Sawldıń qabıl etilgeninen keyin bir neshe jıl ótkennen soń (Elshiler 9), ol, sol waqıtta Pawıl atı menen belgili bolǵan, hám Barnabas Rim wálayatı Galatiyanıń qubla bólimlerine, házirgi Túrkiyaǵa sayaxat etti. Ol jerde olar Xudaydıń miyrim-shápáátiniń Injilin nasiyat etti, hám kóp adamlar Qutqarılıw ushın hám Oǵan eriw ushın Rabbiyge qayttı. Rabbiy aspanlarda Óz qullarına basshılıq etken waqıtta bir neshe jıyılıslar shólkemlestirildi. Biraq, Pawıl, Barnabas hám jańa isenimlisler kúshli qarsılıqqa ushıradı, bir bólegi ayırım evrey basshıları tárepinen (Elshiler 13–14).
Elshiler bul jerden ketkeninen keyin, qarsılıq júdá názik túrlerde dawam etti, ásirese túrli evreylestiriwshi oqıtıwshılar Rabbiy Isa Mesihti Óz Qutqarǵıshı retinde qabıl etkenlerge tásir etiwge háreket etti (Galatiyalılar 3:1, 4:10-11). Bul qarsılaslar – jalǵan oqıtıwshılar – evrey isenimlislerin evreylikke qaytarıwǵa yamasa olardıń jańadan tapqan isenimin buzıwǵa háreket etti. Basqalar basqa millet isenimlislerin Musa nızamınıń boyındırǵısına salıwǵa urındı. Evreylestiriwshilerdiń geybirleri isenimsizler edi (Galatiyalılar 2:4), al basqaları Ierusalimdegi isenimlisler arasınan kelgen edi.
Pawıl bul qarsılıqtı hámmege tásir etetuǵın ashıtqı menen salıstırdı (Galatiyalılar 4:9, 5:9). Ol basqa regionlarǵa da taraldı hám túrli doktrinalıq máselelerge tásir etti (Elshiler 15:1,5). Rabbiy Isa Mesihtiń ógey inisi Yakup Ierusalim isenimlisleri arasında zárúrli rol oynadı. Ol bul qátelik oqıwların anıq ayıpladı, geyde ol nızamshılıqtıń qorǵawshısı retinde qáte túsinilse de. Qarsılaslar Galatiyaǵa shekem barıp, Yakup hám elshilerdiń qollawına iye ekenliklerin jalǵan túrde dáwaladı. Bul dáwalar olardıń qáte kún tártibin ilgeriletiwge járdem berdi (Galatiyalılar 5:7-8).
Pawıl hám Barnabastı hám olardıń jumısın itibarsız etiw ushın, bul dushpanlar Pawıldıń Ierusalimdegi On eki elshige uqsas ekenligin, biraq tómen dárejeli elshi ekenligin ayttı. On eki elshiniń húkimetin tirilgen Rabbiy ornatqan edi, hám Yakup olarmen birge edi. Biraq, Pawıldıń elshiligi joqarı dárejeli edi, sebebi ol tikkeley aspanlardaǵı Rabbiyden kelgen edi. Ol On eki elshi menen hesh qanday qarama-qarsılıqta emes edi, sebebi olar Pawıl menen tıǵız islesken hám onı qabıl etken edi. Ol ózin-ózi tayınlaǵan elshi emes edi, geybirleri aytqanday, al evreylestiriwshiler ózlerin ózleri tayınlaǵan edi (Elshiler 15:24).
Pawıldıń Galatiyadaǵı jańa isenimlisler arasında másele tuwdırıp atırǵanlardıń betin ashıw ushın qollanǵan dáliylerin kórip shıǵayıq:
Elshi Xudaydıń óziniń qabıl etiliwinde, Xudaydıń mektebinde qáliplesiwinde hám tárbiyalanıwında, sonday-aq keyingi missionerlik jumısındaǵı suverenlik aralasıwın súwretledi.
- Aspandaǵı shaqırıwınan keyin, Pawıl adamǵa emes, Xudayǵa súyendi, hám onıń iskerligi onıń shaqırıwı hám Xuday menen haqıyqıy uyǵınlıqta ekenligin dálilledi (Galatiyalılar 1:6-23).
- Onıń tásirli jeke esabı (Galatiyalılar 1–2) Xudaydıń Pawılǵa úyretiw ushın bergen doktrinası menen tolıq kelisedi (Galatiyalılar 3–4), bul isenimlislerdiń paydasına hám Xudaydıń dańqı ushın júdá ámeliy nátiyjelerge alıp keldi (Galatiyalılar 5–6).
- Sizdiń qızıǵıwshılıǵıńız ushın, Pawıldıń Galatiyalılarǵa jazǵan xatınıń qısqasha mazmunı 7-betde.
