Quday húkimet dúzdi
Rimlilerge 13:1-7-de elshi Pawıl, Muqaddes Ruhtıń ilhamı menen, húkimetler haqqında anıq táliymat berdi: olar Quday tárepinen tayınlanǵan. Adam saylaw procesinen ótiwi múmkin, biraq Quday Ózi tańlaǵan basshılardı ornatadı. Sonlıqtan, Quday «hár bir jandı húkimetlik hákimiyatlarǵa boysınıwǵa» (1-ayat) buyıradı. Álbette, Quday pútkilley muqaddes hám ádalatlı. Húkimetlik organ buzılǵan hám ádalatsız bolıwı múmkin, biraq Quday olardı Óz maqsetleri ushın hákimiyatta bolıwǵa ruqsat berdi. Biz máselemizdi isenetuǵın húkimet emes, bálkim hámme nárseni bilgen hám hámme nársege qádir Quday – hámme nárseni bilgen hám hámme nársege qádir Quday. Ol Óz maqsetlerin hám Óziniń kámil, muqaddes erkin orınlaw ushın islep atır.
Quday jerde tártipti saqlaw hám nátiyjede adamlardı tınıshlıqta jasawǵa múmkinshilik beriw ushın húkimet dúzdi. Eger bir isenimli adam ornatılǵan hákimiyatlarǵa qarsı shıqsa, ol Qudaydıń buyrıqlarına qarsı shıǵadı (2-ayat). Durıs ornatılǵan hár qanday húkimet Rabbıdıń maqsetlerine muwapıq isleydi. Ol jaqsı puqaralardı maqtaǵan hám jaman hám zúlim adamlardı jazalaǵan, olardıń qorqınıshı bolǵan. Húkimet jınayatshılıqtıń aldın alıwı, sonıń menen birge qáwipsizlik hám tınıshlıqtı támiyinlewi kerek. Hákimiyatlar jaqsı minez-qulıqtı maqtasa, olar durıs nárselerdi xoshametleydi. Nátiyjede, jaqsı minez-qulıq kóbeyiwi múmkin. Hákimler Qudaydıń erkin orınlaw ushın Qudaydıń xızmetshileri bolıp tabıladı, hám húkimet qılıshtı biykarǵa kótermeydi; oǵan Quday tárepinen berilgen hákimiyat hám kúsh bar.
Kóp húkimetler buzılǵan, biraq bizge ele de olarǵa boysınıw buyırılǵan. Elshiniń xatı bizdi salıqlarımızdı hám bajıxana tólemlerimizdi tólewge shaqıradı (6-7-ayatlar), keyin ol bizdi máselemizdi xristianlar sıpatında joqarı dárejege alıp shıǵadı: biz hákimiyattaǵılarǵa húrmet kórsetiwimiz kerek. Dúnyadaǵı adamlar hákimiyatlarǵa húrmetsizlik etedi, olardı jaman atlar menen ataydı. Olar olardı jamanlaydı hám nızamlardı buzadı, sebebi olar ádalatsız dep esaplaydı, biraq Quday xristiandı basqa orınǵa qoydı. Ol bizdiń ar-namısımızdıń Onıń aldında taza bolıwın qáleydi (5-ayat). Bul húkimettiń qáháriden qashıw máseleleri emes, bálkim Qudaydıń aldında taza ar-namısqa iye bolıw, Onıń erkin orınlaw arqalı Ol ornatqan hákimiyatlarǵa boysınıw arqalı. Biz Qudaydıń Sózine boysınǵanımızda, húkimet bizge itibar beredi.
Eski Wásiyat Qudaydıń húkimetlerdi ornatqanın tastıyıqlaydı. Daniyel Qudayǵa patsha Navuxodonosordıń túsin túngi kóriniste ashıp bergeni ushın shúkirshilik etip atırǵanda, ol былай dedi: «Qudaydıń atı máńgi hám máńgi maqtalǵay, sebebi hikmet hám kúsh Onıńkidir. Ol waqıtlar menen máwsimlerdi ózgertedi: Ol patshalardı alıp taslaydı hám patshalardı kóteredi» (Daniyel 2:20-21). Adam ózi adamlardı hákimiyatqa qoyaman dep oylawı múmkin, biraq ol qoymaydı. Quday Taála olardı ornatadı.
