik tájiriybemizde birge júredi.
Onıń ishinde sizler de qol menen islenbegen súnetke otırǵızıldıńız, Másihtiń súneti arqalı dene gúnalarınan qutılıw arqalı, Onıń menen shomılıwda jerlendińiz, bunda sizler de Onıń menen birge Qudaydıń iskerligine iseniw arqalı tirildińiz, ol Onı ólilerden tiriltti. (Kolosalıqlar 2:11-12)
Biz Másihtiń ólimine batırıldıq hám tirildik!
Yamasa Másih Isaǵa shomılǵanlarımızdıń hámmemiz Onıń ólimine shomılǵanımızdı bilmeysizbe? Sonlıqtan, biz Onıń menen shomılıw arqalı ólimge jerlendik, ákesiniń dańqı menen Másih ólilerden tirilgeni sıyaqlı, biz de jańa ómirde júriwimiz kerek. (Romalıqlar 6:3-4)
Bul ayatlar bizge shomılıwdıń doktrinalıq mánisin hám maqsetin beredi. Biz Onıń menen shomılıw arqalı ólimge jerlendik; hám, biz kórgenimizdey, biz Onıń menen tiriliwde tirildik, jańa ómirde júriwimiz ushın.
Suw shomılıwı Másih hám Onıń ólimi menen ashıqtan-ashıq identifikatsiya; bul Onıń menen jerleniw. Suwǵa túsip, batırılıw «Onıń ólimine uqsaslıqqa» kiriw. Bul bizge Másih penen birge ólgenimizdi esletedi (Romalıqlar 6:8). Suwdan shıǵıw Onıń tiriliwiniń jaqsılıǵında bolıwımızdıń súwreti, jańa ómirde júriw ushın. Bul bizge jańa ómir bermeydi, biraq ol jańa ómirdi súwretleydi hám qaraǵan barlıq adamlarǵa men Másih penen birge ólgenimdi gúwalıq beredi.
Endi bizdi qutqaratın basqa bir úlgi bar – shomılıw (deneniń kirin tazalaw emes, al Qudayǵa jaqsı ar-namıstıń juwabı), Isa Másihtiń tiriliwi arqalı. (1 Petrus 3:21)
Bul shomılıwdıń deneniń kirin tazalamaytuǵının, al Isa Másihtiń tiriliwi arqalı alınǵan Qudayǵa jaqsı ar-namıstıń juwabı ekenligin kórsetetuǵın taǵı bir ayat.
Geybir adamlar Titus 3:4-5-ti suw shomılıwına basqa bir silteme retinde qabıl etken, biraq ol jerdegi ayatlarǵa dıqqat penen qarań:
Biraq Quday Qutqarımızdıń adamǵa bolǵan meyirbanlıǵı hám súyispenshiligi kórgeninde, biz islegen ádillik isleri menen emes, al Óz meyirimi boyınsha bizdi qutqardı, qayta tuwılıw juwıwı hám Muqaddes Ruhtıń jańalawı arqalı. (Titus 3:4-5)
Birinshiden, bul ayatta qutqarıw biz islegen ádillik islerine tiykarlanbaǵanlıǵı aytılǵanlıǵına itibar beriń, hám bul shomılıwdı da óz ishine aladı. Ekinshiden, bul ayattaǵı «qayta tuwılıw juwıwı» shınında Másihtiń isi sebepli jańa tuwılıwda bolatuǵın nárse haqqında aytıp tur.
Suwdan hám Ruhtan tuwılıw neni ańlatadı?
Fariseylerden Nikodim atlı bir adam bar edi, ol evreylerdiń basshısı edi. Bul adam Isaǵa túnge kelip, Oǵan: «Rabbi, biz Seniń Qudaydan kelgen ustaz ekenińdi bilemiz; sebebi Quday Onıń menen bolmasa, hesh kim Seniń islegen bul belgilerińdi isley almaydı» dedi. Isa juwap berip, oǵan: «Shınında da, men saǵan aytaman, eger adam qayta tuwılmasa, ol Quday patshalıǵın kóre almaydı» dedi. Nikodim Oǵan: «Adam qartayǵanda qalay tuwılıwı múmkin? Ol ekinshi ret anasınıń qursagına kirip tuwılıwı múmkinbe?» dedi. Isa juwap berip: «Shınında da, men saǵan aytaman, eger adam suwdan hám Ruhtan tuwılmasa, ol Quday patshalıǵına kire almaydı. Deneden tuwılǵan nárse dene, al Ruhtan tuwılǵan nárse ruh. Men saǵan ‘Siz qayta tuwılıwıńız kerek’ degenime tań qalmań» dedi. Yuhanna 3:1-7Bul úzindini oqıǵanımızda, bir neshe nárselerdi esapqa alıw kerek. Birinshiden, biz burın aytqanımızday, «Injildiń hesh bir payǵambarlıǵı jeke túsindiriwge tiyisli emes» (2 Petrus 1:20). Sonlıqtan biz bul úzindini Injildiń qalǵan bólimleri kontekstinde qarawımız kerek.
