Aldınnan aytılǵan
Shama menen eramızǵa shekemgi 700-jılı Yesaya bılay jazǵan: «Sebebi bizge bala tuwıldı, bizge ul berildi, hám húkimet Onıń iyninde boladı. Hám Ol Ajayıp Másláhátshi, Qudiretli Quday, Máńgilik Áke, Tınıshlıq Ámirshisi dep ataladı.» Hám «Rabbiy Ózi sizge belgi beredi: Qız bala boyında boladı hám ul tuwadı, hám Onı Immanuwel dep ataydı» (Yesaya 9:6; 7:14). Sol dáwirde, Mika bılay boljaydı: «Biraq sen, Betlehem Efrah, Yuda urıwları arasında kishkene bolsań da, senen Izrail ústinen húkimran bolatuǵın birew shıǵadı, onıń kelip shıǵısı ázelden, áyyemgi dáwirlerden» (Mika 5:2).
Eramızǵa shekemgi shama menen 530-jılı Daniyel bılay jazǵan: «Altımıs eki ‘jetilikten’ keyin, Maylanǵan Kesip taslanadı hám hesh nársege iye bolmaydı» (Daniyel 9:26). Bul Máshihtiń tosatın ólimine silteme. Máshihtiń azabı Yesaya tárepinen aldınnan súwretlengen: «Onıń kórinisi hár qanday adamnan da buzılǵan hám Onıń forması adamzatqa uqsamas edi... Ol adamlar tárepinen jek kórilgen hám biykar etilgen, qayǵılı adam, hám azap penen tanıs. Adamlar júzlerin jasırǵan birew sıyaqlı Ol jek kórilgen, hám biz Onı Quday tárepinen urılǵan, Oǵan urılǵan hám azaplanǵan dep esaplaymız. Biraq Ol bizdiń qılmıslarımız ushın tesilgen, Ol bizdiń nadurıslıqlarımız ushın maydalanǵan; bizge tınıshlıq keltirgen jazalaw Onıń ústinde edi, hám Onıń jaraları menen biz emlendik... Ol qısımǵa alınǵan hám azaplanǵan, biraq awzın ashpadı; Ol qurbanlıqqa aparılǵan qozı sıyaqlı alıp barıldı, hám qoy óz júńin qırqıwshılar aldında únsiz bolǵanı sıyaqlı, Ol da awzın ashpadı. Qısım hám húkim menen Ol alıp ketildi. Hám kim Onıń áwladları haqqında ayta aladı? Sebebi Ol tiriler jerinen kesip taslandı; xalqımnıń qılmısı ushın Ol urıldı» (Yesaya 52:13-53:12). Sonlıqtan Eski Ahd payǵambarları Máshihtiń tuwılıwı hám ólimi jaǵdayların aldınnan aytqan.
Hesh kim jatqızılmaǵan jerde
Yusuf hám Maryam xalıqtı esapqa alıw ushın Betlehemge barǵanda, olar taba alǵan birden-bir jay qonaq úydiń qorası edi: «Olar sol jerde bolǵanda, balanıń tuwılıw waqtı keldi, hám ol óziniń tuńǵıshın, bir uldı tuwdı. Ol Onı shúbereklerge orap, aqırǵa qoydı, sebebi qonaq úyde olar ushın orın joq edi» (Luka 2:6-7). Sonlıqtan mal aqırı Máshix ushın besik boldı! Bala ushın qanday ádetten tıs orın – aqır burın hesh qashan bul maqset ushın qollanılmaǵan bolar edi! Bul Qudaydıń qoy shobanlarına járiyalanǵan rejası edi. Bul sonday-aq Onıń kambaǵal bolıp tuwılǵanın da kórsetedi (2 Korinflilerge 8:9).
Rabbiy óliminen keyin, Arimateyalı Yusuf deneni «ózi qoyadan kesip alǵan jańa qábirine» qoydı (Matta 27:60). Bul «hesh kim jatqızılmaǵan» orın edi (Luka 23:53; Yuhanna 19:41). Bul «Ol zúlimler menen birge qábirge berildi, hám óliminde baylar menen birge» degen boljawdıń orınlanıwı edi (Yesaya 53:9). Rabbiy jınayatshı sıyaqlı krestke kerilgen bolsa da, Ol bay adamnıń qábirine jerlendi, Yusuf Evrey Keńesiniń belgili aǵzası edi (Mark 15:43). H. A. Bergtıń gimni aytqanday:
Sol aqırǵa hesh kim jatqızılmaǵan edi
Hám sol qábirge hesh kim jatqızılmaǵan edi
Biraq Isa, aspanlıq Beytanısh
Adasqan gúnákarlardı qutqarıw ushın kelgen.
Qarsılıq
Patsha Herod Evreyler Patshasınıń tuwılǵanı haqqında esitkennen keyin, «ol qáweterlendi, hám pútkil Qudus onıń menen birge» (Matta 2:3). Sonlıqtan ol danıshpanlardan balanı izlewdi hám oǵan xabar beriwdi soradı. Herod óziniń astrologlar tárepinen aldap ketilgenin túsingende, «ol qattı ashıwlandı, hám Betlehem hám onıń átirapındaǵı eki jasqa shekemgi barlıq balalardı óltiriwge buyrıq berdi» (Matta 2:8,16). Potentsial básekileske qarsı qanday keskin ilaj! Sol waqıtta, Isa hám Onıń shańaraǵı Herod ólgenge shekem Mısırǵa qashtı.
