Birinshi Sabaq: Imankelgen Adam Nızam Menen Eмес, Al Iman Menen Jasaydı
Pawıldıń bul aymaqqa kelgeninen keyin, Injilge isengenler májilisler dúzip, Xristianlar jámáátin quraǵan. Olar Evrey yamasa basqa milletten (Evrey emes) bolǵan, biraq endi Másihke isengen adamlardan ibarat edi. Keyinirek Evrey jalǵan ustazlar kelip, imankelgenler Musa nızamına ámel etiwi kerek dep úyretken. Bul Evrey jalǵan ustazlar «súnnet etilgenler» (Galatiyalılar 2:12 NKJV) dep atalǵan. Olar ózleriniń jalǵan táliymatların júdá ustalıq penen alıp kelip, Quday aldında tolıq aqlanıw hám ádilli bolıw ushın imankelgen adam nızamdı saqlawı kerek dep aytqan.
Bul táliymat Másihniń kúnálar ushın tólegen qurbanlıǵın joqqa shıǵardı. Ol Másihniń bizdiń kúnálarımız ushın óliwi arqalı Qudaydıń miyrimine iseniw bizdi Quday aldında durıs etiw ushın jetkiliksiz dep kórsetti. Olardıń táliymatı imankelgen adamnıń ruwxıy jaqtan qalay rawajlanıwı kerek ekenligin de joqqa shıǵardı, yaǵnıy nızamlar yamasa qaǵıydalar jıynaǵın saqlaw ornına Ruwhta júriw arqalı (5:16) rawajlanıw kerek ekenligin.
Bul jalǵan ustazlar tolıq aqlanıw ushın basqa milletten bolǵan imankelgen adam súnnet etiliwi kerek (11-ayat) dep waǵızladı. Bunnan tısqarı, jıl dawamında Shabbat hám bayramlardı saqlaw kerek edi (4:10). Jalǵan ustazlar júdá ıqlaslı edi (17-ayat), bul olardıń tartımlılıǵın arttırdı. Sóylewge qábiletli bolǵanlıqtan, olar tıńlawshıların ańsatlıq penen isendire alatuǵın edi (5:8).
Sol waqıttaǵıday, búgingi kúnde de jalǵan ustazlar shın júrekli hám ıqlaslı kórinedi, hám olar óz sózlerinde isenimli. Biraq, olar qoy terisin jamılǵan qasqırlar sıyaqlı keledi, Rabbimiz eskertkenindey: «Jalǵan payǵambarlardan saqlanıńlar, olar sizlerge qoy terisin jamılıp keledi, biraq ishki jaqtan olar jırtqısh qasqırlar» (Matta 7:15). 2 Korinfliler 11:13-14 (KJV) te biz oqıymız: «Sebebi bunday adamlar jalǵan elshiler, aldawshı jumısshılar, ózlerin Másihniń elshileri etip kórsetedi. Hám bul tańqalarlıq emes; sebebi Shaytan ózi nur perishtesine aylanadı.»
Elshi Pawıl bul jalǵan táliymatlardı Galatiyalılarǵa olardıń alǵan aqlawshı imanların esletiw arqalı sheshti. Ol olardı Rabbimiz Isa Másihke hám Onıń tamamlanǵan jumısına iseniwdiń – tek ǵana iseniwdiń – áhmiyetin esletti. «Hesh kim nızam arqalı Quday aldında aqlanbaytuǵını anıq, sebebi ‘ádil adam iman menen jasaydı’» (Galatiyalılar 3:11 NKJV). Sonıń menen birge, Galatiyalılar 3:24-25 te aytılǵan: «Sol sebepli nızam bizdi Másihke alıp keliwshi ustazımız edi, solay etip biz iman menen aqlanıwımız múmkin edi. Biraq iman kelgennen keyin, biz endi ustaz astında emespiz.» Biz Másihshi ómirde Ruwhta júriw arqalı rawajlanamız, Musa nızamın saqlaw arqalı emes.
