Onıń ekinshi missionerlik saparı dawamında (Elshiler 16–18) elshi Pawıl óz qáwipsizligi ushın Bereyadan jiberildi. Ol Afinaǵa bardı, ol jerde dáslep óz ádetinshe sinagogaǵa barıp, Muqaddes Jazıwlardan sóyledi. Kóshelerde hám bazarda adamlar menen baylanısqannan keyin, Pawıldan olardıń aldında ashıqtan-ashıq sóylewdi soradı, sebebi olar onıń jańa dindi alıp kelip atırǵanın oyladı, bul Rim húkimranlıǵı astında qadaǵan etilgen edi.
Filosoflar hám rásmiy adamlarǵa óziniń ekspromt sózinde elshi aspan menen jerdiń Jaratıwshısı bolǵan, hámme nárseni qollap-quwatlaytuǵın hám adamzat tariyxın basqaratın jalǵız haqıyqıy Qudaydı usındı. Ol sonday-aq Qutqarıwshı-Quday, ol sol waqıtta da, házir de hámme adamlar táwbe qılıwı kerek dep buyıradı, sebebi Ol hámmeniń Hákimi bolıw ushın bir Adamdı belgilegen. Qudaydıń Rabbimiz Isa Mesihti ólgenler arasınan tiriltkenligi bul húkimniń keletuǵınınıń dáliyi.
Ókinishke oray, Pawıldıń tıńlawshılarınıń kópshiligi qızıqpadı (Elshiler 17:22-34). Siz she, húrmetli oqıwshı, tiriliw máseleleri áhmiyetli dep oylaysız ba?
Birneshe ulıwma pikirler
Tiriliwge tiyisli birinshi Bibliyalıq siltemelerden biri Ayıpta. Basqa Bibliya bólimlerinen aldın jazılǵan bolıwı múmkin, onda былай delingen: «Men óz Qutqarıwshımnıń tiriligin bilemen, hám aqırında Ol jer júzinde turadı» (Ayıp 19:25 ESV). Enox payǵambardıń Rabbimizdiń óz áwliyeleri menen keliwi haqqındaǵı payǵambarlıǵı (Yahuda 1:14-15) tiriliw haqıyqatın bildiredi, hám bul Ayıptaǵı bayanattan da aldın aytılǵan edi, biraq keyinirek Yahuda tárepinen bizge jetkerildi.1
«Tiriliw» sózi «qayta kóteriliw» degen mánisti ańlatadı, hám ol ólimnen ómirge qaytıwdı bildiredi, Ayıptaǵı «aqırında turadı» degen feyl sıyaqlı. Muqaddes Jazıw tiriliwdi tómendegiler menen baylanıstıradı: ómirdiń jańa tártibi, ólimniń qadaǵalawınan tıs. Sonlıqtan, bul Injillerde súwretlengen úsh tiriliw waqıyasındaǵı sıyaqlı, bul ómirge ájayıp qaytıw emes. Óz azaplarınan az ǵana aldın Rabbimiz Isa óz shákirtlerine bul pútkilley jańa tiriliw tártibin járiyaladı (Matta 16:16-18).
Birneshe jıldan keyin elshi Pawıl Rabbimiz Isanıń denesiniń tiriliwi Shirkew qurılıp atırǵan tiykar ekenligin túsindirdi. Bul barlıq haqıyqıy múminlerdiń tirilgen Menen, kóp basqalardıń birinshi jemisi (1 Korinfliler 15:23) iman hám Muqaddes Ruhtıń jumısı arqalı baylanıslı ekenligin bildiredi. Tek ǵana Quday ólim húkimranlıq etken jerde ómir beriwge qábiletli (Yekinshi Nızam 32:39; 1 Samuel 2:6), hám Ol múminlerge jańa ómir beredi hám olardı onda qollap-quwatlaydı (Rimlikler 4:25, 5:14-21, 6:4).
