Haqıyqıylıqtı, qudaylıqtı, isenimdi, muhabbetti hám sabırlılıqtı izleń

«Biraq sen, ey Quday adamı, bul nárselerden qashıp, • haqıyqıylıqtı • qudaylıqtı • isenimdi • muhabbetti • sabırlılıqtı • miyrimlilikti izle.» —1 Timotiyge 6:11 NKJV

Bizdiń Rabbimiz Isa Masih jerde haqıyqıy «Quday Adamı» bolǵan hám Ol házir aspanlarda da sonday. Ol hesh qashan Adam bolıwdı toqtatpaytuǵınlıǵı sebepli, haqıyqıy Quday Adamı bolıp qala beredi, geypara Ol Quday bolǵanına qaramastan (Filipiyge 2:8). Ol bul dúnyadan joq bolǵanda, barlıq haqıyqıy isenimliler Onı bul jerde kórsetiwleri kerek.

Pawludıń kórsetpeleri Rabbimiz Isa atınan berilgen hám xristianlarǵa – olardıń kópshiligi ápiwayı qullar yamasa qul xızmetkerler edi – qaratılǵan edi. Olar xojayın-qul qatnasıǵın bilgen, sonlıqtan Pawlus bul baylanıstı ulıwma isenimlilerge qollanǵan: Barlıq xristianlar qullar, Rabbimiz Isa Masihke xızmet etedi. Haqıyqıy, qayta tuwılǵan isenimli bolıwdıń aldınnan, Rabbimiz bizden ne islewimizdi qáleytuǵının durıs orınlaw ushın bizge belgili qásiyetler kerek. Bul qásiyetler Pawludıń Timotiyge bergen tapsırmasında qısqasha berilgen (1 Timotiyge 6:11).

Elshi Rabbimiz Isa gúwalıǵı ushın Rimde qamaqta otırǵanda (Elshiler 28; Efesliklerge 3:1), ol óziniń jas, qorqaq shákirtin – biraq Masih máplerine berilgen – óziniń wákili retinde Efeske jibergen. Pawludıń Timotiyge birinshi xatın qashan jazǵanın anıq bilmeymiz, biraq onıń Quday úyinde ózin qalay tutıw kerek ekenligi haqqındaǵı kórsetpeleri (1 Timotiyge 3:14-15) búgingi kúnde de kúshinde. Ekinshi Timotiy bizge, ókinishke oray, Efeste xristianlardıń kópshiligi bul kórsetpelerge ámel etpegenligin kórsetedi. Biraq, Qudaydıń haqıyqatları sátsizlik yamasa biykarlaw sebepli ózgermeydi. Olar birdey bolıp qala beredi, dawıllı teńizlerde tas sıyaqlı bekkem turadı.

Rim qamaqxanasında da, áskerge baylanǵan halda 1 (Elshiler 21:33, 28:20; Efesliklerge 6:20), elshi Pawlus aspanlardaǵı Masihke wákillik etti. Pawlus Rabbimiz Isa Masihke óz turmısınıń barlıq detallarına kirgiziwdi úyrendi. Timotiy, bul jerde biykarlaw kórinisinde, sonday etiw kerek edi. Rabbimiz Isa Masihniń isenimlileri hám shákirtleri retinde biz bul jerde Onı óz turmısımızdıń barlıq detallarında eritiw hám Rabbimizdi Onı krestke qadaǵan sol dúnyada – Masihke isenetuǵın, biraq Onıń talapların biykarlaytuǵınlar arasında da – kórsetiw ushın qaldırılǵanbız. Timotiy Pawlusqa elshiniń birneshe jıl aldın aspanlardaǵı Rabbimizdiń húrmeti ushın ájayıp nátiyjeler menen tırısıp islegen jerinde wákillik etti (Elshiler 19-20).

