Xabarshi
Romalıqlarǵa 1:1 de Pawl ózin úsh nárseni aytıp tanstıradı. Birinshiden, ol ózin Isa Másihke baǵıshlanǵan qulı dep súwretleydi. Bunnan aldın Pawl, sol waqıtta Sawl dep atalǵan, Rabbıǵa isengen hár bir adamdı joq etiwge umtılǵan. Sol waqıtta ol nızamǵa hám óz dinine qul edi. Biraq Damashq jolında hámme nárse ózgerdi, ol tez arada Isa Másihti óziniń Iyesi hám Qutqarwshısı ekenligin túsinip jetti.
Keyin ol ózin «jiberilgen adam» degen mánisti ańlatatuǵın elshi retinde tanstıradı. Bul ayatta «bolıw» kursiv penen jazılǵan, bul onıń túpnusqa grek tilinde joq ekenligin bildiredi. Demek, ol bul kitapta jazǵan waqıtta elshi bolǵan. Pawl elshi bolıwdı qálemedi, yamasa bul lawazımdı ózi saylamadı, biraq ol dańqlanǵan Rabbıdı kórgen hám Ol tárepinen elshi bolıwǵa shaqırılǵan.
Úshinshiden, Pawl Xudaydıń Injiline ajıratılǵan edi. Pawl Rabbı menen ushrasqannan keyin, Ananiya elshige Rabbıdan arnawlı xabar menen keldi: «Sen Meniń tańlanǵan ıdısım, Meniń atımdı basqa milletlerge, patshalarǵa hám Izrail balalarına jetkeriw ushın» (Hákimlerdiń isleri 9:15 NKJV). Pawl xabarshı bolıwǵa, Injil xabarın waǵızlawǵa tańlanǵan edi – hám ol qanday xabarshı edi! Rabbı Ananiyaǵa Pawldıń Óz atı ushın azap shegetuǵının da ayttı. Pawl hár bir qádemde, hátte óz xalqınan da bas tartıwǵa ushıradı. Ol «Xudaydıń Injiline ajıratılǵan» dep aytılǵanın eskertip ótiń. Biz de ajıratılǵan xalıq bolıwımız kerek – Rabbı Isa Másihtiń shaxsına ajıratılǵan. Biz Onıń bul dúnyada unamlı bolǵan ómirin jasawımız kerek, ol Onı bas tartqan hám jek kórgen.
Xabar
Xudaydıń Injili ne? Birneshe ret ol Rabbı Isa Másihtiń Injili dep ataladı. Romalıqlarǵa 1:9 da ol «Onıń Ulı Injili» dep ataladı, al 16-ayatta «Másih Injili». Injil Xuday Ákeden kelip shıqqan, adamlar yamasa perishtelerden emes. Ul onı múmkin qıldı, óytkeni tek Ol arqalı biz qabıl etiliwimiz, aqlanıwımız hám keshiriliwimiz múmkin. Ol adam boldı hám gúná jazası ushın krestte óldi, sonlıqtan biz isenim arqalı Xuday menen qarım-qatnasqa iye bola alamız.
Pawl Romalıqlarǵa xat jazǵan waqıtta Jańa Testament joq edi. «Muqaddes Jazıwlar» tek Eski Testamenttan ibarat edi. Biraq Pawl bul Injildi Xudaydıń payǵambarları arqalı aldın wáde etilgenligin járiyalaydı (2-ayat). Bul evrey xalqınıń qasların kóterip, tań qalıp sorawına sebep boladı: «Injil evrey jazıwlarında wáde etilgenligin aytıp atırsız ba?»
Keliń, bul ayatlardıń birneshewin kórip shıǵayıq. Jaratıw 3:15 te Xuday jılanǵa ayttı: «Men seniń hám hayal arasında, seniń urıǵıń hám onıń Urıǵı arasında dushpanlıq qoyaman; Ol seniń basıńdı maydalaydı, al sen onıń ókshesin maydalaysan.» Bul jerde hayaldıń Urıǵı, er adamnıń emes, dep aytılǵanın eskertip ótiń. Bul wáde etilgen Urıqtıń tábiyattan tıs jol menen keletuǵının bildiredi. Ol siz hám men sıyaqlı er hám hayaldıń háreketi arqalı tuwılmaydı. Bizdiń Qutqarwshımız, dúnyanıń Qutqarwshısı, qız Maryam hám Muqaddes Ruhtıń kúshi arqalı tuwılǵan.