Eski Ósiettede Qudaydıń tiriliw kúshin kórsetetuǵın waqıyalar súwretlengen, Ol óz ásbapları, Iliya hám Yelisha arqalı islegen. Biz tabatuǵın úsh waqıya: Zarefatlı biykeshtiń balası (1 Patshalar 17:17-23), Shunemliktiń balası (2 Patshalar 4:18-37), hám ólgen adamnıń denesi Yelishanıń denesine qábirde tiygende qayta tirilgeni (13:20-21). Ókinishke oray, kóp adamlar Qudaydıń suverenli miyrimindegi kúshi haqqındaǵı bul esabatlarǵa isenbeydi.
Isanıń azapları hám Onıń tiriliwi
Rabbimiz Isanıń ólimin súwretleytuǵın kóp Muqaddes Jazıwlar Onıń ólgenler arasınan tiriliwin de xabar etedi. Bul eki fakt ajıralmas, sebebi Petrus Mesihtiń ólim kúshi tárepinen tutqın etiliwi múmkin emesligin ayttı (Elshiler 2:24). Psalmlardaǵı bir bólimdi hám Yesayadaǵı bir bólimdi kórip shıǵayıq.
Zabur 22.
Petrus Elshiler 2-de sóylegennen shama menen 1000 jıl aldın, Dawıt kelip atırǵan Mesihtiń azapları hám ólimi haqqında ájayıp detallar menen payǵambarlıq etti. Psalmist maqtap-shúkirlewdiń tógiliwleri menen birge ájayıp nátiyjeler menen juwmaqladı.
Bul zaburdıń basındaǵı «Aijeleth Hashshahar» sózleri – «tańǵı maral» degen mánisti ańlatadı, onı Isanıń tiriliwi kontekstine qoyadı hám Onıń pútkilley sadıqlıǵına haqıyqıy juwaptı usınıs etedi. Urǵashı maral Mesihtiń tiriliwiniń ájayıp kúniniń eń erte tańında sadıqlıqtı hám ıqlastı súwretleydi.
Bul bizge Magdalalı Maryamdı esletedi, ol tań erte (Mark 16:1-2; Yuhanna 20:1) Isa jerlengen qábirge keldi (19:38-42). Ol ólgen kúni kesh kirerden aldın, Onıń qoyılǵan jerin kórgen edi (Mark 15:47). Keyin ol hápteniń birinshi kúni erte tańda, birneshe hayallar menen birge, Onı maylaw ushın qaytıp keldi, Onıń ele óli ekenligin oylap. Biraq, oǵan tirilgen Rabbimiz benen ushırasqan birinshi adam bolıw baxtı násip etti 2 (Yuhanna 20:11-16). Ol Maryamǵa barıp, «Meniń aǵalarıma ... ‘Men Óz Ákeme hám sizdiń ákeńizge, Óz Qudayıma hám sizdiń Qudayıńızǵa kóterilip atırman’» dep aytıwdı buyırdı (Yuhanna 20:17; Evreylerge 2:11-12 qarań). Onıń xabarı tirilgen Rabbimiz benen Onıń shákirtleri, sonday-aq búgingi múminler arasındaǵı jaqın hám jańa qatnasıqtı – burın bolmaǵan – dáliylleydi. Sol waqıtta Ol biz húrmet etiwi kerek bolǵan áhmiyetli ayırmashılıqtı kórsetti, sebebi biz «Isa bizdiń aǵamız» yamasa sonday bir nárse demewimiz kerek, sebebi Ol Ákeniń jalǵız Ulı (2 Yuhanna 1:3).
Zabur 22 maqtap-shúkirlew hám pátiyma beriwdiń jeti keńeyip baratuǵın sheńberleri menen juwmaqlanadı, tirilgen Mesihten hám Onıń jıynalısınan baslap, kelip atırǵan dúnyada jerdiń shetlerine shekem sozıladı (21-31-ayatlarda)
Yesaya 52:13–53:12.
Mesihtiń azapları, ólimi hám tiriliwi haqqındaǵı bul basqa belgili bólim bes ájayıp strofadan ibarat. Biz onı «Eń Ullı Payǵambarlıq» dep atawımız múmkin.