Rabbimizdiń bul jas xızmetshisi óz ustazına berilgen edi – kóp nárselerdi úyrenip, Pawlus Masihke ergenindey isenimli túrde ergen (1 Korinflilerge 11:1 qarań). Kóp xristianlar Pawlustan úyreniwge yamasa bul dúnyada oǵan eriwge qálemeydi, sebebi olar onıń kemshiliklerin tabadı yamasa onıń táliymatın sınaydı.2 Olar bunı bilmeytuǵın shıǵar, biraq Pawlustı biykarlaw arqalı olar onı jibergen Zattı – dańqtaǵı Rabbimizdi de biykarlaydı.

Sol waqıtta hám házirgi qıyınshılıqlar

Timotiy Rabbimiz Isa Masihniń isenimli shákirti hám sadıq xızmetshisi bolıp qalıw ushın kóp qıyınshılıqlarǵa dus keldi. Qáwip-qáterlerden hám nápsiliklerden uzaq turıw hám durıs nárselerdi izlew ushın oǵan belgili unamlı qásiyetler kerek edi, Pawlus bunı tolıq túsindirdi. Timotiy aqshaǵa bolǵan nápsilikten de qashıwı kerek edi.

Elshi óziniń mısalında kórsetilgen qanaatlanıwdıń ápiwayılıǵın atap ótti, bul qullar ushın da durıs edi (1 Timotiyge 6:2). Qudaylıq yamasa taqıwalıq penen baylanıslı bul qanaatlanıw dushpan tárepinen hújimge ushıraǵan edi (3-5-ayatlardı qarań). Qudayǵa súyeniw hám Masihke turmıstıń hár bir detalına kirgiziw arqalı, haqıyqıy Quday adamı yamasa shın isenimli qanaatlanıwǵa erisedi. Isenim hám qudaylıq turmısınıń ápiwayılıǵın biykarlaytuǵınlar basqa maqsetke iye, ózlerin hám basqalardı nápsilik hám dushpannıń aldawları menen zıyanǵa ushıratadı, bul qayǵılı aqıbetlerge alıp keledi (7-10-ayatlardı qarań).

Biraq sen... Qudayǵa súyen

Boysınbawshılarǵa qaraǵanda (4:1-3), Timotiy óz aldında turǵan qıyınshılıqlarǵa dus keliwi hám ózin qorshap turǵan adamlardan – sonıń ishinde dúnyalıq yamasa denelik isenimliler hám ápiwayı professordan – ózgeshe bolıwı kerek edi (1 Timotiyge 6:11). Sonday-aq, Evreylerge 11-bapta Qudayǵa shın mániste súyeniwdi úyrenken isenimlilerdiń ruwxlandırıwshı mısalları keltirilgen. Bul olardı ózgeshe etti, sebebi isenimsiz biz Qudaydı razı ete almaymız (6-ayat).

Enox isenimsiz jámiyette jasaǵan, ol qozǵalań, gúna hám buzılıw menen belgilengen edi (Jaratılıs 4-6). Ol 65 jasqa tolǵanda, Metuselah atlı ulı boldı. Biz bilgenimizshe, bul ul eń kekse adam bolıp jasaǵan, Nux dáwiri suw tasqını jılı 969 jasında qaytıs bolǵan (Jaratılıs 5:27). Muqaddes Jazıwda Enox – atı «úyretilgen» degen mánisti bildiredi – Quday menen kún sayın júrgenligi, Quday onı jerden alıp ketkenge shekem (22,24-ayatlardı qarań) anıq aytılǵan. Sonday-aq, Rabbimiz bizdi Quday mektebinde Oǵan súyeniwge úyretiwdi qáleytuǵın, Ol kelip bizdi alıp ketkenge shekem (1 Salonikalılarǵa 4:16-18).

