Ulıwma Jıynalıs hám
Tuńǵıshlardıń Shirkewi
«Biraq sizler Sion tawına, tirilikshi Qudaydıń qalasınıń, aspanlıq Qudıstıń aldına, perishtelerdiń sanawı joq jıynalısına, aspanǵa jazılǵan tuńǵıshlardıń ulıwma jıynalısı hám shirkewine, hám hámmesiniń Qazısı bolǵan Qudayǵa, hám kámil etilgen ádalatlı adamlar ruwlarına, hám jańa kelisimniń arashashısı Isaǵa, hám Abeldiń qanına qaraǵanda jaqsıraq nárseni sóyleytuǵın shashılǵan qanǵa keldińiz.» Evreylerge 12:22-24 KJV
Joqarıdaǵı ayatlarda aytılǵan bul «ulıwma jıynalıs hám tuńǵıshlardıń shirkewi» kimlerden ibarat? Eki arasında arnawlı ayırmashılıq bar ma, yamasa olar bir hám sol bir nárseni bildire me? Eski hám Jańa Kelisim áwliyeleriniń ulıwma hám ózgeshe táreplerin salıstırayıq.
Ulıwma tárepler
• Bizdiń belgilenilgen orınımız
Biz Qudayǵa isengenimizde, Ol bizdiń «tirilikshi Qudaydıń qalasınıń, aspanlıq Qudıstıń» aldına kelgenimizdi aytadı. Bul Jańa Qudıs, «hámmemizdiń anamız» (Galatiyalılarǵa 4:26), Ibrahim «izlegen» qala (Evreylerge 11:10), Zábúr 48 hám Ashıw 21-de súwretlengen, onda biz onıń aspanǵa túsip atırǵanda jer júzindegi adamlarǵa tásirin kóremiz. Onıń qapılarında Izrail qáwimleriniń on eki atı jazılǵan; onıń on eki tiykarı Hawariyler (Ashıw 21:12,14). Eski hám Jańa Kelisim áwliyeleri bul jıynalısqa qanday etip bir-birine tolıq aralasqanın kóriwge boladı: «Sol ushın biliń, kimler isenimnen bolsa, olar Ibrahimniń balaları. Solay etip, kimler isenimnen bolsa, olar isenimli Ibrahim menen birge baxtlı boladı» (Galatiyalılarǵa 3:7,9).
• Bizdiń gúwalıǵımız
Evreylerge 11-de áyyemgi dáwirlerde Qudayǵa turaqlı isengenlerdiń gúwalıǵı jazılǵan, bul tómendegi úgit penen juwmaqlanǵan: «Sol ushın, biz de ózimizdi qorshap turǵan gúwalardıń úlken bulutın kórip, hár bir awırlıqtı hám bizdi ańsatlıq penen qorshap alatuǵın gúnádan qutılıp, aldımızǵa qoyılǵan jarıstı sabır menen juwırayıq» (Evreylerge 12:1). Olardıń hámmesi Qudaydıń wádelerin orınlawdaǵı sadıqlıǵına gúwa boldı, óytkeni olar ómirleri dawamında bul wádelerdiń tolıq orınlanıwın hesh qashan almadı, sebebi Quday ele barlıq milletlerden Óz atı ushın bir xalıqtı shaqırıwı kerek edi (Evreylerge 11:39).
Olar Onıń bulutta hám olardı baslaǵan ot ustınındaǵı bar ekenligin kórdi (Shıǵıw 13:21-22). Hár bir Izraillik Sinai tawında Onıń bar ekenliginiń qorqınıshın basdan ótkergennen keyin haqıyqıy hám tirilikshi Qudayǵa isendi (Shıǵıw 19:9-19; 20:18-21). Hátte búgin de yahudiyler Óziniń saylap alǵan xalqı retinde ózleriniń arnawlı orınların talap etiwde dawam etedi (Ekinshi nızam 7:6-8). Olar sol waqıtta etkenindey, búgin de: «Biz Ibrahimniń urıwımız» (Yuhanna 8:33) dep aytadı; hám olar, Quday wáde etkenindey, Izrail jeriniń ózleriniń múlki ekenligin talap etedi. Bul millionlaǵan adamlar 4000 jıldan aslam waqıt dawamında Qudaydıń bar ekenligine isendi!