Galatiyalılarǵa xatınıń qısqasha mazmunı
I. Kirisiw (Galatiyalılar 1:1-5)
II. Másele (Galatiyalılar 1:6-10)
III. Biografiyalıq dáliyl: Ǵárezsiz wahiy (Galatiyalılar 1:11–2:21) A. Adam oqıwınan ǵárezsiz (Galatiyalılar 1:11-17) B. Yahudiya jıyılıslarınan ǵárezsiz (Galatiyalılar 1:18-24) C. Yahudiylestiriwshilerden ǵárezsiz (Galatiyalılar 2:1-10) D. Elshilik basımından ǵárezsiz (Galatiyalılar 2:11-18) E. Óz qızıǵıwshılıǵınan ǵárezsiz (Galatiyalılar 2:19-21)
IV. Doktrinalıq dáliyl: Nızamshılıqtıń sátsizligi (Galatiyalılar 3:1–4:31) A. Jeke tájiriybelerden (Galatiyalılar 3:1-5) B. Eski Wásiyat oqıwınan (Galatiyalılar 3:6-14) C. Wádeniń nızamnan ústinligi (Galatiyalılar 3:15-22) D. Jetilisken isenimniń ústinligi (Galatiyalılar 3:23–4:7) E. Reakciya qáwipi (Galatiyalılar 4:8-11) F. Motivlerdiń qarama-qarsılıǵı (Galatiyalılar 4:12-20) G. Qullıq (Hagar) hám erkinlik (Sara) qarama-qarsılıǵı (Galatiyalılar 4:21-31)
V. Ámeliy dáliyl: Erkinliktiń tásirleri (Galatiyalılar 5:1–6:10) A. Kirisiw (Galatiyalılar 5:1) B. Erkinliktiń aqıbetleri (Galatiyalılar 5:2-12) C. Erkinliktiń anıqlaması (Galatiyalılar 5:13-15) D. Jeke ámeliyat (Galatiyalılar 5:16-24) E. Sociallıq ámeliyat (Galatiyalılar 5:25–6:10)
VI. Juwmaq (Galatiyalılar 6:11-18) A. Erkinliktiń motivi (Galatiyalılar 6:11-16) B. Erkinliktiń bahası (Galatiyalılar 6:17) C. Erkinliktiń duwası (Galatiyalılar 6:18)
Galatiyada ámelge asırılatuǵın kóbirek jumıs
Pawıldıń birinshi sayaxatı dawamında, Galatiyada kóp adamlar qutqarıldı hám Rabbiy Isa Mesihtiń shákirtleri boldı – Pawıldıń emes. Jańa isenimlisler dańqlanǵan Rabbiyge xızmet etip atırǵanda kóp qıyınshılıqlarǵa ushıraǵanı ushın shoshıwlı qamqorlıqtı talap etti (Elshiler 14:20-23). Elshi bul jańa isenimlisler ushın jaqsı shopan boldı: ol bul úyirge júdá itibar berdi (Elshiler 20:28). Usı sebepli, qaytıw sayaxatın baslamastan aldın, Pawıl hám Barnabas tiyisli qamqorlıqtı kórsetti, «shákirtlerdiń jánlerin bekkemledi» (Elshiler 14:22 NKJV). Bul úgit-nasiyat, ruwxlandırıw hám teselli beriw xızmetin bildirdi2 – barlıq isenimlislerge kerek bolǵan nárse. Elshiler ózlerin isenimlisler menen birge qoyıp, olardıń durıs jolda dawam etiwlerine járdem berdi. Olardıń xızmeti oqıw hám úgit-nasiyat berdi, isenimlislerdi aqırına shekem isenimde dawam etiwge ruwxlandırdı. Mine usı sebepli olar isenimlislerdi Xudaydıń patshalıǵına alıp baratın jolda turaqlı bolıwǵa shaqırdı, bul patshalıqtı Rabbiy ashıqtan-ashıq ornatadı. Bul bizdiń Xudaydıń patshalıǵında ekenligimizdi, Onıń ómirimiz ústindegi huqıqların húrmet etiwimiz kerek ekenligin hám Rabbiy Isa Mesihtiń húkimetine boysınıwımız kerek ekenligin aytatuǵın kóp ayatlardıń hesh birine qarama-qarsı kelmeydi. Biz bunı házir etiwimiz kerek, Ol bul dúnyada hám bul dúnya tárepinen biykar etilse de.3
Galatiyanıń bólimleri hám basqa aymaqlar arqalı Barnabas penen sayaxatınan shama menen 20 jıl ótkennen keyin, Pawıl Antiox, Ikonium hám Listra qalasındaǵı tájiriybeleri haqqında jazdı (2 Timotiy 3). Ekinshi sayaxat elshini, Silas penen birge, shákirtlerdi bekkemlew ushın Galatiyaǵa qaytardı (Elshiler 15:40–16:6).
