Dáwıttıń Ulı
Muqaddes Jazıwlarda Rabbımız hám Qutqarıwshımız Isa Máshihtiń atı menen baylanıslı birqansha ózgeshe atamalardı tabamız. Mısalı, «Qudaydıń Ulı» Rabbımızdıń Ulı bolǵan Quday ekenligin kórsetiw ushın qollanıladı, bul bizdiń dıqqatımızǵa tiykarınan Yuhannanıń Injilinde usınıladı. «Adam Ulı» Onıń adamlıǵın atap ótedi – Lukanıń dıqqat orayı. Rabbımızdıń bul eki ataması basqalardan góre kóbirek aytıladı, bul Rabbımızdıń 100% Quday hám 100% Adam ekenligin kórsetedi. Oǵan uqsas basqa hesh kim joq!
«Dáwıttıń Ulı» da Injillerde bizdiń dıqqatımızǵa usınıladı. Áyyem zamanlarda, Dáwıt patsha húkimdarlıǵı dáwirinde, Quday Dáwıtqa máńgi dawam etetuǵın patshalıq hám taxt wáde etti (1 Shejireler 17:4-15). Bul wáde Qudaydıń úyi hám Qudaydıń patshalıǵı bolatuǵının atap ótti: «Meniń úyim hám … Meniń patshalıǵım» (14-ayát NKJV). Bul wádeden keyin, keleshek Máshih Dáwıttıń áwladı, yamasa Dáwıttıń Ulı bolıwı kerek dep túsindirildi.
Rabbımız Isa Dáwıttıń tuwrı áwladı. Ol bul payǵambarlıqtıń orınlanıwı hám Dáwıtqa wáde etilgen taxtta otırıwǵa haqılı. Dáwıttıń Ulı sıpatında, Ol óz xalqın qutqaratın keleshek Máshih sıpatında Izrail balalarına berilgen wádelerdi orınlaw ushın izlenetuǵın Boladı. «Dáwıttıń Ulı» ataması Izrail balalarına tán.
«Dáwıttıń Ulı» Matta Injilinde eń kóp ushırasadı, onda Rabbımız keleshek Patsha sıpatında kórsetiledi. Biz bul Injilde «Dáwıttıń Ulı» degen sózlerdi on márte, jeti anıq kontekstte tabamız. Rabbımızdıń járdemi menen biz bul kontekstlerdi kórip shıǵamız hám Qutqarıwshımızdıń bul atamasınan neler úyreniwimiz múmkinligin kóremiz.
Birinshi Kontekst: «Dáwıttıń Ulı» Dep Járiyalandı
Matta Injiliniń basınan-aq, Rabbımız «Dáwıttıń Ulı» dep járiyalandı (Matta 1:1). Bul Onıń Ibrahimnan kelip shıǵıwı atap ótilmesten aldın aytılǵan, geypara shejire Ibrahimnan baslansa da. Bul keleshekke baǵdarlanǵan shejire Rabbımızdıń keleshek kúnde dúnyaǵa Patsha sıpatında kórsetiletuǵının bildiredi. Luka 3:23-38 de Onıń shejiresi Onıń adamlıǵın kóriw ushın artqa qaraydı, Adamǵa hám Qudayǵa shekem izlenedi. Búgingi kúnde de, biz Onıń birinshi keliwinde kórsetilgen adamlıǵınıń jazbasın kóriw ushın artqa qaraymız, hám biz Onıń ekinshi keliwinde Patshalar Patshası hám Rabbılar Rabbısı sıpatında tán alınatuǵın kúnge umtılǵan halda keleshekke qaraymız.
