«Бирақ биздиң көрсетпемиздиң мақсети таза жүректен, жақсы ар-намыстан ҳәм шын ықласлы ийманнан шыққан сүйиспеншилик». 1 Тимофей 1:5 NASB
Мәсихшилер ушын ўағызлар ҳәм семинарлардың мақсети не болыўы керек? Билим? Ҳақыйқат? Ҳәрекет? Ибадат? Жоқарыдағылардың бәри ме? Жоқарыдағы 1 Тимофей 1:5-ке муўапық, барлық мәсихши тәлимат ҳәм ўағыздың мақсети сүйиспеншилик болыўы керек – Қудайға ҳәм адамға. Ийса Ески Ўәсият Нызамын төмендегише жуўмақлаған: «Сен Хожа Қудайыңды барлық жүрегиң менен, барлық жаның менен, барлық ақылың менен ҳәм барлық күшиң менен сүйиўиң керек, ҳәм қоңсыңды өзиңди сүйгениңдей сүйиўиң керек» (Марк 12:30-31). Жаңа Ўәсият мәсихши турмыстың мәниси бирдей екенлигин үйретеди, ҳәм жоқарыдағы текстимиз бизге тәлим бериў ҳәм ўағызлаўдағы мақсетимиз не болыўы керек екенлигин айтады.
Биринши оқығанда 1 Тимофей 1:5-теги мақсет үшеў болып көриниўи мүмкин: сүйиспеншилик, жақсы ар-намыс ҳәм шын ықласлы ийман. Бирақ бул аяттың грек тилиндеги қурылысы бир мақсет бар екенлигине ҳеш қандай гүман қалдырмайды: сүйиспеншилик – ол таза жүректен, жақсы ар-намыстан ҳәм шын ықласлы ийманнан келеди. The Жаңа Патша Жеймс Версиясы былай оқыйды: «Енди буйрықтың мақсети таза жүректен, жақсы ар-намыстан ҳәм шын ықласлы ийманнан шыққан сүйиспеншилик».
Шіркеўде
Биринши Тимофей Павел тәрепинен оның биринши Рим қамақханасынан кейин жазылған. Азат етилгеннен кейин, Павел миссионерлик саяхатларын даўам еттирди ҳәм Тимофейди Ефесте сол ўақытқа шекем жақсы орнатылған шіркеўге пасторлық етиўге қалдырды (Ҳаўарийлердиң ислери 18-19). Бирақ, шіркеў тәртиби ҳәм функциясына байланыслы айырым машқалалар пайда болған еди ҳәм ҳаўарий Тимофейге нәрселерди дүзетиўге жәрдем бериўди буйырды. Бәлким, Павел бул хатты өзиниң «ийман жолындағы улына» оны руўхландырыў ҳәм миннетлемелерин еслетиў ушын Македониядан (1:3) жазған. Павел Ефеске қайтыўды мақсет еткен (3:14 ҳәм 4:13), бирақ сол арада Тимофей «Қудайдың үйинде, яғный тири Қудайдың шіркеўинде, ҳақыйқаттың тиреги ҳәм тирегинде өзин қалай тутыўы керек екенлигин билиўи» керек еди (3:15).
Бул хатта Павел Тимофейге шіркеў шөлкемлестириўи ҳаққында үйретти: ақсақаллар ҳәм дияконлар (3-бап), еркеклер ҳәм ҳаяллардың ҳәр қыйлы роллери (2-бап), жесирлерге жәрдем (5-бап), ақшаға болған қатнасықлар (6-бап) ҳәм шіркеў тәртибиниң басқа элементлери. Буннан тысқары, хат бойлап жалған муғаллимлер ҳәм бузылған тәлиматлар ҳаққында ескертиўлер шашылған. Ҳақыйқаттан адасқан муғаллимлер Ефесте еди, ҳәм Тимофейге олар менен қалай гүресиў керек екенлиги ҳаққында кеңес керек еди (1:3-7,19-20; 4:1-7; 6:3-5,20-21). Бул жалған муғаллимлер шіркеўди бузған еди. Тимофейге өзиниң тәлиматын сүйиспеншилик мақсетине бағытлаўды еслетилгени, ортодоксияға болған қәўетер контекстинде болғаны қызықлы. Оның жуўапкершилиги Ефестеги муғаллим болғысы келгенлерге (1:7) олардың дыққаты бузылмаўы керек екенлигин, ҳәм тәлимат сүйиспеншилик мақсетинен таймаўы керек екенлигин үйретиў еди.