Ibrahim, taqıwalı Setten (Jaratılıs 11:10-32) tuqım bolǵanına qaramastan, Babel minarasınan baslanǵan butparastlıqqa batqan edi (Jaratılıs 10-11). Quday Ibrahimdı bul butparastlıqtan shaqırdı (Yeshua 24:2-3; Elshiler 7:2-3) onı barlıq isenimlilerdiń ákesi etiw ushın (Rimlilerge 4). Bul bizdiń tiykarǵı ayatımızǵa sáykes keledi, «bul nárselerden qash» (1 Timotiyge 6:11), Qudaydıń adamı3 bolıw ushın. Ibrahimnıń turmısındaǵı geypara sátsizliklerge qaramastan, ol Qudayǵa bolǵan shın muhabbat penen belgilengen hám sonlıqtan «Qudaydıń dosı» dep atalǵan (Yaqup 2:23). Bul muhabbat Ibrahimdı ózin qorshap turǵan adamlardan ózgeshe bolıwǵa túsirdi, sonıń ishinde jiyeni Lut ta isenimli edi, biraq óz isenimin kórsetiwde kemshilikke jol qoyǵan. Ibrahim ózin shaqırǵan hám oǵan ul hám miyrasxor beriwge wáde bergen Qudayǵa 4 turaqlı túrde súyeniwdi úyrendi (Jaratılıs 17, 21). Ibrahim hám Timotiy Qudayǵa súyeniwdi úyreniwleri kerek bolǵanı sıyaqlı, biz de Oǵan súyeniwdi úyreniwimiz kerek, sebebi Rabbimiz Isa: «Mensiz hesh nárse ete almaysız» (Yuxanna 15:5) dedi.

«Haqıyqıylıqtı izleń»

Quday adamı belgili nárselerden qashıwı kerek: nápsilik, gúna hám butparastlıq – bul óz aldına izertlew. Ol yamasa ol durıs nárselerdi islew arqalı hám ádalatlı Quday menen uyqas bolıw arqalı ámeliy haqıyqıylıq penen belgilengen. Bunday isenimli durıs hám ádalatlı jolǵa belsendi túrde umtıladı. Álbette, Quday hár bir isenimliniń usı jolda jasawın qáleytuǵın, biraq Quday adamı umtıladı haqıyqıysızlıq ortasında haqıyqıylıq jolına, hátte bunı islemeytuǵın hám Qudaydıń huqıqların saqlamaytuǵın isenimlilerdiń qatnasıwında da.

Quday hárdayım durıs nárse menen sıpatlanadı – Ol hesh qashan «durıs emes» bola almaydı – qarańǵılıq múmkinshiligisiz nur bolǵanı sıyaqlı (Yaqup 1:17). Biz Qudaydıń balaları (18-ayat), hám Ol bizden ne kútetuǵını anıq. Quday óziniń ilahiy standartları hám ózgesheliklerin buzıwı múmkin emes. Rabbimiz Isanı oylań: Qudaydıń huqıqların saqlaw ushın – Ol «haqıyqıylıqtı súydi hám jamanlıqtı jek kórdi» (Zabur 45:7) – Ol ózin gúna islegenler hám óz qarzların tóley almaytuǵın yamasa gúnaların joqqa shıǵara almaytuǵınlar ushın Qurbanlıq retinde berdi. Masihniń bir márte hám máńgi orınlaǵan nársesi tiykarında, Quday bizden, barlıq isenimlilerden, Masihniń mısalına eriwimizdi qáleytuǵın. Biz Qudaydıń huqıqlarına qarsı turǵan dúnyada durıs nárselerdi islewimiz kerek.

Kelesi dúnyada, Rabbimizdiń kámil húkimranlıǵı astında, Qudaydıń huqıqları orınlanadı (Zabur 2). Biraq házir biz «meyrim haqıyqıylıq arqalı húkimranlıq etetuǵın» dáwirde jasaymız (Rimlilerge 5:21). Hár túrli haqıyqıysızlıq penen qorshalǵan halda, Quday Masihniń shákirtlerinen haqıyqıylıqqa jaqınnan eriwdi, nur bolǵan hám balaları bolǵan Óziniń moral hám ámeliy kelisimi menen durıs nárselerdi izlewdi qáleytuǵın.