Evrey tilinde «Dáwıt» atı tek úsh hárip penen kórsetiledi – «DVD» – dawıslı hárip joq. Bul úsh háriptiń hár biriniń sanlı mánisi bar, «D» 4 ke teń hám «V» 6 ǵa teń. Úsh háriptiń mánisin qosqanımızda (4+6+4) biz 14 sanına kelemiz. Bul Matta 1-degi dizimde Ibrahimnan Isaǵa shekem bolǵan anıq kámil san: 14 attan ibarat úsh topar! Rabbımız qanday jeke, pútin hám kámil! Qos jeti (17-ayát) úsh toparı evreyler ushın Onıń wáde etilgen keleshek Bolǵanını kórsetiw ushın belgi edi! Basqa hesh kim bul ózgeshe shejireni orınlay almaydı.
Sol kontekstte, Yusufqa perishte túsinde bul keleshek Bolǵan kim bolatuǵının aytqanda, oǵan «Yusuf, Dáwıttıń ulı» dep múráját etildi (20-ayát). Fizikalıq jaqtan aytqanda, biz Yusufdıń tuwrı ákesiniń atı Yaqub ekenligin bilemiz (16-ayát). Rabbımızdıń perishtesi qollanǵan bul sóz, Rabbımız Isanıń Dáwıttıń patshalıq áwladınan kelip shıǵıwınıń jáne bir járiyalanıwı edi, Yusuf ta sol áwladtıń bir bólegi edi.
Evreyler keleshek Máshihke umtılǵan halda, Yesaya payǵambarlıǵında tabılǵan wádelerdi eske túsiretuǵın edi:
Onıń húkimdarlıǵınıń hám tınıshlıǵınıń kóbeyiwi sheksiz boladı, Dáwıttıń taxtında hám Onıń patshalıǵı ústinen, onı tártipke salıw hám onı sol waqıttan baslap máńgi sud hám ádillik penen ornatıw ushın. Áskerler Rabbısınıń ıqlası bunı orınlaydı (Yesaya 9:7).
Yesaya 11:1-diń birinshi bóliminde biz oqıymız:
Yesse tamırınan bir shıbıq shıǵadı (Yesaya 11:1).
Bul hám basqa Eski Ahd payǵambarlıqları haqıyqıy Máshihtiń Dáwıttıń áwladınan bolıwı kerek ekenligin kórsetti, onıń fizikalıq ákesi Yesse edi (Matta 1:6). Biz Onıń kámilligine hám Onıń bul orınlanǵan payǵambarlıqlar menen baylanıslı keliwine tań qalamız.
Ekinshi Kontekst: Dáwıttıń Ulına Isenim
Eki soqır adam Rabbımız Isaǵa bir húkimdardıń qızın ólgennen tiriltkennen keyin erdi (Matta 9:27-31). Olar gúmanlanbay, bul keramet haqqında esitken hám payǵambar Yesaya 35:5-6 da jazılǵan nárselerdi orınlaytuǵın Bolǵan bolıwı kerek dep oylaǵan:
Sol waqıtta soqırlardıń kózleri ashıladı, hám gúńlerdiń qulaqları ashıladı. Sol waqıtta aqsaqlar kiyik sıyaqlı sekiredi, hám gúńlerdiń tili qosıq aytadı (Yesaya 35:5-6).
Sonlıqtan, olar múmkinshilikten paydalanıp, Rabbımızǵa qıshqırdı,
Dáwıttıń Ulı, bizge rahm et! (Matta 9:27).
Bul isenimniń qıshqırıǵı. Olar kimniń ózleri menen birge ekenligin hám Onıń olardı emley alatuǵının túsinetuǵın edi. Eki adam Onıń artınan úyge kirdi, ol jerde, jámiyetshilikten uzaqta, Rabbımız olar menen sóylesip, Onıń haqqında qanshelli isenetuǵınların soradı. Evrey sıpatında, bul eki adam Rabbımızdı «Dáwıttıń Ulı» dep ataw arqalı isenim dárejesin bildirgen edi. Isa, olardıń Ózin emley alatuǵınına isenimin tastıyıqlawdı qálep, soradı,
«Men bunı isley alaman dep isenesiz be?» Olar Oǵan: «Áwe, Rabbım» dedi (Matta 9:28).