Bul birinshi sabaq júdá áhmiyetli. Búgingi kúnde kóplegen Másihshiler qutqarıwdan keyin Qudaydıń nelerdi unatatuǵının túsiniwde Musa nızamınan azat emes, sebebi olar Eski Ósiyetti Jańa Ósiyet penen aralastıradı. Olar Eski Ósiyet buyrıqlarınıń bir bólegin, mısalı, Shabbat kúni saqlawdı qosıwı múmkin, hám bunı Qudaydı unatıp, Onıń ushın jasaw ushın orınlaw kerek dep aytıwı múmkin. Eger olar Musa nızamın ózleriniń qaǵıyda kitabı retinde qollanbasada, olar óz mádeniyatınan yamasa shańaraq tariyxınan Qudaydı unatatuǵın bolıw ushın zárúr dep esaplaǵan qaǵıydalardı qosıwı múmkin. Biraq bunday shártler Bibliyada tabılmaydı.
Másihke isengen adam ushın tiykarǵı nárshe, biz pútkilley jańa nárseniń bir bólegimiz. Másihtegi qutqarıw jańa jaratılıs bolıp tabıladı. Bul Musa nızamın jaqsılaw yamasa Másihti Yahudiylikke qosıw emes, al pútkilley jańa nárshe. Biz nızamǵa óldik hám endi Másihte tirimiz. «Eger kim Másihte bolsa, ol jańa jaratılıs; eski nársheler ótip ketti; mine, barlıq nársheler jańa boldı» (2 Korinfliler 5:17).
Pawıl óz xatın imankelgenlerdiń Galatiyalılar 6:14-16 da tabılǵan bul jańa jaratılıs qaǵıydası menen jasaytuǵının aytıw menen juwmaqladı: «Biraq Rabbimiz Isa Másihniń krestinen basqa hesh nárshe menen maqtanıwım meniń ushın qorqınıshlı bolsın, Onıń arqasında dúnya meniń ushın krestke kerildi, hám men dúnya ushın. Sebebi Isa Másihte súnnet etiliw de, súnnet etilmew de hesh nárshege arzımaydı, al jańa jaratılıs. Hám bul qaǵıydaǵa ámel etkenlerdiń barlıǵına tınıshlıq hám miyrim bolsın, hám Qudaydıń Izrailine de.»
Ekinshi Sabaq: Jeke Gúwalıqtıń Qádiri
Galatiyalılar xatınan basqa bir áhmiyetli sabaq – jeke gúwalıqtıń qádiri. Pawıl, Quday Ruwxı tárepinen basqarılıp, bul jańa imankelgenlerge óziniń ótken tariyxı haqqında jazdı. Quday Pawılǵa Galatiyalılarǵa berip atırǵan haqıyqattı qalay kórsetti? Ol Injildi qay jerden hám kimnen aldı? Ol bul tariyxtı Galatiyalılar 1:11–2:21 de bólisti, óziniń ótkenin hám Qudaydıń ómirinde neler islegenin súwretledi.
Pawıl óziniń qabıl etilgeninen keyin Qudaydıń onı qalay basqarǵanın qayta kórip shıqtı (1:16). Ol Galatiyalılar onı jaqsıraq biliwin hám Qudaydıń Injil haqıyqatın olardıń aldına alıp keliw ushın qollanǵan xabarshısı retinde kim ekenligin túsiniwin qáledi. Ol ózin basqa elshilerden ajıratıp kórsetti, hám bunı islew arqalı ol xabardıń Qudaydan kelgenin, adamnan emes ekenligin kórsetti. Pawıl keyinirek olardıń aldına kelgen jalǵan ustazlardan da ózin uzaqlastırdı. Biz Pawıldıń bul jerdegi tariyxı haqqında Jańa Ósiyettiń basqa hesh jerinde jazılmaǵan nárshelerdi úyrenemiz.