Máshih Óz Shirkewin tirilikshi taslardan, Oǵan isengen jeke adamlardan, yahudiylerden de, ǵayrıdınlardan da qurıp atır. Solay etip, «Sizler de, tirilikshi taslar sıyaqlı, ruwxıy úy, muqaddes ruxaniylik bolıp qurılıp atırsız, ruwxıy qurbanlıqlardı usınıw ushın, Isa Máshih arqalı Qudayǵa maqul bolatuǵın» (1 Butrus 2:5). Bizdiń gúwalıǵımız, Qudaydıń wádesi «isenim arqalı keledi, bul miyrim arqalı bolıwı ushın; wáde barlıq urıwǵa isenimli bolıwı ushın; tek Ǵárezsizlikten bolǵanlarǵa emes, bálki Ibrahimniń iseniminen bolǵanlarǵa da; ol hámmemizdiń ákemiz» (Romalılarǵa 4:16).
• Bizdiń tiriliwimiz
«Oǵan (Qudaydıń maylanǵanına, tiriler hám ólilerdiń Qazısına) barlıq payǵambarlar gúwalıq beredi, Onıń atı arqalı Oǵan isengen hár kim gúnálardıń keshirimin aladı» (Hawariylerdiń isleri 10:43). Bir kúni Rapture-de, tiriler de, óliler de (1 Salonikalılarǵa 4:16-17) Óz isleriniń tiyisli sıylıǵın alıw ushın Qudaydıń Ulı aldında turadı. Qudaydıń xalqı Ibrahim dáwirinen berli tiriliwdi kútip kelgeni anıq; óytkeni ol súyikli ulıń Qudayǵa kúydirilgen qurbanlıq etip usınıw ushın barıp atırǵanda, ol: «Men hám bala sol jerge barıp tabınamız, hám sizlerge qaytıp kelemiz» (Jaratılıs 22:5) dedi. Ayub: «Sebebi men bilemen, meniń Qutqarushım tirilikshi, hám Ol sońǵı kúni jer júzinde turadı; hám ... qurtlar bul deneni joq etse de, men óz etimde Qudaydı kóremen» (Ayub 19:25-26) dep járiyaladı. Daniyelge mınaday aytıldı: «Jer topıraǵında uyqılaǵanlardıń kóbi oyanaǵoyadı, geybirewleri máńgilik ómirge, geybirewleri bolsa uyatqa hám máńgilik náletke» (Daniyel 12:2).
Isa tiriliwge shúbhe etkenlerge bunı kórsetti: «Men Ibrahimniń Qudayıman, hám Ishaqtıń Qudayıman, hám Yaqubtıń Qudayıman. Quday ólilerdiń Qudayı emes, bálki tirilerdiń Qudayı.» Bul sózler menen Ol bul áyyemgi adamlar ele Quday menen tirilikshi ekenin kórsetti (Matta 22:32). Tirilerdiń tiriliwi Qudaydıń kóz aldında «jaqsılıq islegenler» ushın. Yuhanna 5:29-daǵı «jaqsılıq» — Quday jibergenge iseniw.
Eski Kelisim áwliyeleri Quday jiberetuǵınǵa isendi. Ibrahim tán aldı: «Balım, Quday Ózi kúydirilgen qurbanlıq ushın bir qozı tayarlaydı» (Jaratılıs 22:8). Hám Dáwut sol kelejaqtaǵı Patsha haqqında gúwalıq berdi: «payǵambar bolıp, Qudaydıń oǵan ant penen wáde etkenin bilip, onıń beliniń jemisinen, et boyınsha, Máshihti Óz taxtına otırıw ushın kóteretuǵının» (Hawariylerdiń isleri 2:30). Jańa Kelisim dáwirinen berli biz bilemiz, «bul Qudaydıń isi, sizler Onıń jibergenine iseniwińiz» (Yuhanna 6:29).
