Римлилерге ҳәм Коринфлилерге жазылған аятларда биз Ҳәўарийдиң Мәсихтиң Крести ҳаққындағы тәлиматының қысқаша мазмунын аламыз. Галатиялыларға жазылған хатта биз тәлиматтың әмелге асырылыўын, оның оның турмыс тәризине қалай тәсир еткенин табамыз.
Биз былай айта аламыз: Биринши ҳәм екинши жазбалар доктриналлық ҳәм догматикалық. Олар Мәсихтиң Крестинде илаҳий тәрепинен әмелге асырылған айырым нәрселерди баян етеди. Галатиялыларға жазылған хаттан алынған үшинши ҳәм төрттинши жазбалар тәжирийбелик ҳәм әмелий. Сиз бул Галатиялық үзиндилерде Ҳәўарийдиң көпликтен жекеликке түсип, «мен» деген кишкене алмашлықты бир неше мәрте қолланғанын байқайсыз; себеби ол мәсихшилик тәлиматын түсиндирмейди, бирақ өзинде әмелге асырылған мәсихшилик тәжирийбесиниң бир бөлегин көрсетеди. Усылайынша ол бизге оны өзгешелендирген таң қаларлық турмыс тәризиниң сырын ашады. Бирақ оны үлгили әўлие сыпатында өзгешелендирген нәрсе бизди де өзгешелендириўи керек. Мәсихтиң Крести биз ушын да, ол ушын да орайлық ҳәм әҳмийетли. Егер биз оны ойласақ, оны руўхымызға түскен көлеңкеси менен етиўимиз керек. Оның терең әҳмийети ҳәммемизге жақын келиўи керек. Биз оның сабағын үйрениўимиз керек; бул биз бул жерде болғанда ҳеш қашан таўыспайтуғын сабақ.
Крест өлим еди; бирақ ол толық бас тартыў, қорлаў ҳәм уят өлими еди. Менимше, бул тәкаббыр Римлилер тәрепинен енгизилген өлим жазасын орынлаў усылы еди деп айтыўым дурыс. Олардың темир империясы бар еди ҳәм әсирлер даўамында олардың империясы бар болды. Сиз билгениңиздей, айтып болмайтуғын қатыгезликлер исленди, ҳәм олар кедей варварларды жеңип ҳәм тутқынға алғанда, оларды нәсилет ушын асып қойды. Бул Римлилердиң өз душпанларына көрсеткен нәсилетли мүнәсибети еди; енди бул даңқ Ийеси өлген өлим еди — бас тартыў, қорлаў, айыплаў өлими.
Ески Адам Крестке Қадалды
Римлилерге 6:6 ҳаққында көп нәрсе айтылыўы мүмкин, бирақ мен бир нәрсеге тоқталаман.
Бизде Қутқарыўшымыздың Крестинде биздиң ески адамымыз Оның менен бирге крестке қадалған деген догматикалық дәлил бар. Қудай оны иследи. Қудай оны айтады. Биз оны билемиз, себеби Қудай оны айтты. Енди «биздиң ески адамымыз»дың әҳмийети неде?
Биздиң «ески адамымыз» — Адамның балалары сыпатында биз болған барлық минез-қулқымыз, персонификацияланған. Белгили бир минез-қулқты персонификациялаў биз ушын ғайрытәбийий нәрсе емес. Сол минез-қулқтағы адамды көз алдымызға келтирип, биз минез-қулқтың не екенин анығырақ көре аламыз.
Енди илимий тәжирийбелер бизге ҳайўанлар яки өсимликлердиң ҳәр қандай түрлеринде көп жасырын өзгешеликлер ҳәм потенциаллар бар екенин көбирек көрсетип атырғандай. Ҳеш бир үлги түрдиң барлық өзгешеликлерин көрсетпейди. Бул адамлар ушын да бирдей ҳақыйқат. Ҳеш бир адам адамда барлық нәрсени билдирмейди. Бүгин бизде Адам нәсили бар, бәлким жүзлеген әўладлар өтип, миллиардлаған адамларды қамтып алған; солай етип биз адамзатта Адамда болған барлық өзгешеликлердиң әмелге асырылыўын көре басладық, ол гүнаға батқан адам сыпатында адамзат нәсилиниң атасы болғанда.