Ekinshiden, Rabbimizdiń Nikodim menen bolǵan sáwbetinde shomılıw haqqında hesh qanday aytılmaǵan. Shomılıw tema emes, al jańa tuwılıw tema. Suw shomılıwı keyinirek bapta aytıladı, biraq 22-30-ayatlarǵa shekem emes, ol jerde Ierusalim qalasınıń ornına Yahudiyada pútkilley basqa jaǵday.
Úshinshi bir itibarǵa alınatuǵın jaǵday, Rabbi Isa Nikodim menen sóylesip turǵan waqıtta, ol ele suw shomılıwı buyrıǵın bermegen edi. Bul tek ǵana Onıń aspanǵa qayta kóteriliwinen aldın bolǵan, biz bunı burın da kórgenbiz.
Sonda, eger suwdan hám Ruhtan tuwılıw suw shomılıwına tiyisli bolmasa, ol nege tiyisli? Bul jerde bizdiń birinshi principi qollanıladı: «Injildiń hesh bir payǵambarlıǵı jeke túsindiriwge tiyisli emes» bolǵanlıqtan, biz Injildi Injil menen salıstırıwımız kerek.
Injil boyınsha, suw kóbinese ruwxıy tazalaw yamasa qayta tuwılıw ushın metaforalıq túrde qollanıladı, bul Muqaddes Ruh arqalı Quday Sózi menen ámelge asırıladı (mısalı, Zábúr 51:2, 7; Ezekiel 36:35; Yuhanna 13:10; 15:3; 1 Korinfliler 6:11; Evreyler 10:22; Efeslikler 5:26; Titus 3:5). Bul jerde Yuhanna 3-tegi suwǵa silteme ápiwayı, fizikalıq suw emes, al Quday Sóziniń tirishilik suwı.
Qayta tuwılıw haqqında, Yuhanna 1-de oqıymız,
Biraq Onı qabıl etkenlerdiń hámmesine, Onıń atına isengenlerge, ol Qudaydıń balaları bolıw huqıqın berdi: olar qannan emes, deneniń erkiniń emes, adamnıń erkiniń emes, al Qudaydan tuwılǵanlar. (Yuhanna 1:12-13)
Biz bunıń ústine 1 Yuhanna 5:1-di qosa alar edik:
Isa Másih ekenligine isengen hár bir adam Qudaydan tuwılǵan, hám Ózin tuwǵandı súygen hár bir adam, Ózinen tuwılǵandı da súyedi. (1 Yuhanna 5:1)
Jańa tuwılıw, sonda, Rabbi Isa Másihti ózińizdiń Rabbińiz hám Qutqarǵıshıńız retinde qabıl etiw hám iseniw arqalı keledi.
«Iman esitiwden keledi, hám esitiw Quday sózi arqalı.» (Romalıqlar 10:17)
Pavlus Korinflilerge olardıń injil arqalı tuwılǵanlıǵın ayttı (1 Korinfliler 4:15); hám «tuwılǵan» sózi qayta tuwılıwdı, yamasa anıǵıraq aytqanda, joqarıdan tuwılıwdı, Qudaydan tuwılıwdı ańlatadı.
Yakob 1:18 bizge «Óz erkiniń menen ol bizdi haqıyqat sózi arqalı tuwıldırdı» dep esletedi. Bul «tuwıldırdı» ańlatpası tuwılıwdı bildiredi. Petrus qosadı,
Qayta tuwılǵanımızdan keyin, buzılatuǵın urıqtan emes, al buzılmaytuǵın urıqtan Quday sózi arqalı.” (1 Petrus 1:23-25)
Jańa ómir, jańa tuwılıw, Quday Sózi arqalı hám onıń menen keledi. Efeslikler 5:26 Quday Sóziniń tazalaw aspektin basım jasaydı, bul házir de belsendi.
Jaǵımlı isler haqqında ne deymiz?
