ÁMELIY SABAQlar
Ashıqqa shıǵıwdaǵı jeti shirkewden
Ashıqqa shıǵıw 2 hám 3-bólimlerde Aziyanıń jeti shirkewine tirilgen Máshihtiń xabarları bar. Iláhıy ashıqqa shıǵıw hám úgit-násiyatlaw haqqındaǵı bul xabarlar búgingi kúndegi máshihiy adamlar ushın áhmiyetli. Olar shirkew táliymatı hám máshihiy turmısı haqqında Jańa Ósiyettiń eń keskin úgit-násiyatlarınıń birin quraydı.
Bul eki bólimniń áhmiyetine júdá az itibar berilgenligi dıqqatqa ılayıq. Búgingi kúndegi shirkewlerdegi kóp ibadat etiwshiler Máshihtiń bul jeti xabarınan xabardar emes. Olardıń Bibliyalıq morallıq hám teologiyadan shetlewdi keskin qaralawı bul xabarlardı zamanagóy waǵız-násiyatlardıń tiykarǵı aǵımınan tıs qaldırdı. Biraq, búgingi kúndegi shirkewdegi kóp kemshilikler bul jeti shirkewge berilgen kórsetpelerdi itibarǵa almawdıń tuwrı nátiyjesi bolıp tabıladı.
Bul xabarlar tek Ǵaysanıń dáwirindegi jeti shirkewge ǵana emes, bálkim búgingi kúndegi shirkewge hám hár bir máshihiy adamǵa da jazılǵan, tımsal ushın Pawlınıń shirkew xatları da búgingi kúndegi pútkil shirkew ushın arnalǵan.
Bul jeti xat dıqqatqa ılayıq, sebebi olar Máshihtiń Ózinen tuwrı xatlar bolıp tabıladı hám hár bir xatta barlıq shirkewlerge qollanılatuǵın bir nárse bar. Olardı oqıǵanımızda, óz jergilikli shirkewimiz ushın, sonday-aq hár birimiz ushın jeke xabar tabamız.
1. Efes: Joǵalǵan muhabbat shirkewi (2:1-7)
Máshih bul shirkewdi óz jumısları, miyneti, sabırı, jamanlıqtan jiyreniw, jalǵan oqıtıwshılardı tez anıqlaw, qıyınshılıqlardı kóteriwdegi turaqlılıǵı hám sharshamawı ushın maqtaǵan (Ashıqqa shıǵıw 2:2,3). Bul ózgeshelikler bul shirkewdiń Rabbiyge jaqsı xızmet etkenligin kórsetedi. Olar búgingi kúndegi shirkewde kerek, ol jerde kóbinese Rabbiyge sabır menen xızmet etiwde hám morallıq hám teologiyalıq jamanlıqqa kelisiwde kemshilikler bar.
Bul jaqsı qásiyetlerge qaramay, Efes shirkewi bir áhmiyetli máselede qattı ayıplanǵan: «Men seniń birinshi muhabbatıńdı taslap ketkeniń ushın saǵan qarsıman» (Ashıqqa shıǵıw 2:4 NKJV). Bul shirkewge qarsı ayıplaw «sen joǵaltqan birinshi muhabbatıń» emes, bálkim «sen taslap ketken birinshi muhabbatıń» edi. Bul shirkew artqa qaytqan hám jolınan adasqan, táliymatta emes, bálkim Máshih penen jeke qatnasında. Bul ayattaǵı muhabbat ushın grek sózi («agape) Bibliyada Qudaydıń muhabbatın bildiriw ushın qollanılatuǵın birdey sóz – eń tereń, eń mánisli muhabbat.
Bul birdey ayıplaw búgingi kúndegi Qudaydıń balaları arasında keń tarqalǵan. Áwliye Máshihke bolǵan birinshi muhabbatın joǵaltqanda, ol jerdegi nárslerde baxtın izley baslaǵanda hám Máshih endi onıń dıqqat orayı bolmaǵanda qayǵılı. Máshih máselelerdi anıqladı hám emlew jolın kórsetti: «Sonlıqtan, qayerden qulaǵanıńdı esle; táwbe et hám birinshi jumıslardı isleshi» (Ashıqqa shıǵıw 2:5). Bul qayǵılı jaǵdaydıń sheshimi ishki adamımızdıń úsh orayına qaratılǵan – aqıl «esleydi», júrek «táwbe etedi» hám erik «birinshi jumıslardı islewge» shaqırıladı.