Eki adam da Onı «Rabbım» dep atadı. Olar óz isenimleriniń dárejesin jeke qabıl etti hám Onıń tiyiwi menen dárhal emlendi. Bul eki soqır adam ushın qanday quwanısh bolǵan bolıwı kerek! Olar birinshi kórgen adam Rabbımız Isa edi! Bul adamlar Dáwıttıń Ulına tolıq isenim kórsetti – barlıǵımız ushın sabaq. Onıń kim ekenligin tán alıw hám Onı Qudaydıń keleshek Bolǵanı dep tán alıw arqalı bereket aǵıp keledi. Barlıǵımız isenim menen: «Áwe, Rabbım» dep aytayıq!
Úshinshi Kontekst: Tańlanıw Hám Bas Tartıw
Keyingi ret Rabbımız Isanıń jın iyelegen, soqır hám gúń adamdı emlegenin kóremiz, ol Oǵan alıp kelingen edi (Matta 12:22-30). Rabbımız Shaytan hám onıń bul adamǵa islegen jamanlıǵı ústinen óz qudiretin kórsetkende, sol jerde bolǵanlar tań qaldı. Bunday jaǵdaydaǵı adamdı kim emley aladı? Olar: «Bul Dáwıttıń Ulı bolıwı múmkin be?» dep oyladı. Bul Rabbımızdıń isiniń onı kórgenlerge tásiriniń jáne bir mısalı. Xalıq emlegen adam Dáwıttıń Ulı bolıwı múmkin dep durıs oyladı. Bálkim olardıń geyparaları haqıyqıy isenimge kelgen shıǵar, biraq Jazıwlar bunı bizge ashıp bermeydi.
Biraq, biz Fariseylerdiń isenimsizlik reakciyasın kóremiz. Olar Dáwıttıń Ulıdıń ilahiy qudiretin Shaytanǵa baylanıstırdı. Bul keshirilmeytuǵın gúna, sebebi bul Muqaddes Ruwxtı háqarátlaw. Muqaddes Ruwx Óziniń ilahiy qudiretin kórsetiw arqalı Rabbımız Isa Máshihtiń kim ekenligin kórsetip atır edi! Bul ashıp beriwdi biykarlaytuǵın hár kim keshirilmes. Búgingi kúndegi biz ushın sabaq, biz Qudaydıń qudiretin kórsetken Rabbımız Isa Máshihke iseniwimiz kerek.
Húrmetli oqıwshı, iltimas, tańlanıwdıń jetkiliksiz ekenligin túsinip alıń. Adam qutqarıw ushın Máshihke isenimin qoyıwı kerek. Ol bul adamdı emlew arqalı islegen isiniń Quday patshalıǵınıń kelgenliginiń ashıp beriliwi ekenligin járiyaladı! Bul Quday húkimranlıq etetuǵın hám jamanlıqtı jaqsılıq penen jeńetuǵın patshalıq, sol kúni ashıp berildi hám bizge isenimsizlikke qarsı eskertiw. Isenimsizliktiń máńgilik aqıbetleri bar, olar adam bul ómirden ketkennen keyin ózgertilip bolmaydı.
Házir qutqarıw kúni (2 Korinfliler 6:2).
Házir Rabbımız Isa Máshihke isenimińizdi qoyıń,
Ol tabılıwı múmkin bolǵanda (Yesaya 55:6).
Tórtinshi Kontekst: Izrail Usıń Ózgeshe Atı
Matta 15:21-28 de biz jın iyelegen qızınan qutqarıwdı sorap, Rabbımızǵa kelgen Kanǵanlı hayaldıń gúrrińin oqıymız. Ol Rabbımızǵa sóylegende, Oǵan «Dáwıttıń Ulı» dep múráját etip, qızı ushın rahm etiwdi soradı (22-ayát). Sırttan qaraǵanda, bul júdá orınlı ótinish sıyaqlı kórinedi, sebebi hayal húrmet kórsetti hám qızın emley alatuǵın jalǵız Bolǵanǵa isenim bildirdi. Biraq, Izrail balalarınan bolmaǵanı ushın, hayaldıń «Dáwıttıń Ulı» dep qıshqırıwı qáte edi, sebebi tek Izrail áwladları ǵana bul atamanı Oǵan múráját etiw ushın durıs qollana alatuǵın edi. Rabbımız «oǵan bir de sóz benen juwap bermedi» (23-ayát). Hayal qıshqırıwdı dawam ettirdi, sonlıqtan shákirtler Rabbımızdan onı jiberiwdi soradı.