Solay etip Pawlus jazdı: «Usı sebepten men Rabbiyimiz Isa Máshihtiń Ákesiniń aldında tizemdi búkemen, Ol arqalı aspanda hám jerdegi pútkil shańaraq atalǵan» (Efesleylerge 3:14-15). Bul isenimshilerdiń atları aspanda Qozınıń ómir kitabında tabıladı (Ashıw 20:11-12). Evreylerge 11-degi sadıq Eski Kelisim gúwalıqlarınıń bulutı tiykarınan Izrailliklerden ibarat, hám olar, basqa Eski Kelisim áwliyeleri sıyaqlı, birinshi tiriliwge qosıladı: «Bulardıń hámmesi, isenim arqalı jaqsı esabat alıp, wádeni almadı, Quday biz ushın jaqsıraq nárseni tayarlaǵan edi, olar bizsiz kámil etilmesin dep» (Evreylerge 11:39-40).
Ádalatlı adamlar ruwları tiriliw arqalı kámil etilgeni sıyaqlı, bul ulıwma jıynalıstaǵılar da bir kúni Onıń dańqlı denesi sıyaqlı denege iye boladı, 1 Korinflilerge 15-te talqılanǵanı sıyaqlı.
Ózgeshe tárepler
Bulardıń hámmesi ulıwma jıynalıstı, Jańa Qudıstı quraydı. Biraq Evreylerge jazıwshısı «bul sońǵı kúnlerdiń» áwliyelerine jazıp atır edi, olar házir bul dúnyada Rabbiy Isa Máshihtiń Shirkewin quraydı. Olar ushın Eski Kelisim áwliyelerine qaraǵanda jaqsıraq orın, jaqsıraq jaǵday hám jaqsıraq dástúr bar.
• Jaqsıraq orın
Búgin Quday Oǵan isengenlerdiń hámmesine ádewir jaqsıraq orın usınadı, óytkeni Eski Kelisim áwliyeleriniń tek bir neshewi ǵana ruxaniyliktiń bir bólegi bola alatuǵın edi – tek Levi qáwiminen bolǵanlar. Kerisinshe, Máshihtiń Shirkewindegi hámmesi «Melkizedek tártibi boyınsha» (Evreylerge 6:20) muqaddes hám patshalıq ruxaniyliktiń bir bólegi, Qudayǵa da, adamǵa da xızmet etiwge shaqırılǵan (1 Butrus 2:5,9).
Bunnan tısqarı, bizde ulıwshılıq orın da bar: «Kóriń, Áke bizge qanday muhabbat berdi, biz Qudaydıń balaları dep atalıwımız ushın» (1 Yuhanna 3:1). Biz Quday menen kishkene balalar óz ákesi menen sóyleskenindey sóylesiw imkaniyatına iye: «Sebebi sizler ulıwlar bolǵanıńız ushın, Quday Óz Ulı Ruwın júreklerińizge jiberdi, ‘Abba, Áke’ dep shaqırıp» (Galatiyalılarǵa 4:6). Rabbiy Isa Gethsemane baǵında Ákege sol bir sóz benen múráját etti (Mark 14:36). Bir waqıtları bólginshi hám jat bolǵan bizler ushın qanday orın! (Efesleylerge 2:12).
• Jaqsıraq jaǵday
Qudaydıń Muqaddes Ruwı házir bizdiń ishimizde bizdiń jupatıwshımız hám jolbasshımız bolıp jasaydı, bizdi qutqarıw kúni ushın múhirleydi. Isa: «Men Ákeden sorayman, hám Ol sizlerge basqa Jupatıwshını beredi, Ol sizler menen máńgilikke qalıwı ushın» (Yuhanna 14:16-17; Efesleylerge 1:13) dedi. Bul Eski Kelisim áwliyeleri hesh qashan iye bolmaǵan jaqsıraq jaǵday, óytkeni ol waqıtta Ruw geyde olardıń ústine túsetuǵın edi, biraq olarda turaqlı jasamaytuǵın edi (Yuhanna 16:7-13).
