Ashkarıw 2:18-29
Tiatira
Úshinshi shirkew, Pergam hám tórtinshi, Tiatira arasında úsh tiykarǵı ayırmashılıq bar.
Birinshiden, Rabbı Tiatiradan baslap, sońǵı tórt shirkewge jiberilgen xabarlarda Óziniń qayta keliwin aytadı. Olarda tabılǵan jaǵdaylar, Ol qayta kelgende, dáwirdiń aqırına shekem dawam etedi.
Ekinshiden, sońǵı tórt shirkewdiń hár birinde jeke adamlardıń anıq qaldıǵı bar; hár biri jeńimpaz dep ataladı, nominal aǵzalardıń tiykarǵı bólegi arasında, Qudayǵa sadıq.
Úshinshi áhmiyetli ayırmashılıq sonda, Efes, Smirna hám Pergamǵa Ruwhtıń shirkewlerge ne aytqanın tıńlaw shaqırıǵı jeńimpazǵa wáde beriwden aldın keledi. Tiatira, Sardis, Filadelfiya hám Laodikeyaǵa jeńimpazǵa wáde birinshi keledi. Bul jerdegi mánis, shirkew tariyxında shirkewdiń haqıyqıy, sadıq elementi ulıwma sanınıń kishkene azshılıǵına aylanatuǵın noqatqa jetedi. Xalıq endi Ruwhtıń shaqırıǵınan tıs. Bul noqattan baslap, tek jeńimpaz ǵana Onıń dawısın tıńlaydı. Tiatiraǵa jiberilgen xatqa qaraǵanımızda, bul anıq ayırmashılıqlardı kóriw jaqsı.
18-ayát «Hám Tiatiradaǵı shirkewdiń perishtesine jaz: Bulardı Qudaydıń Ulı aytadı, Onıń kózleri ot jalını sıyaqlı, hám Onıń ayaqları jaqsı jez sıyaqlı.» Tiatira Pergamnan eliw mil qubla hám shıǵısta jaylasqan. Ol keń oypatlıqtıń orayında tegis jerde jaylasqan. Oǵan barlıq táreplerden ańsat jetip barıwǵa boladı. Bul jerde moral parallel bolıwı múmkin. «Barlıq jollar Rimge alıp baradı» degen ataqlı sóz keyinirek aytılǵan pikirlerdiń jaǵdayında esapqa alınıwı kerek.
Perishte
Xat «perishtege,» jergilikli jıyılıstıń juwapker elementine jiberilgen; jıyılısta juwapkerlik penen háreket etkenler hám jıyılıs islerinde juwapkerlikti qabıl etiwge tayar bolǵanlar.
Qudaydıń Ulı
1-bólimde Ol Adam Ulı retinde kórsetilgen. Tiatiraǵa Ol Qudaydıń Ulı retinde kórsetilgen. Álbette! Bul Uldıń eń joqarı húkimetin (Zabur 2) basım etiw ushın. Onıń qádiri, ullılıǵı hám húkimeti, Onıń eń joqarı ornına basqa birew qarsı shıqqanda basım etiliwi kerek. Tiatirada Oǵan tiyisli bolǵan eń joqarı orın basqa birew tárepinen iyelep alınǵan (múmkin Papalıqtıń belgisi).
Kózleri ot jalını sıyaqlı
Ol shirkew tariyxındaǵı eń qarańǵı dáwirde bolıp atırǵan barlıq nárselerdi bilgen, bul dáwir «Qarańǵı Dáwirler» dep atalǵan. Sistema moral hám ruwxıy qarańǵılıqqa oramalǵan edi, biraq Onıń barlıq nárselerdi kóretuǵın kózleriniń izertlewshi tekseriwinen hesh nárse jasırın qala almas edi. Ol shirkewge kirip atırǵan qorqınıshlı buzılıwdan tolıq xabardar edi. Tiatira atınıń ózi «láyim» degen mánisti ańlatadı. Qudaydıń huqıqların Qudaydıń Ulınan basqa kim tastıyıqlay aladı
Ayaqları jaqsı jez sıyaqlı
Jaqsı jez, otta tazalanǵan. Bul joqarı dárejeli jergilikli mıs ustaları tárepinen joqarı bahalanǵan bolar edi, olar sonday joqarı sapalı qospa islep shıǵarǵan. Bul jerde, 1:15-bólimdegi sıyaqlı, bizge anıq kórsetilgen nárse — Másihsiń sud etiwshi dańqı. Onıń ayaqları ádalatlı húkim ushın kiyindirilgen.
