Инжилге исениўге шақырылғанда, исениўди қәлемейтуғын адамлар кѳп мәрте «Инжил қарама-қарсылықларға толы» деп сылтаў етеди. Бундай дәўа ететуғын сыншы, әдетте, Мухаддес Жазыўда бир анық қарама-қарсылықты кѳрсете алмайды. Мухаддес Жазыўдың илаҳий илҳамланғанын ҳәм қатесиз екенин қабыл ететуғын христианлар Инжилдиң ѳзине-ѳзи қарама-қарсы келе алмайтуғынын биледи. Ҳәр қандай «қарама-қарсылық» тек ғана кѳринистеги қарама-қарсылықлар. Қарама-қарсылықлар ҳаққындағы дәўалар биздиң билимсизлигимизди кѳрсетеди. Егер биз кѳбирек билгенимизде, бизге қарама-қарсылық сыяқлы кѳринген нәрсениң себебин түсинер едик.
Парадокс – бул кѳринистеги қарама-қарсылық. Егер сиз сѳзликке қарасаңыз, парадокстың қарама-қарсы яки ҳәтте ақымақ болып кѳринген, бирақ ҳақыйқый болған гәп екенин табасыз. Паўыл ѳз жазбаларында бир қатар парадоксларды қолланылған, бирақ оларды ирония менен шатастырмаў керек. Мысалы, Паўыл 2 Коринфлилерге хатында иронияны қайта-қайта қолланылған, онда оның сѳзлери ѳзлериниң әдеттеги яки кѳринистеги мәнисине қарама-қарсы мәниге ийе болады. Мысалы, ол Коринфлилерге былай деген: «Сизлер ақымақларға қуўаныш пенен шыдайсыз, ѳйткени ѳзиңиз данасыз!» (2 Коринфлилерге 11:19 NKJV). Бирақ, алдыңғы аятлар бизди Паўылдың бул жердеги «даўыс тонына» итибар бериўге шақырады. Ол «ақымақлық пенен» сѳйлеп атырған еди, себеби, ҳақыйқатында, Коринфлилер даналықтан басқа ҳеш нәрсе емес еди! Кейин ол былай жазды: «Биз әззи болғанымызда, сизлер күшли болғаныңызда қуўанамыз» (2 Коринфлилерге 13:9), бирақ биз руўхый жақтан Паўылдың Коринфлилерден күшлирек екенин билемиз. Ол «жарамсыз» болыўдан алыс еди (2 Коринфлилерге 13:6)! Олар ѳзлериниң жарамлылығын тексериўи керек еди – сонлықтан оның ирониясы.
Аспанлық гилт
Паўылдың айырым парадоксларын кѳриўден алдын, бул теманы ашатуғын пайдалы гилт бар. Яҳя, Аян 5 теги ѳз кѳринисинде, парадоксал жағдайға дус келди. Ол кѳп жылады, себеби ҳеш ким – аспанда, жерде яки жер астында – ѳзи кѳрген ҳәм хабарын оқыған орамалды ашыўға ылайықлы табылмады. Ақсақаллардың бири Яҳяға жыламаўды айтты. «Яҳуда қәбилесиниң Арысланы, Дәўиттиң тамыры» жеңип шыққан ҳәм сол себепли мѳҳирленген орамалды ашыўға ҳүкимдарлыққа ийе болған. Яҳя ѳзине айтылған бул Арысланды кѳриў ушын бурылды, бирақ жеңимпаз, уллы, патшалық жаратылыстың орнына, оның кѳз алдына басқаша нәрсе келди. Тахттың орайында, ҳәм тири жаратылыслар ҳәм ақсақаллардың арасында арыслан емес, ал «сойылған қозы сыяқлы» турған еди (Аян 5:6 KJV). Яҳя қате иследи ме? Әлбетте жоқ, себеби сиз қозыны арыслан менен шатастыра алмайсыз! Олар ҳәр түрли жаратылыслар. Оның кѳз алдындағы Қозы және бир парадоксты усынды. Ол сойылған болып кѳринди, бирақ турған еди. Әдетте сойылған жаратылыс жерде жататуғын еди. Бул Қозы қалай тура алды?