Pawıl jas Timotiydi ózi menen birge alıp ketti, ol onnan kóp nárse úyrendi hám ekewi de ushıraǵan qarsılıqqa qaramastan onıń úlgisine erip bardı. Elshi haqıyqıy shákirt retinde kórsetken bir neshe qásiyetlerin sanap ótti, bul úlgige Timotiy eriw kerek edi: meniń oqıwım, minez-qulqım, maqsetim, isenimim (sadıqlıǵım), sabırlılıǵım (shıdamlılıǵım), muhabbatım, sabırlılıǵım (turaqlılıǵım yamasa turaqlılıǵım), quwǵınlar hám azaplar (2 Timotiy 3:10-11). Bul ózgeshelikler Ruwhtıń toǵız túrli jemisine uqsas (Galatiyalılar 5:22-23) – qarsılıqqa ushıraǵanda Rabbiy ushın jumıs islew ushın júdá kerek. Pawıl bul pazıyletlerdi óz ómirinde hám xızmetinde, qattı quwǵınlarǵa qaramastan, barlıq isenimlisler ushın jaqsı úlgi retinde kórsetti (1 Korinfliler 11:1; Filipililer 3:17).
Quwǵın Pawıl ushın aspanlardaǵı Rabbiyge barlıq húrmetti beriw ushın qosımsha sebep boldı, ol: «Olardıń barlıǵınan Rabbiy meni qutqardı» (2 Timotiy 3:11) dedi. Rabbiy barlıq jumıstı islep atırǵan edi, biraq Ol Óz xalqın qatnastırıwdı jaqsı kóredi, sonlıqtan olar Onıń menen birge isley aladı hám quwǵınlar waqtında da Onıń doslıǵın úyrenip, onnan lázzet aladı. Isa Mesihtke haqıyqıy sadıqlıq penen taqıwalıq penen jasap atırǵan barlıq isenimlisler quwǵınǵa ushıraydı (qarań 2 Timotiy 3:12), al Olardıń qamqorlıǵı Onıń qaytıp keliwine shekem dawam etedi (qarań 2 Timotiy 4:17-18).
Búgin biz haqqımızda ne aytıwǵa boladı?
Biz qanday etip kózde tutılǵan maqsetke jetemiz hám keletuǵın patshalıqqa baramız? Biz ózimizdiń sońǵı mánzilimizge «kóp qıyınshılıqlar arqalı» 4 – azaplar, qıyınshılıqlar, máseleler hám qıyın jaǵdaylar arqalı, shıǵıw jolı joq jaǵdayda jetemiz. Bul sınaqlar qabıl etilmeydi, biraq usınday tájiriybeler arqalı Rabbiy bizdi dańqqa alıp baradı (Rimlikler 5:3-4; 2 Korinfliler 4:17). «Biz kóp qıyınshılıqlar arqalı Xudaydıń patshalıǵına kiriwimiz kerek» (Elshiler 14:22) – Pawıl hám Barnabastıń Galatiyadaǵı barlıq isenimlislerge bergen úgit-nasiyatı.
Keyinirek, Pawıl bul pikirdi Tesalonikadaǵı isenimlislerge tastıyıqladı: «Hesh kim bul azaplar menen qozǵalmasın; sebebi SIZLER5 ózińiz bilemen, biz bunıń ushın tayınlanǵanbız» (1 Tesalonikalıqlar 3:3), bul «Biz olardı shıdamlılıq penen kórsetiwimiz kerek» degenge teń. Basqa jol joq, sebebi bul Xudaydıń biz ushın programması, bizge jaqsa da, jaqmasa da. Bul Rabbiy Isa Mesihtke uyqas bolıw, Onıń sıyaqlı bolıw hám Onı sáwlelendiriw zárúrligin kórsetedi (qarań 1 Yuhanna 3:1-3).
Bunnan tısqarı, Rabbiy Ózi bul jerden ketken waqıtta Óz shákirtlerin jetim qaldırmadı, sebebi Ol olarǵa basqa Járdemshi, yamasa Teselli beriwshi (KJV) berdi: Muqaddes Ruwhtı (Yuhanna 14–16 oqıń). Rabbiy Isa Mesihtiń olardı qaldırǵanı olardıń paydasına boldı, sebebi olar jerde bul jańa Teselli beriwshi menen birge boladı, al Ol aspanlarda olardıń Teselli beriwshisi boladı. Házirgi kúnde de biz bul eki Teselli beriwshiniń qamqorlıǵına súyenip ómirimizdi dawam ettire alamız.