Bul úyretiwshi sabaq boldı. Rabbımız Óziniń jiberilgenin túsindirdi
Izrail úyiniń joǵalǵan qoylarına (Matta 15:24).
Hayal bul toparǵa kirmeytuǵın edi. Ol Rabbımızdıń aldında ózin kishipeyillik penen tutpaǵansha, hesh qanday jalbarıw juwapqa alıp kelmes edi. Aqırında, 25-ayatta biz «ol kelip, Oǵan taǵzım etip, ‘Rabbım, maǵan járdem ber’ dedi» dep oqıymız. Qanday ájayıp. Ol ózin joǵalǵan qoy sıpatında, basqa milletlerden bolǵan óz ornın aldı. Rabbımız juwap berip, Óziniń Izrail ushın baslı orında ekenligin kórsetti. Keyin ol Onıń kórsetpelerin qabıl etip, ózin Ustazdıń dastarqanınan túsip qalǵan úgindilerdi jeytuǵın it sıpatında tán alıp, jáne de kishipeyillik hám isenim kórsetti (26-27-ayatlardı qarań).
Rabbımız onıń moyınlawın esitkende rahm etip, onıń ótinishin qabıl etti. Ol onı «it» dep sıpatlawdan «Ey hayal» dep atawǵa kóterdi, hátte onıń iseniminiń «úyken» ekenligin járiyaladı (28-ayát). Biz onıń mısalın esapqa alıp, Rabbımızǵa hárdayım kishipeyil júrek penen jaqınlasayıq, Onıń kim ekenligin tán alıp, Onıń Izrail ushın maqsetleri menen shirkewdiń bir bólegi sıpatındaǵı óz ornımızdı aralastırmay.
Besinshi Kontekst: Jáne Eki Soqır Adam Emledi
Matta 20:29-34 de biz Rabbımızdıń Erihadan Qudusqa barıp atırǵanın tabamız. Biz bul waqıyanıń Luka 10:30-37 de Rabbımız aytqan Jaqsı Samaritan haqqındaǵı gúrriń menen uqsaslıǵın kórmey qala almaymız. Bul gúrrińde qıyınshılıqtaǵı adamǵa járdem bere alatuǵınlar hesh nárse islewge qálemegen. Haqıyqatında da, olar – dinge tiyisli ruhaniy hám levit – aralasıwdan qashtı. Keyin, Rabbımız Ózin súwretlegen Jaqsı Samaritandı atap ótti! Jaqsı Samaritan rahm etip, adamǵa járdem berdi, kóp adamlar islewge tayın bolǵannan da asıp ketti, hátte jaraqatlanǵan adamnıń turar jayın hám azıq-awqatın tolıq saqalǵansha tóledi.
Matta 20 da Rabbımız Eriha menen Qudus aralıǵındaǵı sol jol menen barıp atırǵanda, jol boyındaǵı eki soqır adam Onıń ótip atırǵanın esitip, qıshqıra basladı,
Bizge rahm et, ey Rabbım, Dáwıttıń Ulı (Matta 20:30).
Xalıq olardı urısıp, tınısh bolıwdı buyırdı. Sonıń menen birge, olar sol sóz benen jáne de qıshqırdı. Rabbımız olardıń qıshqırıqların esitip, toqtadı. Gúmanlanbay, olar Izrail úyinen edi hám olardıń Rabbımızdı «Dáwıttıń Ulı» dep atawı orınlı edi. Ol olardan neler qáleytuǵınların soradı. Dárhal, Rabbımız olarǵa rahm etip, olardıń ótinishin qabıl etti, kózlerine tiyiw arqalı olardı keremet túrde emledi (34-ayát).