Бѳлимниң қалған бѳлеги парадоксты ашады. Ҳаўа, Қозы сойылған еди, бирақ енди ол қайта тирилген еди. Бул оның турған жағдайын түсиндиреди. Жеңип шыққан Яҳуда қәбилесиниң Арысланы, ҳақыйқатында, «ақсақаллардың арасында» турған Қозы еди ҳәм кейин аспанның мақтаўының темасы болды. Биздиң Ийса Мәсих дүньяға «дүньяның гүнасын алып таслаўшы Қудайдың Қозысы» сыпатында келди (Яҳя 1:29). Ески Ўәсият дәўириндеги қозылар қурбанлыққа усынылған жаратылыслар болғаны сыяқлы, Ийса да олардың орынланыўы сыпатында келди. Бирақ, ески қозылардан айырмашылығы, Ол ѳлим үстинен жеңип шықты ҳәм ѳлимнен қайта тирилди. Сонлықтан, Оны қурбанлық Қозысы сыпатында анықлайтуғын белгилерди кѳтерсе де, Ол енди аспанда тирилиш ѳмиринде турған ҳәм ҳәмме тәрепинен қатты түрде табынған. Ол екинши мәрте жерге қайтып келгенде, қозы сыпатында емес, ал патшалардың Патшасы ҳәм ийелердиң Ийеси сыпатында ҳүким сүретуғын «Яҳуда қәбилесиниң Арысланы» сыпатында келеди.
Ѳлим ҳәм Ѳмир
Қозы ҳәм Арыслан парадоксы әззилик ҳәм күш пенен байланыслы ҳәм Мухаддес Жазыўдағы басқа парадоксларды түсиниў ушын гилтти усынады. Паўылдың Галатиялыларға 2:20 (KJV) деги сѳзлерин қарастырың: «Мен Мәсих пенен хашқа керилдим: сонда да мен жасайман; бирақ мен емес, ал Мәсих менде жасайды; ҳәм мен енди денеде жасайтуғын ѳмирди, мени сүйген ҳәм Ѳзин мен ушын берген Қудайдың Улына исенгенлик пенен жасайман». Паўыл Ийса хашқа керилген хашқа қарап, «Мен сол жерде едим; мен сол тәжирийбеге қатнастым» деди. Әдетте хашқа керилген адам ѳледи. Паўыл хашқа керилсе де, жасайман деди. Сонлықтан ол Ийса Мәсих пенен бирдей ѳлим ҳәм тирилиш тәжирийбесине қатнасты.
Бирақ, оның гәпиндеги биринши парадоксқа итибар бериң. Ол «Мен Мәсих пенен хашқа керилдим» демейди, ал «Мен Мәсих пенен хашқа керилгенмен» дейди. Сонлықтан бул хашқа керилиў даўам етип атырған тәжирийбе, дерлик тири ѳлим жағдайы еди. Бул қалай болыўы мүмкин? Паўылдың кейинги гәпи оның мәнисин анықлады. Ол «Мен жасайман» десе де, бул хашқа керилиў тәжирийбесинен алдынғы «мен» ден басқаша «мен». Ҳақыйқатында, Мәсих енди Паўылда жасап атырған еди. Мәселени тереңирек алып баратуғын болсақ, ол енди жасап атырған ѳмир, денедеги инсан сыпатында, Паўылды сүйген ҳәм Ѳзин оның ушын берген Қудайдың Улына исенгенлик пенен жасалып атырған еди. Мәсихтиң уллы қурбанлық сүйиўин, Ийса Мәсихтиң Ѳзин басқалар ушын бериўине себеп болған сүйиўин мойынлап, Паўылдың уллы қәлеўи енди ѳз сүйиўин ѳз ѳмирин Мәсихке ҳәм Оның хызметине бериў арқалы кѳрсетиў еди. Ески ѳзлик мәңгилик хашқа керилиў жағдайында қалды; жаңа ѳзлик (Паўылда жасап атырған Мәсих) Қудайдың Улына исенгенлик пенен жасаўды даўам еттирди.
