Ashkarıw 3:1-6
Sardis
Sardis Tiatiradan shama menen 30 mil qublada jaylasqan bolıp, Efesten baslanǵan hám Laodikeya menen tawsılǵan aylanba jolın dawam ettiredi. Biz Aziyadaǵı jeti shirkewdiń Rabbimizdiń keliwine shekem bolǵan dáwirdegi jer júzindegi xristian shirkewiniń tariyxınıń payǵambarlıq súwretin beretuǵının úyrendik.
Bul jeti shirkewdiń sońǵı tórtewi, Tiatiradan Laodikeyag'a shekem, Rabbimizdiń keliwine shekem dawam etetuǵın jaǵdaylardı súwretleydi. Bul toparǵa kiretuǵın ekinshi shirkew Sardis, sol payǵambarlıq tariyxınıń bir bólegi bolıp tabıladı; shama menen eramızǵa shekemgi 1500-jıldan baslanǵan, ádette Reformaciya dep atalatuǵın Sardis dáwiri. Biraq, Sardisqa jiberilgen xabar Reformaciyanıń ózin súwretlemeytuǵının anıq aytıw kerek. Tariyxıy jaqtan, Quday ózleriniń isenimi hám ámeliyatı tek Quday Sózi menen basqarılatuǵının qatań túrde sheshken adamlardı kótergen waqıt keldi.
Sol waqıttaǵı isenim gigantları arasında Martin Lyuter sıyaqlılar bar edi, ol Muqaddes Jazıwdan isenim arqalı aqlanıw shınlıǵın talap etti. Basqa biri, William Tyndale, tek 41 jasında sheyit bolǵan, ol Angliyadaǵı hár bir dıyqannıń óz ana tilinde Muqaddes Kitaptıń jeke nusqası bolǵanǵa shekem tınıshlana almaytuǵının ayttı. Bul shın mániste Ruwxul-Quddıstıń jumısı edi, biz Tiatira dáwiri dep esaplaǵan kóp ásirlerge sozılǵan ruwxıy qarańǵılıq hám ırym-jırımnan keyin. Bizdiń dáwirimizde olardıń sıyaqlı adamlar úlken jeke qárejetler menen qolǵa kirgizgen bereketten az adamlar paydalanıp atırǵanı qanday qayǵılı.
Biz Sardistegi jergilikli jaǵdaylardı da kórip shıǵamız hám moralıq shaqırıqtı óz júregimizge hám ar-namısımızǵa qollanamız, ózimizdiń sadıqlıǵımızdıń ólshemin bahalaw ushın. Endi biz aytqan usınıslarımızdıń durıslıǵın tastıyıqlaw ushın tekstimizge qaraymız.
1-ayatl
«Sardistegi shirkewdiń perishtesine jaz: Qudaydıń jeti Ruwxına hám jeti juldızǵa iye bolǵan Ol bılay deydi: Men seniń islerińdi bilemen, sen tiri dep atalǵan atıń bar, biraq ólgen. »Perishte jergilikli shirkewdegi juwapker elementti bildiredi; jergilikli juwapkershilikti qabıl etiwge qábiletli hám ıqtıyarlı bolǵanlar. Álbette, olar bunı nátiyjeli orınlaw ushın Rabbimizge tolıq baylanıslı bolıwı kerek. Hár bir shirkewge, 1-bólimniń 12-18-ayatlarda berilgen Hákimniń súwretlemesinen keltirilgen ózgeshelik sol shirkewdegi jaǵdaylar ushın áhmiyetli hám tiyisli. Bul jerde, «Qudaydıń jeti Ruwxına iye bolǵan Ol» degen sóz Ruwhul-Quddıstıń tolıqlıǵın bildiredi. Ol hám Onıń kúshi mol bolıp, Qudaydıń máplerin basqaradı hám qorǵaydı. Qudaydıń Ulı, óziniń barlıq jeke qádir-qımbatı hám ullılıǵı menen, Tiatiraǵa aytatuǵın nársege iye edi, bul Oǵan kishkene orın berdi (Rim katolicizmi Onı Maryam Ulı bolıwǵa shekem túsiredi - kóp sanlı Maryam hám óte kishkene Isa súwretlengen músinlerde anıq kórsetilgen). Sardiste de basım sonday jaǵdayǵa sáykes keledi. Sardisqa aytatuǵın nársege iye bolǵan Quday Ruwxı edi, ol Ruwxqa az orın berdi.