Qudaylıq, Isenim, Muhabbat, Sabırlılıq, Miyrimlilik

Pawlustan ajıralǵan, ol qamaqta edi hám kóp xristianlar tárepinen biykarlangan bolsa da, Timotiy jeti nárse islew kerek edi. Biz de bul nárselerdi islewimiz kerek, Pawludıń kórsetpelerine ámel etip. Birinshisi, biz joqarıda aytıp ótkenimizdey, belgili nárselerden qashıw. Keyin altı5 nárse bar, olardı úlken ıqlas penen jaqınnan eriw yamasa izlew kerek: haqıyqıylıq, qudaylıq, isenim, muhabbat, sabırlılıq hám miyrimlilik. Haqıyqıylıqqa tiyisli máselelerdi oylaǵannan keyin, biz isenimli shákirt bolıw ushın kerekli qalǵan qásiyetlerdi qısqasha kórip shıǵamız.

Qudaylıq

Qudaylıq Qudaydan qorqıwdı ańlatadı – muhabbat sebepli húrmetli qorqıw. Bul Eski Ahıtta kóp atalǵan «Rabbimizden qorqıw». Bul Qudaydı hám Masihke bizdiń kúndelikli turmısımızdıń kóp hám túrli detallarına kirgiziw qásiyetin yamasa qábiletin ańlatadı, Qudayǵa hám basqalarǵa xızmet etip. Qanaatlanıw qudaylıq penen baylanıslı (6:6) hám kúndelikli turmısta Qudaydıń jetkilikli ekenligin úyrenkenligin ańlatadı. Isenimli jeńiliw yamasa sátsizlikten qorqpastan Oǵan súyene aladı, sebebi Ol isenimli (8-ayat). Pawlus Rabbimiz Isa Masihke sonday súyeniwdi úyrenken, Ol onı barlıq jaǵdaylarda kúsheytken hám barlıq mútájliklerin qanaatlandırǵan – biz ushın da sonday etedi (Filipiyge 4:13,19).

Isenim

• Isenim Qudayǵa iseniwdi ańlatadı (Evreylerge 11-bapqa qarań), biraq bul sonday-aq isenimli bolıwdı da ańlatadı, Ol bergen shaqırıqta, orında, qatnasıqta yamasa wazıypada. Timotiyge Pawlus dáwirinde bul isenim hám isenimlilik kerek edi, hám bizge búgingi kúnde de olar kerek. Biz Qudayǵa iseniwimiz hám isenimli bolıwımız kerek, Rabbimiz bizge súyene alıwı ushın, biz Oǵan súyengenimiz sıyaqlı.

Muhabbat

• Muhabbat aqshaǵa bolǵan muhabbatqa qarsı, ol aqshanı óziniń eń jaqsı dosı etedi (10-ayat) hám shın mániste butparastlıq. Muhabbat Quday bizge isengen waqıtta bergen jańa tábiyatımızdı kórsetedi, Onıń muhabbatı bizge bergen Muqaddes Ruwx arqalı júreklerimizge quyılǵan edi (Rimlilerge 5:5). Jańa tábiyatqa gúres kerek, hám Quday menen hám Quday shańaraǵı menen qatnasıǵımızdı duwa, Muqaddes Jazıwdı oqıw hám boysınıw arqalı rawajlandırıwımız kerek. Pawlus Timotiyge bergen máslahatında bul máselege ayrıqsha itibar berdi, isenim hám muhabbat úmit penen birge júretuǵının bilip (1 Korinflilerge 13:13).

Sabırlılıq

• Sabırlılıq ápiwayı mániste shıdamlılıq qábiletin yamasa júk astında bolǵanda dawam etiwdi ańlatadı. Tolıq maǵlıwmat ushın Rimlilerge 5:3-5-ti oqıń.

