Payǵambarlıq isenimli hám anıq
Ayırım izertlewshiler Injilde Mәsih haqqında júzlegen anıq payǵambarlıqlardı sanap ótedi, olardıń kóbi orınlanǵan, al basqaları ele orınlanıwı kerek. Bul payǵambarlıqlarda hesh qanday qátelik joq, biz olardıń barlıq táreplerin hárdayım túsine almasaq ta hám túsindire almasaq ta.
Matematikalıq ıqtımallıq nızamlarına qaraǵanda, bul payǵambarlıqlardıń barlıǵınıń statistikalıq múmkin emesligi bir hám sol bir Adam menen baylanıslı teskerisinen, Quday olardıń Avtorı hám Orınlawshısı ekenligin tastıyıqlaydı. Bunı tán alıw bizdi Oǵan tabınıwǵa alıp keledi (Rimlikler 11:36; Ashıw 4:11), bul Onıń ullılıǵın esapqa alǵanda durıs.
Matematikalıq ıqtımallıq hám Mәsihlik payǵambarlıq
Payǵambarlıq Muqaddes Jazıwlardıń ilahiy avtorlıǵın anıq kórsetedi hám onıń xabarınıń isenimliligine gúwalıq beredi. Hár kim boljawlar jasay aladı, bul júdá ápiwayı. Biraq, tolıq payǵambarlıqlardı jazıw hám olardıń orınlanıwı pútkilley basqasha. Haqıyqatında da, keleshek haqqında qansha kóp málimleme berilse hám qansha kóp detallar berilse, anıq orınlanıw múmkinshiligi sonsha azayadı. Mısalı, shama menen 3000 jıl aldın bir adamnıń keleshek basshınıń tuwılıwı bolatuǵın anıq qaladı boljay alıw ıqtımallıǵı qanday? Bul payǵambar Mika Mәsih tuwılǵanǵa shekem 700 jıl aldın islegen is. Jańa, belgisiz diniy basshınıń mıń jıldan keyin basdan keshiretuǵın óliminiń anıq usılın boljaw ıqtımallıǵı qanday, bul ólim usılı házirgi waqıtta belgisiz hám júzlegen jıllar dawamında belgisiz bolıp qala beredi? Biraq, Dawıt shama menen b.e.sh. 1000-jılı Zábúr 22-de mine usınday isledi. Jáne, júzlegen jıllar aldın qandayda bir ullı keleshek basshınıń payda bolıwınıń anıq sánesin boljaw ıqtımallıǵı qanday? Bul Daniyel Mәsih kelgenge shekem 500 jıldan aslam waqıt aldın islegen is.
Eger kimde-kim keleshektegi bir adam haqqında 50 anıq payǵambarlıqtı súwretleytuǵın bolsa, ol hesh qashan kórmegen adam, bul adam barlıq 50 boljawdı orınlaw ıqtımallıǵı qanday? Eger bul boljawlardıń 25 i basqa adamlar oǵan ne isleytuǵını haqqında bolsa hám onıń qadaǵalawınan pútkilley tıs bolsa, bul múmkinshilik qanshelli az boladı?
Mısalı, kimde-kim qalay anıq bir shańaraqta tuwılıwdı «shólkemlestiredi»? Qalay anıq bir qalada tuwılıwdı «shólkemlestiredi» – hám bul onıń ata-anası haqıyqatında jasamaytuǵın qala? Qalay óz ólimin «shólkemlestiredi» – ásirese basqa ekew menen birge krestke kerilip – hám keyin óz jallatshılarınıń kiyimleri ushın qumar oynawın «shólkemlestiredi»? Qalay aldınnan satılıwdı «shólkemlestiredi»? Qalay jallatshılardıń eki qurbannıń ayaqların sindiriwdiń ádettegi ámeliyatın orınlawın, biraq ózinikini emes, «shólkemlestiredi»? Aqırında, qalay Quday bolıwdı «shólkemlestiredi»? Qalay qábirden qashıp, óltirilgennen keyin adamlarǵa kórinedi?
Haqıyqatında da, kimde-kim Mәsihlik payǵambarlıqlardıń bir yamasa ekewin jalǵan etip kórsetiw múmkin, biraq hesh bir adamnıń bul payǵambarlıqlardıń barlıǵın shólkemlestiriwi hám orınlawı múmkin emes. Nazaretlik Isa Mәsih ekenligi qanshelli durıs, sebebi Ol haqqında 456 anıqlawshı qásiyet aldınnan aytılǵan hám Ol olardıń barlıǵın orınlaǵan!
