«Menin' na'siyatımdı qabıl etin', gu'mis emes; ha'm saylap alıng'an altınnan ko're bilim. Sebebi hikmet rubinlerden jaqsıraq; ha'm qálewge bolatug'ın barlıq zatlar onı menen salıstırıw mu'mkin emes.» Naqıllar 8:10-11 KJV
Naqıllar kitabında hikmet ha'm adam, ha'm qásiyet bolıp tabıladı, onı qolg'a kiritiw adam o'mirinin' joqarı jetiskenligi bolıp tabıladı. Hikmet barlıq zatlardan jaqsı ha'm qımbatlı. Onın' qımbatlılıg'ı ha'r qanday adam qálewi mu'mkin bolg'an barlıq materiallıq baylıqlardan a'dewir joqarı. Onın' paydası ma'n'gilik, al jer u'stindegi paydalar waqıtsha. Basqa bir zatqa umtılıwg'a o'zin bag'ıshlaw, ko'bi menen ekinshi jaqsıg'a, en' jamanı jer u'stindegi qaldıqlar menen kirge razı bolıw bolıp tabıladı.
Hikmet Shaxslang'an
Hikmettin' shaxslang'anın biz Rabbiy Isa «Quday menen birge edi ha'm ... Quday edi» (Yuxanna 1:1) degen Shaxs ekenligin tu'singenimizde an'lay alamız. Naqıllar 8:22,29-30 bizge bılay deydi: «Rabbiy Meni O'z jolının' basında, O'zinin' a'yyemgi islerinin' aldınan iyelendi ... Ol jer ju'zinin' tiykarların belgilegende, Men Onın' qasında edim, Onı menen birge o'sken adamday; ha'm Men ku'n sayın Onın' quwanıshı edim, Onın' aldında ha'r dayım quwanıshlı edim.»
Bul Ja'n'a O'siyettegi u'zindiler menen tastıyıqlanadı, ol jerde Pawl bizge qalay krest ha'm Injildi na'siyatlaw arqalı Quday du'nyanın' hikmetin aqımaqshılıq etip ko'rsetkenin ko'rsetedi. «Biz krestke kerilgen Masih haqqında na'siyat etemiz, yahudiyler ushın su'rindiriwshi tas, al basqa xalıqlar ushın aqımaqshılıq; biraq shaqırılg'anlarg'a, yahudiylerge de, greklerge de, Masih Qudaydın' qu'direti ha'm Qudaydın' hikmeti» (1 Korinflilerge 1:23-24).
Yuxanna, Ashıwlanıw ko'rinisin jazıp, aspanlarda ne ko'rgenin jazdı: «Men ko'rdim ... taxttın' ortasında ha'm to'rt tiri janzattın' ortasında, ha'm aqsaqallardın' ortasında, so'yilgen quzıday turdı, jeti mu'yizli ha'm jeti ko'zli, olar jer ju'zine jiberilgen Qudaydın' jeti ruwxı» (Ashıwlanıw 5:6). Jeti sanı, ka'mil san, juwmaq ha'm tolıqlıqtı bildiredi, ha'm biz so'yilgen bul Quzının' ha'li tiri ekenin, tolıq qu'diret ha'm hikmetti iyelep turg'anın ko'remiz. Mu'yizler qu'diretti, al ko'zler aqıldı, parıqlawdı ha'm hikmetti bildiredi.
Birinshi Korinflilerge 1:30 da «Masih Isa ... biz ushın hikmet etildi» deydi. Hikmetke umtılıw, solay etip, Rabbiyge umtılıw bolıp tabıladı. Naqıllar hikmet haqqındag'ı kitap, ha'm ol Messiyalıq bolıp tabıladı, sebebi ol bizge hikmettin' insanı ha'm ilahiy xarakterin ha'm onın' Isanın' ka'mil ha'm gu'nasız o'mirinde iske asıwın ko'rsetedi. Bul kontekstte, biz sonı da tu'sinemiz, qalay su'yispenshilik, 1 Korinflilerge 13 te ko'rilgenindey, ilahiy hikmet penen baylanıslı ha'm onın' birligin Rabbiyde tabadı.
