Perishte Jabrayıl qız Maryamǵa eń ájayıp xabardı berdi: “Muqaddes Ruwḥ seniń ústińe túsedi, hám Joqarıdaǵınıń qudreti seni qaplap aladı; sonlıqtan da tuwılatuǵın sol Muqaddes Ul Qudaydıń Ulı dep ataladı” (Luka 1:35 NKJV). Qudaydıń Ulı Insanlıqqa kelgeni qanday ájayıp, barlıq insan oyınan tıs! Ol “Qudaydıń balası” emes, al “Qudaydıń Ulı” dep ataladı. Ol haqıyqatında da Insanlıqta Maryamniń balası edi, sebebi “bala” tuwılıwdı bildiredi, biraq Ul sıpatında tuwılıw hesh qanday qatnası joq. Másih tuwılǵan emes Qudaydan imanlılar sıyaqlı. Ol adamlar menen qatnasqa kiriskeninde, Ol “Qudaydıń Ulı” dep ataldı, sebebi Ol máńgilik ótmishten Ata menen Ul qatnasınan lázzet alǵan edi.
“Ata Uldı dúnyanıń Qutqarıwshısı etip jiberdi” (1 Yuxanna 4:14). Ol jiberilgenge shekem Ul edi me? Álbette, Ol edi. Geybirleri bunı biykar etip, Másih tek ǵana insan bolǵanda Ul boldı dep dawalaǵan. Onda Quday Óz Ulı jiberilgenge shekem Ata emes edi me? Eger Quday Ata bolǵan bolsa, onda Másih Ul bolǵanı anıq. Quday tek ǵana Másih dúnyaǵa kelgende Ata boldı ma? Joq, álbette! Rabbimiz Isa bunı Yuxanna 16:28 de anıq hám sózsiz juwap berdi: “Men Atadan shıqtım, hám dúnyaǵa keldim”. Ol Óziniń Atadan shıǵıwın dúnyaǵa keliwinen bólek etip kórsetti.
Yuxanna 3:16 da bul másele boyınsha anıq: “Sebebi Quday dúnyanı sonshelli súydi, Óziniń jalǵız tuwılǵan Ulına berdi, Oǵan isengen hár kim joq bolmasın, al máńgilik ómirge iye bolsın”. Tek ǵana aqılsız isenimsizlik bunı ózgertip, “Ol Óziniń Ulı bolǵan Birin berdi” dep aytar edi.
“Jalǵız tuwılǵan” degen sóz tek ǵana Yuxannanıń jazıwlarında Rabbimiz Isaǵa qatnıslı qollanıladı, biraq Ibrahım Ulı Isaak haqqında Evreylerge 11:17 de qollanılǵan. Bul sóz tuwılıwdı emes, al “danqı ózgeshe qatnastıń danqı edi hám ‘tuwılǵan’ sózi Onıń Ulı bolıwınıń baslanıwın bildirmeydi. Ol haqıyqatında da qatnastı bildiredi, biraq ol adamǵa qatnıslı tuwılıwdan ayırıw kerek” (W. E. Vine, Jańa Ósiyment Sózleriniń Túsindirme Sózligi). Geybirlerdiń úlken qáteligi sonda, olar insan qatnaslarında ul atasınan keyin keletuǵınlıǵın esapqa alıp, Másih Qudaydıń Ulı sıpatında Ul bolıwı kerek dep oylaydı. Biraq “Ul” sózi basqa bir nárse yamasa birewden payda bolıwdı hesh qanday bildirmeydi, “bala” sózi sıyaqlı. Rabbimiz Isa máńgilik ótmishten Atanıń Ulı edi, bul Onıń Atamenen bolǵan abıraylı, birlik hám doslıq ornın bildiredi. Hám Onıń Ul bolıwı insan qatnaslarında ul bolıwdıń tiykarı bolıp tabıladı, kerisinshe emes. “Hámme Uldı Atanı húrmetlegenindey húrmetlesin” (Yuxanna 5:23). Biz Atanı sheksiz, hámme nárseni bilgen, hámme jerde bar, hámme nársege qádirli hám máńgilik Bir sıpatında húrmetleymiz. Sonlıqtan Ul da dál sonday húrmetleniwi kerek. Ol tábiyatı boyınsha Qudaydıń Ulı, biraq imanıylar asıraw arqalı Qudaydıń ulı boladı (Galatiyalılarǵa 4:1-7). Olar jańa tuwılıw arqalı Qudaydıń balaları boladı, bul Rabbimiz Isa menen hesh qashan bolmaǵan, sebebi Ol Qudaydıń Balası emes. Ol tábiyatı boyınsha Ul, álbette asıraw arqalı emes.
