Nızam
Endi biz bilemiz, nızam neni aytsa, nızam astında bolǵanlarǵa aytadı: hár bir awız jabılsın hám pútkil dúnya Quday aldında ayıplı bolsın. Sonlıqtan nızam isleri menen Onıń kóz aldında hesh bir dene aqlanbaydı: sebebi nızam arqalı gúná bilimi bar. —Romalılarǵa 3:19-20 KJV
Bul ayıplawdan hesh kim tıs emes: «hámmesi gúná etti hám Qudaydıń dańqınan kem boldı» (23-ayat). Sonnan keyin Pawıl isengenlerdiń hámmesi ushın úlken hám ájayıp úmit qosıp, «...Onıń miyrimi menen Máshih Isa arqalı qutqarıw arqalı biypul aqlanıp» (24-ayat) dedi.
Rabbimiz Quday nızamdı Musaǵa hám Izrail xalqına berdi, olar onı dúnyaǵa usındı. Izraildiń nege bunday ayrıqsha ashkaralanıwı boldı? Quday olardı ayrıqsha talantlar menen sıyladı. Biraq, Izrail nızamdı saqlay almadı, geypara «gúná bilimi» bolsa da. Talantlı xalıq nızamdı saqlay almaǵanlıqtan, hesh kim saqlay almaytuǵını anıq. Sonlıqtan biz hámmemiz Quday aldında ayıplı ekenimizdi túsinemiz. Sonnan keyin biz sorawımız múmkin, nege Quday hámmemizdi ayıplaydı hám hámmemiz gúnákar ekenimizdi bildiredi?
Qudaydıń pútkil nızamın saqlaǵan jalǵız tirishilik iyesi Rabbimiz Isa. Ol ruwxıy hám moral jaqtan kámil, sonlıqtan Ózin Qudayǵa minsiz usına aldı. Ol biz jasawımız, keshiriliwimiz hám gúná ushın jazadan, yaǵnıy ólimnen qutqarılıwımız ushın óldi. «Gúná nátiyjesi ólim; biraq Qudaydıń sıylıǵı Rabbimiz Isa Máshih arqalı máńgilik ómir» (6:23).
Rabbimiz Isa dedi, «Kim Meniń Sózimdi esitse hám Meni jibergenge isense, máńgilik ómirge iye boladı hám ayıplawǵa kelmeydi; biraq ólimnen ómirge ótti» (Yuhanna 5:24). Bul sózlerge iseniw hám sonlıqtan ólimnen máńgilik ómirge ótiw qanday ápiwayı is.
Bunnan tısqarı, Quday Muqaddes Ruwhtı bizdi gúná ushın ayıplaw, bizdi adasıwdan saqlaw hám qutqarıw jolın tolıq túsiniwge járdem beriw ushın jiberdi. Qudaydıń Ruwhı bizdi gúná, ádillik hám húkim ushın ayıplaydı. Ol sonday-aq bizdi pútkil haqıyqatqa jollaydı (Yuhanna 16:7-15, Yuhanna 14:26). Quday hesh kimniń joq bolıwın qálemeydi, biraq hámmesi qutqarılsın dep qáleyedi.
Bunnan da kóp nárse bar: nızam bizdi tárbiyalaydı. Galatiyalılarǵa jazǵanında, Pawıl nızamdı bala basshısı yamasa dúzetiwshi retinde súwretledi. King James Version onı «mektep ustazı» (Galatiyalılarǵa 3:24) dep awdaradı, bul anıq emes. Bul ayatta qollanılǵan grek sózi, pedagog, shınında da balanı qorǵaǵan qul edi, biraq mektep xanasında onıń dıqqatı sabaqlarınan awısqanda onı jazalaw ushın tayaq bolǵan. Nızam Izrail menen usılay isledi. Usıǵan uqsas mániste, eger biz Rabbimiz Isa haqqındaǵı kózqarasımızdı joǵaltsaq, Muqaddes Ruwh bizdi jumsaq, biraq bekkem túrde dúzetedi.
Nızam etikalıq standartlar ushın absolyutler jıynaǵı. Mısalı, butlarǵa tabınıw tabınıwshılardı páseytedi, al haqıyqıy Qudayǵa tabınıw tabınıwshılardı kóteredi hám qádirleydi. Ótirik aytıw, aldaw, qızǵanıw, sadıqsızlıq, boysınbaw hám ata-anaǵa húrmetsizlik hámmesi páseytedi hám buzadı, hám biz olardıń nátiyjelerin jámiyette kóremiz. Bunday nárseler kóbinese adamgershiliktiń ashgózligi, ata-analardıń balaların durıs tárbiyalay almawı, jámiyettegi neke qatnasıqları haqqındaǵı tolıq shatasıq hám barlıq nadurıs nárselerdiń ulıwma qabıl etiliwi menen baylanıslı. Kópshilik ushın durıs hám nadurıs, jaqsı hám jaman óz mánisin joǵalttı.
Quday «olardı kúshli adasıwǵa jiberdi, olar ótirikke iseniwi ushın» (2 Salonikalılarǵa 2:9-12). Bul Shaytannıń qudayǵa háqarátlı ótirigi – ózin Quday retinde kórsetiw, hám onıń Antikristin haqıyqıy Máshih retinde kórsetiw. Bul ele boladı. Ol jaratılıstıń dálillerin, sonday-aq Qudaydıń Sózin biykar etedi. Pawıl jazdı: «Sebebi Qudaydıń ǵázebi adamlarǵa qarsı barlıq qudaysızlıq hám ádilsizlikten aspanlardan ashkaralandı ... sebebi Quday haqqında biliw múmkin bolǵan nárse olarda kórinedi; ... sebebi Onıń kórinbeytuǵın nárseleri dúnya jaratılǵannan beri anıq kórinedi, islengen nárseler arqalı túsiniledi, hátte Onıń máńgilik kúshi hám Qudaylıǵı; sonlıqtan olar bahana etiwge bolmaydı» (Romalılarǵa 1:18-20). Zábúr 14-ti keltirip, Pawıl sonday-aq jazdı: «Túsinetuǵın hesh kim joq, Qudaydı izleytuǵın hesh kim joq. Olar hámmesi joldan shıqtı, olar birge paydasız boldı; jaqsılıq isleytuǵın hesh kim joq, joq, hesh kim joq» (Romalılarǵa 3:11-15). Gúná, Qudaydıń nızamına boysınbaw hám onı biykar etiw retinde, bizdiń oylawımızǵa hám sóylewimizge tásir etedi.
Pawıldıń máslahátin qabıl eteyik: «qanday nárseler haqıyqıy bolsa, qanday nárseler durıs bolsa, qanday nárseler ádil bolsa, qanday nárseler taza bolsa, qanday nárseler súykimli bolsa, qanday nárseler jaqsı xabar bolsa; eger qanday da bir pazıylat bolsa, hám eger qanday da bir maqtaw bolsa, bul nárseler haqqında oylań» (Filipililerge 4:8-9).