Galatiyadaǵı aǵalar máseleleri
Pawıl hám Barnabastıń Galatiyadaǵı jergilikli jıyılıslar ushın qosımsha támiyinlegen ilajlarında ilahiy danalıq kórindi. Aspandaǵı ullı Teselli beriwshi atınan hám jerdegi Teselli beriwshi basshılıǵında, Ózi olarǵa bergen elshilik húkimetin qollanıp, olar hár bir jergilikli jıyılıs yamasa shirkewde hám ushın aǵalardı (kóplik sanǵa itibar beriń) sayladı (Elshiler 14:23). Biz Pawıldıń bunı hár bir shirkewde hám keyingi missionerlik sayaxatlarında islegen dep juwmaq shıǵara almaymız. Haqıyqatında, biz bunı hesh jerde tappaymız, tek ǵana ol óziniń wákili Titustı Krit aralında bunı islewge kórsetpe bergenin hám Timotiyge Xudaydıń standartların – házirgi kúnde de ámeldegi – Efesteǵı aǵalar ushın saqlawdı jazǵanın esapqa almaǵanda (1 Timotiy 3:1-6).
Muqaddes Ruwhtıń Pawıl hám Barnabastı Galatiyadaǵı jıyılıslarda aǵalardı ornatıwǵa arnalǵan arnawlı sebepleri bolǵan bolıwı kerek. Bul waqıtta Jańa Wásiyat jergilikli gúwalıqlardıń iskerligi ushın tolıq kórsetpeler menen jazılmaǵan edi, biraq dushpan hújim etip atırǵan edi (Galatiyalılar 1:6, 3:1). Aǵalardı ornatıw boyınsha bul elshilik xızmeti arqalı, Rabbiy sol waqıtta sol aymaqtaǵı hár bir jıyılıstıń abadanlıǵı hám basqarıwı ushın arnawlı támiyinlewdi ámelge asırdı.
Búgin bizde aǵalardı saylaw6 yamasa tayınlaw ushın elshiler joq, biraq Muqaddes Ruwh jerdegi isenimlisler menen birge, hám aspanlardaǵı Teselli beriwshi de bizge qamqorlıq etedi. Sonlıqtan, bizge eki Teselli beriwshi tárepinen berilgen aǵalardı tán alıw, olardıń islegen jumıslarındaǵı moralıq húkimetin moyınlaw kórsetpesi berilgen (1 Tesalonikalıqlar 5:12; 1 Korinfliler 16:18; 1 Timotiy 3:1-13). Aǵalar máselelerinen tısqarı, barlıǵımız Rabbiyge sadıq bolıwımız kerek, namaz hám oraza arqalı Oǵan súyenemiz (Elshiler 14:23).
Missiya orınlandı – Xudaydıń miyrim-shápááti
Luka elshilerdiń qaytıw sayaxatın bir neshe sóz benen súwretledi, olar shopan qamqorlıǵın kórsetti (Elshiler 14:20-23). Derbeden shıǵıp, olar Listra, Ikonium hám Antiox arqalı, Pisidiya hám Pamfiliya boylap sayaxat etti, Pergada toqtap ótti. Bul aymaqqa kirgen waqıtta, Yuhanna Mark olardı qaldırıp Ierusalimge qaytqan edi, al Pawıl hám Barnabas ózleriniń waqıyalı sayaxatın dawam ettirdi. Endi qaytıw jolında, olar Attaliyadan Siriya Antioxına alıp baratın keme kútiwge májbúr boldı. Bul jerde Luka bul mánili sózdi qostı: «Ol jerde olar tamamlaǵan jumıs ushın Xudaydıń miyrim-shápáátine tapsırılǵan edi» (Elshiler 14:26 NKJV).
«Xudaydıń miyrim-shápááti» Lukanıń jazbalarına (Elshiler 11:23, 13:43) hám Pawıldıń xızmetine tán (Elshiler 20:24; 1 Korinfliler 3:10, 15:10; 2 Korinfliler 1:12; Efeslikler 3:2,7). Bul termin sonday-aq házirgi miyrim-shápáát dáwirin de kórsetedi (Titus 2:11). Burın, Xudaydıń miyrim-shápááti Rabbiy Isa Mesihtiń ashıq xızmetinde, sonday-aq Onıń Kalvariyada onı tamamlaǵan usılında da kórsetilgen edi, Onıń tiriliwi arqalı biz ushın ájayıp nátiyjeler menen (Evreyler 2:9-10). Búgin bul miyrim-shápáát bizdi qollap-quwatlaw ushın ruwxıy azıǵımız (Evreyler 12:15). Pyotr Xudaydıń miyrim-shápáátiniń házirgi waqıttı xarakteristikalaytuǵının, al ol bizdiń mútájliklerimiz ushın zárúrli resurslardı támiyinleytuǵının tastıyıqladı. Usılayınsha, Pyotr bizdi barlıq miyrim-shápáátli Xudayǵa tapsırdı, Ol bizdi bekkemleydi, sonlıqtan biz Xudaydıń miyrim-shápáátinde turaqlı tura alamız (1 Pyotr 5:10,12).
