Máńgilik ushın kalendar
Injilde jeti sanı juwmaqlanıw yamasa tolıqlıq sanı bolıp, ol hárdayım Qudaydıń jumısı menen baylanıslı. Biz Qudaydıń jetinshi kúni dem alǵanın oqıymız (Jaratılıs 2:1-3). Hápteniń bul kúni Lewiler 23-te bir qatar bayramlar, yamasa Rabbiniń bayramları aldın taǵı da bizge kórsetiledi. Jaratılısǵa baylanıslı birinshi Sabbat saqlanbadı. Rabbiy Isa túsindirdi: «Meniń Ákem házirge shekem isleydi, hám men isleymen» (Yoxanna 5:17 KJV). Ekinshi Sabbat Qudaydıń xalqınıń Mısırdaǵı qullıqtan qutqarıwı menen baylanıslı (Shıǵıw 20:11; Yekeyil 5:15-ke qarań). Boysınbawshılıqta, bul kún Izrail tárepinen saqlanbadı (Yekeyil 20:16). Solay etip, Quday tárepinen berilgen bayramlar kalendarı ushın sahna ornatıldı – gúna menen buzılǵan jaratılıstı qutqarıw arqalı jaratılǵan jańa jaratılısqa aylandırıw ushın Onıń jumısınıń panoramalıq kórinisi. Qudaydıń bul qudiretli jumısı Lewiler 23-tiń táliymatlarında ashıp berilgen.
Pásxa
Bul birinshi bayram hám qutqarıw tariyxınıń baslanıwı. «Bul ay sizler ushın aylardıń baslanıwı boladı: ol sizler ushın jıldıń birinshi ayı boladı» (Shıǵıw 12:2). Qurbanlıq qozı onınshı kúnnen on tórtinshi kúnge shekem saqlanıwı kerek edi, ol kemshiliksiz ekenligine iseniw ushın (Shıǵıw 12:3,5,6). On sanı adamnıń juwapkershiligi haqqında. Bul bólimde bul xalıqtıń óz qutqarıwı ushın bir nárse etkenligi haqqında emes, bálkim tek ǵana Qutqarushı bolǵan Qudayǵa boysınǵanlıǵı haqqında edi. Qozı on tórtinshi kúnge shekem saqlandı. On tórt eki, gúwalıq sanı, jeti márte. Solay etip, bizde qozınıń kámilligine tolıq gúwalıq bar – Qudaydıń Qozısı, Rabbiyimiz Isa Máshix súwreti.
Bul qozı óltirildi, qanı esik qaqpaqlarına hám ústki qaqpaqqa súrtildi, hám qozı hámme sayaxatqa kiyingen halda jedi. Quday ayttı: «Men qandı kórgenimde, men sizlerdiń ústińizden ótemen, hám tásir sizlerdi joq etiw ushın sizlerge tásir etpeydi» (Shıǵıw 12:13). «Sebebi bizdiń Pásxamız Máshix biz ushın qurban etildi» (1 Korinflilerge 5:7). Biz adamlar qutqarıw ushın Qozınıń qanı astında panalawı kerek ekenligin esletemiz hám sol waqıttan baslap isenimler Quday menen máńgilik quwanıshı menen Wáde etilgen jerge úlken sayaxatta zıyaratshılar boladı.
Ashıtqısız náw
Bul ashıtqısız náw. Ashıtqı hárdayım jamanlıq hám onıń buzıwı menen baylanıslı (Matta 16:6,11-12). Azat etilgenimizden keyin biz aspan náwinen tamaqlanıwımız kerek, bul shól dúnyasınıń jamanlıǵın hám nájisliligin aldın alıwımız kerek.