Hikmet So'zleri
Naqıllardın' so'zleri hikmetke erisiw, Qudaydın' sawg'ası bolsa da, tek onı sorawg'a ha'm onın' ushın islewge tayın bolg'anlarg'a beriletug'ının anıq ko'rsetedi. «Hikmetti qolg'a kirit ... Hikmet tiykarg'ı zat; sonlıqtan, hikmetti qolg'a kirit; ha'm barlıq qolg'a kiritiwlerin' menen, tu'sinikti qolg'a kirit» (Naqıllar 4:5,7).
Sulayman Qudaydan «aqıllı ha'm tu'sinikli ju'rek» (1 Patshalar 3:12) soradı. Neshinshi ushın? «Hikmet ha'm na'siyattı biliw ushın; tu'sinik so'zlerin qabıllaw ushın; hikmettin', adıllardın', ha'm a'dalatlılıqtın' na'siyatın qabıllaw ushın; qarapayımlarg'a aqıllıq beriw ushın, jas jigitke bilim ha'm aqıllıq beriw ushın» (Naqıllar 1:2-4).
Piter bizdi «Rabbiyimiz Isa Masihke bolg'an miyrimde ha'm bilimde o'siwge» (2 Piter 3:18) shaqıradı. Eger biz Isanın' hikmettin' shaxslanıwı ekenligin eslesek, onın' qanshelli a'hmiyetli ekenligin ko're alamız. Sonı da anıq boladı, ha'r bir mo'min Pawldın' Timotiyge aytqan so'zlerine itibar beriwge tırıswı kerek: «O'zin'di Qudayg'a maqullang'an, uyalmawı kerek bolg'an jumısshı etip ko'rsetiw ushın tırıs, Haqıyqat So'zin durıs bo'liwshi» (2 Timotiyge 2:15).
Du'nya bizge ne aytpasa da, basqa jol joq. Quday barlıq nárselerdi biliwshi ha'm barlıq nárselerdi aqıllı. Eger Ol bizge O'z So'zin oqıwımız, u'yreniwimiz, u'yreniwimiz, talqılawımız, oylawımız ha'm yadlawımız kerek dese, onda biz sonı islewimiz kerek. Bul tek bizin' o'zimizdin' paydamız ushın, ha'm a'tirapımızdag'ı barlıq adamlardın' paydası ushın, ha'm Onın' da'rjesi ushın bolıwı mu'mkin.
So'z Ha'm So'zler
Biz jer ju'zinin' janzatları bolamız, biraq bizde aspanlıq ashıw bar. Hikmetti qolg'a kiritiw ushın – bul biz isley alatuǵın eń jaqsı nárse – biz oqıwımız kerek. So'z so'zler menen jazılǵan. Sonlıqtan, biz birinshi náwbette aqılımızdı so'zlerge baǵıtlawımız kerek. «Tu'sinik so'zlerin qabıllaw» Naqıllardın' ashılıw bo'liminin' bir bo'limi (1:2). Biz bul jerde Injildin' naǵız so'zlerine qarawımız kerek, sebebi Eski O'siyette «so'z» ushın eki so'z, al Jańa O'siyette eki so'z bar.
Grek tilindegi «logos» so'zinin' evrey tilindegi ekvivalenti «davar» bolıp tabıladı. Bul Rabbiy Isanın' atı (Yuxanna 1:1) ha'm ol sonday-aq u'zindinin' ma'nisin yamasa argumentin bildiredi. Basqa eki so'z, evrey tilindegi «emer» ha'm grek tilindegi «rhema» naǵız jazba yamasa awızeki so'zdi bildiredi. Sonlıqtan, Injilde jazılǵan so'zler ekinshi, al Injildin' xabarı birinshi juptı quraydı. Naqıllardın' ashılıw u'zindisinde, «tu'sinik so'zleri» (1:2), jazıwshı «emer» so'zin qollanadı, bul u'zindinin' ma'nisin yamasa ma'nisin alıw ushın oqıytug'ın bettegi naǵız so'zlerdi bildiredi.