Antiox jıyılısı baslanǵıshınan baslap Xudaydıń miyrim-shápááti menen belgilengen edi (Elshiler 11:23). Keyinirek, Barnabas hám Pawıl ózleriniń birinshi sayaxatı ushın (Galatiya aymaǵın qosqanda) Xudaydıń miyrim-shápáátine tapsırılǵan edi (sózbe-sóz: jetkerilgen)7 (Elshiler 14:26). Qaytıwdan keyin, olar jıyılıstı jıynap, Xudaydıń olar menen hám olar arqalı islegen barlıq nárselerin – barlıq túrli nárselerdi, olar ne bolsa da – xabar etti. Olar ózleri ushın emes, al miyrim-shápáátli Xuday ushın itibar izledi. Injil Xudaydıń jumısı bar ekenligin kórsetedi biz ushın hám bizde Ol biz benen jumıs baslamastan aldın. biz benen .
Galatiyalılarǵa xatın dawam ettiriw
Pawıl Galatiyadaǵı isenimlislerdi Mesihtiń olarǵa bergen erkinliginde turaqlı turıwǵa (Galatiyalılar 5:1), Ruwh penen júriwge (Galatiyalılar 5:16) hám Ruwhtıń toǵız túrli «jemisin» payda etiwge úgit-nasiyat etti, bul «muhabbat, quwanısh, tınıshlıq, sabırlılıq, miyrimlilik, jaqsılıq, isenim, jumsaqlıq, ózin-ózi basqarıw» (Galatiyalılar 5:22-23). Sonnan keyin Pawıl olardı shaqırdı: «Eger biz Ruwh penen jasasaq, Ruwh penen de júreyik» (Galatiyalılar 5:25). Biz dańqlanǵan Rabbiyge kózimizdi qadap (Evreyler 12:1-2) hám Xudaydıń tártibinde birge júrip (Galatiyalılar 5:25, 6:16) Ruwhqa uyqas júriwge ruwxlandırılamız.
Evrey isenimlisleri arasındaǵı aǵalar Pawıldıń tártipli júrip atırǵanın hámme kórsin dep tilek bildirgenlerinde (Elshiler 21:24) bunı názerde tutqan ba edi? Ierusalimde qamaqqa alınǵanınan shama menen on jıl burın, Galatiyalılarǵa bergen kórsetpelerinde elshi jazdı: «Isa Mesihte súnetlew de, súnetlenbew de hesh nársege arnalmaydı, biraq jańa jaratılıs. Bul qaǵıydaǵa muwapıq júretuǵınlardıń barlıǵına tınıshlıq hám raxmet bolsın, hám Xudaydıń Izrailine de» (Galatiyalılar 6:15-16). Qaǵıydaǵa uyqas júriw ushın birdey feyil qollanılǵan. Kontekstke qaraǵanda, bul qaǵıyda «Mesihtiń nızamı»8 (Galatiyalılar 6:2) bolıp, Xudaydıń jańa jaratılısına tiyisli. Isenimli evreyler bunı qádirlegen be edi? Biz qádirleymiz be?
Yahudiylik, Mesihti biykar etkenlikten, Xudaydıń huqıqların tán almadı. Sonlıqtan, Onıń haqıyqıy shákirtleri ózlerin bunday sistemadan azat etiwleri kerek edi, biraq bul waqıt aladı, Rabbiy Óz mısalında xabar etkenindey (Luka 5:36-39). Galatiyalılarǵa xat Hagar et penen baylanıslı nızamlılıq sistemasın súwretleydi hám ol jańa isenimlisler ushın haqıyqıy ana bola almas edi. Onıń ornına, olar Xudaydıń miyrim-shápáátin hám haqıyqıy erkinligin súwretleytuǵın Saranıń tásirine alıp keliniwi kerek edi (Galatiyalılar 4:22–5:1).
Bul barlıq isenimlisler Pawıldıń úlgisine erip, tájiriybe sabaqların qollanıwı kerek degen mánisti bildiredi, bul tájiriybe sabaqları etten bolǵan nárselerdi bir shetke qoyadı (Galatiyalılar 2:19-20, 5:24, 6:14). Bunı islew arqalı biz Rabbiy Isa Mesihti kóteriw ushın sheshilgen yamasa azat etilgen tay sıyaqlı bolamız (Mark 11:2). Ómirimizde durıs ashıqtan-ashıq moyınlaw boladı: «Eger kimde-kim SIZLERGE, ‘Neshige bunı islep atırsız?’ dese, ‘Rabbiyge kerek’ dep aytıń» (Mark 11:3). Rabbiy Isa Mesihtiń huqıqları taydı erkin jibergenler tárepinen húrmet etildi (Mark 11:3-6), olar onı Isa Mesihtke alıp keldi, sonlıqtan Ol oǵan otıra aladı, hám olar Onı húrmet etiw ushın jolǵa kiyimler hám putaqlar qoydı (Mark 11:8). Geybirleri aldınan bardı, al basqaları artınan erdi (Mark 11:9) – sol dáwirde jasaytuǵınlar aldınan bardı, al búgin biz artınan kelemiz, Rabbiy haqıyqıy Oray retinde. Topar Isa Mesihti moyınladı (Mark 11:9; isenimlislerge qaraǵanda Rimlikler 10:8); biraq olar Xudaydıń járdemine mútáj ekenliklerin túsinip jetken be edi?