Ol qayerde tuwıladı? Mikax 5:2 de aytılǵan: «Biraq sen, Betlehem Efrata, sen Yahuda mıńlıqları arasında kishkene bolsań da, senen Izrailde húkimdar bolatuǵın Bir adam shıǵadı, onıń shıǵıwları ázelden, máńgilikten bolǵan.» Mikax tek húkimdardıń keletuǵının aytıp qoymastan, onıń qayerde tuwılatuǵının da anıq kórsetedi.
Bunday payǵambarlıqlar kóp, biraq men sizge taǵı birin beremen. Yesaya 53:6 da aytılǵan: «Biz hámme qoylar sıyaqlı adastıq; biz hár birimiz óz jolımızǵa burıldıq; hám Rabbı hámme gúnálarımızdı Onıń ústine qoydı.» Másih kelmesten shama menen 750 jıl aldın, Yesaya Onıń bizdiń gúná júgimizdi Óz ústine alatuǵının payǵambarlıq qıldı. Ol qutqarıw beredi. Biz bunı qalay anıq bile alamız? Sebebi Xudaydıń Sózi sonday deydi! Adam onı jobalastırmadı yamasa júzege asırmadı, biraq Xuday onı wáde etti hám Ol onı júzege asırdı.
Xabar kim haqqında
Romalıqlarǵa 1:3-4 bizge Injildiń Xudaydıń Ulı, Rabbı Isa Másih haqqında ekenligin aytadı. Ol tek Xudaydıń máńgilik Ulı ǵana emes, al ol adam da – «Dáwittiń urıǵı, dene boyınsha». Jazıwlar eki haqıyqattı da úyretedi.
4-ayat pikirin dawam ettirip, Isa Másihtiń «kúsh penen Xudaydıń Ulı dep járiyalanǵanın» aytadı. Xuday Isaǵa Matta 3 hám 17 de Óziniń súyikli Ulı dep ashıq túrde járiyaladı, biraq Onıń tiriliwi Onıń Xudaydıń Ulı ekenliginiń hám Xudaydıń Onıń jumısınan razı bolǵanlıǵınıń bunnan da úlken ashıq málimlemesi edi. Isa, Másih, óldi hám qábirge jerlendi, biraq Xuday Onı úshinshi kúni tiriltti hám Onı álemniń shıńına qoydı.
Hesh kim Isa tirilgen sıyaqlı ólilerden tirilmedi – endi hesh qashan ólmeytuǵın bolıp. Basqalar, mısalı Lazar, qaytadan óliwi ushın tiriltilgen edi, biraq Isa házir Ákeniń oń tárepinde, Xuday hámme quwanıshın tapqan Bir adam retinde otır.
Xabar qabıl etildi
Romalıqlarǵa 1:5-7 de Pawl óziniń elshiligi haqqında taǵı bir detal qosadı: Xuday oǵan bul dúnyanıń milletlerine Injildi waǵızlawdı tapsırdı – hám házir de biz Pawldıń xabarınan payda alıp atırmız. Rim isenimlisleri Injildi qabıl etti, óytkeni olar Xuday tárepinen tańlanǵan hám Isa Másih tárepinen shaqırılǵan edi. Rabbıǵa tiyisli bolǵan hár birimiz shaqırılǵanbız. Biz ózimiz kelmes edik, óytkeni Yuhanna 3:19-20 de aytılǵanday, adamlar jaqtılıqtan góre qarańǵılıqtı jaqsı kóredi. Olar jaqtılıqtı jek kóredi hám ózleri jaqtılıqqa kelmes edi.