Bul Pawıldıń óziniń jeke gúwalıǵın bólistirgen jalǵız jaǵday emes edi. Ol Korinflilerge de jazıp, óziniń ótkenin túsindirdi (2 Korinfliler 11:16–12:10). Elshi bunı olardıń basqalar basdan keshirmegen azaplardı kórsetiw ushın isledi. Ol bólistirgen nárshelerdiń kóbi onıń Másihke eriwde kórsetken sadıqlıǵın kórsetedi. Bul gúwalıq onıń Korinflilerge sabaq beriw ushın Quday tárepinen qollanıwǵa nege qábiletli ekenligin de kórsetti. Jalǵan ustazlar Pawıl sıyaqlı azap shegiwge qálemegen. Bunnan tısqarı, elshi biz nálsiz bolǵanımızda, Quday óziniń kúshin bizde hám biz arqalı kórsete alatuǵının úyretti, onıń ózinde kórgenindey. Bul jolda Quday dańqqa iye boladı, Pawıl yamasa bizlerden hesh kim emes.
Filipiyalılar 3:4-8 de Pawıl óziniń Evrey miyrasınıń qısqasha qısqasha mazmunın bólisti. Ol óziniń nesil-násibin, yamasa ata-babasın qayta kórip shıqtı: Evreylerden Evrey. Biraq, ol Másihke isengeninen keyin bunıń barlıǵın qádirsiz dep esapladı. Bul gúwalıqtıń maqseti, Galatiyalılar menen islegenindey, Evrey dininiń Másihke isengen adamnıń ómirinde ornı joq ekenligin kórsetiw edi. Pawıl óziniń gúwalıǵın bólistirgen basqa waqıtlar da bar, biraq bul birneshe mısal Pawıldıń onı waqıt-waqıtı menen bólistirgenin hám Quday onı basqalardı bereketlew ushın qollanǵanın kórsetiw ushın jetkilikli.
Quday bizge Pawıldıń gúwalıǵın bólistiriw úlgisin qaldırdı, sebebi Ol bizdiń jeke gúwalıǵımızdı joǵalǵan jánlerdi Másihke alıp keliw ushın (Húkimetler 22, 26 qarań) hám imankelgenlerdiń imanında rawajlanıwına járdem beriw ushın qollanıwımızdı qáleyedi. Adamlar biz aytqan kóplegen nárshelerge qarsı shıǵıwı múmkin, biraq olar jeke gúwalıqtı joqqa shıǵara almaydı. Bul Qudaydan kelgen, hár birimiz ushın bólistiriwge arnalǵan ózgeshe sawǵa. Adamlar Másihtiń bizdiń ómirimizdiń bir bólegi bolǵanın hám Ol bizdi qutqarǵanın joqqa shıǵara almaydı, hátte olar Rabbimizge isenbesede. Jeke gúwalıqta kúsh bar, hám hár bir gúwalıq ózgeshe!
Bizlerden geybirlerimiz Másihke qalay isengenimiz haqqında dramalıq gúwalıqqa iye. Biz júdá kúnákar ótken ómirden qutqarılǵan bolıwımız múmkin hám endi Másihtiń bizdi qanshelli ózgertkenin hám jańa etkenin bólistiriwge quwanıshlı bolamız. Basqalarımız ózimizde júdá qızıqlı gúwalıq joq dep oylawımız múmkin, biraq bizde ele de Quday bereketlew ushın qollana alatuǵın jeke gúwalıq bar.
Biz imankelgenlerdiń barlıǵımız Másihke hám Onıń Golgofadaǵı tamamlanǵan jumısına iseniw arqalı qutqarılǵanbız; biraq, hesh birimiz Rabbimiz tárepinen birdey jaǵdaylarda yamasa birdey tájiriybeler menen qutqarılmaǵanbız. Bálkim siz kishkene bala waqtıńızda Másihshi bolǵansıńız. Rabbimizge maqtawlar bolsın! Siz ósken sayın Onıń tárepinen qanshelli qayǵıdan saqlanǵanıńızdı hám erte jasda qutqarılǵanıńız ushın kúnákar ómir súrmegenińizdi bólistire alasız. Bul sizdiń ózgeshe gúwalıǵıńızdıń bir bólegi. Basqalar ómiriniń keyingi dáwirinde qutqarılǵan bolıwı múmkin, hám olar Rabbimizdiń olardı kúnádan hám onıń barlıq buzıwshı kúshlerinen qalay qutqarǵanın bólistire aladı. Qaysı jaǵdayda da, Rabbimiz barlıǵımızǵa gúwalıq berdi. Rabbimiz hár birimizdi Másihti Qutqarımız retinde iseniwde basdan keshirgen nárshelerimizdi bólistiriwge ruwxlandırsın! Barlıǵı Onıń maqtawı hám dańqı ushın bolsın.