Жоқарыда келтирилген 1 Тимофей 1:5-тиң ең таң қалдырарлық тәрепи, әсиресе бузылған тәлиматқа байланыслы контекстти есапқа алғанда, ҳақыйқатқа емес, бәлки сүйиспеншиликке басым жасаў. Ҳақыйқатты шетке ысырып таслаўға болмайды, себеби сүйиспеншилик шын ықласлы ийманның нәтийжеси болыўы керек еди. Бирақ, бул аятқа муўапық, мәсихши тәлимат ҳәм ўағыздың ақырғы мақсети сүйиспеншилик болыўы керек – ҳақыйқат емес! Бул дерлик бидъат сыяқлы еситиледи, бирақ Муқаддес Руўх Павелге солай жаздырған. Ол әлбетте «Биздиң көрсетпемиздиң мақсети сүйиспеншилик пенен ҳақыйқат» деп жазыўы мүмкин еди, бирақ солай жазылмаған.
Ақырғы өним
Жақсы нийетли мәсихши басшылар көбинесе ҳақыйқатқа соншалық қәўетерленеди, сонда ортодокс исеним олардың барлық тәлимат ҳәм ўағызларының тийкарғы принципине айланады. Олар өз жыйналысларының неге исенетуғынының майда-шүйделерине, олардың билимлери менен не ислеўлеринен гөре көбирек қәўетерленетуғын сыяқлы. Теологиялық нәзик нәрселер ийманды өмирде қолланыўдан гөре әҳмийетлирек болып қалады. Биздиң текстимизге муўапық, бул жақсы нийетли мәсихшилер мақсеттен таймаған.
Бул аят ҳәр бир «и» ҳәрипин ноқатлаў ҳәм ҳәр бир «т» ҳәрипин сызыў әҳмийетсиз яки маңызсыз екенлигин үйретпесе де, ол дурыс тәлимат жақсы ўағыз ҳәм тәлиматтың ақырғы өними емес екенлигин үйретеди. Сүйиспеншилик! Тағы да идея ортодоксияның надурыс мақсет екенлиги емес, бәлки тек ғана ортодоксияның мақсеттен кем екенлиги. Барлық мәсихши тәлимат ҳәм ўағызымыздың ақырғы өними Қудайға ҳәм адамзатқа болған сүйиспеншилик болыўы керек. Қудайға болған сүйиспеншилик ибадат ҳәм Оның буйрықларына ҳәм қәлеўлерине ҳүрметли бойсыныў менен сипатланған өмирде көрсетиледи. Биз Қудайға бойсынған сайын, Оның сүйиспеншилиги өмиримизди барган сайын толтырады, сонда биз басқаларға меҳир-шәпәәт ҳәм ғамхорлық пенен жетемиз. Биз тәлим берип, ўағызлап, көрсетпемиздиң мақсетине жетип атырмыз ба?
Ефесликлерге 4:15-16 да ҳақыйқат ҳәм сүйиспеншилик арасындағы дурыс қатнасық ҳаққында айтылады: «Сүйиспеншилик пенен ҳақыйқатты сөйлеп, биз барлық тәрептен Оған, яғный бас болған Мәсихке өсиўимиз керек, Одан барлық дене, ҳәр бир буўын жеткизип турған нәрсе менен жарасып ҳәм бирге усланып, ҳәр бир жеке бөлектиң дурыс ислеўине муўапық, денениң өсиўине себеп болады, өзин сүйиспеншиликте қурыў ушын». Егер биз бул аятларды жазған болсақ, 16-аятты былай жуўмақлаған болар едик: «... өзин ҳақыйқатта қурыў ушын». Бирақ Муқаддес Руўх Павелге солай жаздырмаған. Ҳақыйқат Мәсих денесин азықландырыў ушын әҳмийетли, бирақ денениң дурыс өсиўи сүйиспеншилик контекстинде болыўы керек, бул қарсыласыўды да, меҳир-шәпәәтти де қамтыйды. Солай етип, ўағызланған ҳәм үйретилген ҳақыйқаттың мақсети сол ҳақыйқатты түсиниў, исениў ҳәм оған бойсыныўдан тысқары. Шіркеўлерде мақсет дурыс тәлиматтың өзи емес, бәлки мақсетке ерисиў ушын дурыс тәлимат болған жерлерде шекленген ҳәм теңсиз руўхый өсиў нәтийжеси болып табылады. Дурыс нәрселерге исениў жақсы, бирақ егер дурыс исенимлер Хожаға ҳәм Оның халқына белсенди сүйиспеншиликке алып келмесе, тәлимат мақсеттен таймаған.