Rim isenimlisleri shaqırıw boyınsha áwliyeler edi. «Bolıw» olar ele áwliye emes, biraq bir kúni boladı degen mánisti ańlatadı. Bul nadurıs pikir, óytkeni «bolıw» grek tekstinde taǵı da tabılmaydı. Demek, olar áwliyeler edi! Áwliye – Xuday ushın ajıratılǵan adam. Biz de sonday bolıwǵa shaqırılǵanbız – Xudaydıń paydalanıwı ushın ajıratılǵan. Biz ómirimizdi Xudaydıń maqsetleri ushın ámeliy túrde baǵıshlawımız kerek. Biz hárdayım áwliyeler sıyaqlı háreket etpesligimiz múmkin, biraq biz qutqarılǵanımızda Xudaydıń múlki bolǵanlıǵımız ushın áwliye bolıwdan kem emes. Hám tez arada Rabbı Isa kelip, bizdi Ózi menen birge alıp ketedi.
Xabarǵa qosımsha nárseler
Pawl Rim isenimlislerin jeke bilmese de, ol olar ushın minnetdar edi. Ol bul áwliyelerge degen qayǵısın hám ǵamxorlıǵın kórsetedi. Bul bizdiń de hesh qashan ushraspaǵan basqa isenimlislerge degen múnásibetimiz bolıwı kerek. Biz kelispesligimiz yamasa birdey kózqarasqa iye bolmaslıǵımız múmkin, biraq sonıń menen birge biz olar ushın qayǵırıwımız hám minnetdar bolıwımız kerek.
Keyin Romalıqlarǵa 1:8 de Pawl Rim isenimlisleriniń Rabbı Isaǵa tiyisli ekenligi haqqındaǵı gúwalıǵı ushın minnetdarlıǵın bildiredi. Olardıń isenimi pútkil dúnyaǵa – hesh gúmansız pútkil Rim imperiyasına belgili edi. Bizdiń isenimimiz átirapımızdaǵılar ushın sonday anıq pa? Eger isenimsiz adam aramızǵa kelse, ol bizdiń Qutqarwshımız haqqında qalay sóylegenimizden tásirlenedi me?
Pawl tek Rim áwliyeleri ushın minnetdar bolıp qoymastan, ol olardı hárdayım duwada esledi (9-ayat). Pawl Rabbıǵa xızmet etiwge tolıq berilgen adam edi hám ol duwa etiwshi adam edi. Pawl óziniń derlik hár bir xatında duwanı eske aladı. Mısalı: «duwada turaqlı bolıń» (Romalıqlarǵa 12:12), «hárdayım hámme duwa hám jalbarıw menen Ruhta duwa etiń» (Efislilerge 6:18), «hesh nárse ushın qayǵırmań, biraq hár bir nárse ushın duwa hám jalbarıw menen, shúkirshilik penen, óz iltimaslarıńızdı Xudayǵa bildiriń» (Filipililerge 4:6), «duwada shın júrekten dawam etiń, onda shúkirshilik penen sergek bolıń» (Koloselilerge 4:2), hám «toqtamay duwa etiń» (1 Tesalonikalıqlarǵa 5:17).
Shın kóshpeli (pastor) júrekke iye bolǵan Pawl Rim isenimlislerin kóriwdi qáledi (10-11-ayatlar). Jazıwdaǵı «pastor» shirkew basshısınıń rásmiy atı emes, al ol Másih qoyların baǵatuǵın, Xuday xalqına ǵamxorlıq etetuǵın adam. Bul ǵamxorlıqta ol olarǵa ruwxıy sawǵa beriwdi qáledi. Bul Pawldıń áwliyelerge tarqatıw ushın sawǵalar sumkasına iye bolǵanın bildire me? Joq, ol jeke isenimlislerge sawǵalar beretuǵın adam emes edi. Bul Rabbıdıń jumısı. Pawl olardıń Rabbı bergen sawǵaların xoshametlew hám qozǵaw ushın olardı zıyarat etiwdi qáleytuǵının aytıp atır. Kóp jıllar qutqarılǵan hám Xudaydıń Sózi haqıyqatında ornatılmaǵan yamasa Xuday bergen sawǵaların qollanbaǵan máshiyliklerdi kóriw qayǵılı.