Úshinshi Sabaq: Nátiyjeli Konflikt Sheshimi
Úshinshi sabaq Galatiyalılar kitabında biraz jasırınǵan hám biraz kóbirek túsindiriwdi talap etedi. Bul konflikt sheshimi menen baylanıslı. Biz Másihke eriwdiń hárdayım ápiwayı yamasa ańsat emes ekenligin bilemiz; bizge dúzetiw kerek bolǵan waqıtlar boladı. Quday óziniń Sózin yamasa basqa bir imankelgen adamdı bizdiń jollarımızdı ózgertiwimiz kerek bolǵanda, biz ushın Onıń erkini kórsetiw ushın qollanıwı múmkin.
Galatiyalılarǵa jazılǵan xatta biz elshi Pawıl hám basqalar qatnasqan birneshe konfliktlerdiń qısqasha aytılǵanın tabamız. Sheshiliwi kerek bolǵan jaǵdaylar bar edi. Nasiyat berildi. Dúzetiw sózi aytıldı. Nátiyjesi ne bolar edi? Kóplegen waqıtlarda basqalar bizdiń qátelerimizdi yamasa kemshiliklerimizdi kórsetkende, biz ashıwlanamız. Biz ózimizdi qorǵaw yamasa hújimge ótiw arqalı, basqa adamnıń kemshiliklerin kórsetiw arqalı reakciya beremiz. Geyde qarama-qarsılıq eki adamnıń bir-birine qarsı kek saqlawı hám uzaq waqıt dawamında, hátte hesh qashan qayta sóylespewi menen tawsıladı. Bul bolǵanda qayǵılı.
Galatiyalılar 2 de biz Petrdiń Evrey hám Evrey emes imankelgenler menen birge awqatlanatuǵının úyrenemiz. Biraq, keyinirek ol tek ǵana Evrey Másihshiler menen awqatlanıwdı basladı. Ol Antioxiyadaǵı Evrey jalǵan ustazlardı unatqısı kelgen. Bul jalǵan ustazlar Eski Ósiyettiń Evreylerdi Evrey emeslerden ajıratıwın saqladı. Petrdiń bul ápiwayı minez-qulq ózgerisi barlıq imankelgenlerdiń Másihte bir ekenligi haqqındaǵı haqıyqattı joqqa shıǵardı. Etnikalıq ayırmashılıqlarǵa tiykarlanǵan ajıratıw bolmawı kerek, hátte birge ápiwayı awqatlanıwımızda da.
Petrdiń minez-qulqı sebepli, Pawıl «onıń betine qarsı turdı» (11-ayat). Bul onıń Petr menen jeke betpe-bet sóyleskenin ańlattı. Ol xat jazbadı yamasa basqa bir adam arqalı onıń menen sóylespedi. Búgingi kúnde biz kimdir menen az jeke usıllar arqalı, mısalı, elektron pochta, SMS yamasa hátte telefon qońırawı arqalı sóylesiwge qızıǵıwımız múmkin. Jazıwlar anıq: Aǵańızǵa barıń hám «onıń qáteligin tek siz hám ol arasında aytıń» (Matta 18:15). Pawıl óz sózlerinde qatal emes edi, Galatiyalılar 2:14 te kórgenimizdey. Ol qolındaǵı jaǵdayǵa Jazıwlardıń principlerin alıp keldi, bul sózler, hesh gúmansız, tınısh aytılǵan.
Petr Pawılǵa qarsı kek saqladıma? Ol Pawılǵa az húrmet penen qaraǵanba? Joq! Biz Petrdiń bul dúzetiwdi kishipeyillik penen hám durıs qabıl etkenin tabamız. Ol óziniń qáte ekenligin hám Rabbimizdiń oǵan Pawıl arqalı sóylep atırǵanın moyınladı. Petr óz jolların dúzetti hám minez-qulqın Rabbimizdi unatatuǵın etip ózgertti. Imankelgen adamnıń ómirinde biz ózimizdi dúzetiwshi yamasa dúzetilip atırǵan adam retinde tabatuǵın waqıtlar bolıwı múmkin. Biz ushın dúzetiwdi durıs hám qudaylıq túrde beriw hám qabıl etiw qanshelli áhmiyetli.