Мен бул жерге келген биринши күни қалаға түскенде, алдымда үлкен ҳәриплер менен жазылған плакатты көрдим: «Адамлар ҳайўан емеспе!» (Айтып өтейин, оны жазған адам, бәлким бахытлы жағдай менен, оның жанына тағы бир плакатты, сондай-ақ үлкен ҳәриплер менен жазылған, «Адам Улы жоғалғанды излеп қутқарыў ушын келди» деп қойған еди, ҳәм бул өте орынлы еди). Енди бул сөйлемниң артында сораў белгиси жоқ еди, гүя бизден бул мәселе бойынша пикиримизди билдириўимизди сорағандай. Оның артында үнлем белгиси бар еди. Бул қатты дәлил еди; ҳәм биз мойынлаўымыз керек, өкинишке орай, бул ҳақыйқат.
Мен айтатуғын нәрсе: Егер сиз Адам нәсилиде ҳеш қашан көрсетілген ҳәр бир жаман нәрсени өзинде жәмлеген адамды шығара алсаңыз, сиз ҳақыйқатында ҳайўан — қорқынышлы монстрға ийе болар едиңиз. Ол айыпланып ҳәм өлим жазасына тартылғанша тынышлық яки қәўипсизлик болмас еди. Шүкир Қудайға, дәл солай исленди. Қудай биздиң ески адамымызға — Адамның балалары сыпатында биз болған барлық нәрсеге өлим жазасын берди. Таң қаларлық нәрсе сол, бул жаза биздиң Ийемиз Ийса Мәсихтиң крестке қадалыўында әмелге асырылды. Ол өлимге түсти, сонда Ол сол минез-қулқтағы адамға тийисли ҳүкимди қабыл етиўи ушын, ҳәм Оның Крестинде биздиң ески адамымыз крестке қадалды. Бул догма, ол жүреклеримизге киргенде, өмиримизге терең тәсир етеди. Крест ҳәм Дүньялық Даналық
Енди Коринфлилерге жазылған хатта сиз тағы да Мәсихтиң Крестин көресиз.
Паўыл бул өте билимли адамларға, сыртқы мәденияты көп ишки бузылыўды жасырған адамларға хош хабарды жеткерди. Ол олар арасында крестке қадалған Мәсихтен басқа ҳеш нәрсени билмеўге қатты қарар еткенин айтады. Енди крестке қадалған Мәсих Қудайдың күши ҳәм Қудайдың даналығы, ҳәм биз бул үзиндиде оның адамлар ушын ақымақлық болса да, ол тек ғана адамлардың ақымақлығын дәлиллейтуғынын көремиз. Крест нурында ҳүким етилген бул дүньяның ҳүкимдарлары, себеби олардың ҳеш бири Илаҳий даналықты билмеген; егер олар билгенде, олар даңқ Ийесин крестке қадамас еди.
Барлық жердеги даналықлары менен олар даңқ Ийесин крестке қадады. Олар Оның атағын үш тилде Оның басының үстине жазды: латын тилинде, әскерий ҳәм ҳүкиметлик ҳүкимдарлардың тилинде; грек тилинде, интеллектуаллық ҳүкимдарлардың тилинде; ҳәм еврей тилинде, диний ҳүкимдарлардың тилинде. Ҳәммеси бирлескен еди, яҳудий ҳәм басқа миллетлер. Неге олар даңқ Ийесин крестке қадады? Себеби олар Оны билмеген. Егер олардың даналығы оларға Жаратыўшысын көргенде таныўға имканият бермеген болса, ол айыпланады. Ишая өз дәўиринде айтқан: «Өгиз өз ийесин биледи, ҳәм есек өз хожайынының ахырын, бирақ Исрайыл билмейди». Бул сөзди енди әдеўир үлкен басым менен айтыў мүмкин. Ийса Қудайдың Улы олар арасында еди. Олар Оны билмеген. Оларда есектиң ақылы да жоқ еди!
Жаратылыстың Ийеси мәрҳамәт пенен арамызға түсти, ҳәм Оның крестке қадалыўы дүньяға ҳәм оның ҳүкимдарларына айыплаў жазасын берди. Мәселе анық. Әлбетте, олар Оны крестке қадады, бирақ Қудай ҳәм мухаддес периштелер көргениндей, олар өзлерин крестке қадады. Жаңа бай болған, ҳақыйқатында өте надан адам ҳаққында бир әңгиме айтылады, ол үлкен қымбатлы суўретлер сақланған көркем өнер галереясына кирди. Ол хызметшиге бурылып: «Бул сиздиң белгили суўретлериңиз бе? Мен олар ҳаққында көп ойламайман» деди. Адам жуўап берди: «Мырза, биздиң суўретлеримиздиң қымбатлығы толық кепилленген: олар сынақта емес. Сынақта болғанлар келиўшилер». Суўретлерди айыплаған сөзи менен, адам ҳақыйқатында өзин айыплады. Ол тек ғана өзиниң ақымақлығын ҳәм наданлығын көрсетти. Бул дүньяның ҳүкимдарлары өзлерин усылай айыплады.