Birinshi strofa (52:13-15) Onıń ájayıp shaxsın, azapların, tiriliwin, házirgi dárejeni kóteriliwin hám kelip atırǵan dúnyadaǵı dańqın qayta kórip shıǵadı. Ekinshi, úshinshi hám tórtinshi strofalar (53:1-9) Onıń xızmet hám azaplar ómirin súwretleydi, adam tárepinen biykar etilgen, sonday-aq óziniń túsiniw múmkin bolmaǵan azapları menen krestti de. Aqırǵı strofa (10-12-ayatlarda) Onıń tereń azaplarınıń ájayıp nátiyjelerin juwmaqlaydı, Onıń tiriliwi hám «keyin keletuǵın dańqlar» (1 Petrus 1:11 NKJV) Onıń miynetleriniń turaqlı jemisleri menen baylanıslı. Basqasha aytqanda, bul elementlerdiń bári úzilmes shınjır sıyaqlı.
Eski Ósiettede múminler hám tiriliw
Tarixtıń baslanıwınan baslap deneniń tiriliwine isengenler boldı. Adam menen Hawanıń qulawı menen bul sahnada gúna payda bolǵanda, nátiyjede ólim hám Qudaydan ajıralıw boldı, Adamnıń imanı óz hayalın «Hawa» dep atawında kórindi, bul «ómir» hám «bársha tirilerdiń anası» degen mánisti ańlatadı (3:20). Bul jerde bizde ólim sahnasında da tiriliw ómiriniń usınısı bar (Jaratılıs 4–5).
Evreylerge 11-de kórsetilgen kóp iman qaharmanları Qudayǵa hám tiriliwge bolǵan imannıń tiykarǵı úlgileri. Barlıq múminlerdiń ákesi bolǵan Ibrahimdı kórip shıǵayıq, ol Babel aymaǵınan hám onıń butparastlıqlarınan Wáde etilgen Jerge shekem kóship keldi. Patriarx Qudaydıń wáde etken nársesi tiriliwden keyin, kelip atırǵan dúnyada ámelge asatuǵının túsindi.
Ol hám onıń hayalı Sara aqırında wáde etilgen ulı Isxaqtı alǵanda, Rabbimiz onnan óziniń jalǵız tuwılǵan ulı hám miyrasxorın Qudayǵa kúydirilgen qurbanlıq sıpatında beriwdi soradı. Ibrahim bunı qılıwǵa razı boldı, sebebi ol Qudaydıń wádelerin orınlawına isendi. Ol eger óz ulına qurbanlıq qılıwı kerek bolsa, onda Quday onı ólgenler arasınan tiriltetuǵının túsindi, sebebi Quday sadıq hám Óz wádelerin orınlaydı (Evreylerge 11:17-19). Ibrahim tikenlikte kórgen qoshqar Isxaqtıń ornına qurbanlıq etildi (Jaratılıs 22:13), biraq Rabbimiz Isa ushın, tirilgen Qudaydıń Ulı ushın, hesh qanday orınbasar joq edi (Rimlikler 8:32). Muqaddes Jazıwda qoshqar sadıqlıqtı ańlatadı, biz urǵashı maralda kórgenimiz sıyaqlı.
Ibrahim sıyaqlı, Dawıt Qudayǵa isendi hám tiriliwdiń anıq úmitinde ómir súrdi, ol kóp zaburlarda bunı bildirdi. Dawıt kelip atırǵan Mesihti óz áwladı sıpatında ayttı (Zabur 110:1), Onıń ómirin, ólimin, tiriliwin hám kelip atırǵan jámiyetlik húkimranlıǵın, basqa kóp zaburlardaǵı sıyaqlı, boljadı.
Pentekost kúni elshi Petrus Mesihtiń ómirin, ólimin hám tiriliwin qısqasha juwmaqladı (Elshiler 2:22-24). Ol Zabur 16:8-11-di keltirip, ólgen, jerlengen, ólgenler arasınan qayta tirilgen hám Qudaydıń oń qolında joqarılatılǵan, ol jerden Muqaddes Ruhtı jibergen Dawıt emes, Rabbimiz Isa Máshih ekenligin dáliylledi (Elshiler 2:29-36).