So'zler haqqında bir nárse bar. Jazıwshılar, shayırlar ha'm sheshenler so'z ustaları, ha'm geyde siyasatshılar da adastırıw ushın so'zlerdi buramalap yamasa o'zgertedi. Bárimiz so'zlerdi qollanamız. Qaraqayım jas bala so'ylewdi u'yreniw ushın qıynalmaydı. Ko'binese onı aqırın so'yletiw qıyınshılıq tuwdıradı. U'sh jasar bala tez arada «on ekige altmıs» dep shıqıldaydı, marhum anam aytqanday. Adamlarda tilge degen a'jayıp jaqınlıq bar. Bul bizdi adam etetug'ın nárselerdin' biri. Bul biz «Qudaydın' su'wretinde» jaratılǵan nárselerdin' biri. Quday so'zlerdi qollanǵan – «Ha'm Quday ayttı» (Jaratılıs 1:3) – ha'm biz de sonday etemiz. Biz til menen ha'm til ushın jaratılǵanbız.
Biz so'zler menen oylaymız. So'zlersiz, konseptual oylaw mu'mkin emes edi. Injil So'z(davar/logos) biraq ol so'zler(emer/rhema) menen jazılǵan. Naqıllar bizge «Qudaydın' ha'r bir so'zi taza» (Naqıllar 30:5) deydi. Bul bettegi so'zlerdi oqıw, u'yreniw, yadlaw ha'm oylaw kerek, biz So'zdi tu'siniwimiz ushın. «Men Senin' so'zin'di ju'regime jasırg'anman, Sag'an qarsı gu'na qılmawım ushın» (Zabur 119:11). Biz yadlaytug'ın so'z naǵız jazba so'z. Yadlag'anımız haqqında oylaw arqalı, biz ma'nisin u'yrenemiz ha'm hikmetke qaray ilgerileymiz. Zabur 1 degi «baxtlı adam» «Rabbiy nızamınan lazzatlanadı ha'm Onın' nızamın ku'n-tu'n oylaydı» (Zabur 1:2).
Bunnan biz awdarma ha'm tu'p nusqa qoljazbalardag'ı so'zlerge erisiw ushın usınıs etilgen izertlew tu'rinin' a'hmiyetin de ko'remiz, ha'm awdarmashılardın' en' jaqsı ha'reketlerinin' artında. Bul jiddiy Injil izertlewi bul aqırg'ı ku'nlerde hesh qashan bunnan da a'hmiyetli bolmag'an.
Oylaw
Bul «oylaw» so'zi shaytan ta'repinen ilhamlang'an shıg'ıs dinlerine bolg'an qumarlıq penen urlang'an. Olar u'git etetug'ın a'meliyatlar qáwipli. Adam miyi bilim menen isleydi, onı bosatıw ushın ha'r qanday ha'reket tabiyatqa ha'm tabiyat Qudayına qarsı shıg'ıw bolıp tabıladı. Kerisinshe, biz aqılımızdı Injil menen toltırıp, u'yrenkenlerimiz haqqında oylawımız kerek. Barlıq tu'rdegi izertlewler kerek, biraq oylawdı ha'r qanday jerde ha'm ha'r qanday waqıtta islewge boladı. Biz tek bir yamasa bir neshe ayattı, o'z qábiletimizge qaray u'yreniwimiz kerek, keyin olardı ku'n boyı oylawımız kerek.
Bunı islew arqalı biz Musa ta'repinen qaldırılǵan ko'rsetpelerge a'mel etemiz, ol bılay degen: «Ha'm bul so'zler (ta'liymatlar, davar), men sizge bu'gin buyırg'an, ju'regin'izde boladı; ha'm siz olardı balaların'ızg'a tırıshtırıp u'yretin'iz, ha'm u'yin'izde otırg'anın'ızda, ha'm jol boylap ju'rgenin'izde, ha'm jatqanın'ızda, ha'm turg'anın'ızda olardı so'yleyin'iz» (Yekinshi Nızam 6:6-7). Bul «ju'regin'izde» bolıwı kerek bolg'an so'zler. Bul jerdegi atlıqlar jeke sanlı ekenligine itibar berin'. Basqasha aytqanda, bul ulıwmalastırılǵan bayanat emes, al jeke adamlardın' ko'rsetpesi.