Бир мәниде Паўыл қозы ҳәм арыслан парадоксының бир нәрсесин бастан кеширген еди. Хашқа керилиўде Қозы менен бирге анықланған, Арысланның күши енди Паўылды басқарды ҳәм оған ѳзиниң жаңа Ийесиниң даңқы ушын ҳәм Оған исенгенлик пенен жасаўға имканият берди. Бул терең аят, ҳәм ҳеш қандай дәлиллеў ҳәм түсиндириў оның мәнисин толық ашып бере алмайды яки оған әдил бола алмайды. Ол парадокс болып қалса да, ол биздиң ѳз тәжирийбемизде де ҳақыйқый болыўы керек.
Сынақларды баҳалаў
Бурын айтылғанындай, 2 Коринфлилерге хатында бир қатар парадоксал гәплер ушырасады. Оларды түсиниў ушын гилтти қарастырғаннан кейин, биз енди Паўылдың айырым парадоксларына қысқаша тоқтап ѳтемиз. Олар ѳмир ҳәм ѳлимге қатыслы ҳәм ўақыт ҳәм мәңгиликке байланыслы. Оларды Аян 5 теги Арыслан ҳәм Қозы фонында қайта кѳрип шығыў керек.
2 Коринфлилерге 4 те Паўыл Ийе ушын хызметинде дус келген қыйыншылықларды сүўретлеген. Ҳәмме қыйыншылықларға қарамастан, оның жазбасында жеңимпазлық нотасы бар: «Биз ҳәр тәрептен қысымға алынғанбыз, бирақ жаншылмағанбыз; биз шатасқанбыз, бирақ үмитсизленбегенбиз; қуўдаланғанбыз, бирақ тасланбағанбыз; жығылғанбыз, бирақ жоқ етилмегенбиз» (2 Коринфлилерге 4:8-9 NKJV). Паўыл, жасап атырған адам, «Ийса ушын ҳәрдайым ѳлимге тапсырылған» сыяқлы кѳринди. Неге Ийе Ѳз хызметшисине бундай жол менен азап шегиўге рухсат берди? Себеби «Ийсаның ѳмири де биздиң ѳлимге дус келген денемизде кѳринсин» (4:11). Мәсихтиң ѳмири Паўылдың ѳлимге дус келген денесинде кѳринди. Оған Ийса сыяқлы сабырлық пенен азап шегиўге мәрҳамат берилди ҳәм ѳзиники болмаған күш пенен илаҳий түрде күшейтилди. Гидеонның саплал ыдыслары бар адамлары сыяқлы, Паўылда «инжилдиң ғәзийнеси» әззи инсан денесинде («саплал ыдыс») бар еди, сонда артықша күш Қудайдан келсин, ѳзинен емес (2 Коринфлилерге 4:7). Сонлықтан ақырғы даңқ Қудайдыңкы еди, Паўылдыңкы емес.
Ҳақыйқый хызмет
Усыған уқсас парадокс 2 Коринфлилерге 6 да бар. Паўыл ѳз хызметин қорламаў яки оны жаман атқа қалдырмаўға тырысты. Ҳақыйқый хызметтиң белгилери атақлылық ҳәм табыс емес, ал азап ҳәм қыйыншылық. Паўыл ѳз хызметин белгилеген айырым ѳзшеликлерди келтиреди: «кѳп сабырлық ... қыйыншылықлар ... мүтәжликлер ... қысымлар ... таяқ жеў ... қамақлар ... тәртипсизликлер ... мийнетлер ... уйқысызлық ... оразалар» (2 Коринфлилерге 6:4-5). Жалған муғаллимлер бул нәрселерди ҳеш қашан жоқары баҳаламаған болар еди! Паўыл ѳз хызметин «даңқ ҳәм ҳүрметсизлик арқалы, жаман хабар ҳәм жақсы хабар арқалы» даўам еттирди (2 Коринфлилерге 6:8 JND), себеби адамлар оның ҳаққында ҳәр түрли пикирде еди. Ол алдаўшы сыяқлы кѳринди, бирақ ҳақыйқатында ол ҳақыйқый еди; ол «белгисиз, бирақ жақсы белгили» еди (2 Коринфлилерге 6:8-9 NKJV). Бойынш Кеңейтилген Инжил, бул парадокстың мәниси сол, «дүнья тәрепинен белгисиз ҳәм итибарсыз қалдырылса да», Паўыл ҳәм оның хызметтеслери «Қудай ҳәм Оның халқы тәрепинен жақсы белгили ҳәм мойынланған» еди.