Pawl bul tema boyınsha Efislilerge 4:11-14 te kóbirek jazadı: «Hám Ol Ózi [dańqlanǵan Másih] birqansha adamlarǵa elshi, birqansha adamlarǵa payǵambar, birqansha adamlarǵa evangelist, hám birqansha adamlarǵa pastor hám oqıtıwshı bolıw ushın berdi, áwliyelerdi xızmet jumısı ushın, Másih denesin qurıw ushın, hámme isenim birligine hám Xudaydıń Ulı bilimine kelgenshe, jetilisken adamǵa, Másih tolıqlıǵınıń ólshemine; biz endi balalar bolmaslıǵımız ushın, hár bir táliymat samalı menen bir tárepten ekinshi tárepke taslanıp, adamlar aldawı menen, aldawshı jobalardıń ayyorlıǵı menen alıp ketilmesligimiz ushın.» Demek, Rabbı isenimlislerge bergen sawǵalardıń maqseti áwliyelerdi jetilistiriw, olardı isenimde ornatıw.
Ol olarǵa hám basqa kóp adamlarǵa bir nárse qarızdar ekenligin aytadı (14-ayat). Ol qanday jaǵdayda qarızdar edi? Ol Rabbı Isa shaxsı haqqındaǵı bilimi, isenim arqalı aqlanıw hám Xuday bergen ádillik sebepli, bul jaqsı xabardı pútkil dúnyadaǵı hár bir adamǵa waǵızlaw óziniń juwapkershiligi dep sezdi. Ol tek olarǵa ǵana emes, al Xudayǵa da qarızdar edi, óytkeni Ol Pawldı bul maqset ushın shaqırǵan edi.
Ol bul Injildi Rimdegi adamlarǵa waǵızlawǵa tayın edi (15-ayat). «Injil» tek qutqarılıwdan kóbirek nárselerdi óz ishine aladı. Bul baslanǵısh, biraq keń mániste ol haqıyqattıń pútkil denesin óz ishine aladı. Ol olardıń ornatılıwı ushın barlıq haqıyqattı bólisiwdi qáledi – Romalıqlar kitabı bunı jaqsı kórsetedi.
Xabardıń kúshi
Romalıqlarǵa 1:16-17 Pawldıń xatındaǵı tiykarǵı ayatlar. Ol kúsh haqqında sóylemeden aldın, Pawl Másih Injilinen uyalmaytuǵının aytadı. Biz restoranda tamaǵımız ushın shúkirshilik etkenimizde yamasa «Isa qutqaradı» degen kiyim kiygenimizde uyalmaw haqqında oylawımız múmkin. Qayǵılısı, biz máshiylik retinde anıqlanıwdan uyalıwımız múmkin. Biraq Pawl tómen, krestke kerilgen Másih penen yamasa rimliler tárepinen eń tómen klassqa tiyisli dep esaplanǵan bul jek kórilgen adamlar menen anıqlanıwdan uyalmadı.
Rim dúnya kúshiniń orayı edi, biraq Pawl bizge onıń «qutqarıw ushın Xudaydıń kúshi» menen salıstırǵanda hesh nárse emesligin aytadı. Bul Xudaydıń «dinamiti». Xuday bul tereń haqıyqatlardı Pawlǵa ashıp berdi. Ol bilip jetti, Óz quwanıshı ushın jaratqan bul adasqan dúnyanı ádillik penen hám durıs túrde joq ete alatuǵın muqaddes Xuday, gúnákar adam Onıń aldına kele alıwı ushın Óz húkimin Óz ústine erikli túrde aldı. Ol bunıń barlıǵın Óz muqaddesligin buzbay isledi. Bul qalay múmkin? Bul Rabbı Isa Injili sebepli múmkin. Bul Injildiń deregi Xuday, adam emes! Xuday bizdi tek kúsh penen qutqara almas edi, óytkeni gúná máselesi sheshiliwi kerek edi. Isa sol qorqınıshlı bahadı tóledi, sonlıqtan biz Xuday menen qarım-qatnasqa iye bola alamız.