Húkimetke boysınıw
Biz tek ǵana húkimetlerdiń Quday tárepinen ornatılǵanın tán alıwımız kerek emes, bálkim Ol hákimiyatqa qoyǵan hákimiyatlarǵa da boysınıwımız kerek. «Sonlıqtan, Rabbı ushın hár bir adam buyrıǵına boysınıń, patshaǵa joqarı hákim sıpatında, yamasa húkimdarlarǵa, jamanlıq islewshilerdi jazalaw hám jaqsılıq islewshilerdi maqtaw ushın Ol tárepinen jiberilgenler sıpatında» (1 Petrus 2:13-14). Pawıl hám Petrus kelisedi: Húkimet dúnyada tártipti saqlaw ushın ornatılǵan. Petrus qosımsha etti: «Sebebi bul Qudaydıń erkidir, jaqsılıq islew arqalı siz aqılsız adamlardıń nadanlıǵın tınıshlandırar edińiz» (15-ayat). Ol Qudaydıń erkin kirgizdi. Biz hákimiyatlarǵa boysınǵanımızda, biz Qudaydıń jolları hám Qudaydıń Sózi haqqında nadan bolǵanlardı tınıshlandıramız. Bul olardıń isenimliler haqqında hákimiyatlarǵa dushpanlıq etiwge baylanıslı jaman sóz aytıwın toqtatadı. Usılayınsha, biz Máshihke uqsas minez-qulıqtı kórsetkenimizde Quday ulǵaytıladı.
Qudayǵa boysınıwda boysınıw barlıq hákimiyatlarǵa, hátte jumıslarımızda da qollanıladı. Biz jumısqa waqtında keliwimiz, halál miynet etiwimiz hám ózgerislerge beyimlesiwimiz kerek. Men óz baslıǵımnıń maǵan basqa kurslardı oqıtıwımdı hám jaqsı bilmeytuǵın adam menen islesiwimdi qálegenin esleymen. Men shaǵım etiw procesinen ótiwim hám bálkim jeńiwim múmkin edi, biraq men bunı islemewge qarar qabılladım. Men kásipdegim menen isledim hám oǵan gúwa boldım. Ol Máshihti qabıl etpedi, biraq ol basqalarǵa meniń Onıń menen júrgenimdi ayttı. Quday jaǵdayǵa ruqsat berdi, hám men boysındım. Bul ańsat is emes edi, biraq Rabbı islep atır edi.
Álbette, kóbirek ruwxıy shınıǵıwdı talap etetuǵın júdá awır jaǵdaylar bar. Basqa máseleler sonshalıq awır, yamasa ashıq-aydın, olar tek Joqarı Hákimiyatqa boysınıwdı hám aqıbetlerin qabıl etiwdi talap etiwi múmkin. Qaysı jaǵdayda da, Quday qádirli. Biraq, princip sıpatında, Rabbı bizdi hákimiyattaǵı barlıq adamlarǵa boysınıwımızdı qáleydi.
Húkimet ushın dúa etiń
Birinshi Timoteyge 2:1-4 anıq, sulıw hám úyretiwshi: «Sonlıqtan, birinshi náwbette, barlıq adamlar ushın, patshalar hám hákimiyattaǵı barlıq adamlar ushın jalbarıwlar, dúalar, shapaat dúaları hám shúkirshilikler etiliwin násiyat etemen, biz barlıq taqıwalıq hám húrmet penen tınısh hám tınıshlıqta ómir súriwimiz ushın. Sebebi bul bizdiń Qutqarımız Qudaydıń kóz aldında jaqsı hám qabıl etiletuǵın, Ol barlıq adamlardıń qutqarılıwın hám haqıyqat bilimge keliwin qáleydi.» Xristianlar húkimetke qarsı shıǵıwǵa yamasa narazılıq arqalı hákimiyatlarǵa qarsı turıwǵa shaqırılmaydı. Biz hátte eń jaqsı kandidat ushın dawıs beriwge de xoshametlendirilmeymiz. Anıq bolǵanı, bizge húkimet ushın dúa etiw buyırılǵan!
Elshi Pawıldıń dúa ushın tórt túrli sóz qollanǵanı qızıqlı. Ol isenimlilerdiń húkimet ushın dúa etiwiniń zárúrligin atap ótti. «Dúa etiw» – Quday menen húrmet penen sóylesiw. Ol sonday-aq «jalbarıw» sózin qollanǵan, bul bir nárse ushın shın júrekten yamasa kishipeyillik penen jalbarıw. Evreylerge 5-te Rabbı kúshli jalbarıwlar hám jılaw menen Ózin ólimnen qutqara alatuǵınǵa dúa etti (7-ayat). Biz húkimetlerimiz ushın jalbaramız ba? Biz tize búgip, Qudaydan olardıń islewleri ushın jalbaramız ba, biz tınısh hám tınıshlıqta ómir súriwimiz ushın? Biz adamnıń barlıq siyasatları menen kelispeymiz; hesh qashan kelispeymiz. Biraq, biz húkimetti miyrim taxtı aldında kótere alamız.