Iláhıy rejeniń ájayıp rawajlanıwı hám úzliksizligi bar, ol máńgilik maqsetten baslanadı (Efisliler 3:9,11) hám jaratılıstan waqıttıń tolıq bolıwına shekem baradı, sol waqıtta Sóz dene boldı (Yuhanna 1:14; Galatiyalılar 4:4). Ol Máshihtiń kámil ómirin, qurbanlıǵın, ólimin, tiriliwin, aspanǵa kóteriliwin hám Qudaydıń oń qolındaǵı házirgi otırıwın óz ishine aladı. Iláhıy reja sonday-aq Onıń Shirkew ushın keliwin hám barlıq múminlerdiń kóteriliwin, keyin Onıń dańqlı húkimranlıǵı, aqırǵı húkimler hám máńgilik jaǵdaydı esapqa alıp, biz benen birge aspannan qaytıwın óz ishine aladı.
Injiller hám Elshilerdiń isleri
Rabbimiz Isa óziniń jámiyetlik xızmetin shama menen 30 jasında basladı. Kóp belgiler hám keremetler arqalı Ol haqıyqattan da wáde etilgen Máshih ekenligin kórsetti. Biraq, Yahudiy basshıları Onıń bul keremetlerdi Beelzebul yamasa Shaytannıń kúshi arqalı islegenin dáwaladı. Olar Ruqqa qarsı háreket etkenlikleri ushın ayıplı boldı, Mesihtiń Muqaddes Ruhtıń kúshi menen islegen nárselerin Shaytanǵa tiyisli dep esapladı (Matta 12:31). Bunnan tısqarı, Isanıń ólim ústinen tolıq kúshi bar edi, ol bunı óziniń ólgenler arasınan tiriliwinen aldın úsh bólek jaǵdayda kórsetti (Yuhanna 20:1-29).
Rabbimiz Isa islegen úsh tiriliw keremetinde ájayıp rawajlanıw bar:
- Yairustıń qızı jańa ǵana «uyqılap qalǵan» edi, Rabbimiz onı qayta ómirge shaqırdı (Luka 8:49-56).
- Naindegi jas jigit, biykeshtiń jalǵız ulı, óziniń jerlew ornına alıp barılıp atırǵan edi, biraq Isa processiyanı toqtattı, jas jigitti qayta ómirge shaqırdı hám onı anasına berdi (Luka 7:11-15).3
- Rabbimiz Isa Lazarustı ol ólgennen keyin tórtinshi kúni qábirden shaqırdı, hám onı qayta ómirge qaytardı (Yuhanna 11:1-44).
Yahudiy basshıları ólgen adam keremet arqalı bul ómirge qayta keliwi múmkin, biraq úsh kúnnen artıq óli bolǵan adam «aqırǵı kúnge» shekem kútiwi kerek dep úyretti (24-ayat). Sonıń ushın Lazarus jaǵdayında, Rabbimiz Áke tárepinen tórtinshi kúnge shekem kútiwge basqarılǵan, solay etip Ol kim ekenligin kórsete aladı. Bul ájayıp keremet Onıń adamlarǵa ómir qaytarǵan Eski Ósiettede payǵambarlardan da ullı ekenligin kórsetti, sebebi Ol «tiriliw hám ómir» (25-ayat). Bul Yuhannadaǵı jeti «Menmen» bayanlarınıń biri,4 sebebi Ol Yahova, «bárinen joqarı Quday, máńgilikke maqtalǵan» (Rimlikler 9:5 ESV). Bul ájayıp keremet sebepli, Yahudiyler Isanı óltiriwge háreket etti hám Lazarustı da óltiriwdi qáledi (Yuhanna 12:9-11). Joqarıda aytılǵan úsh jaǵdayda, bul ómirge qaytarılǵanlar keyinirek qayta óldi, hám olar Máshih qaytıp kelgende ózleriniń tiriliwin kútip atır (1 Salonikalılar 4:14-17; 1 Korinfliler 15:51-54).
