Yakob 3:2-12-de biz til qansha kishkene bolsa da, qanday úlken nátiyjelerge alıp keletuǵının kóremiz. Bul bólimde «duwa etiw hám qarg'aw» bir awızdan shıǵıwı sıyaqlı bolmawı kerek bolǵan nárseler keltirilgen (10-ayát). Eski tábiyat tildi jamanlıq islew ushın qollanadı; Quday tildi jaqsılıq islew ushın qollanadı. Bizdiń islerimiz sózlerimizden kúshlirek, hám biz kóbinese islerimiz benen de, sózlerimiz benen de aldaymız.
Adam hám Hawanıń awızeki gúnası
Quday adamǵa «jaqsılıq hám jamanlıqtı biliw terekten» jemeytuǵının ayttı (Jaratılıs 2:17 ESV) hám boysınbaw nátiyjesinde ólim bolatuǵının eskertti. Biraq Hawa jılanıń sózlerine qosıldı hám miyweniń «azıq ushın jaqsı … hám terek adamdı danalıqqa eristiriw ushın qálewli» ekenligine sheshim qabılladı (3:6). Ol miyweden jedi; keyin óz sózi menen, hám bálkim óz isleri menen, Adamdı da sonday islewge kónikterdi. Bunnan keyin, biz Adamnıń áwladlarında, Yenuxtan basqa, bir adamnıń artınan ekinshisi ólgenin oqıymız (Jaratılıs 5).
Ibrahimniń awızeki gúnası
Ibrahim «Rabbiyge isendi, hám Ol bunı oǵan ádillik dep esapladı» (15:6). Sonıń menen birge, onıń tili onı aldawǵa alıp keldi. Ol ózi hám Sarra kóship kelgen jerdiń adamları, Gerar, onıń hayalın alıw ushın onı óltiredi dep qorıqtı. Sonlıqtan, Ibrahim Sarra haqqında: «Ol meniń apam» dedi (20:2). Texnikalıq jaqtan, biz bunı jalǵan emes, al aldaw dep aytıwımız múmkin. Ol shınında da onıń apası edi – onıń ógey apası, ákesiniń qızı, biraq anasınıń emes (12-ayát). Sonlıqtan, bul shınında da jalǵan edi.
Isxaq hám Yakobtıń awızeki gúnası
Isxaq ákesi aldın qollanǵan aldawǵa uqsas jalǵandı qollanadı. Ol da Gerar adamları onıń sulıw hayalı Rebekanı alıw ushın onı óltiredi dep qorıqtı. Olar onnan ol haqqında sorasa, ol jalǵan sóylep, «Ol meniń apam» dep juwap berdi (26:7). Bul anıq til gúnası edi.
Keyinirek, Rebeka hám onıń súyikli balası Yakob, Yakobtı óz inisi Esaw sıyaqlı etip kiyindiriw arqalı Isxaqtı aldaw ushın til biriktirdi (27:11-19). Bunı islew arqalı, olar óz isleri menen jalǵan sóyledi. Biraq, Isxaq kóriwde qıyınshılıqqa ushıradı (1-ayát) hám onıń aldında turǵan adam Esaw emes, al Yakob ekenligin gúmanlay baslaw ushın túrli belgilerdi qollanadı. Isxaq soradı: «‘Sen kimseń, balam?’ Yakob ákesine: ‘Men Esawman, seniń tuńǵıshıń’» dedi (18-19-ayátlar). Bul jalǵanda uslanıp qalmaw ushın, Yakob Isxaq onnan sorasa, taǵı jalǵan sóyledi: «‘Sen shınında da meniń balam Esawseń be?’ Ol juwap berdi: ‘Menmen’» (24-ayát). Biz jalǵan sóylesek, bul jalǵan kóbinese aldınǵısın jasırıw ushın basqa jalǵandı talap etedi, hám biz aldaw torına túsip qalamız.
Til hám Yusuf
Jas óspirim Yusuf óz tilin úlken áǵalarınıń ústinen jaman xabar beriw ushın qollanadı, hám olar onı jek kórip qaldı. Keyin ol eki tús kórdi, bul onıń olardıń ústinen húkim súretuǵının kórsetti. Ol óz shańaraǵına túsları haqqında aytsa, ákesi onı urısıp, «Men hám seniń anań hám seniń áǵalarıń shınında da seniń aldında jerge iymeymiz be?» dedi (Jaratılıs 37:10).