Protestantizmniń ulıwma úlken gúnası - olar Quday Ruwxına az orın beredi. Qarańǵı ásirler Reformaciya menen tawsıldı, onnan Protestantizm payda boldı. Biraq Qudaydıń máplerin basqarıw Onıń qolında, Reformaciyanı qollaǵanlardıń qolında emes. Olar belgili bir jumıstı orınlaw ushın shaqırılǵan edi, olar bunı jaqsı orınladı, biraq olardıń háreketi tiykarǵı máseleler menen sheklengen edi. Bunıń súwreti sıyaqlı, Sardistegi shirkew jaqsı basladı, biraq tez arada óziniń dáslepki ómirin hám kúshin joǵalttı.
Keyin, «Ol jeti juldızǵa iye» deydi. Ápiwayı etip aytqanda, bul juldızlar hár bir shirkewde nur tasıytuǵın hám Qudaydıń shınlıǵına ómirde hám sózde tiyisli gúwalıq beretuǵınlardı bildiredi.
Rabbimizdiń dáslepki sózleri: «Men bilemen.» Ol bettiń astın kóre aladı. Jazba Quday Sózine berilgen húrmet sıyaqlı, Evreylerge 4:12, Ol «júrektiń oyların hám niyetlerin ajırata aladı.»
«Seniń isleriń.» Bul shirkewge hesh qanday anıq maqtaw berilmegen. Sardistiń batıp ketken inerciyası, Tiatirada da Sardisqa qaraǵanda kóbirek maqtalǵanı menen kórsetilgen. Sardiste islengen nárse ádet boyınsha islengen sıyaqlı, Ruwxul-Quddıstıń basshılıǵı hám jetelewinde emes. Bul xristian ómiri hám xızmetiniń hár qanday tarawında turaqlı qáwip.
Rabbimiz dawam etip bılay deydi: «sen tiri dep atalǵan atıń bar, biraq ólgen.»
Bul jerdegi «at» sózi jeke at emes, bálkim abıraydı bildiredi. Sardistegi xristianlar ózleriniń jetiskenlikleri menen maqtanatuǵın edi. Dáslep, úlken ruwxıy energiya menen Qudaydıń shın jumısı bolǵan edi. Biraq Rabbimiz bul shirkewge óziniń jeke húkimin beredi. Olar moralıq hám ruwxıy jaqtan ólgen edi! Qalǵanı tek abıray edi! Jaqsı baslanǵan nárse tek tawsılıp qaldı.
Rabbimizdiń jumısında shın mániste áhmiyetli bolǵanı, eger ol óz kúshin saqlap qalıwı kerek bolsa, Oǵan turaqlı túrde baylanıslı bolıw, Ruwxul-Quddıs arqalı kúshlendirilgen bolıw.
2-ayatl
«Sergek bolıń, hám óliwge tayar turǵan qalǵan nárseni bekkemleń: sebebi men seniń islerińdi Quday aldında kámil taba almadım.»
«Sergek bolıń.» Rabbimiz Isa sergeklikti talap etedi (biz 3-ayattı kórip shıqqanımızda bul máselege qaytamız). Biraq ólgen adamlardı sergek bolıwǵa shaqırıwdıń mánisi ne? Eger olar sergek bolǵan bolsa, bunday jaǵdayǵa túsip qalmas edi. Biz de, shaytanǵa orın bermeslik ushın, duwada hám is-hárekette sergek bolıwımız kerek.
Keyingi shaqırıq: «Qalǵan nárseni bekkemleń.» Jańalanǵan kúshke, óz isenimlerine bekkem hám shın bolıw ushın shoshıwlı zárúrlik bar edi. Biz bir yamasa eki tariyxıy mısal haqqında oyladıq. Iliya, Ezra, Nehemiya, Haggay sıyaqlı adamlardı da oylań, hám Evreylerge 11-bólimdegi sadıq adamlardıń dizimi, olar bizge eriw ushın sonday jaqsı úlgiler qaldırdı.
«Óliwge tayar» - shın mániste ólgen emes, bálkim óliw aldında turǵan. Jaqın átiraptaǵı tóbeliklerde nekropol, qábiristan bar edi - ólgenler ushın regionallıq oray, shın mániste «óli qalası.» Sardis puqaraları tiri, hátte jigerli bolǵan atı menen tanımalı edi, biraq Qudaydıń kózinde olar jaqın átiraptaǵı nekropol turǵınları sıyaqlı ólgen edi. Olar bul, olar ushın qorlawshı salıstırıwǵa ózgeshe sezgir bolatuǵın edi.
Bekkemlewge shaqırıwdan keyin ayıplaw keledi. «Men seniń islerińdi kámil taba almadım,» yaǵnıy, tolıq emes, «Quday aldında.» Qanday jaqtan?