Rabbimiz Isanıń joqarıdaǵı sózleri Onıń Yuxanna 14:28 degi sózlerine qarama-qarsı kórinisi múmkin, ol jerde biz oqıymız: “Meniń Atam Mendegiden úlken”. Ol Atanıń Ózinen jeke úlken ekenligi haqqında emes, al Ul sıpatında, sol waqıtta jerde Insanlıqta kórinetuǵın, Atanıń húkimetligi astında orın alǵanlıǵı haqqında aytıp atır edi. Ol jerde, Ol Óziniń Ataǵa qaytıwı haqqında da ayttı.
Yuxanna Másih kim ekenligi haqqında Óziniń ilahiyligi danqında kóp sóyledi. Bul Yuxanna 1:18 de ájayıp kórinedi. “Hesh kim Qudaydı hesh qashan kórgen emes. Atanıń qoynında bolǵan jalǵız tuwılǵan Ul, Ol Onı ashıp berdi”. Ol dúnyaǵa kelgenge shekem Atanıń qoynında edi me? Álbette, Atanıń qoynında bolıw Onıń tábiyatı edi. Ótmishte máńgilik boyı Ata menen sonday jaqın qatnasqa iye bolǵanı ushın, Ol Onı ashıp beriwge tolıq qábiletli edi.
Yuxanna Másih haqqında “Sóz” dep aytqan, keyinirek Onı “Ul” dep aytqan. “Basında Sóz bar edi, hám Sóz Quday menen edi, hám Sóz Quday edi. Ol basında Quday menen edi” (1-2-ayatlar). Geybirleri Másih dúnyaǵa kelgenge shekem Qudaydıń Ulı bolǵanlıǵın biykar etiwge batıl bolǵanı sıyaqlı, Másih dúnyaǵa kelgende Sóz boldı dep batıl dawalaǵanlar da bar. Bul Muqaddes Jazıwǵa hám Rabbimizdiń Ózine ashıq haqáret.
Haqıyqatında, Sózdiń baslanıwı joq edi. Ol “basında” edi, biz bilgen waqıt bar bolǵanǵa shekem. Ol sol jerde edi. Basqasha aytqanda, Ol máńgilik adam. Ol “Quday menen” edi, yaǵnıy Ol ózgeshe adam. “Hám Sóz Quday edi”. Ol ilahiy adam. Bunnan da basqası, “Ol basında Quday menen edi. Ol máńgilik ózgeshe adam. “Sóz” sıpatında Másih Qudaydıń barlıq oylarınıń kámil kórsetkishi. “Ul” sıpatında Ol Atanıń qoynında, Atanıń júregi kámil kórsetilgen Bir.
Eski Ósiymenttiń Gúwalıǵı
Agur ózin “hár qanday adamnan da aqılsız” dep aytqan bolsa da (Nátiyjeler 30:2), ol 4-ayatta hár qanday Izrailliktiń aqılın tereń qozǵawı kerek bolǵan sorawlardı berdi: “Kim aspanǵa kóterildi, yamasa túsip keldi? Kim samaldı Óz mushtlarına jıynadı? Kim suwları kiyimge bayladı? Kim jerdiń barlıq sheklerin ornatqan? Onıń atı ne, hám Onıń Ulıniń atı ne, eger sen bilseñ?”
Biraq bunıń Muqaddes Jazıw ekenligin esleyik, hám sonlıqtan Quday bizge bul sorawlardı berip atır. Biz Jaratıwshınıń ullı danqı menen betpe-bet turmız, keyin bizden “Onıń atı ne, hám Onıń Ulıniń atı ne, eger sen bilseñ” dep soraladı. Ol “Qudaydıń Ulı bolatuǵın Biriniń atı qanday boladı ?” dep soramadı, al “Onıń atı ne , hám Onıń Ulıniń atı ne?” Másih Agur jazǵan waqıtta Qudaydıń Ulı edi me? Álbette! Bul anıqlıqtan qashıp qutılıw múmkin emes.