Bul qutqarıw hár bir adam ushın bar, biraq tek Rabbı Isaǵa isengenler ǵana onnan payda aladı. Biz «Áy, Xuday hámmeni jaqsı kóredi, sonlıqtan men aspanǵa baraman» yamasa «Men onsha jaman emespen» dep ayta almaymız. Joq, bul bolmaydı. Siz Másih, Másih, aǵashtaǵı jumısına – Onıń ólimine, Onıń jerleniwin hám Onıń tiriliwin iseniwińiz kerek. Xudaydıń ádilligi isenim menen baslanadı hám isenimde dawam etedi. Bizge qutqarıw beretuǵın dáslepki isenim bar hám isenimniń dawamlı ómiri bar, yaǵnıy ómir boyı Rabbı Isaǵa eriw. Pawl óz táliymatın Habakkuk 2:4 ten alınǵan dálil menen bekkemleydi: «Ádil adam isenim menen jasaydı.»
Xabardıń bas tartılıwı
Romalıqlarǵa 1:18-3:20 adamzatı tirishilik etiwshi Xudaydıń sudına alıp keledi. Bul Xudaydıń adamzatqa bergen bahası – biz kóriwdi qálemeytuǵın sonday anıq hám shın súwret. Xudaydıń ádillik usınısın bas tartqan hámme ushın, bul ayatlar bizge qorqınıshlı nátiyjeni ashıp beredi.
Demek, bul jerde Xuday sud ótkerip atır. Hawa, Ol taza hám muqaddes. Ol Habakkuk jazǵan adam: «Sen [RABBIY] jamanlıqtı kóriw ushın taza kózlerge iyesen, hám jamanlıqqa qaray almaydıń» (Habakkuk 1:13). Bul kemshiliksiz, biytárep húkim shıǵaratuǵın Sudyanıń minezi.
Xuday húkim shıǵaratuǵın birinshi adamlar toparı – putparastlar, yaǵnıy butlarǵa tabınıwshılar. Keyin ol moralistke, óz moralları menen maqtanatuǵın moralist dep atalǵan adamlarǵa; hám keyin dinge tiyisli adamlarǵa, Xudaydıń ashıp berilgen Sózin qolında uslap turǵanlarǵa húkim shıǵaradı.
Evolyutsionist adamzatı joqarıǵa qaray barıp atır – jaqsılanıp atır dep dálilleydi. Biraq Romalıqlar kitabınıń bul bólimi adamdıń barǵan sayın jamanlasıp atırǵanın járiyalaydı. Ol buzılıw processinde! Ol Xudaysız, Xudaydıń qáharın qozǵaydı. Ol Xudaydıń qáharı kelishek waqıtta Xudaysızlarǵa qarsı qollanılmaydı, al ol «aspannan ashıp berilgen» (18-ayat) dep aytılǵanın eskertip ótiń. Xudaydıń qáharı ómirinen Xudaydı shıǵarıp taslaǵanlarǵa qarsı dawam etip atır. Bunday adam ámelde «Xuday, Seniń yamasa Seniń Sózińe qızıǵıwım joq. Men óz ómirimdi jasawdı qáleymen hám Seniń menen hesh qanday baylanısım bolıwın qálemeymen» dep atır. Bunday múnásibet tek ádilsiz ómirge alıp keledi. Demek, Xudaydıń bul jaǵdayǵa juwabı ne? Ol ámelde «Eger siz sonday qáleseńiz, siz óz qozǵalańıńızdıń aqıbetlerin tartasız» deydi.
Olar tek Xudaysız hám ádilsiz ǵana emes, al olar Xudaydıń haqıyqatın basıp qoyıwǵa shekem baradı: «Biz onıń belgili bolıwın qálemeymiz, biz onı úylerimizde, mekteplerimizde yamasa hátte shirkewlerimizde qálemeymiz!» Olar Xudaydıń haqıyqatın bir shetke qoyadı.
Xabarsız adamlar bar ma?
Geybir adamlar «Afrika yamasa Qubla Amerikadaǵı eń tereń ormanda jasaytuǵın, Xuday yamasa Injil haqqında hesh qashan esitpegen putparastlar haqqında ne deymiz?» degen sorawdı beriwleri múmkin. Romalıqlarǵa 1:19 da aytılǵan: «Xuday haqqında biliwge bolatuǵın nárse olarda ashıq kórinedi.» Hár bir adamda durıs hám nadurıs nárselerdi járiyalaytuǵın ar-namıs bar.