Biraq, Máshihiy adamlar Rabbimiz Isa menen ajıralmas baylanıslı, sebebi biz Onıń menen birge tirilgen dep esaplanamız, Ol «bizdiń ómirimiz» (Koloseliler 3:4 NKJV) hám «haqıyqıy Quday hám máńgilik ómir» (1 Yuhanna 5:20). Bul tiriliw temasın barlıq haqıyqıy múminler ushın ayrıqsha ólshemge iye etedi, Petrus Rabbimizge aytqan sózleri menen kórsetilgen, «Sen Máshihsiń, tirilgen Qudaydıń Ulı» (Matta 16:16). Máshih Quday hám sonday kúshke iye, hesh qanday dushpan kúsh Onıń jıynalısın hesh qashan joq ete almaydı,5 Ol qurıp atır (18-ayat). Pawıl bul kúsh haqqında «biz isengenlerge qaray Onıń kúshiniń sheksiz ullılıǵı, Onıń kúshiniń qudiretiniń iskerligine qaray» (Efisliler 1:19 JND) dep súwretledi. Bul jerde Pawıl Onıń tiriliw kúshine baylanıslı bes túrli sóz qollandı. Ol qanday ullı!
Elshilerdiń isleri kitabına kelsek, Isanıń tiriliwine tiyisli barlıq siltemelerdi úyreniwge arziydi, sebebi bul Shirkew qurılǵan tiykar. Ol onı qurıwdı dawam etedi 6, bul tiykardıń Onıń óliminde, tiriliwinde, aspanǵa kóteriliwinde hám Muqaddes Ruhtıń missiyasında qoyılǵanın bildiredi. Onıń qurıp atırǵanı Onıń miyrim dáwirinde házirgi dawam etip atırǵan jumısın kórsetedi, ol tamamlanǵanǵa shekem (Efisliler 2:20-22).
Barnabas penen birge óziniń birinshi missionerlik saparı dawamında, Pawıl Pisidiyalıq Antioxdaǵı sinagogada xabar berdi (Elshiler 13:14-41) hám Zabur 2 hám 16-nı keltirdi, Petrus Ierusalimdegi Pentekostta islegen sıyaqlı. Fariseyler waqıttıń aqırında tiriliwge isendi, al Saddukeyler grek filosofiyasınıń tásiri astında bolǵanlıqtan tiriliwge pútkilley isenbedi (Elshiler 17:32 qarań). Sonıń menen birge, Petrus ta, Pawıl da Mesihti ólim aymaǵınan tiriltiwde Qudaydıń kúshi kórsetilgenin kórsetti. Rabbimiz Isanı tiriltiw arqalı, Onı ólim hám qábir aymaǵınan alıp shıǵıw arqalı, Quday Mesihtiń krestte orınlaǵan jumısınan qanaatlanǵanın kórsetti. 40 kúnnen keyin Ol Onı Óziniń oń qolında joqarılattı. Qudayǵa shúkir!
Pawıldıń qutqarılıwı hám onıń xızmeti
Óziniń jerdegi xızmeti dawamında kóp Yahudiyler Rabbimiz Isanı biykar etti. Onıń tiriliwinen hám joqarılatılıwınan keyin, Oǵan ásirese Tarsuslı Sawl qarsı boldı.7 Bul Yahudiy Mesihtiń izinen ergen óziniń Yahudiy dosların quwǵın etti. Biraq, dańqlı Isa birden Sawlǵa Damashqqa baratuǵın jolında kórindi, onı qamaqqa aldı yamasa toqtattı, hám keyin oǵan tapsırma berdi (Elshiler 9:3-6).