Miyrimlilik

• Miyrimlilik biz Rabbimiz Isadan (Matta 11:29) hám Pawludıń mısalınan úyrenetuǵın basqa qásiyet6. Bul kishipeyillik, sıylasıq hám jumsaqlıq (hálsizlik emes) minezin ańlatadı.
• Pawludıń Timotiyge bolǵan shoshıwlı hám jeke shaqırıǵı7 sol waqıttaǵıday búgingi kúnde de shoshıwlı. Rabbimiz bizge bul kórsetpelerge ámel etiwge járdem bersin, Ol bizge elshi Pawlus arqalı jetkergen, sonlıqtan biz Onıń atın húrmetleyik.

ESKERTMELER

1. Shama menen bes jıl ótkennen keyin Pawlus Rimde (2 Timotiyge 1:16) taǵı bir márte zınjırlanǵan edi, biraq onıń birinshi Rim tutqınlıǵına qaraǵanda ádewir jaman jaǵdaylarda.
2. Mine sonıń ushın Pawlus óz kórsetpelerin «biraq sen» sózleri menen baslaǵan, Timotiy menen Pawludıń mısalına hám táliymatlarına qarsı shıqqanlar arasında qarama-qarsılıq jaratqan. Sol sebepli sol sózler 2 Timotiyge 3:10,14, 4:5-te de tabıladı; hám keyinirek Titusqa qatnıslı (Titusqa 2:1), biraq olar hárdayım ápiwayı awdarma etilmeydi.
3. Túsiniwshiliktiń aldın alıw ushın, «Quday adamı» termini «Qudaydıń adamı» dep awdarma etiliwi múmkin, hám bul Masihke isenetuǵın barlıq er adamlar hám hayallar, aǵa-iniler hám apa-sińliler ushın Pawludıń kórsetpelerine sáykes háreket etiw hám islew ushın shaqırıqtı ańlatadı. Bul hesh qashan maqtanıshlı túrde islenbeydi, biraq hárdayım Ustazdıń qollanıwına jaramlı qurallıq retinde.
4. Rimlilerge 4:16-22-de jeti másele kórsetilgen: 1. Ibrahim isendi Qudayǵa, sebebi ol ólgenlerdi tiriltetuǵın Zattıń (17-ayat) isenimine qoydı; 2. Ol bunı úmitke qarsı, múmkin emes jaǵdayǵa dus kelip isledi (18-ayat); 3. Ol hálsiz emes edi isenimde, óziniń hám Sarrahtıń denelik jaǵdayına qaramastan (19-ayat); 4. Ol ekilenbedi Qudaydıń wádesine (20-ayattıń birinshi bólegi); 5. Ol kúsheytildi ózi iseniminde (20-ayattıń ortası); 6. Ibrahim Qudayǵa dańq berdi, hesh nárse orınlanǵanǵa shekem (20-ayattıń aqırı). 7. Sebebi ol tolıq isengen edi, Quday Óz wádelerin orınlay alatuǵınına (21-ayat). Ibrahimnıń isenimi qanday úlken edi, hám bizdiń Qudayımız qanday úlken!
5. Biz Pawludıń Timotiyge 1 Timotiyge 6-bapta bergen túrli kórsetpelerin sanap shıqqanımızda, bul maqalada izertlegen «tapsırmasına» qosımsha, on másele sanalıwı múmkin: juwapkershilik sanı.
6. Bul sózdiń túbiri Grek Jańa Ahıtta 16 márte ushırasadı, túrli sózlerde tabıladı. 1 Timotiyge 6:11-de qollanılǵan sóz «azap shegiw» etistigi menen baylanıslı, hám ol tek bul jerde ushırasadı. Masihniń kishipeyillik mısalına eriw azap shegiwdi ańlatadı.
7. Onıń atı «Qudaydı húrmetleytuǵın» yamasa «Quday húrmetleytuǵın» dep túsindirilwi múmkin.