Ar-namıs Adam Xudayǵa boysınbaǵanda, jaqsılıq hám jamanlıq bilim aǵashınan jegende kórindi. Adam hám Hawwa sol aǵashtan jegennen keyin, «Keyin olardıń ekewiniń de kózleri ashıldı, hám olar jalańash ekenliklerin bildi; hám olar injir japıraqların tigip, ózlerine jabıwlar jasadı. Hám olar Rabbı Xudaydıń baǵda salqın waqıtta júrgen dawısın esitti, hám Adam hám onıń hayalı Rabbı Xudaydıń aldınan baǵ aǵashları arasında jasırındı» (Jaratıw 3:7-8). Olardıń ayıplı ar-namısı Adam hám Hawwanı Xudaydan qashıwǵa májbúr etti. Olar Onnan qorqıp, ózlerin jasırındı. Bul adamzatıń házirgi kúnge shekemgi úlgisi bolǵan. Xudayǵa kishipeyillik penen qaraw, gúnálarımızdı moyınlaw hám Xudaydıń bizdi shınında jaqsı kóretuǵının túsinip jetiw ornına, bizdiń tábiyiy instinktimiz Onnan qashıw. Hár bir adam óziniń tirishilik etiwshi Xudayǵa, Jaratıwshıǵa juwapker ekenligin biledi. Biraq adam ele de «haqıyqattı basıp qoyıwǵa» urınadı (Romalıqlarǵa 1:18).
Ar-namıs Xudaydıń jalǵız gúwası emes. Romalıqlarǵa 1:20 da aytılǵan, Onıń jaratılısı Xudaydıń ilahiy tábiyatı hám kúshiniń anıq dálili. Demek, hár bir adam ushın Xudaydıń eki ese dálili bar: ishki jaqtan ar-namısta hám sırtqı jaqtan jaratılısta. Qozǵalańshı jol ushın hesh qanday bahana joq! Xudaydıń ádillik sudında isenimsiz dúnyaǵa berilgen sońǵı húkim olar ayıplı (Romalıqlarǵa 1:32) – taza hám muqaddes Xuday aldında ayıplı!
Xabardı tıńlań!
Sheshim ne? Rabbı Isa, Másih Injili! Onıń kresttegi ólimi bizdiń ayıbımızdı joq ete aladı. Gúnálarımız keshirilgende qanday minnetdar bola alamız. Biz Xuday menen qarım-qatnasqa iye bola alamız, onı biz óz qábiletlerimizge tiykarlanıp hesh qashan iyeley almas edik.
Xuday gúnáǵa dárhal húkim shıǵarmaydı, biraq bul Onıń onı itibarǵa almaytuǵının bildirmeydi (Romalıqlarǵa 2:5). Shınında olar jıynalıp atır. Hám, ayıplı adam tárepinen táwbe bolmasa, gúnálar úyimi Xudaydıń qáhar kúni, Onıń ádil húkimleri ashıp berilgenge shekem óse beredi. Biraq Xudayǵa shúkir, Onıń Injili onı qabıl etetuǵın hámme ushın bar, bul qorqınıshlı gúnálar úyimin joq etedi.
Biz, isenimlisler, ómirimizde Xudaydı yamasa Xudaydıń erkini qálemegenimiz ushın ayıplı mı? Eger biz Muqaddes Ruhtıń bizdi basqarıwına ruqsat bermesek, biz de, eski tábiyatımız sebepli, Xudaydıń ómirimizdiń ayırım táreplerine qatnasıwın qálemewimiz múmkin. Áke bizge Óz erkine boysınıwdı úyretiwdi qáleytuǵın edi. Tek bir adam ǵana hárdayım Óz Ákesiniń erkini orınlawdı qálegen, hám ol Yeshua, Isa Másih.
Isenimli ushın, Filipililerge 2:5 te aytılǵan: «Másih Isa da bolǵan bul pikir sizde bolsın.» Pikirlerińizdi Rabbı Isa Másihke tiyisli nárseler menen toltırıń. Biz Oǵan kóbirek uqsaq!
