Qudaydıń Reyimi
Qudaydıń reyimi Muqaddes Jazıwdıń tiykarǵı teması. Inglizshe sóz Injilde 341 ret ushırasadı, al onıń menen baylanıslı tórt evrey hám úsh grek sózi jámi 454 ret ushırasadı. Olar «meyirbanlıq,» «súyispenshilik,» «jaqsılıq,» «qollaw,» «shápáát» hám «ayawshılıq» dep te awdarıladı. Injildegi 66 kitaptıń tek 16-sında ǵana reyim ushın bul sózlerdiń biri qollanılmaydı.
Biz kóbinese Izrail Qudayın ádillik hám húkim menen, al Shirkewdiń Rabbisin miyrim hám reyim menen xarakterleymiz dep oylaymız. Biraq, Eski Ahd reyim haqqında Jańa Ahdqa qaraǵanda tórt ese kóp aytadı. Shıǵıw 33:19 hám 34:6-7 bizge reyimdi kórsetedi Qudaydıń óz tábiyatı ekenligin:
«Sonnan keyin Ol: «Men barlıq jaqsılıǵımdı seniń aldınnan ótkizemen, hám Rabbidiń atın seniń aldında járiyalayman. Men kimge miyrim etsem, oǵan miyrim etemen, hám kimge shápáát etsem, oǵan shápáát etemen,» dedi (NKJV). «Hám Rabbi onıń aldınnan ótti hám járiyaladı: «Rabbi, Rabbi Quday, miyrimli hám shápáátli, sabırlı, hám jaqsılıq hám haqıyqatqa bay, mıńlaǵanlarǵa reyimdi saqlaytuǵın, nahaqlıqtı, qılmıstı hám gúnádi keshiretuǵın, biraq ayıplını hesh qashan ayıpsız etpeytuǵın, ákelerdiń nahaqlıǵın balalarǵa hám balalardıń balalarına úshinshi hám tórtinshi áwladqa deyin jetkizetuǵın.»
Reyim áhmiyetli túsinik bolsa da, onı anıqlaw birqansha qıyın, ásirese «miyrim» kóbinese onıń menen tıǵız baylanıslı hám ekewi kóbinese shatastırıladı. Bul sózler kóp ret birge ushırasadı, biraq olardıń mánisi birdey emes. «Miyrim» kóbinese tolıǵı menen múnásip bolmaǵan qollawdıń suverenli beriliwi menen baylanıslı, hám ol arnawlı túrde qutqarıw menen baylanıslı. «Reyim» kóbinese húkimdi toqtatıw menen baylanıslı:
«Óytkeni reyim kórsetpegen adamǵa húkim reymsiz boladı. Reyim húkim ústinen jeńedi» (Yakob 2:13).
Zabur 136-da «Óytkeni Onıń reyimi máńgi dawam etedi» teması hár bir 26 ayatta Qudaydıń Izrailǵa bolǵan súyispenshiliginiń teńsiz táreplerin sanap ótedi. Biz keminde tórt ret «Rabbige shúkir etń ... óytkeni Onıń reyimi máńgi dawam etedi» (1,3-ayatlarda) yamasa «Qudayǵa shúkir etń ... óytkeni Onıń reyimi máńgi dawam etedi» (2,26-ayatlarda) dep oqıymız. Onıń reyimi máńgi dawam etip qana qoymay, bizge Onıń reyimi «úlkem» (1 Patshalar 3:6), «mol» (Zabur 86:5; 1 Petrus 1:3), «nazik» (Luka 1:78), «Onnan qorqatuǵınlarǵa máńgilikten máńgilikke» (Zabur 103:17) hám «kóp qırlı,» yamasa kóp ózgesheliklerge iye (Nehemiya 9:19) ekenligi aytılǵan. Biz zaburshı menen birge: «Men Seniń reyimiń haqqında qattı aytaman» (Zabur 59:16) dep ayta alamız.
Úsh Tárep
Biz Qudaydıń reyimi haqqında Muqaddes Jazıwlardı dıqqat penen úyrensek, onıń úsh bólegi bar ekenligin kóremiz:
- Qudaydıń ulıwma reyimi. Bul tek ǵana barlıq adamlarǵa – múminlerge hám imansızlarǵa birdey emes, bálki pútkil jaratılısqa da beriledi. «Rabbi barlıqqa jaqsı, hám Onıń nazik reymleri barlıq isleri ústinde» (Zabur 145:9). «Ol barlıqqa ómir, dem hám barlıq nárselerdi beredi» (Húwiller 17:25).
- Qudaydıń arnawlı reyimi. Ol adam balalarına qaray kórsetiledi, olardıń turmıslıq zárúrliklerin qanaatlandırıwǵa járdem beredi. «Óytkeni Ol óz quyashın jamanlarǵa hám jaqsılarǵa shıǵaradı, hám ádillerge hám nahaqlarǵa jawın jiberedi» (Matta 5:45).