Iqtımallıq ilimi bunı qalay túsindiredi? Ol berilgen waqıyanıń júz beriwi múmkinshiligin anıqlawǵa háreket etedi. Iqtımallıq iliminiń qunı hám anıqlıǵı jaqsı ornatılǵan hám tómendegishe juwmaqlanıwı múmkin: Mәsihti Qudaydıń Balası sıpatında biykarlawshı hár bir adam dúnyada basqa hár qanday nárseden de anıǵıraq dálillengen faktı biykarlaydı.
Injil payǵambarlıqların túsindiriw
Biz Mәsihtiń keliwi haqqındaǵı payǵambarlıqlardıń tórt toparın ajıratamız:
- Tek ǵana birinshi keliw (mısalı Mika 5:2);
- Tek ǵana ekinshi keliw (Yesaya 63:1-6 da kórsetilgen);
- Birinshi hám ekinshi keliw de (Zaxariya 9:9-10; Yesaya 11, 61 di qarastırıń); hám
- Onıń pútkil karyerası: eki keliw hám Onıń dańqlı húkimranlıǵı (Zábúr 110 daǵı mısal).
Rabbımız ózi payǵambarlıqtıń ullı Túsindiriwshisi, biz bunı Onıń Emmaus jolındaǵı eki shákirt penen sáwbetleskeninde kóremiz (Luka 24:13-35). Bizdiń tirilgen Rabbımız Isa olardı Evrey Injiliniń úsh bóliminen (the Tenach) Ózi haqqındaǵı nárseni kórsetti (Luka 24:27,44-46). Ol Musanıń jazıwlarınan (the Torah), dáslepki hám keyingi payǵambarlardan (the Naviim) hám Jazıwlardan (the Chetuvim) sitata keltirdi. « Tenach » sózi pútkil Evrey Injiline (Eski Ahıtqa) tiyisli hám bul úsh terminnen quralǵan (TeNaCh). Isa Muqaddes Jazıwlardı usınıp, bul shákirtlerge Qudaydıń programmasın kórsetti:
- Mәsihtiń birinshi keliwi hám Onıń azapları; hám
- Mәsihtiń dańqta keliwi – «keyingi dańqlar» (Luka 24:26; 1 Petrus 1:11).
Rabbımız shákirtlerdiń túsigin ashtı (Luka 24:45). Joqarı kóterilgen ol ele de Óz Ruwıy arqalı bunı isley beredi (1 Korinflikter 2:10-16), Onı aspannan jibergen. Muqaddes Ruh Pentikost kúni (Hákimler 2:2) baslap isenushilerde jasaydı, hám Ol bizge barlıq haqıyqatta úyretedi hám baslaydı, házir hám máńgilikke (Yuhanna 14-16; Rimlikler 8).
Waqıtlar tolıǵınıń basqarıwı
Qudaydıń maqseti (Efeslikler 1:10) Onıń Rabbımız Isa hám Onıń Shirkewi (Jıyını) ushın rejesi bar ekenligin bildiredi – bul reje Genesis 1-2 de Adam hám Hawwa menen qupıya túrde ashılǵan (Efeslikler 5:31-32). Bul aspandaǵı hám jerdegi barlıq nárseni Qudaydıń Balası, Adam Balası hám Áyyemgi Kúnlerdiń Iyesi bolǵan Isa Mәsihtiń basshılıǵı astında biriktiriw (Zábúr 8, 80; Daniyel 7). Ol Quday-Adam, Onıń ájayıp Shaxsı qupıya bolıp qala beredi, biz Jańa Ahıttan úyrenemiz (1 Timotiy 3:16; Yuhanna 1:14). Bul hám basqa bólimler bizge Mәsihtiń shaxsınıń bereketli ájayıp nárslerin usınadı, Quday olardı ashıwǵa múnásip dep tapqanday (mısalı Yuhanna 1:1-18, 20:31; Efeslikler 1:10-23; Koloseliler 1:1-2:6; Evreyler 1:2-3; Ashıw 1:1-18, 4:1-5:14). Sonıń menen birge, Onıń Shaxsı – Birde Quday hám Adam – bizdiń túsigimizden tıs máńgilikke qupıya bolıp qala beredi, Qudaylıq – Áke, Bala hám Muqaddes Ruh ushın da solay.