Olar emlengennen keyin, Onıń artınan erdi. Bul júdá áhmiyetli! Rabbımız bizdi Ózi menen qutqarıw arqalı baylanısqa kirgizgennen keyin, biz kózimizdi Oǵan burıp, ómirimizdiń qalǵan bóleginde Oǵan eriwimiz kerek. Matta 9 daǵı eki soqır adamdı emlew menen, biz olardıń Rabbımızdıń olar ushın islegenlerin basqalar menen bóliskenin oqıymız. Olar bunı quwanısh penen isledi, hám biz de sonday islewimiz kerek. Máshihke eriw hám jaqsı xabardı bólisiw Rabbımız Isadan ruwxıy kóriw qábiletin alıwdıń nátiyjesi bolıwı kerek!
Altınshı Kontekst: Jeńisli Kirisiw
Matta 21:1-17 de jazılǵan «Jeńisli Kirisiw» dep atalǵan waqıya Rabbımız biz ushın óliw ushın Golgota krestine barǵanǵa shekemgi sońǵı háptede boldı. Bul jerde Ol Zákariya 9:9 da tabılǵan payǵambarlıqtı orınlaytuǵın edi. Rabbımız Qudus qalasın hesh kim minbegen qulınshıqqa minip kirdi. Ol Ózin keleshek Patsha sıpatında kórsetti, hám adamlar Oǵan maqtaw aytıp, qıshqırdı,
Hosanna Dáwıttıń Ulına! Rabbımızdıń atı menen kelgenge bereket! Joqarıda Hosanna! (Matta 21:9).
Maqtaw sózleri Rabbımızdıń bizden, Óz xalqınan qáleytuǵın nárseleri. Biz tabınıwshılar bolıwımız hám Oǵan dańq beriwimiz kerek. Ol «Hosanna» degen sózdi, yaǵnıy «Házir qutqar» degen mánisti, Ózin krestte qurban etiw arqalı orınladı. Bul qutqarıwdı hám Onıń birinshi keliwiniń maqsetin orınlawdıń jalǵız jolı edi. Bunı islegen soń,
Quday da Onı júdá joqarı kóterdi hám Oǵan hár bir attan joqarı at berdi, Isa atına hár bir tize búgiliwi ushın … hám hár bir til Isa Máshihtiń Rabbımız ekenligin moyınlawı ushın, Quday Ákeniń dańqı ushın (Filipililer 2:9-11).
Bul sol jaǵdayda Matta 21:14-16 da biz oqıymız, ibadatxanaga kirgennen keyin Rabbımız sol jerdegi soqır hám aqsaqlardı emledi. Bizge aytılıwınsha, kishkene balalar Qudusqa baratuǵın jolda burın esitilgen sózdi qaytalay basladı,
Hosanna Dáwıttıń Ulına (Matta 21:15).
Bul payǵambarlıqtıń orınlanıwı edi,
Náresteler hám emshektegi balalardıń awzınan Sen maqtawdı kámil etken Sen (Matta 21:16, Zábúr 8:2 ni qarań).
Bulardıń barlıǵı isenimsiz diniy basshılıqtı – bas ruhaniyler hám jazıwshılardı narazı etti. Olar Onıń bir bólegi emes edi hám óz isenimsizlikleri ushın sudlanatuǵın edi. Biz áhmiyetli sabaq alıwımız múmkin: Rabbımız bizdiń maqtawımızdı júdá jas ruwxıy jasta da qáleytuǵın edi, hám biz Oǵan hár qanday qarsılıqqa qaramastan Ózimizdiń tabınıwımızdı usınıwımız kerek. Isenimsizler Rabbımızǵa tabınıwdan qashadı, hám bul olardıń ruwxıy jaǵdayınıń haqıyqatlıǵın kórsetedi.