- Qudaydıń suverenli reyimi. Bul qutqarıwdıń miyrasxorları ushın saqlanǵan hám olarǵa kelisim arqalı Dálilshi arqalı jetkeriledi.
Ekinshi hám úshinshi túrler arasındaǵı ayırmashılıqtı biraz kóbirek túsindiriw ushın, jamanlar názerge alatuǵın Qudaydıń reymleri tek waqıtsha – olar házirgiushın. Qábirden keyin olarǵa hesh qanday reyim kórsetilmeydi. Yesaya 27:11-de: «Óytkeni bul túsiniwi joq xalıq; sonlıqtan olardı jaratqan Ol olarǵa reyim etpeydi, hám olardı qáliplestirgen Ol olarǵa hesh qanday qollaw kórsetpeydi,» delingen. Quday hesh qashan reymsiz bola almaydı, óytkeni bul Onıń tábiyatı: «Rabbi miyrimli hám ádil; Ya, bizdiń Qudayımız reyimli» (Zabur 116:5). Biraq Onıń reyiminiń kórsetiliwi Onıń suverenli erkine qaray tártiplestiriledi. Iláhıy reyimniń iskerligin tek ǵana suverenli miyrim anıqlaydı. Pavel bunı Rimlikler 9:15-te kórsetedi: «Men kimge reyim etsem, oǵan reyim etemen» (Shıǵıw 33:19-ǵa qarań).
Qudaydıń Gúnákarlarǵa Reyimi
Qudaydıń gúnákarlar menen múnásibetinde Onıń reyimi hám miyrimi arasındaǵı baylanıs Efeslikler 2:4-8 sıyaqlı Muqaddes Jazıwlarda kórinedi: «Biraq Quday, reyimge bay bolǵan, bizdi súygen úlken súyispenshiligi sebepli, biz qılmıslarda óli bolǵanımızda da, bizdi Máshih penen birge tiriltti (miyrim menen qutqarılǵansız), hám bizdi birge kóterdi, hám bizdi Máshih Isada aspan orınlarında birge otırǵızdı, keljek ásirlerde Onıń miyriminiń sheksiz baylıǵın Máshih Isada bizge qaray jaqsılıǵında kórsetiw ushın. Óytkeni sizler miyrim menen iman arqalı qutqarılǵansız, hám bul ózińizden emes; bul Qudaydıń sawǵası.» Titus 3:3-7 qosadı: «Óytkeni biz de bir waqıtları aqılsız, boysınbas, aldanǵan, túrli nápsilerge hám lázzetlerge xızmet etken, jamanlıq hám kúnshillikte jasaǵan, bir-birimizdi jek kóretuǵın hám jek kórilgen edik. Biraq Qutqarımız Qudaydıń adamǵa qaray jaqsılıǵı hám súyispenshiligi kórgenimizde, biz islegen ádillik isleri menen emes, bálki Onıń reyimine qaray Ol bizdi qutqardı, qayta tuwılıw juwıwı hám Muqaddes Ruwdıń jańalanıwı arqalı, Onı Ol bizge Qutqarımız Isa Máshih arqalı mol etip quydı, Onıń miyrimi menen ádilleştirilgenimizden keyin máńgi ómir úmitine qaray miyrasxorlar bolıwımız ushın.»
Bizdiń Qudayımızdıń nazik reyimi arqalı yamasa sebepli Máshih óz xalqına jiberildi (Luka 1:78). Rabbi Isanıń miynetleri hám Onıń kresttegi tamamlanǵan isi Qudaydıń bizge ádil túrde reyim kórsetiwine múmkinshilik beredi. Eger Quday bizge múnásip bolǵan nárselerdi bergeninde, biz barlıǵımız házir máńgilikke ayıplanǵan bolar edik. Dawıt: «Meniń ústime reyim et, ey Quday, Seniń súyispenshiligińe qaray; Seniń nazik reymlerińniń kóp bolǵanına qaray, meniń qılmıslarımdı óshir. Meni nahaqlıǵımnan tolıq juw, hám meni gúnáhımnan tazala» (Zabur 51:1-2) dep shaqırdı. Qudaydan reyim soraw – Onnan biz múnásip bolǵan húkimdi toqtatıwdı hám onıń ornına biz hesh qanday jol menen tabıwǵa bolmaytuǵın keshirimdi beriwdi soraw. Quday shın júrekten táwbe etken janǵa reyim kórsetedi!
