Galatiyalılarǵa xat – 11-bólim
Biz házir Galatiyalılarǵa xattıń 6-babınıń sońǵı birneshe ayatlarına keldik: «Biraq men Rabbımız Isa Máshihtiń krestinen basqa hesh nárse menen maqtanbawımdı Allahtan tileymen. Ol arqalı dúnya men ushın krestke kerilgen, men de dúnya ushın krestke kerilgenmen. Sebebi Isa Másihte súnetke otırıw yamasa súnetke otırmaw hesh nársege arzimaydı, bálkim jańa jaratılıs áhmiyetli. Usı qaǵıydaǵa muwapıq jasaytuǵınlarǵa tınıshlıq hám raxmet bolsın, sonday-aq Allahtıń Izrailine de. Endi hesh kim meni qıynamaǵay: sebebi men óz denemde Rabbımız Isanıń belgilerin tasıp júrmen. Tuwısqanlar, Rabbımız Isa Máshihtiń miyrimi ruwhıńız benen birge bolsın. Ámiyn» (14-18-ayatlar KJV).
Neshinshi Rabbımız Isa Máshihtiń krestinde maqtanıw kerek? Krest adamnıń Allah aldındaǵı ayıbınıń ólshemi retinde ajıralıp turadı, sebebi dúnya Allahtıń Ulıwınıń óltiriliwine ayıplı, bul adamzatqa belgili eń awır jınayat!
Pútkil dúnya sol jerde krestte «Yahudiylerdiń Patshası» degen at penen kórsetilgen edi, bul Ibranıy, Grek hám Latin tillerinde jazılǵan edi (Yoxanna 19:19; Luka 23:38). Olar Onı aǵash krestke mıqladı, Ol muhabbatqa, raxmetke hám miyrimge tolı adam edi – jaqsılıq islep júrgen edi. Sol jerde olar Allahtıń Jeremiya payǵambar arqalı (Jeremiya 17:9) aldın ala járiyalaǵan nársesin kórsetti:
Júrek hámme nárselerden góre aldawshı hám óte jaman: kim onı bile aladı? (Jeremiya 17:9)
Eger Allah adamdı óz halına qaldırıp, onnan barlıq sheklewlerdi alıp taslasa, onda ol gúnáda sonsha dárejede jetisken bolar edi, hátte Shaytan da oǵan jetisiwge qıyınshılıq tuwılar edi dep oylayman. Haqıyqatında, adam ózegi menen gúnákar. Adam jartılay gúnákar emes; ol pútkilley gúnákar. Adamnıń hár bir talshıǵı gúnákar. Ol bunday jaratılmaǵan, biraq bir adamnıń boysınbawı arqalı – Adamnıń boysınbawı arqalı sonday boldı (Jaratılıs 1:27,31, 3:1-6; Rimliklerge 5:12,19-dı qarastırıń).
Máshihtiń krestinde biz adamnıń haqıyqatında kim ekenligin kóremiz, sebebi sol jerde adam óz júreginiń Allaǵa qarsı barlıq óshpenligin, ashshılıǵın hám jamanlıǵın kórsetti. Ekinshi tárepten, biz Allahtıń júreginiń adamǵa bolǵan taza, bay hám muqaddes muhabbatın kóremiz.
Sebebi Allah dúnyanı sonsha súydi, Óziniń jalǵız Ulıwın berdi, Oǵan isengen hár bir adam joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın. (Yoxanna 3:16)
Allah Óziniń súyikli Ulıwın qashan hám qayerde berdi? Ol jerge kelip, besikte tuwılǵanda ǵana ma? Men bunday emes dep oylayman. Ol krestte ólgen waqıtta boldı. Biz geyde «Sen Onı berdiń, bul jerde Onıń aldında turǵan barlıq nárselerdi jaqsı bilip, tikenli táj, qızıl shapan, ótkir nayza» (Miss Ketrin Xelen fon Posek, 1859–1953) dep qosıq aytamız. Kalvariy krestinde qanday ullı hám máńgilik muhabbat kórindi.