«Hosanna» «qutqarılıw ber» degen mánisti bildiredi. «Eń joqarıda Hosanna» Oǵan dańq hám húrmet beriliwi kerek ekenligin kórsetedi (Mark 11:10; Evreyler 2:9 qarań), Ol biykar etilse de (Yesaya 53:3). Haqıyqıy shákirtler Xudaydıń haqıyqıy Qulı menen ózlerin teńlestiredi (Mark 10:45), Onıń barlıq huqıqları bar (Mark 11:1-11). Biz Mesihtke Óziniń biykar etiliwi dáwirinde bizdi Ózi ushın nızamlı túrde talap etiwge ruxsat beremiz be?
Tay Onıń basshılıǵına boysındı hám Onı kóterdi. Eger biz Onıń húkimetine boysınsaq, biz Onı gúwalıqta kótere alamız, tımsal sıyaqlı ruhaniyler gúwalıq sandıǵın iykemlerinde kótergenindey (1 Shejire 15:15). Házirgi miyrim-shápáát dáwirinde, Mesiht biykar etilgen, Ol barlıq húkimetke iye bolsa da (Matta 28:18; 1 Pyotr 3:22). Biraq, Ol Óz huqıqların májbúrlemeydi. Onıń ornına Ol ıqtıyarlı júreklerdi hám muhabbatlı júreklerdiń juwabın izleydi, Mariya Onıń basına hám ayaqlarına may surtqanınday (Mark 14:3). Sawldan (Pawıl) da usıǵan uqsas juwap keldi, ol biykar etilgen Mesihtiń kim ekenligin kórgennen keyin – kózleri kórmeytuǵın Bartimey Onı emlegen Isa Mesihti kórgenindey (Mark 10:51-52). Sol waqıttan baslap, Bartimey Onıń artınan erdi, Pawıl da sonday etti (Filipililer 3:8-14 qarań), Mesihtke Óziniń nızamlı ornın berip, Onı evreylerge hám basqa milletlerge gúwalıqta kóterdi. Elshiler kitabınıń tiykarǵı teması – biykar etilgen Mesihtiń aspanlarda joqarı kóterilgenligi hám jerdegi Óz shákirtleri tárepinen gúwalıqta «kóterilgenligi». Pawıl hám Barnabas Galatiyada sonday islegen edi.
Ustaz ushın jaramlı ıdıslar
Pawıldıń Galatiyalılarǵa jazǵan xatı miyrim-shápáát kúni hár bir isenimlini Ustazdıń qollanıwı ushın jaramlı ıdısqa aylandıradı (2 Timotiy 2:21 qarań). Izrail xalqı Oǵan qaytadı (Matta 23:39) hám: «Rabbiy Isa Mesihtiń atı menen keletuǵınǵa bárekeler bolsın» (Zabur 118:26) deydi. Olar Onı ózleriniń Qutqarǵıshı hám Mesihi retinde moyınlaydı, Onı olar biykar etken edi (Yesaya 53:1-3; Zaxariya 12:10, 13:9).
Búgingi kúndegi isenimlisler, evreyler arasınan (Rimlikler 11:5; Galatiyalılar 6:15-16) hám basqa milletler arasınan alınǵanlar, Onı Dene (Shirkew) Bası retinde húrmet ete aladı. Ol Baslanǵısh, ólilerden birinshi tuwılǵan, «hámme nárselerde Ol birinshi orında bolsın» (Koloseliler 1:18). Bul ayat Mesihtiń Jıyılıs Bası retindegi ullılıǵın hám Onıń onıń menen baylanısın kórsetedi, sebebi barlıq haqıyqıy máshiylikler Xuday aldında «Súyiklisi arqalı qabıl etilgen» (Efeslikler 1:6). Mesihtiń tájiriybe ústindegi orınlaǵan jumısı, Onıń ólimi hám tiriliwi sebepli (1 Korinfliler 15:3-4), biz jańa jaratılıstıń Bası bolǵan Ol menen baylanıslıbız. Bizdiń dańqlanǵan hám joqarı kóterilgen Rabbiy bul bir Deneni qáliplestiriw ushın aspanlardan Muqaddes Ruwhtı jiberdi: «bir Ruwh arqalı biz barlıǵımız bir denege shomdırıldıq – evreyler bolsın yamasa grekler, qullar bolsın yamasa erkinler – hám barlıǵımız bir Ruwhqa ishiwge berildik» (1 Korinfliler 12:13).