Jetinshi Kontekst: Sońǵı Jaǵday
Matta 22:41-46 da biz bul Injilde «Dáwıttıń Ulı» sózi qollanılǵan jetinshi jaǵdaydı hám sońǵı waqıyanı kóremiz. Rabbımız diniy Fariseylerdiń qatnasıwında edi, olar Eski Ahd Jazıwların júdá jaqsı bilgen basshılar toparı edi. Olar óz bilimleri menen maqtanatuǵın hám basqalarga Musa nızamına muwapıq olardan neler talap etiletuǵının aytıwdı hárdayım quwanısh penen isleytuǵın edi. Rabbımız bul waqıttı Fariseylerge ápiwayı sorawlar beriw ushın qollandı: «Máshih haqqında ne oylaysız? Ol kimniń Ulı?» Olar durıs juwap berdi: «Dáwıttıń Ulı» (42-ayát). Bul jerde biz kórip turǵanımız, Rabbımız Isa Máshih haqqındaǵı sorawlarǵa durıs juwap bere alatuǵın bilimge iye bolıw bir basqa nárse; bunday bilimdiń mánisin danalıq arqalı túsinip jetisiw basqa nárse.
Rabbımız Zábúr 110:1 de tabılǵan úzindini bólisip berdi. Dáwıttıń Ulı Dáwıttan keyin kele alatuǵın edi; biraq, Dáwıt bul zábúrdı jazǵanda, Onı «meniń Rabbım» dep atadı, bul Dáwıttıń Ulı Dáwıttan burın bolǵanın hám Dáwıttıń Rabbısı ekenligin bildiredi. Bul qalay bolıwı múmkin? Juwap, álbette, Dáwıttıń Ulı Qudaydıń Ulı! Máshih, Maylanǵan, Máshih Dáwıttıń Rabbısı da, sebebi Ol hárdayım bar bolǵan, hám Dáwıttıń Ulı da, onıń áwladı.
Bul Fariseylerdi tınıshlandırdı. Olar Oǵan juwap bere almadı hám Oǵan basqa sorawlar beriwge batınbadı. Bul Rabbımızdıń Matta 23 te olardı ayıplawına alıp keldi. Bul Matta 12 de Rabbımız Isanı biykarlagan sol adamlar edi. Dáwıttıń Ulıdıń ullılıǵın tán almaytuǵın hár kimge qáwip! Barlıǵımız ushın sabaq, qutqarıwımız hám bereketimiz ushın Rabbımız Isa Máshihke isenimimizdi qoyıwımız kerek. Eger biz bunı islemeytuǵın bolsaq, keleshek kúnde Fariseyler sıyaqlı sudlanamız hám ayıplanıwımız múmkin.
Juwmaqlar
Biz «Dáwıttıń Ulı» sóziniń túrli jaǵdayların hám sabaqların kórgenbiz. Ol aldınnan aytılǵan Bolǵan dep járiyalandı. Bul at penen Ol kóplegen adamlarǵa shifa berdi hám óziniń qoy kútiwshi rahm-shápáátin kórsetti, Dáwıt qoy kútiwshi bolǵanı sıyaqlı. Rabbımız Dáwıttıń Ulı sıpatında Óziniń ilahiy qudiretin nawqaslardı emlew arqalı tastıyıqladı. Krestke barǵanǵa shekem Ol kóp adamlar tárepinen «Dáwıttıń Ulı» dep atalıp húrmetlendi.
Keleshek kúnde Ol Óz taxtında álemge Patshalar Patshası hám Rabbılar Rabbısı sıpatında kórsetiledi hám tań qaldıradı. Biz Onıń kim ekenligin házir isenim menen tán alıwımızǵa hám Onıń payda bolıwın kútiwimizge quwanamız, sol waqıtta Ol jer júzindegi Óz patshalıǵında Óziniń haqıyqıy ornın aladı.
Rabbımızǵa maqtaw! Rabbımız Isa, kel!