Bul dramalıq waqıyalar Sawldı pútkilley ózgertti, ol Rabbimiz Isanıń ıqlaslı hám sadıq izbasarı hám xızmetshisi boldı. Isa hám ásirese Onıń tiriliwi máseleleri elshiniń ómiri hám xızmetiniń júregi hám orayı boldı. «Men ... Rabbim Isa Máshih haqqındaǵı bilimniń ullılıǵı ushın barlıq nárselerdi zıyan dep esaplayman, ol ushın men barlıq nárselerdiń zıyanın tarttım, hám olardı qaldıq dep esaplayman, solay etip men Máshihti qolǵa kirgize alaman hám Onıń ishinde tabılaman, óz ádilligime iye bolmay, ol nızamnan kelgen, biraq Máshihke bolǵan iman arqalı kelgen, ol Qudaydan iman arqalı kelgen ádillik; solay etip men Onı hám Onıń tiriliw kúshin bile alaman, hám Onıń azapları menen sherikleslikti, Onıń ólimine sáykes bolıp, eger qanday da bir jol menen, men ólgenler arasınan tiriliwge erise alaman. Men jámi eriskenim joq, yamasa jámi kámil bolǵanım joq; biraq men alǵa umtılaman, solay etip men Máshih Isa meni de qolǵa kirgizgen nárseni qolǵa kirgize alaman» (Filipililer 3:8-12 NKJV).
Pawıldıń jazıwların hám waǵızların úyrensek, Isa hám tiriliw máseleleri qalay tiykarǵı tasqa aylanǵanın bayqaymız. Basqasha aytqanda, bul zárúrli máselelerdi alıp taslań hám siz hámme nárseni joǵaltasız. Sonıń ushın Pawıl Korinftegi múminlerge былай dep jazdı: «Men sizlerge birinshi náwbette ózim de qabıl etken nárseni jetkerdim: Máshih Muqaddes Jazıwlarǵa qaray bizdiń gúnalarımız ushın óldi, hám Ol jerlendi, hám Ol Muqaddes Jazıwlarǵa qaray úshinshi kúni qayta tirildi ... Máshih ólgenler arasınan tirildi, hám uyqılap qalǵanlardıń birinshi jemisi boldı» (1 Korinfliler 15:3-4,20).
Pawıl, óltiriliwinen az ǵana aldın, óziniń xızmetkestisi Timotiyge былай dep jazdı: «Rabbimizdiń gúwalıǵınan, yamasa Onıń tutqını bolǵan mennen uyalma, biraq Qudaydıń kúshine qaray injil ushın azaplarda menen birge bol, Ol bizdi qutqardı hám bizdi muqaddes shaqırıq penen shaqırdı, bizdiń jumıslarımızǵa qaray emes, biraq Óziniń maqseti hám miyrimine qaray, ol bizge Máshih Isada waqıt baslanǵannan aldın berilgen edi, biraq házir bizdiń Qutqarıwshımız Isa Máshihtiń payda bolıwı arqalı ashıldı, Ol ólimdi joq etti hám injil arqalı ómir hám máńgilikti jaqtılıqqa shıǵardı» (2 Timotiy 1:8-10). Biz bul ayatlardan kóp nárselerdi úyrenemiz, sonday-aq Rabbimizdiń bul dúnyaǵa keliwiniń tásirin, Ol ólim kúshin jeńip, onıń ornına ómir alıp kelgenin hám Onıń tiriliwi nátiyjesinde máńgilikti. Ol bul pátiymalardı injil arqalı jetkerdi.
Tiriliw yamasa ekinshi ólim?
«Haqıyqattan da, men sizlerge aytaman, Meniń sózimdi tıńlaǵan hám Meni jibergenge isengen adam máńgilik ómirge iye, hám húkimge kelmeydi, biraq ólimnen ómirge ótti» (Yuhanna 5:24). Rabbimiz Isa bul ájayıp bayanattı jerde turıp ayttı, «Qudaydıń Ulı keldi hám bizge túsiniw berdi, solay etip biz haqıyqıy Onı bile alayıq; hám biz haqıyqıy Onıń ishinde, Onıń Ulı Isa Máshih ishinde. Bul haqıyqıy Quday hám máńgilik ómir» (1 Yuhanna 5:20) dep sóylep.
Ol jerde turıp aytqan nárseleri búgin de haqıyqıy, Muqaddes Ruhtıń jumısı arqalı, hám sonıń ushın Rabbimiz qostı, «Haqıyqattan da, men sizlerge aytaman, saǵat kelip atır, hám házir de, ólgenler Qudaydıń Ulıń dawısın esitedi; hám esitkenler tiriledi» (Yuhanna 5:25). Gúnákar injildi esitip isengen waqıtta (24-ayat), bul iman hám Qudaydıń Sózin esitiw arqalı boladı (Rimlikler 10:9-10,17). Rabbimiz sonday-aq bunday múminlerge Óziniń dawısın esitiwge múmkinshilik beredi, Ol haqıyqıy tiriliw kúshi menen qayta kelgende, hám bul fizikalıq tiriliw boladı (1 Korinfliler 15:50-55; 1 Salonikalılar 4:15-17 oqıń).