Pyotr óziniń evrey isenimlislerine Korneliy hám onıń úy-ishine ne bolǵanı haqqında aytıp atırıp, Elshiler 2-bólimde bolǵan waqıya menen Shirkewge qosılǵan basqa millet isenimlisleri arasındaǵı tıǵız baylanıstı kórsetti. «Men sóyley baslaǵanımda, Muqaddes Ruwh olardıń ústine túsip, bizdiń basında bolǵanınday. Sonnan keyin men Rabbiy Isa Mesihtiń sózin esledim, Ol: ‘Yuhanna suw menen shomdırdı, biraq SIZLER Muqaddes Ruwh penen shomdırılasız’ dedi» (Elshiler 11:15-16). Bul shomdırıw doktrinası Xatlarda (Efeslikler 2:11-22; Koloseliler 2:10-13 qarań)9. Olar isenim hám miyrim-shápáát esiginen kirgenindey, Galatiyadaǵı isenimlisler bul bir denege kirgizildi. Xudayǵa shúkir!
Galatiyadaǵı shirkewlerdiń qáliplesiwinde Muqaddes Ruwhtıń roli
«Ol Meni dańqlaydı, sebebi Ol Menińkiden alıp, SIZLERGE járiyalaydı» (Yuhanna 16:14). Ol bul jerden ketpes burın Rabbiy Isa Mesiht basqa Teselli beriwshi haqqında ayttı hám Muqaddes Ruwhtıń barlıq miyrim-shápáát dáwiri ushın missiyası hám jumısın qayta kórip shıqtı. Bul jańa tártip jańa Adam, Ekinshi Adam menen baylanıslı, Ol aspanlardan hám Aqırǵı Adam – bizdiń Rabbiy Isa Mesiht (1 Korinfliler 15:45-48). Neshige? Mesiht bul jerde Xudaydı dańqlaǵannan keyin, Xuday Onı joqarıda dańqladı (Yuhanna 17:4-5).
Yuhanna 7:39 dańqlanǵan Mesiht penen Muqaddes Ruwhtıń keliwi arasındaǵı baylanıstı kórsetedi, Onı Xuday isenim arqalı Onı kóretuǵın isenimlislerdiń tańqalǵan kózleri aldında Mesihti dańqlaw ushın jiberdi (Evreyler 2:9). Mesihtiń Ruwhı, Xudaydıń maylanǵanı, Mesihtiń dańqların isenimlislerge usınıs etedi, Onıń pazıyletleri hám qásiyetlerin olardıń aldına qoyadı. Ol sonday-aq Isa Mesihtiń Ruwhı dep te ataladı (Elshiler 16:7 JND), sebebi Ol isenimlislerde bul kishipeyil Nazaretlik Isa Mesihtiń qásiyetlerin qayta jaratadı. Bul jumıs bizdegi nátiyjelerge qaratılǵan:
Muqaddes Ruwh ómirimizdegi qáteliklerdi alıp taslaydı, bizdi Xudaydıń ádilligine uyqas etedi.
- Ol ómirimizde bizdi Mesihtiń súwretine ózgertiw ushın isleyedi.
- Eki iskerlik te Mesihti dańqlaydı (Yuhanna 16:14), Ol bizge joqarı kóterilgen Haqqında gúwalıq beredi hám bizde Mesihti qáliplestiredi.
Pawıldıń Galatiyadaǵı isenimlisler ushın qáweteri, dushpan hújim etip atırǵan waqıtta da Mesihtiń olarda qáliplesiwi edi (Galatiyalılar 4:19 qarań). Ol olardı ósiwge hám jetiliwge ruwxlandırdı. Barlıq isenimlisler bir-birine aǵza retinde qosılǵan, aspanlardaǵı Adam Balası menen birlesken gúwalıq bolıwı kerek. Bul jańa jumıs Pentekost kúni, Muqaddes Ruwh tárepinen maylanıw arqalı baslandı, isenimlisler ne bolǵanın áli túsinip jetpegen bolsa da. Biz haqqımızda ne aytıwǵa boladı? Biz Ruwhtıń missiyasına uyqas mı?
ESLETPE
- Bul feyil (grekshe: episterizo) «ornatıw, tastıyıqlaw, kúshli etiw» degen mánisti bildiredi (Elshiler 14:22, 15:32,41, 18:23).
- Bul sózler parakaleo (sózbe-sóz: qasınan shaqırıw) feyiliniń hám onıń paraklesiszat esimiń awdarmaları. Feyil hám zat esimi, birge, Lukanıń jazbalarında 35 (yamasa 5x7) ret ushırasadı (feyil 29 ret, zat esimi 6 ret).