Biz Frederik M. Leman (1858–1953) jazǵan «Allahtıń Muhabbatı» gimninen jaqsı aytamız:
Allahtıń muhabbatı ádewir ullı Til yamasa qálem hesh qashan ayta almaydı. Ol eń biyik juldızdan asıp ketedi Hám eń tómengi tamuqqa jetedi. Qáweter menen iygilgen ayıplı juplıq, Allah Óz Ulıwın jeńiw ushın berdi; Óziniń adasqan perzentin jarastırdı Hám gúnasınan keshirdi. Eger biz okeandı siyalı menen toldıra alsaq, Hám aspanlar pergamentten jasalǵan bolsa; Jer júzindegi hár bir sapalı qálem bolsa, Hám hár bir adam kásibi boyınsha jazıwshı bolsa; Joqarıdaǵı Allahtıń muhabbatın jazıw ushın Okeandı qurıtıp jiberer edi; Hám jazba pútkilley sıymaydı, Aspannan aspanǵa sozılsa da.
Allah bizge bolǵan muhabbatın kórsetti, sebebi biz gúnákar bolıp turǵanımızda, Máshih biz ushın óldi. (Rimliklerge 5:8)
Allahtıń muhabbatınıń ullılıǵı sonday. Onıń biyikligin kim ólshey aladı yamasa Onıń muhabbatınıń tereńligin kim túsine aladı? Onıń máńgilik keńligin kim qamtıy aladı? Onıń muhabbatı sheksiz hám haqıyqıy, hám Máshihtiń krestinde biz bunı tolıq kórgenimizdi kóremiz, «jarqıraǵan háripter menen, Allah muhabbat» (Tomas Kelli, 1796–1854). Krest minberinen Allahtıń muhabbatı jaqın hám uzaqtaǵı gúnákarlarǵa járiyalandı. Allah biz kim ekenligimiz, nege iye ekenligimiz yamasa ne bilgenimiz ushın súymeydi; bálkim sol nárselerge qaramastan súyedi.
Allahtıń muhabbatı shártsiz muhabbat. Siz «Neshinshi Rabbımız Isa Máshihtiń krestinde maqtanıw kerek?» dep soraysız ba? Sebebi bul bizdiń qutqarıwımızdıń quralı. Máshih tas penen yamasa qılısh penen óle almas edi. Máshihtiń óliwiniń jalǵız jolı Muqaddes Jazıwlarda aytılǵanday edi. Jazılǵan:
Olar meniń qollarım hám ayaqlarımdı teshti. Men barlıq súyeklerimniń sanın ayta alaman: olar maǵan qarap turadı. Olar meniń kiyimlerimdi óz aralarında bólisti, hám meniń kiyimime jeńis tasladı. (Zabur 22:16-18)
Bul ayatlar Máshihtiń krestke keriliwin Rim imperiyası tárepinen bul óltiriw usılı engizilgenge deyin júzlegen jıllar aldın kórsetedi. Allah bizge Óz Ulıwınıń krestte óletuǵının ayttı, sol waqıtta pútkil dúnyada krest joq edi.
Bunı Allah Musaǵa mıs jılan jasap, onı bir baǵanaǵa qoyıwdı buyırǵanda kórsete basladı, eger kimde-kim jılan shaqsa, mıs jılanǵa qarap tiri qala alatuǵın edi (Sanlar 21:8). Bul bizdiń húkimimizdi kótergen Máshihtiń kresttegi súwreti edi.
Musa shólde jılandı kótergenindey, Adam Ulı da kóteriliwi kerek: Oǵan isengen hár bir adam joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın. (Yoxanna 3:14-15)
Rabbımız Isa pútkil dúnya ushın Allahtıń qutqarıwı, hám hár bir er adam, hayal hám bala qutqarıw ushın Isa Máshihke keliwi kerek. Basqa jol, basqa at joq, tek Rabbımız Isa Máshih (Húwiller 4:12).