19-ayát «Men seniń islerińdi, súyiwshiligińdi, xızmetińdi, imanıńdı, sabırıńdı hám islerińdi bilemen; hám sońǵısı birinshisinen kóbirek.»
Men bilemen
Ol, barlıq nárselerdi bilgen Qudaydıń Ulı, barlıq nárselerdi biledi (salıstırıń Yuhanna 21:17).
Seniń isleriń
«Men seniń islerińdi bilemen.» Rabbı Ózi maqullaytuǵın bul isler, tek jumısshılardıń júreklerinde súyiwshilik, sadıq xızmet, iman hám sabır sıyaqlı tiykarǵı qásiyetler bolǵan jerde ǵana ámelge asırıladı.
Súyiwshilik
«Men bilemen… seniń súyiwshiligińdi.» Barlıq basqa nárseler bunnan kelip shıǵıwı kerek. Nızam jaqsı jıynaqlandı, «Sen Rabbıń Qudayıńdı barlıq júregiń menen, barlıq jánıń menen, barlıq kúshiń menen hám barlıq aqılıń menen súyiwiń kerek» (Luka 10:27). Adam, tábiyiy adam, bunı ózi ámelge asıra almaydı. Biraq súyiwshilik, ilahiy súyiwshilik, haqıyqıy múminlerdiń islerinde ózin kórsetedi.
Xızmet
«Men bilemen… seniń xızmetińdi.» Qudaydıń Ulı Ózi hár bir jergilikli jumısshınıń tolıq iskerliginen xabardar edi.
Iman
«Men bilemen… seniń imanıńdı.» Olar xızmet etken Qudayǵa ápiwayı isenimge iye edi.
Sabır
«Men bilemen… seniń sabırıńdı» yamasa shıdamlılıǵıńdı. Qısım astında Rabbıdıń maqullaw sezimi ishki tınıshlıq hám qanaatlanıw alıp keledi (2 Salonikalılarǵa 3:5; 1 Timotiyge 6:6).
sońǵısı birinshisinen kóbirek
Olardıń iskerligi keń tarqalǵan korrupciya astında páseńlemedi yamasa qurıp qalmadı, sonday-aq waqıt ótiwi menen joǵalıp ketpedi.
20-ayatl «Biraq saǵan qarsı bir neshe nárseni aytaman, sebebi sen ózińdi payǵambar dep ataytuǵın Izabel degen hayalǵa meniń qullarımdı zına qılıwǵa hám butlarǵa qurban etilgen nárseni jewge úyretiwge hám azǵırıwǵa jol beresiń.»Izabel atı bul jerde jeke emes, al xarakteristikalı túrde qollanılǵan; bul qanday da bir jekke adamdı yamasa toptı atı menen anıqlaw ushın emes, al júz berip atırǵan korrupciyanıń xarakterine itibar qaratıw ushın. 1 Patshalar 16-21 Izabeldiń jaman tariyxın tolıq bayanlaydı. Izabel, Zidonlı Baalǵa tabınıwshı, Izrail patshasınıń zayıbı bolıw menen sheklenbey, Qudaydıń jerdegi xalqın putparastlıqqa basladı. Ol Rabbiniń payǵambarlarına belsendi túrde qarsı shıqtı hám olardı óltirdi. Ol ózin payǵambar dep atap, Qudaydıń xabarın jetkizemen dep dáwaladı, biraq tıńlawshılar ruwxıy zına qılıwǵa, yaǵnıy Qudayǵa sadıqsız bolıwǵa shaqırıldı. Bul táliymat shaytanlıq deregine barıp taqaladı (24-ayat, «shaytannıń tereńlikleri»). Shaytan shirkewge qıyınshılıq tuwdırıw, shirkewdi dúnya dárejesine túsiriw, Rabbiy Isa Másihdiń húkimetin joq etiw hám múmkin bolǵan jaǵdayda Onıń atına gúwalıqtı joq etiw ushın qolınan kelgen barlıq nárseni qollanadı. Onıń «aylasınan» turaqlı túrde xabardar bolayıq.