«Shapaat» – basqa bir adamnıń atınan aralasıw háreketi. Quday bizdi húkimet ushın dúa arqalı aralasıwımızdı qáleydi, taqıwalıqqa jatpaytuǵın háreketler menen emes. Hákimiyatlarǵa qarsı shıǵıwlardı dúnyaǵa qaldırayıq. Bizdiń biz ushın shapaat etetuǵın Ullı Bas Ruxanımız bar (4:14-16); bizge, bul kontekste, hákimiyatlar ushın shapaat etiw buyırılǵan. Aqırında, «shúkirshilik» sózi qollanıladı. Biz qıyın waqıtlarda da buzılǵan húkimetler menen birge bizdi saqlaǵanı ushın Qudayǵa shúkirshilik ete alamız. Sonday-aq, biz húkimetlerimiz ushın Qudayǵa shúkirshilik ete alamız – olar kámil yamasa hátte jaqsı bolǵanı ushın emes, bálkim Ol olardı ornatqanı ushın.
Húkimetke salıq tólew
Isenimlilerdiń salıqların tólewi kerek ekenligi aytsa da boladı. Biz salıq pullarımızdıń qalay jumsalıp atırǵanın unatpawımız múmkin, hám biz tólewi kerek bolǵan salıq muǵdarı menen de kelispewimiz múmkin. Biraq, bizge olardı tólew buyırılǵan. Rabbımız Isa Máshih bizdiń kámil úlgimiz. Ol salıqlar máseleleri boyınsha eki ret sınandı. Kapernaumda ibadatxana salıǵın jıynawshılar Petrusqa Rabbıdıń tólemi haqqında jaqınlastı. Rabbı Petrusqa Qudaydıń Ulı bolǵanı ushın, Ol bul salıqtan azat ekenligin túsindirdi. Biraq, qáweter tuwdırmaw ushın, Ol Petrusqa balıq awlawǵa jiberdi. Petrus tutqan balıqtıń awzındaǵı tiyin Petrus hám Rabbıdıń salıqların tólew ushın kerek bolǵan naq muǵdar edi (Matta 17:24-27). Matta 22:15-21-de Fariseyler, Herodiyanlar hám olardıń shákirtleri Rabbıdı manipulyaciya etiwge hám Onıń sózlerinde shatastırıwǵa urındı. Álbette, hámme nárseni bilgen Rabbı olardıń aldawshı sorawı menen ne islemekte ekenligin bildi. Onıń Kaysarǵa Kaysardıń nárselerin hám Qudayǵa Qudaydıń nárselerin beriw haqqındaǵı ájayıp juwabı hámme nárseni aytadı: Xristianlar salıqların tólewi kerek. Eń áhmiyetlisi, biz Qudayǵa Onıń nárselerin, mısalı, ibadat, boysınıw hám sadıqlıqtı beriwimiz kerek.
Eń Joqarı Hákimiyat
Elshi Petrus bizge Rabbımız Isa Máshih aspanǵa kóterilgenin hám Ol Qudaydıń oń tárepinde ekenligin ayttı. Perishteler, hákimiyatlar hám kúshler Oǵan boysındırılǵan (1 Petrus 3:22). Haqıyqatında da, Eń Joqarı Hákimiyat barlıq hákimiyatlardan joqarı; olar Oǵan boysınadı. Ol haqıyqatında da jer júzindegi húkimetlerden joqarı. Dúnya bunı tán almaydı, biraq xristianlar bunı isenim kózleri menen kóredi. Bul jaqın arada bolatuǵın kúnde kórsetiledi. «Sebebi Ol hámme nárseni Onıń astına boysındırǵanda, Ol Óziniń astına boysındırılmaǵan hesh nárse qaldırmadı. Biraq házir biz ele hámme nárseni Onıń astına boysındırılǵanın kórmeymiz. Biraq biz Isanı kóremiz, Ol perishtelerden bir az tómen etilgen, ólim azabı ushın dańq hám húrmet penen táj kiygizilgen, Ol, Qudaydıń miyrimi menen, hár kim ushın ólimdi tatıwı ushın» (Evreylerge 2:8-9). Biz húkimetke boysınıwımız kerek, sebebi Eń Joqarı Hákimiyat olardı baqlap turıptı hám olardan joqarı.