Biz Qudaydan hesh nársege múnásip emespiz. Quday bizge hesh nárse qarızdar emes. Biz basdan keshiretuǵın hár qanday jaqsılıq Qudaydıń miyriminiń nátiyjesi (Efeslikler 2:5). Quday qollaydı – Ol bizge múnásip bolmaǵan hám hesh qashan tabıwǵa bolmaytuǵın jaqsı nárselerdi beredi. Reyim hám miyrim Isa Máshih arqalı bar bolǵan qutqarıwda eń jaqsı súwretlengen. Biz húkimge múnásipmiz, biraq eger biz Isa Máshihti Qutqarǵısh retinde qabıl etsek, biz Qudaydan reyim alamız hám húkimnen qutqarılamız. Miyrim menen biz qutqarıw, gúnálardıń keshirilmesi hám Onıń menen aspanlarda máńgilikke umtılıp, Quday menen áke retinde múnásibetti názerge alıp, bul jerde baslanatuǵın mol ómirdi alamız.
Reyimli Qudayǵa Qaray Bizdiń Juwabımız
Qudaydıń reyimi hám miyrimi sebepli biz tabınıw hám shúkirshilik etiw ushın tize búgemiz. Biz «Rabbidiń reymleri arqalı biz joq etilmeymiz, óytkeni Onıń shápáátleri joq bolmaydı. Olar hár tańda jańa; Seniń sadıqlıǵıń úlken» (Jılaǵanlar 3:22-23) ekenligin esleymiz. Mika: «Kim Seniń sıyaqlı Quday, nahaqlıqtı keshiretuǵın ... óytkeni Ol reyimdi jaqsı kóredi ... Ol ... bizge shápáát etedi, hám Ol bizdiń nahaqlıqlarımızdı boysındıradı. Sen barlıq gúnálarımızdı teńizdiń tereńligine taslaysań» (Mika 7:18-19) dedi. «Rabbidiń reyimi Onnan qorqatuǵınlarǵa máńgilikten máńgilikke, hám Onıń ádilligi balalardıń balalarına» (Zabur 103:17) ekenligin eslew jaqsı.
Ol «máńgi Patsha, ólmeytuǵın, kózge kórinetuǵın emes ... tek ǵana danıshpan Quday» (1 Timotey 1:17) hám «baxıtlı hám jalǵız Húkimdar, patshalar Patshası hám rabbiler Rabbisi» (6:15) bolǵanı ushın, biz «rabbiler Rabbisine shúkir etiwimiz kerek! Óytkeni Onıń reyimi máńgi dawam etedi» (Zabur 136:3).
Reyim Búgin de Bar
Zabur 136-da Qudaydıń suverenli támiyinlewinıń úsh anıq mısalı berilgen:
- Ol óz xalqınıń «shól» (16-ayat) sayaxatında qorǵaydı hám panalaydı,
- Ol úlken «dushpanlar» (24-ayat) ústinen jeńislerdi múmkin etedi, hám
- Ol «barlıq etke azıq» (25-ayat) beredi.
Qudaydıń támiyinlewinıń detalları hám Muqaddes Jazıwdaǵı kóp mısalı sheksiz. Biraq bul úsh tarawda biz hár qanday jaǵday ushın úmit tabamız. Evreyler 4:16 járiyalaydı: «Sonlıqtan biz miyrim tańın tabıw hám zárúr waqıtta járdem ushın miyrim taxtına batırlıq penen keleyik.» Elshi Pavel bizge bizdiń Qudayımız «reymler Ákesi hám barlıq teselli Qudayı, Ol bizdi barlıq qıyınshılıqlarımızda teselleydi, solay etip biz ózimiz Quday tárepinen tesellenetuǵın teselli menen hár qanday qıyınshılıqta bolǵanlardı teselley alamız» (2 Korinfliler 1:3-4) ekenligin esletedi. Reyim Onnan baslanadı, hám biz Onıń reyimi hám tesellisin basdan keshirgenimizde, olardı basqalar menen bólisiwimiz kerek.
Kórsetilgen Reyim
Reyim hár bir múminniń ómirinde kóriniwi kerek. Bunday reyimniń úlken mısallarınan biri Luka 10:25-37-de tabıladı, onda biz urılǵan hám talanǵan adamǵa járdem bergen sayaxatshı haqqında oqıymız. Jaqsı Samaralıq kambaǵal jabırlanǵannıń jaraların baylaǵanda, oǵan reyim kórsetti. Ol onı eń jaqın qonaq úyine alıp barıp, jaqsı bolǵansha turıwı ushın tólegende, oǵan miyrim kórsetti. Onıń reyimi awırıwdı jeńilletip, miyrimi emlewdi támiyinledi!