«Waqıtlar tolıǵı» (Efeslikler 1:10) termini Mәsihtiń tez arada keletuǵın jámiyetlik húkimranlıǵına tiyisli, sol waqıtta barlıq nárseniń Oǵan boysındırılıwı – házirgi jaǵdaydaǵıday printsip boyınsha ǵana emes (Matta 28:18), bálki Onıń kúshi hám bereketleriniń haqıyqıy kórsetiliwinde de. Ol wáde etilgen Mәsih sıpatında (Zábúr 2) hám teńizden teńizge hám jerdiń shetlerine shekem xalıqlardıń Patshası sıpatında húkimranlıq etedi (Zábúr 72; Yesaya 2:2, 9:6-7, 11:1-9, 65-66; Zaxariya 14). Sol dańqlı húkimranlıqtan aldınǵı túrli basqarıwlar1, adamnıń qáteliklerine qaramastan, bul ájayıp húkimranlıqqa isharat etetuǵın elementlerdi óz ishine aladı. Qudaydıń bunday aldınǵı kórinislerdi bere alıwı óz-ózinen ájayıp nárseni bildiredi.
Zábúr 8 Mәsihtiń keleshek dúnyaǵa húkimranlıǵın qısqasha juwmaqlaydı. Zábúrdıń bir bólegi Evreyler 2 de keltirilgen, onda Mәsihtiń házirgi dańqları Adam Balası sıpatında aspanda, biraq jerdegi isenushiler menen baylanıslı ekenligi atap ótilgen (Evreyler 2:8-17). Zábúr sonday-aq Efeslikler 1 de keltirilgen, Shirkew Mәsihtiń ayaqları astına qoyılmaytuǵının kórsetiw ushın (Efeslikler 1:20-23), biraq Ol, Qudaydıń oń qolında dańqlanǵan, óziniń dańqlı húkimranlıǵı baslanbasınan aldın Shirkewge berilgen. Biz sonday-aq Paweldıń 1 Korinflikter 15:20-28 de Zábúr 8 di keltirgenin tabamız, Mәsih álemge húkimranlıq etse de, Balanıń2 ózi hámme nárseni Oǵan boysındırǵan Qudayǵa boysınatuǵının kórsetiw ushın (1 Korinflikter 15:27). Sonlıqtan, máńgilik jaǵdayda Quday barlıǵında barlıq boladı3 (28-ayat).
Qudayǵa maqtap!
ESKERTMELER
- Bul termin grek quramalı sózinen alınǵan oikonomia (Efeslikler 1:10), bul sóz sózbe-sóz «úy nızamı [yamasa qaǵıydası]» degen mánisti bildiredi. Basqarıw Qudaydıń adamdı Qudaydıń ashılǵan erkin boysınıw boyınsha sınaqtan ótkizetuǵın dáwirdi bildiredi. « oikonomia» termininiń keleshek dúnyaǵa baylanıslı jaqsı awdarması «basqarıw» (Efeslikler 1:10 JND) bolıp, Mәsihtiń aspan hám jer ústinen keletuǵın mıń jıllıq húkimranlıǵın bildiredi.
- Balaǵa kelsek, biz Onıń ilahiyligi menen adamgershiligin tolıq ajıratıwımız múmkin emes (Matta 11:27 niń baslanıwın qarań).
- Búgingi kúnde, máńgilik jaǵday eski dúnyanıń kontekstinde jasap atırǵan jańa jaratılısqa tiyisli bolǵanlarda moralıq jaqtan kórsetilgen (Koloseliler 3:10-11). Bul ullı imkaniyat hám ullı qıyınshılıq.
1 Korinflikter 15:20-24 NKJV «Biraq házir Mәsih ólilerden tirildi hám uyqılaǵanlardıń dáslepki jemisi boldı. Sebebi adam arqalı ólim kelgeni ushın, Adam arqalı ólilerdiń tiriliwi de keldi. Sebebi Adamda hámme ólgeni sıyaqlı, Mәsihte de hámme tiriltiledi. Biraq hár biri óz tártibinde: Mәsih dáslepki jemis, keyin Onıń keliwinde Mәsihtiń adamları. Keyin aqır keledi, Ol patshalıqtı Quday Ákege tapsırǵanda ...»