Pawıl jazdı: «Sol sebepli eski ashıtqını tazalań, sizler jańa qamır bolıwıńız ushın, sizler ashıtqısız bolǵanıńızday... Sol sebepli bayramdı eski ashıtqı menen emes, ne de jamanlıq hám nadurıslıq ashıtqısı menen emes; bálkim shınjúreklilik hám haqıyqat ashıtqısız náwi menen saqlayıq» (1 Korinflilerge 5:7-8). Rabbiy Isa Yahudiylerge járiyaladı: «Sebebi Qudaydıń náwi aspannan túsip, dúnyaǵa ómir beretuǵın Ol» – Óziniń haqıyqıy, ashıtqısız náw ekenligin tastıyıqladı. Rabbiy dawam etti: «Maǵan kelgen hesh qashan ashıqpaydı hám Maǵan isengen hesh qashan shóllemeydi» (Yoxanna 6:33-35).
Birinshi miyweler
Bul bayram tek ǵana jerde oraq baslanǵanda bayramlanıwı múmkin edi (Yekeyil 26:1-2). Biraq, shól sayaxatı dawamında biz «qoylarıńızdıń júni birinshisi» ruxaniylerge beriliwi kerek ekenligin kóremiz (Yekeyil 18:4). Bul jerde hár bir nárseniń birinshisi Qudaydıń bolıwı kerek – hám Quday hár bir nársede birinshi bolıwı kerek degen prinsip bar. Matta jazdı: «Birinshi Qudaydıń patshalıǵın hám Onıń ádilligin izleń; hám barlıq bul nárseler sizlerge qosıladı» (Matta 6:33).
Gúmansız, tiykarǵı itibar Rabbiy Isaǵa qaratılǵan. Pawıl jazdı: «Biraq házir Máshix ólilerden tirildi, hám uyqılaǵanlardıń birinshi miyweleri boldı». Keyin ol Rabbiy Isanıń joqarı dárejesin basım etedi: «Biraq hár bir adam óz tártibinde; Máshix birinshi miyweler; keyin Máshix kelgeninde Máshixke tiyisli bolǵanlar» (1 Korinflilerge 15:20,23).
Búgingi kúndegi isenimler qosılǵan: «Óz erkine qaray Ol bizdi haqıyqat sózi menen tuwdırdı, biz Onıń jaratılıslarınıń birinshi miyweleri bolıwımız ushın» (Yaqıp 1:18). Pawıl qosadı, bizde Muqaddes Ruwhtıń bar bolıwı menen aspanıń dáslepki dámi bar (Rimliklerge 8:23). Keleshekte Rabbiy jerdi húkim etiw hám Izrailge qutqarıw ushın kelmes burın, bizdi aspanlıq úyimizge alıp ketiw ushın qaytıp keledi.
Eger biz hár bir nársede Qudaydı birinshi orınǵa qoyıwdı eslesek – Oǵan waqıtımızdı, baylıǵımızdı hám energiyamızdı berse, Onıń hám biz ushın bay hám mol ónim boladı. Biz naqıldı eske alıwımız kerek: «Jazda jıynawshı dana ul: biraq oraqta uyqılaǵan uyat keltiretuǵın ul» (Nasiyatlar 10:5). Hatto Sózdi sebiw qáwip hám qayǵı menen birge kelse de, oraq quwanısh waqtı boladı: «Jılaǵan halda shıǵıp, qımbatlı urıq alıp barǵan, gúmansız quwanısh penen qaytıp keledi, óz baylamların ózi menen alıp keledi» (Zabur 126:6). Biz jaqın arada bir kúni quwanamız.
Pentekost
Bul bayram birinshi miyweler usınılǵannan keyingi jetinshi Sabbat kúni (50 kún) boldı. Bul bayramǵa kelsek, biz ádette Muqaddes Ruwhtıń keliwin esleymiz (Hárreketler 2) – júdá áhmiyetli waqıya. Ol Izrail ushın payǵambar etilgen, biraq bul miyrim dáwirine qollanıladı. Yekeyil Qudaydıń Izrailge óz jerine alıp keliwi hám Onıń ne isleytuǵını haqqında jazdı: «Keyin men sizlerge taza suw sepeymen, hám sizler taza bolasıńlar... Men sizlerge jańa júrek te beremen, hám men sizlerge jańa ruwh beremen: hám men sizlerdiń etlerińizden tas júrekti alıp tastaq, hám men sizlerge et júrek beremen. Hám men Óz Ruwhımdı sizlerge beremen» (Yekeyil 36:24-27). Álbette bul Rabbiniń jańa tuwılıw haqqındaǵı táliymatı menen baylanıslı (Yoxanna 3).