Солай етип, дүньяның даналығы айыпланады. Бул жерде догматикалық түрде баян етилген; бирақ енди биз қолланбаға келиўимиз керек, себеби биз жетиўди қәлеймиз. Ҳақыйқат бизге тәжирийбелик ҳәм әмелий түрде тәсир етиўи керек, ҳәм егер ол тәсир етсе, нәтийжеси сол болады, биз Қудай ушын жасаймыз. Өмиримиздиң барлық ағымы ҳәм бағдары өзгереди. Алдымызда жаңа мақсет болады. Галатиялыларға жазылған хат бизге буны көрсетеди. Қудай ушын жасаў
Биздиң исенимиз болмаған күнлеримизде, өзимиздиң ойымыздың дәл орайында өзимиз турғанбыз; ол биздиң барлық ағып атырған ағынларымызды төгетін лас кишкене көлшик еди. Енди биздиң өмиримиздиң ағымы өзимиздиң ылайлы көлшигине ағып бармайды; ол даңқлы океанға — Мәсихтиң Өзине ағып барады. Қудай мәсихши ушын өмирдиң мақсети болыўы керек; Паўыл айтқанындай, «мен нызамға өлдим, сонда Қудай ушын жасаўым ушын».
«Мен» 19 ҳәм 20-аятларда жети мәртеден кем емес келеди, ҳәм айырымларыңыз олар ҳаққында бир аз қыйыншылық сезиўи мүмкин. Мен өзим, тири жан, жеке адам; бирақ кейин мен өзимди Мәсих Ийсада жаңа жаратылыс сыпатында не екеним менен, ҳәм кейде Адамның баласы сыпатында не екеним менен ойда теңлестириўим мүмкин.
Буны еслеп, 20-аятты тағы бир мәрте оқыйық: Мен [Адамның баласы сыпатында] Мәсих пенен бирге крестке қадалдым: сонда да мен [жеке адам] жасайман; бирақ мен емес [Адамның баласы сыпатында] Мәсих менде жасайды; ҳәм мен [жеке адам] енди тәнле жасайтуғын өмирди, мен [жаңа жаратылған адам] Қудай Улының исеними менен жасайман, Ол мени сүйди ҳәм Өзин мен ушын берди. Мен Оның өлиминде Оның менен бирге теңлестирилдим, ҳәм Оның қудиретли сүйиспеншилигине тутқын болып, мен өзимге қатыслы, тәнге ҳәм оның ҳәрекетлерине қатыслы, Ийем Мәсих пенен болған крестке қадалыўды қабыл етемен. Крест ишки тәрептен, жеке тәртипте, жеке ар-намысқа ҳәм жүрекке жеткерилди, сонда Мәсих енди өмирде көриниўи мүмкин: Бул Ҳәўарий Паўылды өзгешелендирген турмыс тәризин түсиндирди.
Сиз Наполеонның армиясында хызмет етиўге шақырылған адам ҳаққындағы ески мысалды билсеңиз керек, бирақ ол үйленген адам болғанлықтан, үйленбеген досты оның орнын басты. Бир қанша ўақыттан кейин орынбасар урыста өлди, ҳәм тағы бир шақырыў болғанда, дәслепки адам тағы да шақырылды. Ол келмегенде оған қарсы шығылды, бирақ ол не болғанын айтты ҳәм орынбасарының орнына өлгенин айтты.
Бирақ буның артынан сиз еситпеген нәрсе болды. Мәселе Наполеонға жиберилди, ол оның пайдасына шешим қабыллады, оның нызамлы жағдайына ҳеш ким қарсы шыға алмайды, бирақ ол еки тәрепти де талап ете алмайды деди. Ол орынбасарының орнына нызамлы түрде өлген деп дәлиллей алмайды, ҳәм сонда да алдынғыдай жасай алмайды. Ол атын өзгертиўи керек деп буйрық берди. Ол ҳәм оның шаңарағы енди оның орнына өлген адамның аты менен жасаўы керек еди. Бул мениң пикиримди көрсетеди, бирақ бизде ол тек ғана атты өзгертиўден әдеўир тереңирек болыўы керек. Өмирди өзгертиў керек — «Мәсих менде жасайды!» Өлген Ол — крестке қадалыў ҳақыйқат болған Ол — енди Өзи ушын өлгенлерде жасайды. Барлық өмирдиң мақсети болыўы керек, ҳәм бизде бизди сүйген ҳәм Өзин биз ушын берген Онда биз киргизилген жаңа өмир ушын жетерли мақсет бар. Мәңгиликке көзлеримиз Оған қаратылады. Бүгин биз Қудай Улының исеними менен жасаймыз. Келешекте биз Оны көриў арқалы жасаймыз.