Efes shirkewine jiberilgen xabar bizge birinshi muhabbatımızdı joǵaltıw qáwpin kórsetedi (Ashıqqa shıǵıw 2:4) – biz dáslep ózgertilgenimizde Máshihke bolǵan jańa sadıqlıq. Biz Pawlınıń muhabbat duwasın (Efesliklerge 3:16-19) qaytalawımız, Yahudanıń «ózińizdi Qudaydıń muhabbatında saqlań» (Yahuda 21) degen úgit-násiyatına qulaq salıwımız hám dúnyanıń qádirsiz nársleriniń júregimizdi Rabbiyden alıp ketiwine jol qoymawımız kerek.
2. Smirna: Azaptaǵı shirkew (2:8-11)
Bul xat sadıqlıq ushın maqtap baslanadı: «Men seniń jumıslarıńdı, qıyınshılıqlarıńdı hám kambaǵallıǵıńdı bilemen (biraq sen baylıqsan)». Bul máshihiy adamlar ushın Máshihtiń olardıń tek putparastlar tárepinen ǵana emes, bálkim dushpan yahudiyler hám Shaytan tárepinen de quwǵın etilip atırǵanın bilgenligi qanday teselli. Quwǵınnan tısqarı, olar kambaǵallıqqa da shıdadı – biraq olar Máshihtiń ájayıp wádelerinde bay edi.
Azap máseleleri bizdi hárdayım shatastırǵan. Azap qudasızlar ushın kútiledi, biraq nege qudalılar azap shegiwi kerek? Injil bir qatar sebeplerdi beredi: tártip-intizamlıq (1 Korinflilerge 11:30-32; Evreylerge 12:3-13); aldın alıwshı, Pawlınıń denesindegi tikenegi sıyaqlı (2 Korinflilerge 12:7); Máshih sıyaqlı boysınıwdı úyreniw (Evreylerge 5:8); ruwxıy ósiw ushın qural (Rimliklerge 5:3-5); hám dıqqatımızdı tartıw ushın.
Bul azap shegip atırǵan shirkewge Máshih búgingi kúndegi barlıq áwliyelerge júdá kerek bolǵan eki úgit-násiyat berdi. Birinshiden, Ol: «Bul nárseniń hesh birinen qorqpań» dedi (Ashıqqa shıǵıw 2:10). Bizde qorqatuǵın hesh nárse joq, sebebi azabımız bizdi Máshihdegi máńgilik bereketlerimizden ayırıwı múmkin emes. Biz hárdayım Qudaydıń qamqorlıǵındamız hám ómirimizde ruqsat etilgen hár qanday nárse Onıń danıshpan joybarı menen. Ekinshiden, Ol olardı «ólimge shekem sadıq bolıń» dep úgitledi (Ashıqqa shıǵıw 2:10). Bizge de sınaq kelgende sadıq bolıw ushın bul ruwxlandırıw kerek.
Smirna shirkewine jiberilgen xabardan ne úyrenemiz? Áwliyelerdi quwǵın etiw qayta tiklenip atırǵan dáwirde, shirkew Injilde júdá tez-tez ushırasatuǵın «qorqpań» degen úgit-násiyatqa qulaq salıwı múmkin. Azapqa bolǵan juwabımız qorqıw emes, bálkim batırlıq, quwanıshlı qabıl etiw hám shúkirshilik bolıwı kerek.
3. Pergamos: Kelisimdegi shirkew (2:12-17)
Máshih bul shirkewdi «Shaytan taxtı bar... Shaytan jasaytuǵın» jerde jasasa da, turaqlı turǵanı ushın maqtaǵan (Ashıqqa shıǵıw 2:13). Bul qalanıń máshihiy adamlarǵa qarsı quwǵın etiwde kórsetken jaman minez-qulqına tiyisli edi. Biraq bul jamanlıqqa qaramay, múminler Onıń atına turaqlı turdı hám isenimdi biykar etpedi.