Basqa bir arnawlı nárse bar, geybirde qarama-qarsı bolıp kórinedi. Biz barlıq qurbanlıqlardan ashıtqınıń tıyilǵanın oqıymız (Lewiler 2:11, 6:17), biraq bul bayramda biz ashıtqı qollanılǵanın kóremiz. Ne ushın? Biz Qudaydıń dúnyada, gúnalı bolsa da, jańa baslanıw beriw ushın miyrim menen islep atırǵanın kóremiz. Eki «tolqın náwine» qarań. Olar Qudaydıń aldında tolqınlanadı, Ol olardıń hár bir nársesin kóretuǵının kórsetiw ushın. Biz Yahudiy hám Gentile de gúnadan (ashıtqıdan) Rabbiyimiz Isa Máshixtiń miyrimi menen qutqarılǵanın hám Onıń kresttegi kámil jumısınıń gúwalıqları ekenligin kóremiz. «Sebebi sizler Rabbiyimiz Isa Máshixtiń miyrimin bilesizler, Ol bay bolsa da, sizler ushın kámbaǵal boldı, sizler Onıń kámbaǵallıǵı arqalı bay bolıwıńız ushın» (2 Korinflilerge 8:9). Sonıń menen birge, «Máshix gúnakarlar ushın óldi» (Rimliklerge 5:6), hám Rabbiy Ózi ayttı: «Men ádillilerdi shaqırıw ushın emes, bálkim gúnakarlardı táwbege shaqırıw ushın keldim» (Matta 9:13).
Oraq haqqında bir ayát
Bizdiń bólimimiz, Lewiler 23-tiń ortasında, bir ayát ornınan túsip qalǵanday kórinedi, biraq biz onıń bolmawı múmkin emesligin bilemiz. Ol «oraǵıńızdıń jıynawı» (22-ayát) haqqında sóyleydi hám bizdi Rut kitabına hám Qudaydıń kámbaǵallarǵa hám bólisheklerge ǵamxorlıǵına alıp baradı. Bul tek ǵana isenimler ushın keleshek bereketiniń bir belgisi – biraq qanday belgi! Rut hám Naomi oraq waqtında úyge qayttı hám Rut Boazdıń, júdá bay tuwısqannıń dalasında jıynadı. Rut, kámbaǵal tul hayal, keyin bay adamǵa turmısqa shıqtı hám patshalar áwladınıń anası boldı, Patshalar Patshası da qosılǵan!
Mariya sózleri súwretke qosadı: «Ol qudiretlilerdi taxtlarınan túsirdi, hám tómen dárejedegilerdi joqarı kóterdi. Ol ashıqlardı jaqsı nárseler menen toltırdı; hám baylardı bos qol menen jiberdi» (Luka 1:52-53). «Sebebi sizler óz shaqırıǵıńızdı kóresizler, áǵa-iniler, et boyınsha kóp dana adamlar emes, kóp qudiretliler emes, kóp asılzadalılar shaqırılǵan emes: Biraq Quday dúnyanıń aqılsız nárselerin dana adamlarǵa uyat keltiriw ushın sayladı; hám Quday dúnyanıń kúshsiz nárselerin qudiretli nárselerge uyat keltiriw ushın sayladı; hám dúnyanıń tómen nárselerin, hám jek kórilgen nárselerin Quday sayladı, ya, hám joq nárselerdi, bar nárselerdi joq etiw ushın: Hech bir et Onıń aldında maqtanbasın ushın» (1 Korinflilerge 1:26-29).