Sol sıyaqlı, reyim kórsetiwdiń eń anıq jolı fizikalıq háreketler arqalı. Rabbi Isa arnawlı túrde buyırǵanday, biz ashlarǵa tamaq beriwimiz, jalanaǵashlardı kiyindiriwimiz, nawqaslarǵa hám tutqınlarǵa barıwımız hám múmkin bolǵan jerde ámeliy járdem beriwimiz kerek. Matta 5:7-de Rabbi: «Reyimliler baxıtlı, óytkeni olar reyim tabadı,» dedi. Reyim kórsetiw tek ǵana Jańa Ahd ideyası emes – Yekinshi Nızam 15:7-8-de bul haqqında ne aytılǵanına qarań: «Eger sizlerdiń aranızda, Rabbi Qudayıńız sizge berip atırǵan jerdegi qala qaqpalarınıń ishinde kambaǵal tuwısqanıńız bolsa, júregińizdi qattı etpeń, yamasa qolıńızdı kambaǵal tuwısqanıńızdan jabpań, bálki oǵan qolıńızdı keń ashıń hám oǵan zárúrligi ushın jetkilikli qarz beriń, oǵan ne kerek bolsa da.»
Luka 6:27-36-ǵa qaray, biz dushpanlarımız sıyaqlı kórinetuǵınlarǵa reyim kórsetiwimiz kerek. Pavel jazdı: «Sonlıqtan, Qudaydıń saylanǵanları, muqaddes hám súyikli bolǵanlar sıyaqlı, nazik reymlerdi, jaqsılıqtı, kishipeyillikti, jumsaqlıqtı, sabırlılıqtı kiyiń; bir-birińizge shıdamlı bolıń, hám bir-birińizdi keshiriń, eger kimde-kim basqaǵa qarsı shaǵım etse; Máshih sizdi keshirgenindey, sizler de solay etiń» (Koloslikler 3:12-13).
Biz bul ayatlardan reyimniń bizdiń minez-qulqımızda hám háreketlerimizda kóriniwi kerek ekenligin túsinemiz. Reyim kek saqlamaydı, ókpe saqlamaydı, basqanıń qáteliklerin yamasa ázirliklerin paydalanbaydı, yamasa basqanıń gúnáhın járiyalaydı.
Reyim Rabbi Isa krestten: «Áke, olardı keshir, óytkeni olar ne islep atırǵanın bilmeydi» (Luka 23:34) degeninde sıyaqlı ayawshılıq kórsetedi. Kresttegi táwbe etken urlıqshıǵa reyim: «Shınında da, men saǵan aytaman, búgin sen menen birge jánnetde bolasań» (43-ayat) dewi múmkin edi.
Reyim bir-birimizdi dúzetiw jolımızda kóriniwi kerek: «... kishipeyillik penen qarsılıq kórsetetuǵınlardı dúzetiw, eger Quday olarǵa táwbe etiwdi berer bolsa, solay etip olar haqıyqattı biliwi múmkin» (2 Timotey 2:25). Yahuda 21-23 sol pikirge toqtaladı: «Ózińizdi Qudaydıń súyispenshiliginde saqlań, Rabbi Isa Máshihtiń reyimine máńgi ómirge qaray umtılıp. Hám geybirlerge shápáát etń, ayırmashılıq qılıp; biraq basqalardı qorqıw menen qutqarıń, olardı ottan súyrep shıǵarıp, hattá et penen nájislenǵen kiyimge de jek kóriń.»
Rabbi Isa keshirmeytuǵın qul haqqında mısal ayttı. Bir qul óz xojayınǵa tóley almaytuǵın úlken qarzı bar edi hám ol xojayınǵa sabırlı bolıwdı jalbarǵan edi. Ol reyim soradı! Biraq keshirilgennen keyin, ol ózine salıstırmalı túrde ádewir az qarzı bar adamǵa bardı. Hár bir tiyindi tólewdi talap etip, ol bul qarzıdardı túrmege tasladı. Xojayın bul waqıyanı esitkende, ol «onı shaqırdı [hám] oǵan: «Sen jaman qul! Men seniń barlıq qarzıńdı keshirdim, óytkeni sen maǵan jalbarǵan ediń. Sen de óz qulıńa shápáát etpewiń kerek pe edi, men saǵan ayawshılıq etkenindey?» (Matta 18:32-33) dedi.
Biz kórgenimizdey, bizge sheksiz reyim kórsetildi, biz tóley almaytuǵın gúná qarzımızdı joqqa shıǵardı. Biz hár kúni reyim kórsetiliwin dawam etemiz. Onda biz ómirimizde ushırasatuǵınlarǵa reyim kórsetiwden qalay bas tarta alamız? Bul tek ǵana bir-birimiz ushın duwa etiwdi emes, bálki joǵalǵanlarǵa jetisiwde de reyim kórsetiwimiz kerek.
Jeremiyanıń sózlerin taǵı bir ret esleyik: «Rabbidiń reymleri arqalı biz joq etilmeymiz, óytkeni Onıń shápáátleri joq bolmaydı. Olar hár tańda jańa; Seniń sadıqlıǵıń úlken» (Jılaǵanlar 3:22-23).