Biz Qudaydıń Yusufqa óz túsların yamasa olardıń túsindirmesin heshkimge aytıwdı buyırǵanı haqqında hesh qanday jazba taba almaymız. Yusuf anıq óz áǵaların mazax etiwdi jaqsı kórgen. Olardıń qızǵanıshı kúsheyip ketti, hám olar onı kórgenlerinde: «Mına tús kóriwshi kele jatır. Kel, onı óltireyik hám onı qudıqlardıń birine taslayıq. Keyin biz qattı haywan onı jep qoydı dep aytamız, hám biz onıń túsları ne bolatuǵının kóremiz» dediler (19-20-ayátlar). Biraq, qısqa waqıt ishinde pul islew múmkinshiligi payda boldı. Sawdagerler keldi, hám áǵalar Yusufdı olardıń 20 shekelge sattı (25-28-ayátlar).
Bir másele ele de qaldı: ákesine Yusufdıń joqlıǵın qalay túsindiriw. Olar aldın oylap tapqan aldawdı qollanıwdı sheshti – Yusufdıń kóp reńli shapanın alıp, onı soydıqları eshkiniń qanına batırıp, ákesinen bul onıń balasınıń shapany ma dep soraw. Aldaw isledi! Yakob juwmaq shıǵardı: «Qattı haywan onı jep qoydı» (33-ayát). Bizdiń tillerimiz qansha ret óz aldawlarımızdı dawam ettiriw ushın óz kúshin qollanǵan!
Sawdagerler Yusufdı Mısırǵa alıp ketip, onı Faraonnıń ofitseri Potifarǵa sattı. «Endi Yusuf kelbetli hám sulıw edi» (39:6). Potifardıń hayalı bul jas jigitti ózine tartımlı dep taptı hám onı azdırıwǵa urındı. Onıń urınısları nátiyjesiz bolǵanda, ol Yusufdı ózine qarsı awır jınayat islegenlikte ayıpladı. Potifar óz hayalına isendi hám Yusufdı túrmege qamattırdı.
Quday Yusufdı hám Oǵan bergen túslerdi túsindiriw qábiletin qollanǵansha jıllar ótti. Bularǵa Faraonnıń kórgen eki túsi kirdi, olardı Yusuf durıs túsindirdi: jeti jıl molshılıq, keyin jeti jıl ashlıq boladı. Bul túsindirme Yusufdı patshalıqta ekinshi eń joqarı lawazımǵa iye bolıwına alıp keldi. Ol dán saqlaw orınlarınıń basqarıwshısı edi, Mısır xalqın hám kóp milletlerdi ashlıqtan saqlaw ushın, hátte Yusufdıń ákesi hám áǵaların da.
Ashlıq waqtında, Yusufdıń áǵaları onıń aldına azıq-awqat satıp alıw ushın keldi. Olar onı jıllar boyı kórmegen edi, hám olar azıq-awqat satıp alıw ushın kelgenlerinde onı tanıǵan joq; biraq ol olardı tanıdı. Áǵalardıń qayta-qayta keliwlerinen keyin, Yusuf ózin olardıń aldında tanıttı, hám olar qorqıp ketti (45:1-3). Yusuf óz áǵalarınan ósh alıwǵa kúshi bar ekenligin bildi, biraq bul kúshdi qollanıwdıń ornına ol óz tilin olardı juwbatıw ushın qollanadı, biz de sonday jaǵdaylarda islewimiz kerek (Evreylerge 10:24). Ol olardıńǵa: «‘Qorqpań … sizler maǵan qarsı jamanlıq oyladıńız, biraq Quday onı jaqsılıq ushın oyladı, kóp adamlar tirilikte qalıwı ushın … Sonlıqtan qorqpań; men sizlerdi hám sizlerdiń kishkene balalarıńızdı támiyinleymen.’ Sonday etip ol olardı juwbattı hám olarǵa miyrimlilik penen sóyledi» (Jaratılıs 50:19-21).