Rabbimiz olardıń sózlerine emes, bálkim olardıń islerine, háreketlerine silteme beredi. Bizdiń tálimatımız ortodoks bolıwı múmkin, biraq onıń menen birge parallel ámeliy juwap bolıwı kerek.
Reformatorlar Rim katolicizminiń birqansha belgilerin tasladı, biraq olar tolıq barmadı. Ruwxul-Quddıstıń kúshine, basqarıwına hám jetelewine tolıq súyeniw joq edi, ol mol bolıp tabıladı. Moralıq sabaq úyreniliwi hám qollanılıwı, ámeliyatqa asırılıwı kerek, áytpese bul tek tariyx sabaǵı bolıp qaladı. Tek ǵana kásip hesh nárseni tolıq etpeydi.
Sardisqa jiberilgen xabar Reformaciyadan keyingi dáwirdi súwretleydi. Kóp ásirler dawamında kóp adamlardı qullıqta uslap turǵan shirkew sistemasınıń qattı dushpanlıǵı sebepli, Reformatorlar qorǵanıw ushın siyasiy kúshlerge múráját etti. Bul óz gezeginde dúnyalıq birlespelerge hám aqır-aqıbetinde reformator pionerler sonday jeke qárejetler menen qolǵa kirgizgen kóp ruwxıy jetiskenliklerdi taslawǵa alıp keldi. Dúnyanıń qorǵanıwın izlew ornına, sonday úlken resurslarǵa iye bolǵan Birine súyeniw kerek edi. Nátiyjede, bizde házir kóp túrli konfessiyaları bar Protestantizm dep atalatuǵın nárse bar. Shın mániste, táwbe etiwge zárúrlik bar edi hám dawam etip atır!
3-ayatl
«Sonlıqtan, qalay qabıl etkenińdi hám esitkenińdi esle, hám bekkem usla, hám táwbe et. Eger sen sergek bolmasań, men saǵan urlıqshı sıyaqlı kelemen, hám men saǵan qaysı saatta keletuǵınımdı bilmeysen.»
«Esle.» Basıńnan ótkergen «nárseni,» qolǵa kirgizilgen jeńislerdi, biraq sonıń menen birge «qalay,» qárejetlerdi esapqa al. Biz búgin iye bolǵan artıqmashlıqlardı qádirleymiz be? Bul hár bir shın isenimli adam ushın turaqlı shaqırıq, ásirese burınǵı dáwirlerdiń qaharmanları ushın qárejetlerdi esapqa alǵanımızda. Bekkem usla, shın mániste! Áytpese, táwbe etiwge jańadan zárúrlik boladı.
«Eger sen sergek bolmasań.» Eramızǵa shekemgi altınshı ásirde, Kir tárepinen qamal etilgen Sardis qamaldıń on tórtinshi kúni quladı, sebebi olar ózleriniń qorǵanıwınıń eń kúshli noqatı dep oylaǵan jerde qaraqshı joq edi. Olar, qátelesip, sol noqatta jeńilmes dep esapladı. Bul sergekliksizlikke hám kútilmegen jeńiliske alıp keldi. Qaraqshılıq xızmetindegi adamlar ózleriniń sergekliginde qátelik jibergen edi.
Endi Rabbimiz Isanıń óziniń qayta keliwine qalay silteme beretuǵını haqqında oylayıq. Bul eskertiw menen birge berilgen. «Eger sen sergek bolmasań, men saǵan urlıqshı sıyaqlı kelemen.» Bul, álbette, Ol óz adamları ushın keletuǵın jol emes. Bul Ol dúnyaǵa keletuǵın jol, uyqıda jatqan hám Oǵan biypárwa. Pawıldıń Tesalonikalıqlarǵa jazǵan sózlerin tıńlań: «Biraq sizler, aǵayınlar, qarańǵılıqta emessiz, sol kún sizlerdi urlıqshı sıyaqlı basıp almasın» (1 Tesalonikalıqlar 5:4). Ol dúnyaǵa keletuǵın tosatın joq etiw haqqında jazıp atır edi. Sardiste kóp nárse tek ǵana kásipke aylanǵan edi, dúnya menen baylanıslı edi, sonlıqtan dúnya menen birge húkim etiliw qáwipinde edi. Rabbimiz óz shirkewi ushın kúyew sıyaqlı keledi, óz kelinin talap etedi, urlıqshı sıyaqlı emes.
4-ayatl
«Sardiste de óz kiyimlerin kirletpegen birneshe atıń bar; hám olar menen birge aq kiyimde júredi: sebebi olar múnásip.»
«Birneshe at.» Sistema ólgen edi. Biraq Ruwxul-Quddıstıń jetelewine tiri, belsendi túrde juwap berip atırǵan birneshe adam bar edi.