Bul shirkewdiń sadıqlıǵı búgingi kúndegi máshihiy adamlar ushın bul dúnyanıń jamanlıǵı, diniy apostasiya hám haqıyqattı buzıw qáwipi menen qorshalǵanda turaqlı turıw ushın shaqırıq bolıp tabıladı. Olardıń sadıqlıǵınıń belgisi sıpatında olardıń sheyitleriniń biri, «Antipas, Meniń sadıq sheyitim» esletilgen. Onıń atı «bárine qarsı» degen mánisti bildiredi. Pergamos Máshih ushın turaqlı turǵanı ushın maqtalǵan.
Quwǵın etiwdegi sadıqlıǵına qaramay, Rabbiy olardı Balaam hám Nikolaylardıń táliymatların uslap turǵanı ushın ayıpladı. Balaam Balak patshanı putparast hayallar menen turmıs qurıw hám putqa tabınıw arqalı Izraildi gúnaǵa batırıwǵa máslahat bergeni ushın ayıplı edi (Sanlar 22-25; 31:15-16). Olar táwbe etiwge úgitlendi, áytpese Máshih olardı awzınıń qılıshı menen urısar edi (Ashıqqa shıǵıw 2:16).
Bul shirkewge jiberilgen xabar bizge ne úyretedi? Ol táliymatlıq kelisimniń turaqlı qáwpin kórsetedi (Ashıqqa shıǵıw 2:14-15). Búgingi kúndegi shirkewdiń, Bibliyalıq haqıyqattıń kóp tiykarların taslap ketken shirkewdiń bul eskertiwge qulaq salıwı ushın duwa etiń.
4. Tiatira: Apostasiyaǵa shıdamlı shirkew (2:18-29)
Bul shirkewde kóp nárse nadurıs bolsa da, Máshihtiń maqtamı dıqqatqa ılayıq edi: «Men seniń jumıslarıńdı, muhabbatıńdı, xızmetińdi, isenimińdi hám sabırıńdı bilemen; hám seniń jumıslarıńa kelsek, sońǵıları birinshilerden kóp» (Ashıqqa shıǵıw 2:19). Ol bes pazıylatı ushın, sonday-aq muhabbatı ushın maqtaǵan, bunıń ushın aldınǵı úsh shirkewdiń hesh biri maqtalmaǵan. Bunnan tısqarı, Ol olardıń sońǵı jumısları aldınǵı jumıslarınan úlkenirek ekenligin ayttı – Efes shirkewine qarama-qarsı.
Bul kúshli maqtamǵa qaramay, bir qorqınıshlı ayıplaw bar edi – Izebel atlı hayaldıń hám onıń shirkewdi zınaǵa hám putlarǵa qurban etilgen nárslerdi jewge alıp kelgen táliymatına shirkewdiń shıdamlılıǵın keń kólemli ayıplaw (Ashıqqa shıǵıw 2:20-23). Ol payǵambarman dep dáwalansa da, ol iláhıy haqıyqattıń haqıyqıy xabarshısı emes edi, sebebi ol bul máshihiy adamlarǵa putlarǵa tabınıwdı dawam ettiriwge shaqırǵan.
Ayıplawdan keyin, Máshih Tiatiradaǵı qudalıq qaldıqqa úgitledi: «Men kelgenshe qolıńdaǵıńdı turaqlı uslap tur. Hám kim jeńse hám Meniń jumıslarımdı aqırına shekem saqlasa, oǵan milletler ústinen húkimet beremen... Hám oǵan tań juldızın beremen» (Ashıqqa shıǵıw 2:25-28). «Men kelgenshe» degen sóz Rapturege tiyisli. Jeńimpazlarǵa «tań juldızı» wádesi berilgen, bul Máshihtiń mıń jıllıq patshalıqtıń tańı aldındaǵı qarańǵı saatlardan aldın shirkewdi alıp ketetuǵın qaytıp kelgen Adam sıpatındaǵı Máshihke tiyisli.