Дурыс тәлимат
Ҳақыйқый ортодокс тәлимат белсенди сүйиспеншиликке алып келеди! Ортодокс болмаған яки теңсиз тәлиматтан айырмашылығы, дурыс тәлимат сүйиспеншилик туўдырады – тек ғана болжаў емес (1:4) яки нәтийжесиз талқылаў емес (1:6). Сол нәрсе 1 Тимофей 6:3-5-те де айтылған. «Саў сөзлер» (6:3) Мәсих денеси ушын пайдалы ҳәм саў тәлиматты аңлатады. Саў сөзлер тақўадарлыққа алып келеди – тек ғана тақўадар исеним емес, бәлки тақўадар турмыс. Қудай халқы тақўадарлық пенен сипатланғанда, сүйиспеншилик мақсетине ерисилген болады. Саў болмаған тәлимат денениң саўлығына ҳәм толықлығына үлес қоспайды, бәлки «қызғаныш, талас-тартыс, жаман сөзлер, жаман гүманлар ҳәм турақлы келиспеўшиликке» алып келеди (6:4-5). Егер бул машқалалардың бири шіркеўиңизде яки биргелик топарыңызда – яки өзиңиздиң өмириңизде – анық болса, бул саў тәлиматтың мақсетине әли ерисилмегенин қатты көрсетеди.
Тимофей дәўиринде, мақсеттен көзди алған муғаллимлер библиялық болмаған материалларға – «мифлерге» ҳәм «шежирелерге» (1:4) – сондай-ақ ийман ушын әҳмийетсиз нәрселерге – «таласты мәселелер ҳәм сөзлер ҳаққындағы таласларға» (6:4) басым жасаған. Биз бүгин де сол қәтени ислеўимиз мүмкин. Муқаддес Китаптан тысқары апокрифлик ҳәм ежелги библиялық болмаған жазбалар ҳаққында көп ўақыт ўағызлаў ҳәм үйретиў саў тәлиматтың мақсетинен таймаў болып табылады. Ўағызды «Ийса ағаш устаханасында надурыс өлшем ислеўи мүмкин бе еди?» сыяқлы темалар менен қызықлы етиў жыйналысты уйқыдан сақлаўы мүмкин, бирақ ол әлбетте таза жүректен, жақсы ар-намыстан ҳәм шын ықласлы ийманнан шыққан сүйиспеншилик мақсетине бағытланбайды. Рок музыкасы яки екинши келиўиниң сәнеси сыяқлы қосымша мәселелер ҳаққында турақлы лекциялар үлкенирек топарларды тартыўы мүмкин, бирақ библиялық көрсетпениң мақсетине жетпейди. Бул түрдеги ўағыз ҳәм тәлимат тек ғана болжаўға (1:4), нәтийжесиз талқылаўға (1:6), қызғанышқа, талас-тартысқа, жаман сөзлерге, жаман гүманларға ҳәм келиспеўшиликке (6:4-5) алып келеди.
Қандай сүйиспеншилик?
Саў тәлимат ҳәм ўағыздың мақсети болған сүйиспеншилик таза жүректен, жақсы ар-намыстан ҳәм шын ықласлы ийманнан шыққан сүйиспеншилик. Таза жүректен шыққан сүйиспеншилик жасырын напак нийетлерден азат болған сүйиспеншилик. Таза жүректен шыққан сүйиспеншилик «Маған бунда не бар?» деп сорамайды. Таза жүректен шыққан сүйиспеншилик Ийса Мәсихти биздиң Қутқарыўшымыз ҳәм биз ерисиўимиз керек болған Үлги сыпатында турақлы түрде жоқары көтеретуғын тәлиматтан келеди.
Жақсы ар-намыстан шыққан сүйиспеншилик Мәсихке уқсас турмысты әмелге асыратуғын сүйиспеншилик. Жақсы ар-намысқа ийе мәсихшилер қарызларын ўақтында төлейди ҳәм тестлеринде ҳәм салықларында алдамайды. Муқаддес Жазбаның әмелий қолланылыўын қамтыған ўағыз айыплаў ҳәм дүзетиў, ҳәм ақыр-ақыбет жақсы ар-намыстан шыққан сүйиспеншилик алып келеди.
Шын ықласлы ийманнан шыққан сүйиспеншилик маска киймейтуғын сүйиспеншилик. Ол «шіркеў ойнамайды» ҳәм Қудайға тек ғана аўызша хызмет етпейди, ҳәм библиялық турмыс тәризин жасаўға тек әлсиз ҳәрекетлер жасамайды. Ол толық жүректен исеним менен сипатланады. Қудайдың минез-қулқы ҳәм адам ушын мақсети ҳаққындағы турақлы хызмет шын ықласлы ийманнан шыққан сүйиспеншиликке алып келеди.
Өсип атырған мәсихшилер саў тәлиматты үйретиў ҳәм үйрениў ушын жуўапкершиликке ийе. Сиз өсип атырсыз ба? Библиялық ўағыз ҳәм тәлиматтың мақсети дурыс тәлиматтан да көп екенлигин умытпаң! Ол таза жүректен, жақсы ар-намыстан ҳәм шын ықласлы ийманнан шыққан сүйиспеншилик.