Zabur 2, ol jerde milletlerdiń húkimi kózde tutılǵan, Rabbimiz Isanıń sózlerin payǵambar etedi: “Men pármandı járiyalayman: Rabbiy Maǵan ayttı: ‘Sen Meniń Ulımsań, búgin Men seni tuwdım’” (7-ayat). “Sen Meniń Ulımsań” degen sóz dizbegi jalǵız ullılıqta turadı. Ol Qudaydıń Ulı, sebebi Ol Quday. Bul Onıń jeke danqına tiyisli, máńgilik ótmishten haqıyqat. Biraq, “Búgin Men seni tuwdım” payǵambarlıq, Onıń insan bolıwınıń ájayıp qudıretine tiyisli. Geybirleri bunı biykar etip, Másih insan bolıw arqalı Ul sıpatında tuwıldı dep aytqan. Biraq Muqaddes Jazıw “Men seni Óz Ulım bolıwıń ushın tuwdım” demeydi. Eger sonday nárse bildirilgen bolsa, onda tuwılıw birinshi aytılar edi, biraq sonday emes. Onıń shaxsınıń ullılıǵı birinshi aytıladı, keyin Onıń tuwılǵanlıǵı, bul, álbette, Insanlıqta.
Zabur 2 bizge 10-12-ayatlarında basqa bir qımbatlı sabaq beredi, ol jerde biz oqıymız: “Endi, patshalar, aqıllı bolıń; jerdiń hákimleri, úyrenilgen bolıń. Rabbiyge qorqıw menen xızmet etiń, hám qaltıraw menen quwanıń. Uldı súyiń, Ol ashıwlanbasın, hám siz jolıńızda joq bolıp ketpeń, Onıń ashıwı az ǵana tutanǵanda. Oǵan isengen hámme baxtlı”. Zabur sońǵı kúnlerdegi húkim haqqında payǵambarlıq bolsa da, bul ayatlar patshalarǵa hám hákimlerge házirgi waqıtta, jazılǵan waqıttaǵıday, eskertiw bolıp tabıladı. Sol waqıtta olarǵa “Uldı súyiń” dep aytılǵan, bul Ol Insanlıqta “tuwılǵanǵa” shekem kóp waqıt burın edi. Sonıń menen birge, “Oǵan isengen hámme baxtlı” (12-ayat). Zaburshı bul sózdi sol waqıttaǵı adamlardı Uldıń Ózine iseniwge shaqırıw ushın jazǵan, bul “Uldı súyiw” usılı bolǵan.
Ata menen Uldıń qatnasına basqa bir eń ájayıp gúwalıq Nátiyjeler 8:22-36 da tabıladı, ol jerde baslanadı: “Rabbiy Meni Óz jolınıń basında, Óziniń áyyemgi islerinen burın iyeledi. Men máńgilikten, baslanıwdan, jer bar bolǵanǵa shekem ornatılǵanman” (22-23-ayatlar). Keyinirek, 30-31-ayatlarında biz oqıymız: “Keyin Men Onıń qasında ustalıq penen isleytuǵın usta sıyaqlı edim; hám Men kún sayın Onıń quwanıshı edim, hámme waqıt Onıń aldında quwanıp, Onıń jasaytuǵın dúnyasında quwanıp, hám meniń quwanıshım adam balaları menen edi”. Aqıllıq bul jerde anıq adamlastırılǵan, hám bul adam Rabbimiz Isa, Atanıń Ulı bolıwı múmkin, sebebi 1 Korinflilerge 1:24 gúwalıq beredi: “Másih Qudaydıń qudreti hám Qudaydıń aqıllıǵı”. Eger biz Uldıń ótmishte hámme waqıt “Onıń [Atanıń] quwanıshı, hámme waqıt Onıń aldında quwanıp” (Nátiyjeler 8:30) bolǵanlıǵın tán almasaq, qansha nárseni joǵaltar edik. Ata menen Uldıń arasındaǵı bul qatnas bizdiń júreklerimizdi tereń quwantırıwı hám “Ata menen Onıń Ulı Isa Másih penen doslıqta” (1 Yuxanna 1:3) házirgi quwanıshımızdı xoshametlewi kerek. Sonıń menen birge, ótmishte de Uldıń “quwanıshı adam balaları menen edi” (Nátiyjeler 8:31) ekenligine itibar beriń, sebebi Ata menen Uldıń imanıylardıń máńgilik párawanlıǵın esapqa almaǵan waqıtı hesh qashan bolmaǵan.