Tiatira shirkewinen qanday sabaq alamız? Bul shirkew morallıq kelisim qáwipine eskertiw edi. Búgingi kúnde biz shirkewge kirip kelgen morallıq standartlardan shetlewge dıqqat etiwimiz kerek.
5. Sardis: Ólgen shirkew (3:1-6)
Bul shirkewge Máshih: «Men seniń jumıslarıńdı bilemen, sen tirisen degen atıń bar, biraq sen ólgen» dedi (Ashıqqa shıǵıw 3:1). Onıń bul shirkewge bolǵan sózinde anıq ózgeris bar. Aldınǵı shirkewlerge Ol maqtap baslaǵan; bul jerde Ol ayıplaw menen baslaǵan, sebebi maqtam joq edi. Máshih olardıń tirilik atın tez arada ólgen dep járiyalaw arqalı joqqa shıǵardı. Fariseyler sıyaqlı, olardıń sırtqı kórinisi ómir jetispewshiligin jasırǵan. Ol: «Men seniń jumıslarıńdı Quday aldında kámil dep tappadım» dep qostı (Ashıqqa shıǵıw 3:2).
Sardis shirkewi ruwxıy hám nátiyjeli xızmetke iye bolǵan dep esaplanǵan. Iláhıy kózqarastan ol tek atı menen tiriliktegi shirkew edi; ol shınında da ruwxıy ómir hám kúsh jaǵınan ólgen edi. Máshihtiń bul shirkew haqqındaǵı húkimi búgingi kúndegi shirkewler tárepinen oylanıwı kerek, olar kóbinese iskerlikke tolı, biraq Onıń kúshin kórsetetuǵın az nárse bar.
Sardis shirkewine jiberilgen xabar bizdi ruwxıy ólim qáwipine, ómirsiz ortodoksiyaǵa, aqlanǵan qábirlerge uqsas fariseyler sıyaqlı sırtqı kóriniske qarsı eskertedi. Shirkew ómirge qaraǵanda formaǵa kóbirek qızıqqanda, Máshihke qaraǵanda sistemalardı kóbirek jaqsı kórgeninde hám ruwxıy nárslerge qaraǵanda materiallıq nárslerge kóbirek qızıqqanda ólgen dep atalıw qáwpinde boladı.
6. Filadelfiya: Sadıq shirkew (3:7-13)
Basqa shirkewlerge etkenindey, Máshih Filadelfiyaǵa: «Men seniń jumıslarıńdı bilemen» dedi. Ol olardı bul sózler menen maqtaǵan: «Sende az kúsh bar, Meniń sózimdi saqlaǵan hám Meniń atımdı biykar etpegen» (Ashıqqa shıǵıw 3:8). Bul shirkew Máshihtiń atına sadıqlıq kórsetken hám Oǵan isenimin ashıqtan-ashıq moyınlaǵan. Nátiyjede, Máshih olardıń dushpanları, «Shaytan sinagogası», bul shirkewde Qudaydıń haqıyqıy qulları bar ekenligin kóriwge májbúr bolatuǵının wáde etken.
Sadıqlıǵı sebepli, bul shirkew basqalardan Rapturege anıq silteme menen ajıratılǵan: «Sen Meniń turaqlı bolıw buyrıǵımdı saqlaǵanıń ushın, Men de seni pútkil dúnyaǵa keletuǵın sınaq saatınan saqlayman, jerde jasawshılardı sınaqtan ótkiziw ushın» (Ashıqqa shıǵıw 3:10). Bul olardıń Ashıqqa shıǵıw 6-18-bólimlerde ashılatuǵın Úlken Qıyınshılıqtan ótpeytuǵınlıǵı haqqındaǵı wáde. Bul bólim Máshihtiń shirkewi ushın Qıyınshılıq dep atalatuǵın sınaq dáwirinen aldın keliwi haqqındaǵı úmitti qollap-quwatlaydı.
Bul shirkewge jiberilgen xabardan ne úyrenemiz? Múminler Rabbiy tárepinen maqtalǵan, biraq Rabbiy kelgenge shekem ózlerinde bar «az kúsh»ti «turaqlı uslap turıwǵa», «turaqlı bolıwǵa» hám saqlawǵa eskertilgen.