Rabbimiz bunı Áke Oǵan bergen húkimet hám kúsh penen baylanıstıradı, sonday-aq húkim kúshin de. Áke Oǵan óz ómirin qurbanlıq sıpatında beriw hám tiriliw arqalı onı qayta alıw kúshin bergeni sıyaqlı (Yuhanna 10:14-18), Ol bul kúsh ti múminlerdiń paydasına hám isenbeslerdi húkim etiwde qollanadı. «Sebebi Áke ózinde ómirge iye bolǵanı sıyaqlı, Ol Ulına da ózinde ómirge iye bolıwǵa ruqsat berdi, hám Oǵan húkim etiw húkimetin de berdi, sebebi Ol Adam Ulı» (5:26-27).
Qashıp qutılıw joq: «Bunıń ústinen tań qalmań; sebebi saǵat kelip atır, onda qábirlerdegi barlıq adamlar Onıń dawısın esitedi hám shıǵadı – jaqsılıq islegenler ómir tiriliwine, al jamanlıq islegenler ayıplaw tiriliwine» (28-29-ayatlarda). Bul jerde biz húkimniń keletuǵın haqıyqatın úyrenemiz. Kóp adamlar Quday ózleriniń jaqsı isleri sebepli miyrim etedi yamasa olar purgatoriyada tazalanadı dep isenedi, bul Bibliyalıq emes. Ápiwayı, Onıń sózine isenbeytuǵın yamasa boysunbaytuǵın adam ómir kórmeydi (3:36). Biraq, Ulına hám Onıń aytqanlarına isengen adam sol waqıttıń ózinde ómir aladı; ol «ólimnen ómirge ótti» (5:24).
Biz kórip shıqqan nárseler bizdi tómendegi salmaqlı bólimge alıp keledi. «Keyin men úlken aq taxttı hám onıń ústinde otırǵan Onı kórdim, Onıń júzinen jer hám aspan qashıp ketti. Hám olar ushın orın tabılmadı. Hám men ólgenlerdi, kishilerdi hám úlkenlerdi, Qudaydıń aldında turǵanın kórdim, hám kitaplar ashıldı. Hám basqa bir kitap ashıldı, ol Ómir Kitabı. Hám ólgenler ózleriniń jumıslarına qaray, kitaplarda jazılǵan nárselerge qaray húkim etildi. Teńiz ózindegi ólgenlerdi berdi, hám Ólim hám Hades ózindegi ólgenlerdi berdi. Hám olar, hár biri óz jumıslarına qaray húkim etildi. Keyin Ólim hám Hades ot kólge taslandı. Bul ekinshi ólim. Hám Ómir Kitabında jazılmaǵan hár bir adam ot kólge taslandı» (Ashıw 20:11-15). Bul bólim tiriliwdiń eki tiykarǵı basqıshında ekenligin tastıyıqlaydı:
- Birinshi. Rabbimiz Isa Ózi birinshi jemis. Onıń menen baylanıslı barlıq adamlar, sonday-aq Pawıl (1 Korinfliler 15:5-8) hám hár bir haqıyqıy Máshihiy, Eski Ósiettede múminler menen birge, kóteriliwde ólim aymaǵınan shaqırıladı hám ózgertiledi (1 Salonikalılar 4:16-17; 1 Korinfliler 15:50-52). Bul «birinshi tiriliw» dep ataladı (Ashıw 20:5-6), ol keyinirek kóteriliw menen Máshihtiń jer ústinen jámiyetlik húkimranlıǵı arasında ólgen múminlerdi de óz ishine aladı (3-4-ayatlarda).