Israil jerge kirer aldında ha'r bir jeke adamg'a berilgenindey, bu'gin de bul Qudaydın' Musa arqalı ha'r bir jeke ma'sihshige bergen ko'rsetpesi. Bul ko'binese ha'm qayın, itibar berilmeydi. Adamlarda Quday So'zinin' nusqaları bolmag'an waqıtta, olar ata-anaları ha'm mug'allimleri ta'repinen oqılg'an nárseler haqqında oylag'an. Bu'gin Injiller an'sat tabılg'anlıqtan, biz ushın Quday So'zin oqıw, u'yreniw, yadlaw ha'm oylaw a'dewir an'sat.
Na'siyat
«Menin' na'siyatımdı qabıl etin', gu'mis emes; ha'm saylap alıng'an altınnan ko're bilim. Sebebi hikmet rubinlerden jaqsıraq» (Naqıllar 8:10-11). Bizdin' ruwxıy sayaxatımız mine sonday baslanadı. Qudaydın' ko'rsetpeleri Injilde. Injildin' so'zleri menen ha'm onın' ko'rsetpeleri menen biz bilimge iye bolamız ha'm hikmette o'semiz. Quday bizge «o'mirge ha'm taqıwalıqqa tiyisli barlıq nárselerdi» (2 Piter 1:3) berdi. Bizde Injil bar; bizde ju'regimizde Quday Ruwxı da bar. Ha'm «haqıyqat Ruwxı ... sizdi barlıq haqıyqatqa baslaydı» (Yuxanna 16:13). Bul u'zindige qaray, Quday Ruwxı O'zi haqqında so'ylemeydi, al bizge Rabbiyimiz haqqında aytadı. Ol sonday-aq bizge bolatug'ın nárselerdi ko'rsetedi ha'm Rabbiyimizdi da'rjeleydi, bizge Onın' nárselerin ashıp beredi (Yuxanna 16:14-15). Mine sonday etip biz – Rabbiy Shirkewge bergen mug'allimlerdin' na'siyatı arqalı – bilimge iye bolamız. Bul keyin bizge sol bilimdi ta'rtipke salıw ha'm onı qollanıw imkaniyatın beredi. Bizdin' rawajlanıp atırg'an aqılımız ha'm tu'sinigimiz bizge bilimimizdi a'meliy nárselerde qollanıwǵa, ha'm bizdi Rabbiyimiz Isa Masihke uqsaslıqqa ha'm da'rjelewge alıp keletug'ın en' joqarı hikmetti tabıwǵa imkaniyat beredi (1 Korinflilerge 1:30).
Bizdin' Dizaynımız
Biz «qorqınıshlı ha'm a'jayıp jaratılg'anbız» deydi zaburshı (Zabur 139:14). Quday bizdi bilim ha'm hikmettin' o'siwi ushın jaratqan. Biraq Ol bizdi mashina etip jaratpag'an. Biz Onın' ko'rsetpesine a'mel etiwge yamasa onı biykar etiwge erkinbiz. Bul Quday su'wretinde jaratılıwımız bolg'an sol a'jayıp dizaynnın' bir bo'limi. «So'zdin' orınlawshıları» bolıwımız kerek deydi Yakup bizge, al Pawl bizdi eskertedi: «Bul du'nyag'a uqsas bolman', al aqılıńızdı jańalaw arqalı o'zgerin'.» Filippiliklerge jazıp atırg'anda ol sonday-aq bizge deydi: «Bul aqıl sizde bolsın, ol Isa Masihde de bar edi» (Yakup 1:22; Rimliklerge 12:2; Filippiliklerge 2:5).
Bul ayatlardan ko'rinip turıptı, bizdin' aqılımız ha'm jánimizdin' qurılısı bizdin' o'z juwapkershiligimizde. Hikmet ha'm Rabbiy Isanın' uqsaslıg'ı bizdin' maqsetimiz bolg'anda, biz Qudaydın' na'siyatın qabıl etemiz, Onın' So'zinde, Onın' so'zleri menen oylaymız, ha'm sonday etip Onın' ta'liymatların a'meliy hikmet penen qollanıwda tu'sinik ha'm aqıl qábiletlerimizdi rawajlandıramız. Sonday-aq, sol waqıtta, biz Qudaydı ha'm Onın' Ulı Qutqarıwshımızdı da'rjeleytug'ın haqıyqıy Hikmetti rawajlandırıp atırg'anımızdı tabamız, Oǵan ko'birek uqsas bolıw arqalı, ha'm Onın' xızmetinde na'tiyjeli bolıw arqalı.