Hákimiyatlar qáweterlendi hám Rabbiy xızmeti dawamında dawam etken jek kóriw hám qarsılıq penen juwap berdi, aqır-aqıbetinde Ol Bas Ruxaniyler, Evrey aqsaqalları, Pilat hám Herod tárepinen ólimge húkim etildi. Olar hátte xalıqtı qatıl Barabbastı azat etiwdi hám Onıń ayıpsız bolǵanına qaramastan Máshihti krestke keriliwdi sorawǵa kóndirdi (Matta 27:16-23; Mark 15:6-14). Onıń krestindegi atı «Nazaretlik Isa, Evreyler Patshası» edi, biraq Bas Ruxaniyler belgide «bul adam ózin Evreyler patshası dep daǵazaladı» dep jazılıwı kerek dep narazılıq bildirdi (Yuhanna 19:21).
Aspandaǵı belgiler
Astrologlar (yamasa Magi, Mediyalılar hám Parsılar dininiń muqaddes kasta) Máshix balanı izlep Qudusqa sayaxat etti, sebebi olar «Onıń juldızın Shıǵısta kórdi.» Olar juldızdı kórgenlerinde, júdá quwanıshlı boldı, sebebi ol balanıń turǵan jeri ústinde toqtadı (Matta 2:2,10). Quday bul adamlardı belgili bir úyge baslaw ushın arnawlı juldızdı qollanǵan.
Biz olardıń Matta 2:2-12 de jazılǵan minez-qulqınan kóp nárse úyreniwimiz múmkin. Olar Oǵan tabınıw ushın keldi. Bul haqıyqıy tilek edi, Herod sıyaqlı óz qádirin bilmeytuǵın emes. Olar quwanısh penen keldi hám «iyilip Oǵan tabındı.» Olar altın (patshanıń belgisi), iyisli zat (Rabbiydiń gúnásiz ómirin belgileytuǵın iyisli may) hám mirra (Rabbiydiń azabın belgileytuǵın ashshı ósimlik) sıylıqların alıp keldi. Biz Rabbiyge Onıń maqsetleri ushın qollanıwı ushın sıylıqlar alıp kelemiz be?
Rabbiy krestte bolǵanda, túshten keyin úsh saat dawamında «pútkil jer júzinde» qarańǵılıq boldı (Matta 27:45). Bul ájayıp bolǵan bolar edi – uzaytılǵan tolıq quyash tutılıwı sıyaqlı. Bul waqıtta Ol adamzat gúnálarınıń Qudaydıń húkimin kóterdi. Bunnan keyin, Ol óz ruwxın bosatıp óliwdi tańladı. «Sol waqıtta ibadatxana shıǵarması joqarıdan tómenge eki bólekke jırtıldı. Jer silkindi hám qoyalar bóleklendi» (Matta 27:50-51). Sonlıqtan jer silkiniwi boldı, hám ibadatxana ishindeǵi awır shıǵarma – Quday jasaytuǵın eń muqaddes jerge esik – eki bólekke jırtıldı. Bul Evrey diniy basshıları ushın katastrofa bolǵan bolar edi, sebebi ol eń muqaddes jerdi ashıp tasladı, ol jerge tek ǵana Bas Ruxaniy jılına bir ret Kúnálar Keshirimi Kúninde kiriwge ruqsat etilgen edi. Bul Qudaydıń isi edi, sebebi ol joqarıdan tómenge jırtıldı, tómennen joqarıǵa emes.
Bul waqıyanıń simvolizmi Evreylerge 10:19-22 de bılay túsindirilgen:
Isanıń qanı arqalı eń Muqaddes Jerge kiriwge isenimimiz bar bolǵanı ushın, shıǵarma, yaǵnıy Onıń denesi arqalı biz ushın ashılǵan jańa hám tirishilik jolı arqalı, hám Quday úyi ústinen ullı ruxaniyimiz bar bolǵanı ushın, biz shın júrek penen, tolıq isenim menen Qudayǵa jaqınlasayıq, júreklerimiz ayıplı ar-namıstan tazalanǵan hám denelerimiz taza suw menen juwılǵan halda.
Shıǵarma Máshihtiń denesin súwretledi hám Onıń ólimi arqalı barlıq isenim etiwshiler hár qanday waqıtta duwa hám maqtawda Qudaydıń aldına kire aladı. Bul Qudaydıń Ózi menen qatnasıqqa esikti ashıw jolı edi (Ashıw 3:20).
Gimn jazıwshısı Gerrit Gustafson bunı bılay aytqan:
Tek ǵana miyrim menen kire alamız
Tek ǵana miyrim menen tura alamız
Bizdiń adamzatlıq háreketimiz benen emes
Biraq Qozınıń qanı menen
Óz aldıńa shaqırasıń bizdi
Keliwge shaqırasıń bizdi
Óz aldıńa tartasıń bizdi
Hám endi Óz miyrimiń menen kelemiz
Endi Óz miyrimiń menen kelemiz.
Bul Rojdestvo máwsiminde Onıń tuwılıwın bayramlaǵanımızda, Qudaydıń aldına ashıq esikten kiriw imkaniyatınan paydalanamız.