Jeke muqaddeslik hám ádillik bizdiń bereketli Rabbimiz ushın gúwalıq hám xızmette zárúrli.
«Olar menen birge aq kiyimde júredi.» Jeńisli kampaniyadan qaytıp kelgen jeńisli generaldı qarsı alǵan Rim puqaraları aq kiyim kiygen edi, hám ózgeshe ataqqa iye bolǵanlar oǵan jeńisli júrisinde birge júriw húrmetine iye bolǵan edi. Sardiste, álbette, bir qaldıq bar edi, tek birneshe adam, hám Máshixke jeke tanıs, Ol haqqında bılay deydi: «Olar óz kiyimlerin kirletpegen; hám olar menen birge aq kiyimde júredi: sebebi olar múnásip.» Qıyınshılıq hám stress, hám bálkim qarsılıq dáwirlerinde olar sadıq qaldı. Rabbimizdiń óz awzınan qanday húrmet, «olar múnásip.»
5-ayatl
«Jeńimpaz bolǵan adam, sol aq kiyim kiyedi; hám men onıń atın ómir kitabınan óshirmeymen, bálkim onıń atın Ákemniń aldında hám Onıń perishteleri aldında moyınlayman.»
Bul xabarlardıń hár biri jaman kúnde Rabbimizge sadıq bolǵan jeńimpazǵa wáde menen juwmaqlanadı. Endi «olar» emes, bálkim «ol»; jeke másele. Bul jerde wáde úsh bólekten ibarat.
Birinshisi 4-ayattıń wádesine óte uqsas. «Sol aq kiyim kiyedi.» Biz kórip shıqqanımızday, jeńisli kampaniyadan qaytıp kelgen jeńisli generaldı qarsı alǵan ataqlı Rim puqaraları aq kiyim kiygen edi, hám múnásip dep esaplanǵanlar oǵan jeńisli júrisinde birge júriwdiń arnawlı húrmetine iye bolǵan edi.
Jeńimpaz Máshixdiń jeńisli paradınıń bir bólegi boladı, Onıń dańq kúni Oǵan baylanıslı boladı. Bul wádelerdiń ekinshisi basqa bir ruwxlandırıw: «Men onıń atın ómir kitabınan óshirmeymen.» Bul bálkim shirkewden shıǵarıwǵa silteme bolıwı múmkin.
Eramızǵa shekemgi birinshi ásirdiń aqırında, evreyler sinagogada dizimge alınǵanlar ushın bóleklik qorǵanıwdı qolǵa kirgizdi. Evrey húkimetlerine qarsı qılmıskerler shirkewden shıǵarıldı, hám Sezardı sıyınbaǵanı ushın Rim húkimetlerinen quwǵın-súrginge ushıradı. Xristian isenimi ushın qattı gúreskenler geyde jergilikli sinagogada adamlar kitaplarınan óshirilgen edi, biraq olar Qudaydıń kitabınan óshirilmeslik wádesin aldı. Bul wáde óz dáwirindegi Reformatorlar ushın parallel áhmiyetke iye bolatuǵın edi.
Hesh bir shın isenimli adamnıń atı Qudaydıń kitabınan óshirilmaydı. Olardıń máńgilik táǵdiri qáwipsiz. Jer júzindegi húrmetli adamlar diziminde óz atları bar ekenligi menen maqtanatuǵın basqalar bolıwı múmkin, biraq olardıń ol jerdegi orınları hárdayım qáwipsiz bolmaydı, olardıń keleshektegi minez-qulqına hám iskerligine baylanıslı boladı. Jeńimpaz óziniń ómir kitabındaǵı ornına isenimli bolıwı múmkin, onnan onıń atı hesh qashan óshirilmaydı.
Úshinshi wáde húrmetli orın: «Men onıń atın Ákemniń aldında hám Onıń perishteleri aldında moyınlayman.»
Rabbimiz Isa óz qullarınń sadıqlıǵın esleydi hám húrmetleydi!
6-ayatl
«Qulaǵı bar adam, Ruwx shirkewlerge ne aytıp atırǵanın esitsin.»
Aqırına jaqınlasqanımızda, jeńimpazǵa shaqırıq jigerli hám ózgeshe bolıp baradı. Bizdiń dáwirimizdiń barlıq qıyınshılıqlarında, ruwxlanayıq. Rabbimiz kelgenge shekem sergek bolayıq, kúshleneyik hám bekkem uslayıq.
«Qulaǵı bar adam, Ruwx shirkewlerge ne aytıp atırǵanın esitsin.»