Geybirleri Nátiyjeler 8 Qudaydıń Ulına emes, al tek ǵana aqıllıqqa tiyisli bolıwı múmkin dep narazılıq bildirgen, sebebi aqıllıq 8:1-3 hám 9:1-6-bólimlerinde “ol” dep aytılǵan. Biraq, 8:22-36-bóliminde sonday emes, sebebi aqıllıq ol jerde adam sıyaqlı sóyleydi (12-ayatqa qarań). “Ol” dep aytılǵanda, adamlar arasında aqıllıqtıń subyektiv iskerligine itibar beriledi, biraq Nátiyjeler 8:22-36 da tema bizdiń aqıllıqtı ózlestiriwimiz yamasa túsiniwimiz emes, al bir adamda obyektiy aqıllıq, bizge qalay tásir etkenligimizden bólek. Bul adam tek ǵana Qudaydıń Ulı bolıwı múmkin. Ol bul jaǵdayda aqıllıqtıń úlgisi sıpatında da kórilmeydi, sebebi biz hesh qashan sonday úlgige erise almaymız. Kerisinshe, Ol bizdiń berilgen súyispenshiligimiz hám tabınıwımızdıń Obekti sıpatında bizdiń aldımızǵa qoyılǵan. Sonlıqtan sonday Muqaddes Jazıw bólimi Atanı hám Uldı tereńirek tabınıwımızǵa sebep bolsın.
Aqırında, biz Rabbimiz Isanıń Yuxanna 17:24 tegi Atasına etken duwasında járiyalanǵan haqıyqatqa quwanıwımız múmkin: “Ata, Men Siz Maǵan bergenlerdiń de Men bolǵan jerde Men menen bolıwın qáleymen, olar Siz Maǵan bergen Meniń danqımdı kórsin; sebebi Siz Meni dúnyanıń tiykarı qoyılǵanǵa shekem súydińiz”. Ul Qudayǵa Óz Atası sıpatında sóyledi, hám Ata sıpatında Quday Óz Ulına dúnyanıń tiykarı qoyılǵanǵa shekem súydi. Bul qısqa maqalada biz qarap shıqqan túrli bólimler menen qanday kámil kelisedi.
Ata menen Uldıń arasındaǵı máńgilik súyispenshilik qatnasınıń sulıwlıǵı bizdi Onıń aldında tabınıwǵa hám húrmetlewge qozǵawı kerek.
—Leslie M. Grant tárepinen, beyimlestirilgen.
Insan tili insan qatnasların hám insan túsinikleri hám ideyaları sheńberindegi nárselerdi ańlatıwǵa beyimlestirilgen. Sonlıqtan, ol máńgilik Qudaydıń ilahiy bolmısın hám Úsh Bir Qudaydıń úsh adamı arasında baslanıwı yamasa aqırı bolmaǵan, tiykarınan bar bolıwı kerek bolǵan jaratılmaǵan qatnastı jetkilikli túrde súwretlewge jetkiliksiz. Quday bul ilahiy nárselerdi ashıp beriw ushın qollanǵan sózler insan tilinde bolıwı kerek, biz adamlar olardı óz insan ideyalarımızdı oqıw arqalı buzıwımız hám qıysıq etiwimiz múmkin.
Biraq Quday Óziniń suveren jaqsılıǵı menen bizge, bizdiń bul tábiyiy hálsizligimizde keldi. Ózi haqqında ilahiy ilhamlanǵan bayanatlardı beriw arqalı, Ol bizdi Óziniń ne aytqanlıǵı haqqında pikirlew ushın óz aqıl-oyımızǵa qaldırmadı. Kerisinshe, Ol bizdi Óziniń ilahiy tábiyatınıń qatnasıwshıları etti, bul tábiyat ashıp berilgen, ilahiy nárselerdi túsiniw qábiletine iye. Hám, Ol bizge Óziniń Muqaddes Ruwḥın berdi, Ol bizde jasap, Onıń Sózin túsindiriw hám bizdiń jańalanǵan túsiniwimizdi olardıń haqıyqıy mánisine qaray nurlandırıw ushın. Bul úlken payda, biraq biz óz túsiniwimizge súyenbesek hám boysınıwshı erikke hám úyreniwge qábiletli júrekke iye bolsaq ǵana Ol bizdi barlıq haqıyqatqa baslay aladı (Yuxanna 7:17; Nátiyjeler 3:5-6; 1 Korinflilerge 2:10,12,14; Yuxanna 16:13). —E. C. Hadley, “Máńgilik Ul” dan beyimlestirilgen.