Biz keyinirek Petrdiń Pawıldı júdá húrmetli hám súyispenshilik penen atap ótkenin tabamız. Petr imankelgenlerge 2 Petr 3:14-16 da jazdı: «Sol sebepli, súyikliler, bul nárshelerdi kútip, Onıń tárepinen tınıshlıqta, kir hám ayıpsız tabılıw ushın ıqlaslı bolıńlar; hám Rabbimizdiń sabırlılıǵı qutqarıw ekenligin esapqa alıńlar – súyikli aǵamız Pawıl da, oǵan berilgen danalıqqa qaray, sizlerge jazǵanday, hám barlıq xatlarında da, olarda bul nársheler haqqında sóyleydi, olarda túsiniw qıyın bolǵan geybir nársheler bar, olardı úyrenbegen hám turaqsız adamlar ózleriniń joq bolıwı ushın burmalaydı, basqa Jazıwlardı da islegenindey.» Bul sózler arqalı biz Petr hám Pawıldıń bir-biri menen baxtlı qarım-qatnasta qalǵanın anıq bilemiz.
Galatiyalılar 2:13 te Pawıl hám Barnabas arasındaǵı basqa bir konflikt qısqasha aytılǵan. Pawıl Barnabastıń Petrdiń qáte minez-qulqınan tásirlengenligin hám birdey qátege jol qoyǵanın kórdi. Pawıl Petr menen sóyleskende, ol Barnabas penen de birdey qáte haqqında sóylesken bolıwı kerek. Bul Pawıldıń Barnabas penen bolǵan jalǵız konflikti emes edi. Húkimetler 15:36-41 de biz Barnabas hám Pawıl arasında Barnabastıń jiyeni Yuhanna Mark haqqındaǵı dawdı úyrenemiz. Pawıl Yuhanna Marktı ekinshi missionerlik saparına alıp barıwdan bas tarttı, sebebi Yuhanna Mark birinshi missionerlik saparında erte taslap ketken edi (13:13). Barnabas óz tuwısına (Kolosiyalılar 4:10 qarań) ekinshi múmkinshilik beriwge tayın edi, biraq Pawıl emes edi. Kelispewshilik júdá kúshli boldı (Húkimetler 15:39), hám olar ajıraldı.
Biz olardıń bul kelispewshilikti sheshken-sheshpegenin bilmeymiz. Rabbimizge maqtawlar bolsın: juwap hawa! Biz bul eki qudaylıq Rabbimizdiń xızmetkerleri arasındaǵı konflikt sheshimi haqqındaǵı belgini 1 Korinflilerde tabamız, bul Galatiyalılar xatındaǵı waqıyalardan keyin jazılǵan. 1 Korinfliler 9:5-6 da biz Pawıldan oqıymız: «Basqa elshiler, Rabbimizdiń aǵaları hám Kifas [Petr] sıyaqlı, isengen hayaldı ózimiz benen alıp júriwge haqımız joqpa? Yamasa tek ǵana Barnabas hám meniń jumıs islemewge haqımız joqpa?»
Biz Pawıl óziniń Korinflilerge jazǵan birinshi xatın Galatiyalılar 2:13 hám Húkimetler 15:36-41 de jazılǵan barlıq qarama-qarsılıqlardan keyin jazǵanına isenemiz. Bul bul eki imankelgenniń kelispewshiliklerine qaramastan bir-biri menen jaqsı qarım-qatnasta ekenligin kórsetedi. Bul jaǵdayda bir nárshe qáte minez-qulq (Galatiyalılar 2) hám basqa nárshe pikir ayırmashılıǵı (Húkimetler 15) edi. Biz bul ayırmashılıqtı úyreniwimiz kerek, biraq Pawıl hám Barnabas islegenindey, bir-birimiz benen jaqsı qarım-qatnasta qalıwımız kerek.