Бул қандай таң қаларлық! Ийса Қудайдың Улы мени сүйди ҳәм Өзин мен ушын берди. Бир жағынан даңқ Ийеси, ҳәм екинши жағынан кедей кишкене мен — тек ғана кишкене емес, қорланған, лас, сүйкимсиз. Паўыл Критлилердиң ҳәрдайым өтирикши, жаман жабайы ҳайўанлар, жалқаў тойымлылар деп сүўретлеўин қоллаўы керек еди; бирақ кейин ол Титке айтты, биз өзимиз жек көринишли ҳәм бир-биримизди жек көргенбиз. Басқа биреўди жек көриў, олардың жаман тәреплерин көриў қаншалық аңсат болса, соншалық аңсат, бирақ биз өзимиздиң жек көринишли екенимизди мойынлаўымыз керек. Сиз ҳеш қашан отырып: «Мен жек көринишли адамман» дедиңиз бе? Егер айтпаған болсаңыз, енди айтыў ўақты келди. Бирақ Қудайдың Улы жек көринишли мени көрди ҳәм Ол мени сүйди. Бул жүректи қозғайтуғын факт!
Мен билген ең таң қаларлық нәрсе сол, Ол менде сүйетуғын ҳеш нәрсе болмағанда мени сүйди, ҳәм Ол Өзин мен ушын берди. Бул қандай еритип жиберетуғын факт! Сонда мен қаншалық қуўаныш пенен айтаман: «Ийе Ийса, Сениң Крестиң мениң үстимде турсын, сонда Сениң өмириңнен бир нәрсе менде көринсин». Крест ҳәм Дүнья
Енди мен жуўмақлап атырғанда, дүнья ҳаққында бир сөз, оның даналығы ҳеш нәрсеге айналады, Коринфлилерге жазылған хат бизге айтады. Дүньяның өзи ҳеш нәрсеге айналады. Юханна бизге айтады — «Дүнья өтип баратыр, ҳәм оның нәпсиси де». Ҳәўарий Паўыл биздиң үзиндимизде тағы да жеке ҳәм тәжирийбелик түрде сөйлеп: «Қудай сақласын, мен Ийемиз Ийса Мәсихтиң Крестинен басқа ҳеш нәрседе мақтанбайман» дейди. Ол бас тартыў, уят ҳәм өлим жазасында мақтанды.
Бул Крест Паўыл ҳәм дүнья арасында турды, себеби дүнья оған крестке қадалғандай, ол да дүньяға крестке қадалды. Мен бул еки нәрсениң қайсы бирин қабыл етиў биз ушын қыйын екенин ойлайман. Дүнья биздиң көзимизде бас тартыў, уятлы өлимге дуўшар болды ма? Мәсихтиң өлими дүньяның жүзинен жылтырақ масканы жыртып таслады ма? Ол гөззал қыз емес: Ол тырысқан кемпир. Биз оның ҳақыйқый минез-қулқын даңқ Ийесиниң алдында сынап көрдик пе? Бирақ кейин дүнья айтады: «Сен маған керек емессең. Сен мениң көзиме крестке қадалғансаң». Енди дүньяға усылай крестке қадалыў өте қорлаўшы нәрсе. Паўыл оны солай тапты; Крест жазасы оның үстинде еди; ҳәм сонда да ол айтты, Қудай сақласын, мен буннан басқа ҳеш нәрседе мақтанбайман. Қудай бизге нәрселерге усы жарықта қараўға жәрдем берсин, ҳәм Мәсихтиң Крести биз ҳәм дүнья арасында турсын.
Биз Крестте мақтаныўымызды нәсип етсин, Паўыл ислегениндей. Крест Қутқарыўшымызға қаншаға түсти? Ол Оған нени аңлатты? Көп әсирлер алдын крестлерди тағыў яки алып жүриў әдети енгизилди, бул адамларға Мәсихтиң Крестин еслетип турады деп ойланды. Жуда тез арада ҳақыйқат жоғалды. Символ ол тири тутыўы керек болған ҳақыйқатты өлтирди.
Биз қәлейтуғын нәрсе сол, Крест, оның ҳақыйқый әҳмийетинде, жүреклеримиздиң етли тахталарына ҳақыйқатында ойылып жазылсын.