«Men jol, haqıyqat hám ómirmen,» dedi Rabbımız Isa, «hesh kim Ákege men arqalı kelmeydi. (Yoxanna 14:6)
Men Rabbımız Isa Máshihtiń krestinde maqtanaman: sebebi ol arqalı «dúnya men ushın krestke kerilgen, men de dúnya ushın» (Galatiyalılarǵa 6:14). Máshihtiń kresti arqalı men bul dúnyadan Allaǵa ajıratılǵanman (Evreylerge 10:10). Jeyms G. Dek (1807–1884) Máshih haqqında jazdı: «Seniń krestiń bizdi bul jerde baylaǵan baylanıslardı úzdi, Sen óziń bizdiń jaqtıraq álemdegi qazınamızsań.» Krest meniń janım menen bul jaman dúnya arasında turadı, hám maǵan aytadı: «Dúnyanı da, dúnyadaǵı nárselerdi de súymeń» (1 Yoxanna 2:15).
Krest bul dúnyada azaplar, namıs hám ólimniń belgisi, biraq ol sonday-aq isenimlishe ómir hám máńgilik dáńq belgisi.
Krest haqqındaǵı waǵız joq bolıp baratırǵanlar ushın aqılsızlıq; biraq biz qutqarılǵanlar ushın ol Allahtıń qudireti. (1 Korinflilerge 1:18)
Biz krestti waǵızlawǵa hám krestti kóteriwge shaqırılǵanbız.
Men «kresttikiyin» demedim, bálkim «kresttikóter» dedim. Krestti kiygen, biraq kresttiń barlıq nárselerine dushpan bolǵan, hátte sol jerde ólgen Adamdı jek kóretuǵın adamlar bar. Bul tek krestti kiyiw emes, bálkim krestti júregimizde hám ómirimizde kóteriw, biz Máshih penen birge orın alǵanımızda, Ol gúná hám qayǵı dúnyasında biykar etilgen, tán alınbaǵan hám krestke kerilgen edi. Siz bul dúnyada Máshih penen birge azap shegiwge, biykar etiliwge, namıs shegiwge, ózińizdi biykar etiwge hám biykar etiliwge tayınsız ba? Siz Máshihti birinshi orınǵa qoyıwǵa tayınsız ba?
Eger kimde-kim meniń artımsha kelmekshi bolsa, ózin biykar etsin, krestin kótersin hám meniń artımsha erisin. (Matta 16:24)
Galatiyalılarǵa 6:15-ke ótip, elshi «Isa Másihte súnetke otırıw yamasa súnetke otırmaw hesh nársege arzimaydı, bálkim jańa jaratılıs» ekenligin kórsetti. Jańa tuwılıw áhmiyetli, siz qayta tuwılıp, Allahtan jańa ómir alasız. Bul jańa jaratılıs bolıw jolı – bul qayta tuwılıw, Allahtan tuwılıw, joqarıdan tuwılıw.
Eger kimde-kim Másihte bolsa, ol jańa jaratılıs: eski nárseler ótip ketti; mine, barlıq nárseler jańa boldı. (2 Korinflilerge 5:17)
Bul eń áhmiyetli nárse: jańa jaratılıs, siz súnetke otırǵan yamasa otırmaǵanıńız emes. Galatiyalılarǵa 6:16 bizge aytadı: «Hám usı qaǵıydaǵa muwapıq jasaytuǵınlarǵa tınıshlıq hám raxmet bolsın, sonday-aq Allahtıń Izrailine de.» Qanday qaǵıyda? Bul súnetke otırıw yamasa súnetke otırmaw hesh nársege arzimaydı, yamasa hesh qanday payda bermeydi; áhmiyetli nárse jańa jaratılıs. Biz jańa jaratılıs qaǵıydasına muwapıq jasawımız kerek, eski qaǵıydaǵa emes.
Allahtıń Izraili dep kimler súwretlengen? Olar táwbe etip, Rabbımız Isa Máshihti Rabbı hám Máshih retinde qabıl etken yahudiyler. Olarǵa raxmet hám tınıshlıq bolsın, Isa Máshihti Rabbı retinde qabıl etiwden bas tartıp, nızam astında qalǵan yahudiylerden parıqlı. Bular tınıshlıq hám raxmet bilmeydi, «biraq Allahtıń qahar-ǵazabı olarda turadı» (Yoxanna 3:36).