Konflikt sheshiminiń sońǵı mısalları Galatiyalılar 2:9 da aytılǵan, bul Húkimetler 13:3 penen baylanıslı. Bul konflikt Pawıl hám Barnabasqa qatnaslı edi, biraq ol Pawıl hám Yuhanna Markqa da qatnaslı edi. Jas Yuhanna Mark Pawıl hám Barnabas penen birinshi missionerlik saparınıń tek birinshi bóleginde sayaxat etti. Pawıl Yuhanna Markqa bul sapardan erte ketkenligi sebepli isenimsizlik bildirdi (Húkimetler 13:13). Bizge onıń nege erte ketkenligi haqqında aytılmaǵan. Kórinetuǵın, onıń nege ketkenin biliw biz ushın áhmiyetli emes, tek ǵana Pawıldıń ashıwlanǵanı hám onıń menen endi sayaxat etiwge qálemegenligi (15:36-41) áhmiyetli. Pawıl Yuhanna Mark penen ótken waqıtta bolǵan nársheni esapqa almay, onı basqa missionerlik saparına qosıw arqalı sıylıqlaw qáte bolar edi dep oyladı.
Bul Yuhanna Marktıń Pawıl menen qarım-qatnasınıń sońı boldıma? Yuhanna Marktıń Pawıldıń isenimin qaytarıw ushın ruwxıy jaqtan jetilisiwi bolmadıma? Yuhanna Mark Pawılǵa qarsı kek saqladıma, yamasa Pawıl Yuhanna Markqa qarsı kek saqladıma? Rabbimizge maqtawlar bolsın, bul qarım-qatnas qayta tiklendi hám saqlandı. Pawıldıń Yuhanna Markqa bolǵan isenimi onıń jetiliskendigin kórgen sayın ósti. 2 Timotiy 4:11 de Pawıl jazdı: «Marktı alıp kel, sebebi ol maǵan xızmet ushın paydalı.» Bul dúzetilgen qarım-qatnastı kóriw qanshelli jaqsı. Bul úlken hám kishi imankelgenler arasında bolıwı kerek. Jas Yuhanna Mark, hesh gúmansız, ruwxıy jaqtan jetilisti, hám úlken elshi Pawıl bunı bayqadı. Quday Yuhanna Marktı, hátte Quday Ruwxınıń ekinshi Injildi jazıw ushın qollanǵan arnawlı quralları retinde de, ájayıp túrde qollanǵan, Mark Boyınsha Injil. Rabbimizge maqtawlar bolsın!
Nátiyjeli konflikt sheshiminiń bul úsh mısalları elshi Pawıldıń waǵızlaǵan nárshesin ámelge asırǵanın kórsetedi. Ol is júzinde kórsetti! Galatiyalılar 6:1-2 de biz oqıymız: «Aǵayınlar, eger bir adam qandayda bir qátege jol qoysa, sizler ruwxıy bolǵanlar onı jumsaqlıq ruwxında qayta tikleńler, ózińizdi de esapqa alıńlar, sizler de sınawǵa túsip qalmawıńız ushın. Bir-birińizdiń júklerińizdi kóterińler, hám solay etip Másih nızamın orınlańlar.» Eger biz ózimizdi basqalarda kórgen birdey kemshiliklerge qábiletli dep esaplasaq, biz Quday tárepinen kishipeyillik penen háreket etiw hám bir-birimizge Rabbimizdi unatatuǵın iman jolına qaytıwǵa járdem beriw ushın qollanılıwımız múmkin. Biz bir-birimizge qarsı kek saqlamaymız, al qayta tiklengen salamat hám ruwxıy qarım-qatnaslarǵa iye bolamız. «Eger biz Ol nurda bolǵanday nurda júrsek, biz bir-birimiz benen qarım-qatnasta bolamız, hám Onıń Ulı Isa Másihtiń qanı bizdi barlıq kúnádan tazalaydı» (1 Yuhanna 1:7).
Rabbimiz bizdi Galatiyalılar xatınan alınǵan bul sabaqlar menen ruwxlandırsın!