Naylar
Keyin biz jetinshi ayǵa kelemiz, birinshi kúni nay shaldı – xalıq ushın Qudaydıń shaqırıǵı. Izrail ushın nay dawısı jıynalıstı shaqırıw, lagerdi kóshiriw hám urısqa kiriw ushın qollanıldı. Jańa Wásiyatta, nay dawısı haqqında, Yoxanna jazdı: «Men... artımda úlken dawıs estidim, nay dawısı sıyaqlı, ‘Men Alfa hám Omega, birinshi hám aqırǵı’» (Ashıw 1:10-11, sonıń menen birge 4:1-ge qarań). Tesalonikalılarǵa jazǵanda Pawıl ayttı: «Sebebi Rabbiy Ózi aspannan dawıs penen, bas perishteniń dawısı menen, hám Qudaydıń nayı menen túsedi» (1 Tesalonikalılarǵa 4:16). Bul arnawlı bólim Shirkew dáwiriniń aqırı haqqında sóyleydi, Rabbiy Isa bizdi Ózi menen máńgi birge bolıw ushın shaqırǵanda. Bul waqıya artında qalǵanlardı Qudaydıń húkimleri gúnalı dúnyaǵa túsip atırǵanın eskertedi, Rabbiy Isa Máshix patshalıq etiw ushın kelip atır!
Kúnálar ushın kún
Yom Kippur «janlarıńızdı azaplaw» kúni (Lewiler 23:27). Bul kúni tek ǵana bas ruxaniy isleydi, Muqaddesler Muqaddesine qurbanlıq qanı menen kirip, millettiń gúnáları ushın kúnálar etedi hám keyin qashqın eshkini shólge jiberedi. «Bizde sonday Bas Ruxaniy bar, Ol aspandaǵı Ullılıq taxtınıń oń tárepinde otırǵan; muqaddes orın hám Rabbiy qurǵan haqıyqıy shatır xızmetshisi» (Evreylerge 8:1-2). Bas ruxaniy tek ǵana bizdiń haqıyqıy Bas Ruxaniyimiz, Rabbiyimiz Isa Máshixtiń lawazımın hám jumısın súwretleytuǵın súwret edi.
Bul saltanatlı kúni hámme tereń qayǵıda edi. Yesaya táwbe hám ókinishti súwretleydi: «Álbette Ol bizdiń qayǵılarımızdı kóterdi hám bizdiń qayǵılarımızdı alıp ketti; biraq biz Onı urılǵan, Quday tárepinen urılǵan hám azaplanǵan dep esleymiz. Biraq Ol bizdiń qáweterlerimiz ushın jaralandı, Ol bizdiń nadurıslıqlarımız ushın ezildi: bizdiń tınıshlıǵımızdıń jazası Onıń ústinde edi hám Onıń jaraları menen biz emlendik» (Yesaya 53:4-5). «Bizdiń qáweterlerimiz» hár bir isenimniń gúnáların hám Izrail qaldıǵınıń gúnáların óz ishine aladı, olar aqırında Qudayǵa jılaǵanda hám «tesken [Rabbiy Isaǵa] qaraǵanda, hám... Onı jalǵız ulı ushın jılaǵanday jılaǵanda» (Zaxariya 12:10). Onınshı kúni bolıp ótken bul waqıya bizge adamnıń juwapkershiligin esletedi – islemew, biraq táwbe etiw.
Shátırlar
Aqırǵı bayram jetinshi ayınıń on besinshi kúni baslandı hám jeti kún dawam etti. Jeti kún dem alıw waqtın bildiredi. Xalıq Tınıshlıq Qalasında, Quday Óz atı ushın saylaǵan jerde shátırlarda jasawı kerek edi. Sol waqıtta Izrail milletlerdiń bası boladı, quyrıǵı emes (Yekeyil 28:13), hám Rabbiniń úyi tawlardıń basında ornatıladı (Yesaya 2; Mikah 4-ke qarań). Biraq bul tek mıń jılǵa boladı. Keyin biz oqıymız: «Mine, Qudaydıń shatırı adamlar menen, hám Ol olar menen jasaydı, hám olar Onıń xalqı boladı, hám Qudaydıń Ózi olar menen boladı, hám olardıń Qudayı boladı. Hám Quday olardıń kózlerinen barlıq kóz jasların súrtedi; hám endi ólim bolmaydı, ne qayǵı, ne jılaw, ne de endi awırıw bolmaydı: sebebi burınǵı nárseler ótip ketti» (Ashıw 21:3-4). Rabbiniń qutqarıw jumısınıń orınlanıwı qanday ullı!