- Biz Xudaydıń patshalıǵındabız (Elshiler 1:3, 8:12, 19:8, 20:25, 28:23,31; Rimlikler 14:17; 1 Korinfliler 4:20; Efeslikler 5:5; Koloseliler 1:13, 4:11; Ashıqlaw 1:9). Bul dúnyada jasap atırǵanımızda, biz endi onıń emes (Yuhanna 17:14-18). Patshalıqtıń házirgi hám keleshek aspektleri geyde bir-birine aralasıp ketedi.
- «Azap» sózi (grekshe: thlipsis) «basım, birge basıw» degen mánisti bildiredi hám grek Jańa Wásiyatında 45 ret ushırasadı, onıń besewi Elshiler kitabında (7:10-11, 11:19, 14:22, 20:23). Bul qıyın jaǵdaylar, másele (Rimlikler 5:3 qarań) yamasa qıyınshılıq (Mark 13:19) sebepli kelgen azaptı bildiredi. Bul sóz keleshek ullı azap haqqında qollanıladı (Matta 24:21; Ashıqlaw 7:14).
- «SIZLER» grek tekstinde kóplik sanın kórsetedi, bul inglis tilinde kórsetilmeydi.
- «Saylaw» yamasa «tayınlaw» feyili (grekshe: cheirotoneo) tek ǵana Elshiler 14:23 hám 2 Korinfliler 8:19 da ushırasadı. Sońǵı jaǵdayda Ierusalimdegi áwliyeler ushın jıynalǵan sadqaǵa úles qosqan jıyılıslar Pawılǵa sherik bolıw ushın aǵalardı sayladı. Bul Elshiler 6-bólimdegi jeti diyakon sıyaqlı qarjılardı basqarıw menen baylanıslı edi. Biz bul mısalardı házir hámme jerde shirkewler óz aǵaların saylawı yamasa tayınlawı kerek degen princip ornatıw ushın qollana almaymız. Kontekst pútkilley basqasha. Bul hám basqa temalar boyınsha avtoritetli oqıw keyinirek, ásirese Xatlarda berilgen, biraq Elshiler kitabında emes, ol tek ǵana xabar beredi.
- Bul feyil (grekshe: paradidomi) Jańa Wásiyatta kóp ushırasadı. Biraq Galatiyalılarǵa xatta, ol tek ǵana Galatiyalılar 2:20 da: «... Ózin berdi men ushın».
- Mesiht bizdi qullıqtan azat etti. Biz házir joqarı nızam, Mesihtiń nızamı astındabız. «Ómir Ruwhınıń nızamı» bizdi «kúna hám ólim nızamınan azat etti» (Rimlikler 8:2). Mesihtiń nızamı – bul biz Xudayǵa bolǵan muhabbatımızdan (Rimlikler 13:10) boysınıwdı qáleytuǵın nızam. «Taza júrekten, jaqsı ar-namıstan hám shın isenimnen kelgen muhabbat» (1 Timotiy 1:5) «patshalıq nızamına» (Yakup 2:8) hám «erkinliktiń kámil nızamına» (Yakup 1:25) parallel. Ol bizge Rabbiy Isa Mesihti razı etiw qálewin ǵana emes, al bunı islew qábiletin de beredi. Máshiylik erkinligi hesh qashan etti razı etiw ushın emes, onıń ornına ol «muhabbat arqalı bir-birimizge xızmet etiwimizdi» (Galatiyalılar 5:13) bildiredi.
- Bul shomdırıw miyrim-shápáát kúni xarakteristikalaydı: Elshiler 2-bólim kúnlerinen baslap rapturege shekem (1 Tesalonikalıqlar 4:15-17) Mesihttegi barlıq isenimlisler bir dene (Yuhanna 11:52, Yuhanna 10:16 qarań), dańqlanǵan Mesiht penen birlesken (Yuhanna 7:39). Muqaddes Ruwh olar menen máńgi dawam etedi (Yuhanna 14:16), hám Ol olardı deneniń aǵzaları retinde qollap-quwatlaydı hám jańalaydı (1 Korinfliler 12:13).
Galatiyalılar Mesihtiń shaxsı hám Oǵan iye bolǵan isenim haqqındaǵı haqıyqattan bas tartpaǵan edi; biraq olar isenim tiykarın pútkilley taslap ketken edi. Olar Mesihtiń jumısınıń jetkilikliligine, oǵan Musa nızamın saqlawdı qospastan isenbedi. Bul buzılıw Shirkewde bar, ol aytadı: jumıslar aqlanıw ushın zárúrli, hám bárekeler buyrıqlar arqalı alınadı. Ayırmashılıq tiykarǵı ayırmashılıq. —Yuhanna N. Darbi (beyimlestirilgen)