7. Laodikiya: Jılı shirkew (3:14-22)
Bul shirkewge hesh qanday maqtam sózi berilmedi. Bul máshihiy adamlar Máshih ushın jiyrenishli dep súwretlengen, sebebi olar «jılı, suwıq ta emes, ıssı da emes» edi (Ashıqqa shıǵıw 3:16). Olar hár qanday shirkewdiń eń keskin ayıplawın aldı.
Máshih úsh túrli ruwxıy jaǵdayǵa tiyisli edi: « suwıqlıq » jaǵdayı, Qudaydıń nárslerine suwıq bolǵan barlıq adamlar, qutqarıwdıń hesh qanday belgisi joq; « ıssılıq » jaǵdayı, haqıyqıy ruwxıy ıssılıqqa iye bolǵan hám ózleriniń máńgilik ómiri, Ruwhtıń ishinde jasawshı kúshi hám Máshih ushın nátiyjeli gúwalıǵı haqqında hesh qanday soraw qaldırmaǵan adamlar; hám « jılılıq » jaǵdayı, shirkewge qatnasıw arqalı Qudaydıń nárslerine bir qansha qızıǵıwshılıq kórsetken, biraq Máshih penen haqıyqıy qatnası joq bolıwı múmkin adamlar. Bul shirkew sonday edi.
Bul shirkewdegi máshihiy adamlar jılı bolǵanı ushın, Máshih olardı awzınan shıǵarıp taslaytuǵının ayttı. Olardıń ruwxıy jaǵınan jılı bolıwı materiallıq baylıqqa qanaatlanıwı hám ruwxıy kambaǵallıǵınan xabarsız bolıwı menen kórsetilgen. Máshih olardı súwretlew ushın kúshli sózler qollanǵan: «baqıtsız, qayǵılı, kambaǵal, soqır hám jalanaqash» (Ashıqqa shıǵıw 3:17).
Laodikiya shirkewine jiberilgen xabar búgingi kúnde biz ushın jılılıqqa, óz-ózine jetkililikke hám ózimizdiń úmitsiz ruwxıy mútájligimizden xabarsız bolıwǵa qarsı eskertiw. Jalǵız emlew – shıǵarılǵan Máshihti qayta shaqırıw hám Onı ibadatımızdıń, tabınıwımızdıń hám muhabbatımızdıń orayı etiw.
Juwmama sóz
Aziyanıń jeti shirkewine jiberilgen hár bir xabar usıǵan uqsas sóz benen juwmaqlanadı: «Qulaǵı bar adam Ruwhtıń shirkewlerge ne aytıp atırǵanın esitsin» (Ashıqqa shıǵıw 2:7,11,17,29; 3:6,13,22). Dıqqat etiń, bul Ruwhtıń ótken shirkewler haqqında «aytqanı» emes, bálkim Ruwhtıń barlıq shirkewlerge «aytıp atırǵanı». Bul bizge Ruwhtıń ele de bizge sóylep atırǵanın bildiredi – búgingi kúndegi shirkewler ushın «Ruwhtıń ne aytıp atırǵanın esitiwge» eskertiw.
Bul sóz Ashıqqa shıǵıw 13:9-da qaytalanadı, biraq «Ruwhtıń shirkewlerge ne aytıp atırǵanı» degen tanıqısız sóz birikpesi joq. Bul Raptureniń 3-bólimniń aqırı hám 4-bólimniń baslanıwı arasında bolatuǵının hám 2 hám 3-bólimlerde júdá kórnekli bolǵan shirkewdiń 4-bólimde jerden aspanǵa kóshirilip, Ashıqqa shıǵıw 13:9-da esletilmeytuǵının kórsetedi.
Aziyanıń jeti shirkewine Ruwhtıń ne aytıp atırǵanın «esitiwge» kóp waqıt aldın berilgen shaqırıq búgingi kúnde bizge de berilgen. Rabbiy bizge bul jeti shirkewden sabaq alıwǵa járdem bersin.
— Moris Bassali