Meniń qullarım
Tiatira shirkewi dúnya menen nızamsız moralıq birlesiw arqalı buzılǵan edi. Butparastlıq tek materiallıq súwretlerge tabınıw menen sheklenbeydi. Ol Másihdi júrektiń eń joqarı obyekti retinde almastıratuǵın yamasa oǵan qarsı shıǵatuǵın hár qanday nárseni qabıl etiwdi óz ishine aladı.Hár bir adam Quday aldında juwapker. Gúńlik adamlardı (Rabbiy «Meniń qullarım» dep atawǵa razı bolǵan) azǵırǵan basshılar hám/yamasa olardıń azǵırılıwına jol bergenlerdiń juwapkershiligi ádewir artadı hám olarǵa sáykes túrde húkim etiledi (salıstırıń Matta 13:13; Ashıw 18:1-3).
21-ayatl «Men oǵan zınasınan táwbe qılıw ushın múmkinshilik berdim; biraq ol táwbe qılmadı.»Táwbe qılıw zárúrli. Rabbiy «Men oǵan táwbe qılıw ushın múmkinshilik berdim… ol táwbe qılmadı» deydi. Ókinishke oray, táwbe qılıwǵa shaqırıq hám múmkinshilik itibarǵa alınbadı. «Hayal» táwbe qılmadı, biraq onıń menen birge bolǵanlar da jeke adamlar retinde táwbe qılıwǵa shaqırıldı.
22-ayatl «Mine, men onı tósekke taslayman, hám onıń menen zına qılǵanlardı úlken azapqa taslayman, eger olar óz islerinen táwbe qılmasa.»
Men onı tósekke taslayman
Óz qulların azǵırǵan «ol», ózi qollap-quwatlaǵan korrupciyanıń ortasında «óz» jazasına ushıraydı. «Onıń balaları» bolǵanlar, «onıń» jolınan barǵanlar da Onıń muqaddes húkimine boysınadı. Olardıń aqıbeti ólim, tek ǵana deneniń fizikalıq ólimi emes, al jannıń moralıq hám ruwxıy ólimi.
23-ayatl «Men onıń balaların ólim menen óltiremen; hám barlıq shirkewler men barlıq isheklerdi hám júreklerdi izleytuǵınım, hám hár bir adamǵa óz islerine qaray beretuǵınım haqqında biletuǵın boladı.»
Onıń balaları
Ol zınaqorlardıń anası (17:5). Bul jerdegi «onıń balaları» sistemalardaǵı jeke adamlar emes, al payda bolǵan sistemalar. Jeke juwapkershilik sistema ishinde bolıw menen joqqa shıǵarılmaydı. Shúkirler bolsın, jaman sistemada hám eń qarańǵı kúshlerde de Quday jaman kúnde Onıń ushın turatuǵın jeke adamlardı kóteredi. Tiatirada ulıwma jaǵday júdá qarańǵı edi, biraq ol jerde de Quday ushın turıwǵa tayın bolǵanlar bar edi.
Men isheklerdi hám júreklerdi izleytuǵınman (salıstırıń Yeremiya 17:10).
Ol tek ǵana islerdi emes, al niyetlerdi de kóredi hám biledi. Sonıń ushın tek ǵana Ol ádalatlı húkim shıǵara aladı. Rim eramızǵa shekemgi 750-jıldan eramızdıń 500-jılına shekem belgili dúnyanıń imperatorlıq paytaxtı bolǵanı tariyxıy fakt. Rim eramızdıń 500-jılınan eramızdıń 1500-jılına shekem «qarańǵı ásirler» dep atalǵan dáwirde diniy dúnyanıń tán alınǵan shirkewlik (hám siyasiy) paytaxtına aylanǵanı da fakt. Ókinishke oray, Tiatiranıń táriyplemesi sol dáwirdegi ruwxıy hám moralıq jaǵdaylarǵa tuwrı keledi. Injil hám tariyx boyınsha salmaqlı, jiddiy oylaytuǵın student bul túsinikti shın júrekten qabıl etiwden qashıp qutıla almaydı. Ásirese, qollanılǵan terminler Rim Katolik Shirkewiniń poziciyasın hám dáwaların anıq súwretleydi. Sistemanıń jamanlıqların tán alıw, sistema arqalı azǵırılǵan jeke adamlardı súyiw zárúrligin kemeytpeydi. Bul bólim adamnıń qurılısınıń aqırǵı nátiyjesin aldınnan aytadı, ol 17 hám 18-bólimlerde tolıq kórsetilgen. Biz Qudaydıń oǵan bolǵan húkimin de kóremiz, ol bul jerde járiyalanǵan hám 18-bólimde orınlanǵan. Baxtqa qaray, bul kitap bizge Qudaydıń bul dúnyadaǵı qurılısınıń aqırǵı nátiyjesin de beredi, ol 21 hám 22-bólimlerde.