Isler jalǵan bolıwı múmkin
Yusha Erihaǵa eki shpion jiberdi. Olar Rahabtıń úyinde qaldı. Eriha patshası shpionlar haqqında bilip, olardı soraw ushın adamlar jiberdi. Rahab jalǵan sóylep, adamlar kelip ketkenin hám olardıń qaydan ekenligin bilmeytuǵının ayttı (Yusha 2:4-5). Biraq, ol olardı miyrimlilik penen qarsı alǵan edi (Evreylerge 11:31) hám olardı jasırǵan edi, sebebi ol olardıń Qudayı Izraildi Mısırdan qalay qutqarǵanın hám Amoriyalıqlardı jeńgenin esitken edi. Ol Izrail Qudayınıń «joqarıdaǵı aspanlarda hám tómendegi jerde Quday» ekenligine isendi (Yusha 2:11), hám Ol Erihanı Izrail qolına bergende, ol hám onıń shańaraǵı óltiriletuǵının bildi.
Bul waqıya jalǵan sóylewdi aqlamaydı . Quday shpionlardı hám onıń shańaraǵın keremet túrde ańsatlıq penen qutqara alar edi. Aqır-aqıbet, Onıń Rahab ushın rejesi bar edi – ol Dawıttıń úlken ájesine aylanatuǵın edi (Matta 1:5-6)!
Jaman sóylew gúnası
Bul gúna sózlerdi birewdi tuwrıdan-tuwrı yamasa isharalar arqalı ayıplaw yamasa sınlaw ushın qollanıw. Yakob 4:11-de: «Bir-birińizge qarsı jaman sóylemeń, áǵalar» delingen. Biz sóyleytuǵın jamanlıq qaydan keledi? Ol kóbinese mayda-shúyde nárselerdi izlewshi minez-qulıqtan keledi! Eger adam shınında da dúzetiwge mútáj bolsa, ol qayǵırıwı kerek. Onıń ornına, biz ruwxıy jaqtan joqarı seziwge beyim bolamız hám óz baqlawımızdı basqalar menen bólisiwde az ǵana ikilenemiz. Bizlerden geybirlerimiz basqalardıń oyların hám islerin jaman jaqtan kórsetiw ádetine iye.
Jaman sóylew menen shuǵıllanatuǵınlar kóbinese ózleri dúzetiwge mútáj boladı. Olar, elshi Pawl aytqanday, «Qudaydıń tınıshlıǵı, barlıq túsiniwden asıp túsetuǵın … [olardıń] júreklerin hám [olardıń] aqılların Máshih Isa ishinde qorǵawına» ruqsat beriwleri kerek (Filipiyalıqlarǵa 4:7). Pawl dawam etti: «Aqırında, áǵalar, ne shın bolsa, ne húrmetli bolsa, ne ádil bolsa, ne taza bolsa, ne súykimli bolsa, ne maqtawǵa ılayıq bolsa, eger qanday da bir jaqsılıq bolsa, eger qanday da bir maqtawǵa ılayıq nárse bolsa, bul nárseler haqqında oylań» (8-ayát). Eger biz bul nárseler haqqında oylasaq hám olar haqqında sóylesek, ayıplaw ushın orın bolmaydı.
Bizdiń Rabbimiz Isa, ol kitapshılar hám Fariseylerge qarsı bir qatar «Sizlerge qayǵı» sózlerin aytqanda, jaman sóylew menen shuǵıllanǵan joq. Miyrimlilik penen, Ol olardıń minez-qulqı nege alıp keliwi múmkinligi haqqında eskertken edi (Matta 23:13-30). Sonıń menen birge, Ol Óz xalqına olardıń buyırılǵan nárselerdi islewdi hám olardıń ádetlerinen qashıwdı máslahát berdi, hám Ol ne ushın ekenligin ayttı (1-10-ayátlar).
Jalǵan sóylew hám aldaw til gúnasınıń nátiyjeleri
Máshihiy adamlar óz minez-qulqları ushın bahana izlegende kóbinese bir-birine jalǵan sóyleydi yamasa aldaydı. Bizge: «Bir-birińizge jalǵan sóylemeń, sebebi sizler eski ózińizdi óz ádetleri menen sheshkenińizdi hám óz Jaratıwshısınıń súwretindegi bilimde jańalanıp atırǵan jańa ózińizdi kiygenińizdi kórip turıpsız» delingen (Kolosalıqlarǵa 3:9-10). Biz ózimizdi tekseriwimiz kerek (1 Korinflilerge 11:28), hám eger biz durıs bahalasaq, biz jalǵandı gúna dep ataymız hám onı moyınlaymız (1 Yuhanna 1:9). Biz onı bahana etiw yamasa basqa at penen ataw arqalı kishireytpewimiz kerek.