Húkimet nızamları Quday menen qarama-qarsı kelgende, men Qudayǵa boysınıwım kerek. Xristianlar qarsı turıw ushın qarsı turmawı kerek, biraq zárúr bolǵanda biz Joqarı Hákimiyatqa boysınıw ushın hákimiyatlarǵa boysınbawdı tańlawımız kerek. Injilde eki anıq mısal berilgen. Daniyeldi tutqınǵa alıw ushın, Mediya hám Parsiya patshası Dariustıń húkimdarları hám basqa ákimleri Qudayǵa dúa etiwge qarsı nızam shıǵarıw ushın isledi. Daniyel 6:10 былай deydi: «Endi Daniyel jazbanıń qol qoyılǵanın bilgeninde, ol úyine ketti. Hám óziniń joqarı bólmesinde, Ierusalimge qaray ashıq áynekler menen, ol sol kúni úsh ret tize búgip, óz Qudayınıń aldında dúa etti hám shúkirshilik etti, áyyemgi kúnlerden beri ádeti bolǵanı sıyaqlı.» Daniyel dúa etti, sebebi ol Qudayǵa boysınıp atır edi. Ol áyneklerin ashıw arqalı narazılıq bildirmey atır edi; ol Injilde tabılǵan kórsetpelerge muwapıq dúa etip atır edi. Birinshi Patshalar 8:47-48-de Patsha Sulayman ibadatxananı Qudayǵa baǵıshlaǵanda óz dúasında, adamlar shet elge tutqınǵa alınǵanda Ierusalimge qaray dúa etiwleri kerek ekenligin ayttı. Daniyel boysınıw ushın aqıbetlerge shıdawǵa tayın edi, sebebi onıń Qudayǵa úlken isenimi bar edi.
Petrus hám Yuhanna qáweterge salınǵanda, Isa atı menen sóylewge yamasa úyretiwge bolmaydı dep aytılǵanda, olar adamǵa qaraǵanda Qudayǵa boysınǵan jaqsıraq ekenligin ayttı (Húkimler 4:18-21). Olar da aqıbetlerge shıdawǵa tayın edi. Eger biz Qudayǵa boysınıw arqalı húkimetke boysınbaw jaǵdayına tússek, biz aqıbetlerge shıdaw ushın Onıń miyrimine iseniwimiz kerek.
Juwmaq
Nuh kemeden shıǵıp, qurbanlıqlar usınǵanda, ol jerdi Quday ushın talap etti. Bul húkimettiń baslanıwı edi. Tez arada, Nuh júzim baǵın otırǵızdı hám mas boldı. Adam húkimeti sátsiz boldı (Jaratılıs 8:18-22, 9:1-24). Húkimet sátsiz boldı hám Máshihtiń iyninde bolǵansha sátsiz boladı. Sol arada, xristianlar Onıń húkimranlıǵın kútkenimizde boysınıwǵa hám dúa etiwge shaqırılǵan.
Saǵan qarsı tayarlanǵan hesh bir qural tabıslı bolmaydı; hám saǵan qarsı húkimde kóterilgen hár bir til, sen onı ayıplaydıń. Bul Yahve xızmetshileriniń miyrası; hám olardıń ádalatlıǵı Mendendir, deydi Yahve. —Yesaya 54:17 JND
Bul ayatta bizge qanday juwbatıwshı wádeler berilgen! Biz kóbinese átirapımızda kórip hám esitip atırǵan nárselerden qorqamız, biraq Rabbı bizge Onıń qadaǵalawda ekenligin esletedi. Hesh bir qural, adamlar yamasa jánimizdiń dushpanı bolǵan shaytan tárepinen bolmasın, bizge qarsı tabıslı bolmaydı. Tek oylań! Biz nárselerden qorqıwımız kerek? Hátte bizge húkim shıǵaratın tildi de biz ayıplaymız. Keyin Rabbıdıń awzınan eń qımbatlı sóz keledi: «Bul Yahve xızmetshileriniń miyrası.» Bul Rabbı bizge beretuǵın nárse! Bunnan da isenimli sózdi elelestetiw múmkin emes; bul bizdiń miyrasımız. Kim bunı alıp ketiwi múmkin? Hám keyin biz oqıymız: «olardıń ádalatlıǵı Mendendir.» Qudayǵa shúkir! Bizdiń ádalatlıǵımız bizge baylanıslı emes; ol pútkilley Qudaydan! Bul wádelerden de anıq nárse bar ma? —Glen Balsiger