Bul ishki Ruw Shirkewge yahudiylerge burın belgisiz bolǵan birlikti bere aladı, óytkeni házir yahudiy de, ǵayrıdın da Ruw arqalı bir etilgen (Romalılarǵa 3:22; 10:12). Haqıyqatında da, Isa Ózine isengen ǵayrıdınlar (yahudiy emesler) haqqında sóyledi, Ol: «Meniń basqa qoylarım bar, olar bul qoradan emes: olardı da Men ákeliwim kerek, hám olar Meniń dawısımdı esitedi; hám bir qora, hám bir qoylıq boladı» (Yuhanna 10:16) dedi. Hámmesi Ruwdıń birligi hám kúshi menen Quday menen júre aladı, «hár bir awırlıqtı hám bizdi ańsatlıq penen qorshap alatuǵın gúnádan» qutılıp (Evreylerge 12:1). «Sebebi yahudiy menen grek arasında ayırmashılıq joq; óytkeni hámmesiniń ústindegi sol bir Rabbiy Ózine shaqırǵanlardıń hámmesine bay» (Romalılarǵa 10:12). Házir bizdiń maqsetimiz «tuwısqanlıq muhabbatın dawam ettiriw» (Evreylerge 13:1).
• Jaqsıraq dástúr
Ibrahim butparast Ur-dan shaqırıldı, hám qayda barıp atırǵanın bilmey sol jerden ketti. Izrail xalqı Mısır-dan Wáde etilgen jerge kiriw ushın shaqırıldı. Solay etip, Shirkew de bul dúnyadan Óz súyikli Ulı Patshalıǵına shaqırıldı. «Shirkew» dep awdarılǵan sózdiń mánisi «shaqırılǵanlar». Bul Shirkewdiń tiykarı Eski Kelisimniń táliymatı hám hawariyler, Máshih tiykarǵı múyesh tası bolıp tabıladı: «Sol ushın, sizler endi jatlar hám shet ellikler emessiz, bálki áwliyeler menen birge puqaralar, hám Qudaydıń úy-ishi; hám hawariyler hám payǵambarlar tiykarına qurılǵansız, Isa Máshih Ózi tiykarǵı múyesh tası bolıp, Ol arqalı pútkil imarat bir-birine sáykes kelip, Rabbiyde muqaddes ibadatxanaǵa ósiwde; Ol arqalı sizler de Ruw arqalı Qudaydıń jasaw ornı bolıw ushın birge qurılǵansız» (Efesleylerge 2:19-22).
Endi Qudaydıń aldına Qudısta keliw talap etilmeydi, biz Rabbiyge Óz atı menen eki yamasa úsh adam jıynalǵan hár qanday jerde iye bola alamız (Matta 18:20). Tabınıw házir Qudaydıń balalarınıń júreklerinde, olar Onıń muhabbatlı qatnasıǵına kirgenlerinde: «Saát keledi, hám házir, haqıyqıy tabınıwshılar Ákege ruwhta hám haqıyqatta tabınadı: óytkeni Áke Ózine sonday tabınıwshılardı izleydi» (Yuhanna 4:23). Haywan qurbanlıǵınıń dástúrlik ámeliyatları endi talap etilmeydi. Bizdiń qurbanlıqlarımız maqtaw, jaqsılıq etiw hám mútájlerge beriwden ibarat; «sonday qurbanlıqlar menen Quday razı boladı» (Evreylerge 13:15-16).
Juwmaq
Solay etip, siz eki dáwirdiń áwliyeleri bul ulıwma jıynalıstı, bul aspanlıq Qudıstı quraytuǵının kóre alasız. Biraq, tuńǵıshlardıń Shirkewi, sońǵı 2000+ jıl dawamında, Eski Kelisimdegilerden jaqsıraq imkaniyatlarǵa iye boldı.
Tom Steere tárepinen