Duwa – tilniń jaqsı hám kúshli jumısı
Yakob: «Ilyas biz sıyaqlı tábiyatqa iye adam edi, hám ol jawın jawmasın dep qızǵın duwa etti, hám úsh jıl altı ay jerge jawın jawmadı. Keyin ol taǵı duwa etti, hám aspan jawın berdi, hám jer óz miywesin berdi» dep kórsetti (Yakob 5:17-18). Sonday-aq, patsha Hizqiya «ólim shegarasında» bolǵanda (2 Patshalar 20:1) ol sawalıw ushın qızǵın duwa etti. Rabbiy juwap berip: «Men seniń duwańdı esittim; men seniń kóz jaslarıńdı kórdim. Mine, men seni emleymen … [hám] seni hám bul qaladı Assuriya patshasınıń qolınan qutqaramen» dedi (5-6-ayátlar). Duwanıń úlken kúshi bar ekenligin bile turıp, onı qollanıwdan ikilenbeyik!
Sabaq beriw – tilniń paydalı qollanılıwı
Bizdiń Rabbimiz Isa bul jerde júrgeninde Óz shákirtlerine kóp nárselerdi úyretti. Ketpes burın, Ol olardıńǵa: «Aspanda hám jerde barlıq húkimet Maǵan berildi, … barlıq milletlerden shákirtler tayarlań, olardı Áke hám Ulı hám Muqaddes Ruwhtıń atı menen shomıldırań, olardı Men sizlerge buyırǵan barlıq nárselerdi saqlawǵa úyretiń» dedi (Matta 28:18-20). Bizdiń tillerimizdi usılayınsha qollanıw qanday jaqsı!
Sergek bolıń
Óz turmısımızdan anıq kórinip turǵanday, Muqaddes Kitap shın – bizdiń kishkene tillerimiz ózlerinde jaqsılıq hám jamanlıq ushın potencialdı saqlaydı. Biz tillerimizdi tek jaqsılıq ushın ǵana emes, al Qudaydıń dańqı ushın da qollanıwǵa itibar beriyik (1 Korinflilerge 10:31). Bul biz óz kúshimiz benen isley almaytuǵın nárse, al tek hár bir isenishlide jasaytuǵın Muqaddes Ruwhqa tolıq súyeniw arqalı ǵana. Bizdiń Qudayǵa isenishimiz bizdiń pikirlerimiz hám islerimizden anıq kórinsin.
Duwada turaqlı bolıń, shúkirshilik penen sergek bolıń … Sırtqılarǵa qaray danalıq penen júriń, waqıttı eń jaqsı paydalanıń. Sizdiń sózińiz hárdayım miyrimli, duz benen dáslenip tursın, sonlıqtan siz hár bir adamǵa qalay juwap beriw kerek ekenligińizdi bilesiz. —Kolosalıqlarǵa 4:2,5-6 ESV Quday menen durıs qatnas basqa hár bir qatnastıń tiykarı. Turaqlı, shın júrekten duwa etiw áhmiyetli másele, tiri Qudayǵa súyeniwdi bildiredi hám ámeliy jaǵdaylarda Onıń járdemin hám bereketin túsiredi. Duwada sergek bolıw – bul itibar hám shınıǵıw, bizdiń duwalarımızdıń ańsatlıq penen jaǵımlı ádetke aylanıwına qaraǵanda, bul ádet qansha jaqsı bolsa da. Máshihdi qanday da bir túrde usınıw ushın hár bir múmkinshilikten paydalanıń. Bunı islewde, bizdiń sózlerimiz miyrimlilik penen «duz benen dáslenip» bolıwı kerek (6-ayát). Duz tuwrı múyeshlerde kristallanadı hám ádillik haqqında sóyleydi. Miyrimlilik bizdiń sóylewimizde basım bolıwı kerek, biraq hárdayım ádillik penen dáslenip turıwı kerek. Buldaǵı shın teń salmaqlılıq – bul Qudaydan danalıqtı talap etetuǵın názik másele. —Leslie M. Grant, «Kolosalıqlarǵa túsindirmeler» (beyimlestirilgen)