Elshi Antioxda, Ierusalimde hám házir Galatiyada nızam waǵızshıları menen gúresti. Aqırında ol jalǵız qalıwdı qáledi. Hámme onıń qayerde turǵanın biliwi kerek edi, hám olar onı Rabbımız Isa Máshihtiń iseniminen hesh qanday dárejede qozǵata almas edi. Ol hátte nızam waǵızshıların máńgilikke jeńdim dep isengen bolıwı múmkin, biraq bul máselede jılannıń bası tek jaralanǵan edi, sebebi urıs búgingi kúnge shekem dawam etpekte. Sonıń menen birge, ullı jawınger retinde Pawıl jaqsı gúresken edi (2 Timotiyge 4:7). Házir ol qılıshın hám qalqanın qoyıp, «Endi hesh kim meni qıynamaǵay: sebebi men óz denemde Rabbımız Isanıń belgilerin tasıp júrmen» (Galatiyalılarǵa 6:17) degendey edi.
Nızam saqlawshılar súnetke otırıw menen belgilengen edi, bul olardıń nızamǵa baǵıshlanǵanın hám onıń hár bir noqatın saqlawǵa minnetli ekenligin kórsetedi. Elshi jazdı:
Sebebi men súnetke otırǵan hár bir adamǵa taǵı gúwalıq beremen, ol pútkil nızamdı orınlawǵa qarızdar. (Galatiyalılarǵa 5:3)
Fariseysler tuwma soqır adamdı ayıplap, «Sen Onıń [Isanıń] shákirtiń; biraq biz Musanıń shákirtlerimiz» (Yoxanna 9:28) dedi. Biraq Rabbımız Isa, Yoxanna 5:46-47-de, «Eger sizler Musaǵa isengen bolsańızlar, maǵan da isener edińizler: sebebi ol men haqqımda jazdı. Biraq eger sizler onıń jazıwlarına isenbesenizler, meniń sózlerime qalay isenesizler?» dedi.
Pawıl óz denesinde Rabbımız Isanıń belgilerin tasıp júrgen edi (Galatiyalılarǵa 6:17). Maǵan aytıwlarınsha, Rimliklerdiń qulların tamǵalaw ádeti bar edi, bul talassız iyelik haqqında sóyleydi. Sol sıyaqlı, Pawıldıń denesindegi belgiler onıń Máshihke tiyisli ekenligin talassız dálilledi; bulardıń barlıǵın ol Rabbına baǵıshlanǵan xızmet jolında alǵan edi. Ol eski áskeriy veteranǵa uqsas edi, pútkil denesi húrmet belgisi menen bezetilgen edi. Aytılıwınsha, kimde-kim Pawıldıń denesiniń qaysı bir bólegine qolın qoysa, ol Rabbıǵa xızmet etiwde alǵan bir jara iziniń ústin jabıp turǵan bolar edi.
Yahudiylerden bes márte qırq qamshıdan bir kem aldım. Úsh márte tayıq penen urıldım, bir márte tas penen urıldım, úsh márte keme apatına ushıradım, bir tún hám bir kún tereńlikte boldım; kóp sayaxatlarda, suw qáweterlerinde, qaraqshılar qáweterlerinde, óz watanlaslarımnıń qáweterlerinde, putparastlardıń qáweterlerinde, qaladaǵı qáweterlerde, shóldegi qáweterlerde, teńizdegı qáweterlerde, jalǵan tuwısqanlar arasındaǵı qáweterlerde; sharshaw hám awırıwda, kóp gúzetlerde, ashlıq hám shóllewde, kóp oraza tutıwda, suwıq hám jalańashlıqta. Sırtqı nárselerden basqa, kún sayın maǵan keletuǵın nárse, barlıq shirkelewlerdiń qáweteri. (2 Korinflilerge 11:24-28)
Nızam waǵızshıları ózleriniń qolaylı orındıqlarında otıradı, olar nızam ushın hesh nárse shekpeydi, hám olar krest penen hesh qanday baylanısta bolǵısı kelmeydi. Biz bolsa, «Rabbı ushın jasaymız; hám ... Rabbı ushın ólemiz» (Rimliklerge 14:8).
«Tuwısqanlar, Rabbımız Isa Máshihtiń miyrimi ruwhıńız benen birge bolsın. Ámiyn» (Galatiyalılarǵa 6:18).