24-ayatl «Biraq men sizlerge, Tiatiradaǵı qalǵanlarǵa, bul táliymatqa iye bolmaǵanlarǵa hám shaytannıń tereńliklerin bilmegenlerge, olar aytqanday, basqa júk júklemeymen.» Hárdayım ózleri qatnasqan nárseniń aqıbetlerin bilmeytuǵın gúnásiz múminler bar. Bundaylar ushın hár qanday jeńillik beriliwi kerek, biraq olar bilgen azǵana nársesine sadıq bolıwǵa shaqırıladı.
25-ayatl «Biraq sizlerde bar nárseni men kelgenshe bekkem ustap turıńlar.»
Bekkem ustap turıńlar
Shıdamlı bolıń, dawam etiń, toqtamań, bas tartpań.
26-ayatl «Kim jeńse hám meniń islerimdi aqırına shekem saqlasa, oǵan milletler ústinen húkimet beremen.»
Jeńimpazlar
Tiri Qudaydıń shirkewi haqıyqattıń tayanıshı hám tiykarı (1 Timotey 3:15). Jeńimpaz bolıw imtiyazı hám juwapkershiligi hár bir jerde Isa Másihdi Rabbiy dep ataytuǵınlarǵa tiyisli (1 Korinfliler 1:2). Esletpe: «Jeńimpaz» termini hárdayım birlik sanda qollanıladı. Bul jeke adamnıń kúshli háreketiniń jemisi.
Meniń islerim
Bular Onı quwantıratuǵın isler, Onıń jerde bolǵan waqtında ámelge asırǵan isleri Ákeni quwantırǵanday (Yoxan 8:29).
Milletler ústinen húkimet
Pontifik jer júzinde joqarı húkimetke iye ekenligin dáwaladı hám dáwalawda dawam etpekte. Pontifiktiń dáwalarına qarsı shıqqan adam Pontifik dáwalaytuǵın nárseni – milletler ústinen húkimetke iye boladı; házir emes, al kelesi dúnyada.
27-ayatl «Ol olardı temir tayaw menen basqaradı; olar gúlalshınıń ıdısları sıyaqlı shaqpaq-shaqpaq bolıp sınadı: men Ákemnen qabıl etkenim sıyaqlı.»
Temir tayaw
Temir tártip-intizam kúshin bildirse, jez sud kúshin bildiredi. (Ashkarıw 1:15; 2:18). Bul kúsh, Joqarǵı, dawlasıp bolmaytuǵın húkimetke dawager Papaǵa qaraǵanda, berilgen kúsh hám húkimet (Yuxanna 5:22, 27) dep tán alınadı.
28-ayattıń «Men oǵan tań juldızın beremen.»Tań juldızı tań atar aldında, átiraptaǵı fon eń qarańǵı bolǵanda, jarqın nur shashadı. Ol kiyatırǵan kúndi xabarlawshı, Onıń keliwiniń nurın súwretleydi. Bul moralıq súwret. Jeńimpazǵa Onıń húkimlerin orınlaw arqalı sistemalıq islerdi toqtatıw ushın Rabbıdıń keliwiniń nurı beriledi. Bul nur qarańǵı dáwirlerde de berilgen edi. Quday shirkew tariyxınıń eń qarańǵı kúnlerinde de, Rabbıdıń keliwi haqqında durıs oylarǵa iye bolǵan adamlarda Ózi ushın gúwalıqtı saqlap qaldı. Papa házir húkim súriwdi talap etedi. Tań juldızı berilgen isenimli adam házir húkim súriwdi qálemeydi. Ol Rabbıdıń húkim súriwin kútiwge tayın (2 Salonikalılarǵa 3:5; 2 Timotiyge 2:12). Ádettegidey, Quday isenimli adamǵa keleshek haqqında nur beredi, bul onıń házirgi waqıttaǵı minez-qulqın hám is-háreketin tártipke salıw ushın.
29-ayattıń «Qulaǵı bar adam, Ruhtıń shirkewlerge ne aytıp atırǵanın esitsin.» Bul shaqırıq dawam etpekte. Onıń atına házirgi gúwalıqtıń bir bólegi sıpatında, meniń juwabım qanday bolıwı kerek?