Бул бѳлимде және де кѳп парадокслар бар: «Ѳлип атырғандай, бирақ мине биз жасаймыз ... қайғылы болсақ та, ҳәрдайым қуўанамыз; кедей болсақ та, кѳплерди байытамыз; ҳеш нәрсемиз болмаса да, ҳәмме нәрсеге ийемиз» (6:9-10). Ҳәрдайым ѳлимге дус келип, Паўыл еле тири еди ҳәм жазғанындай ўағыз ете алды. Бастан кеширген наразылықлар ҳәм түсинбеўшиликлер себепли қайғылы болса да, ол еле Ийеде қуўана алды. Паўыл бул дүньяның мал-мүлки жағынан кедей еди, ҳәм қайыршы сыяқлы. Ол кѳп мәрте мүтәжликте болыўдың не екенин билген (Филиппиялыларға 4:12). Ол қалай сонда кѳплерди байыта алды? Парадокс сол еди, Паўыл басқаларды руўхый жақтан байытты, себеби оның материаллық жақтан айтатуғын ҳеш нәрсеси болмаса да, ол руўхый ҳәм мәңгилик жақтан ҳәмме нәрсеге ийе еди. Оның Мәсихтеги ресурслары шексиз еди.
Қудайдың бул ҳүрметли хызметшисиниң ѳмирин бир және парадокс жуўмақлайды. 2 Коринфлилерге 12:10 да ол былай деп айтты: «Себеби мен әззи болғанымда, сонда мен күшлимен». Паўылдың «денесиндеги тикен» диң мәниси ҳаққында кѳп усыныслар айтылған, ҳәм бул мақала бирин екиншисинен артық кѳрсетпейди. Паўылдың 10-аяттағы гәпиниң контексти қызықлы. Иронияны қолланып, Паўыл «Мәсихтеги бир адамның» аспанға кѳтерилгенде ҳәм даңқ кѳринислерин кѳргенде бастан кеширген ең уллы тәжирийбеси ҳаққында жазды. Бундай тәжирийбе мақтаныўға себеп болса да, Паўыл бундай нәрселер менен мақтанбайды, ал ѳзиниң әззиликлери менен мақтанады. Оның «шектен тыс кѳтерилмеўи» яки тәжирийбесинен кеўли кѳтерилмеўи ушын, Паўылға ѳзин кишипейил тутыўы ушын «денесинде тикен» жиберилди. Ийеге үгитлеўине қарамастан, ол алынбады; оның орнына Қудайдың мәрҳаматы оның әззилигинде оған жәрдем бериў ушын берилди. Сонлықтан ол Мәсих ушын «әззиликлерден» ҳәм қыйыншылықлардан «ләззет ала алды», себеби ол ѳзинде әззи болғанында, берилген күш арқалы Мәсихте күшли бола алды. Бул бурын қарастырылған принципниң ислеўи еди: «Мен Мәсих пенен хашқа керилдим: сонда да мен жасайман» (Галатиялыларға 2:20).
Кѳринис яки ҳақыйқат?
Кѳринис ҳәм ҳақыйқатты ажыратыў соншалық әҳмийетли. Исеним кѳзи ўақыт ҳәм сезим нәрселеринен тысқарыны кѳреди. Жердеги шатыр аспанның ҳақыйқатының тек ғана сүўрети болғаны сыяқлы (Еврейлерге 8:2), биз де кѳринбейтуғын нәрселердиң үлкенирек қунлылығын мойынлаўымыз керек. Яҳя сыяқлы, бизге аспанның ҳәм Қудайдың жеңимпаз Қозысының жаңа кѳриниси керек. Оны исенгенлик пенен кѳриў бизди ѳмир сынақларына үлкенирек мақсет пенен дус келиўге ҳәм Паўыл менен бирге сол парадоксал сѳзлерди айта алыўға таярлайды: «мен әззи болғанымда, сонда мен күшлимен».