- Ekinshi. Shopannıń dawısına boysunbaǵan isenbesler «ekinshi ólim» kategoriyasına kiredi (6,14-ayatlarda), olar ólim aymaǵınan, birinshi ólimnen shıǵarılsa da. Olar dene-jan-ruh penen úlken aq taxttıń aldında turadı, Rabbimiz tárepinen húkim etilip, ayıplanıp, ot kólge taslanadı.
Bul basqıshlar tiriliw arasındaǵı ayırmashılıqtı kórsetedi ólgenler arasınan, yamasa ólgenler ishinen, hám tiriliw ólgenlerdiń . Birinshi kategoriyaǵa kiretuǵınlar Rabbimiz Isa menen, Ómir Shahzadası menen anıqlanadı, al Rabbimizdiń pátiyma berilgen húkimranlıǵınıń 1000 jılı dawamında ólim aymaǵında qalǵanlar húkim etiledi, sonday-aq sol húkimranlıq dawamında qarsı shıǵatuǵın yamasa boysunbaytuǵın isenbesler de. Olar bári ot kólge taslanadı!
Bul nárseler shaqırǵan Onı biykar etpew ushın salmaqlı eskertiwdi bildiredi. «Búgin, eger Onıń dawısın esitseńiz, júreklerińizdi qattılastırmań» (Evreylerge 3:7-8).
ESKERTMELER 1.Yahudanıń keltirgen kitabı Quday ilham etken Muqaddes Jazıwlarǵa kirmeydi. Tek ǵana Yahudanıń óz xatında qollanǵan sózleri ilham etilgen Muqaddes Jazıwlardıń bir bólegi (2 Timotiy 3:16).
- Eger bul injil jalǵan xabar bolǵanda, onıń jazıwshısı hesh qashan bas qaharman sıpatında hayaldı kirgizbes edi, sebebi sol dáwirlerde hayaldıń gúwalıǵı haqıyqıy dep esaplanbas edi. Bul másele Injillerdiń haqıyqıylıǵınıń janama dáliylleriniń biri.
- Lukanıń xabar beriw «tártip boyınsha» (1:3 KJV) islengen, yaǵnıy Muqaddes Ruh tárepinen islep shıǵılǵan moral yamasa ruwxıy tártipke qaray, hámme waqıt xronologiyalıq emes, geyde sonday bolıwı múmkin bolsa da. Luka onı «tártipli esabat» (ESV) dep kórsetti.
- Ómir nanı (Yuhanna 6:35,41,48,51); dúnyanıń nurı (8:12); qoylardıń esigi (10:7,9); jaqsı shopan (10:11,14); tiriliw hám ómir (11:25); jol, haqıyqat hám ómir (14:6); haqıyqıy júzim (15:1).
- Bul sóz ecclesia kóbinese «shirkew» dep awdarıladı, biraq ol butparastlıqtan yamasa Yahudiylikten shıǵıwǵa shaqırılǵan adamlar toparın bildiredi. Quday Abramdı shıǵıwǵa shaqırdı (Jaratılıs 12:1-3; Elshiler 7:2-3). Dańqlı Rabbimiz Tarsuslı Sawldı shıǵıwǵa shaqırdı (9:6; Filipililer 3:7-11).
- Hades qaqpaları, yamasa ólim hám Shaytannıń kúshi, Onıń Jıynalısına qarsı turamaydı (Matta 16:18). Máshihtiń kúshi Onıń óz tiriliwinde hám Óz Shirkewin qurıwda kórsetildi. Stefan (Elshiler 7:60) waqıtınan berli ólgen múminler ele de Onıń Jıynalısınıń bir bólegi, Rabbimizdiń keliwin kútip atır. Sol waqıtta olar «Jánnet»te, Onıń aldında (2 Korinfliler 12:4; Luka 23:43; Filipililer 1:23).
- Sawl Kilikiyadan, házirgi Túrkiyadan, Ierusalimde tálim alıw ushın kelgen edi (Elshiler 22:3, 26:5; Galatiyalılar 1:14; Filipililer 3:5), biraq ol Rabbimiz Isanıń jámiyetlik xızmeti dawamında joq bolǵan bolıwı múmkin.