Biz Titus 3:5-tiń jańa tuwılıw yamasa qayta tuwılıwdıń «biz islegen ádillik isleri menen emes, al Óz meyirimi boyınsha ol bizdi qutqardı, qayta tuwılıw juwıwı hám Muqaddes Ruhtıń jańalawı arqalı» ekenligin úyretkenin kórgenbiz. Efeslikler bunı qaytalar edi:
«Sebebi sizler iman arqalı meyirim menen qutqarıldıńız, hám bul ózińizden emes; bul Qudaydıń sawǵası, islerden emes, hesh kim maqtanbasın dep.» (Efeslikler 2:8-9)
Qutqarıw tek ǵana meyirim menen, tek ǵana iman arqalı, tek ǵana Másihte; biraq keyingi ayat dawam etedi:
«biz Onıń isimiz, Másih Isaǵa jaqsı isler ushın jaratılǵan, olardı Quday aldınnan tayarladı, biz olarda júriwimiz ushın.» (Efeslikler 2:10)
Titusqa qaytıp, biz ol jerde Pavlustıń Másihshilik ómirimizde kóriwge bolatuǵın isler haqqında kóp aytqanın oqıymız. Biz ózimizdi jaqsı islerdiń úlgisi retinde kórsetiwimiz kerek (Titus 2:7); biz hár bir jaqsı iske tayar bolıwımız kerek (3:1); hám biz jaqsı islerdi saqlawımız kerek (3:8, 14).
Biz Onıń nurın adamlar aldında ózimiz islegen jaqsı isler arqalı jarqıratıwımız kerek (Matta 5:16). Bul qayta tuwılıw ushın emes, al sebebi biz qayta tuwılamız, Qudaydan tuwılamız.
Ot penen shomıldıırıw degen ne?
Biz bul sóz dizbegin Matta 3-te kórgenbiz, onda Yahya shomıldıırıwshı былай dep járiyalaǵan edi:
«Men sizlerdi gúnálarıńızǵa ókinip, suw menen shomıldıramın, biraq menden keyin keletuǵın Ol mendegiden kúshlirek, men Onıń ayaq kiyimlerin kóteriwge de ılayıq emespen. Ol sizlerdi Muqaddes Ruh penen hám ot penen shomıldıradı». Matta 3:11Biz Muqaddes Ruh penen shomıldıırıwdı talqılaǵan edik, ol Pentekost kúni bolıp ótken hám 1 Korinfliler 12:13-ke muwapıq, kimde-kim Másihniń denesine qosılǵanda, onıń tásirleri búgingi kúnde de dawam etpekte.
Biraq ot penen shomıldıırıw basqa nárse. Geybir adamlar onı Muqaddes Ruh penen shomıldıırıw menen birdey dep úyretken, sebebi Húkimdarlar 2-de былай delingen:
«Kútpegende aspanan qattı samal esken dawıs keldi hám olar otırǵan úydi toltırdı. Sonnan keyin olarǵa ot sıyaqlı bólingen tiller kórindi hám olardıń hár biriniń ústine birinen qondı». Húkimdarlar 2:2-3Biraq bul jerde ot penen shomıldıırıw názerde tutılǵan ba? Bul sorawdı qarastırıw ushın, biz tórt Injildiń de, Matta, Mark, Luka hám Yahya Injilleriniń de Muqaddes Ruh penen shomıldıırıw haqqında aytqanın, biraq tek Matta hám Luka Injilleriniń ot penen shomıldıırıw haqqında aytqanın eskeriwimiz kerek. Ne ushın? Sebebi Matta hám Luka Injillerindegi sol úzindiniń jaqın konteksti húkim (Matta 3:7-12; Luka 3:7-17). Biraq Mark hám Yahya Injilleriniń konteksti húkim emes (Mark 1:1-8; Yahya 1:29-34).
Muqaddes Jazıwda ot kóbinese bizge húkim haqqında aytadı, «Sebebi bizdiń Qudayımız jalınlap turǵan ot» (Evreylerge 12:29). Biz bilemiz, Rabbımız Isa jalınlap turǵan ot penen Qudaydı bilmeytuǵınlardı húkim etiwge keledi (2 Salonikalılarǵa 1:3-10; Yahya 5:21-23; Ashıqlaw 20:11-15).
Bul ayatlar Qudaydı biykarlaǵan hám Onıń muhabbatına juwap bermegenlerge keletuǵın ǵázep haqqında aytadı. Olar ele kelmegen kún haqqında aytadı, Muqaddes Ruhtıń Qudaydıń qan menen satıp alınǵan hár bir perzentin Másihniń denesine shomıldıırǵan bul házirgi miyrim-shápáát kúni haqqında emes.
Juwmaq
Shomıldıırıw qutqarıw ushın zárúr emes. Shomıldıırıw Másihke Qutqarıwshı sıpatında isengen adamnıń júreginde hám ómirinde bolıp ótken nárselerdiń belgisi. Shomıldıırıw hár bir másehiyniń qılıwı kerek bolǵan boysınıwdıń áhmiyetli qádemi, biraq ol qutqarıw ushın talap bola almaydı. Onı sonday etiw Isa Másihniń ólimi hám qayta tiriliwiniń jetkilikliligine hújim bolıp tabıladı.
