Ески Ахттеги кийим-кешек низамы
Биз бул сораўларды берилген тәртипте қабылламаймыз. Ҳақыйқатында да, биз бул нызамларды басқаратуғын илаҳий принциплерин қарастырғанымызда, сораўлар артқы фонға өтеди.
Бириншиден, 2 Тимутей 3:16-17 (NKJV) бизге былай дейди: “Ҳәмме Жазыў Қудайдың руўхландырыўы менен берилген ҳәм тәлим бериў, айыплаў, дүзетиў, әдалатлылықта тәрбиялаў ушын пайдалы, сонда Қудайдың адамы толық, ҳәр бир жақсы ислерге толық таярланған болыўы ушын.” Ҳаўарий Павлус Тимутейге бул хатты жазғанда, адамларда пүткил Ески Ахт бар еди. Жаңа Ахттың тек бир бөлеги жазылған еди, ҳәм бул хатлар ҳәм айырым китаплар түринде еди. Баспа әли ойлап табылмаған еди, сонлықтан олар қол менен көширилген еди. Өте аз мәсихшилерде биз ҳәзир Жаңа Ахт деп атайтуғын нәрсениң кишкене бөлегинен артығырақ болыўы мүмкин еди. Оларда не бар болса, оны қәдирлеген.
Мусаға Қудайдың Мухаддес Руўхы Деутерономия китабын жазыўға руўхландырғанын (бәлким 34-баптан басқасын, себеби бул басқа биреў тәрепинен жазылғанға уқсайды) итибар менен еслейк. Бул китап Қудайдың Мухаддес Сөзиниң бир бөлеги, ҳәм Қудай Өз Сөзиниң артында турады. Ийса Мәсих былай деди: “Нызамды яки пайғамбарларды жоқ етиўге келдим деп ойламаңлар. Мен жоқ етиўге емес, бәлки орынлаўға келдим. Себеби, сизге ҳақыйқатында да айтаман, аспан ҳәм жер өткенше, нызамнан бир ҳәрип яки бир ноқат та өтпейди, бәри орынланғанша” (Матфей 5:17-18).
Қудай нызамды берди Өзиниң жердеги халқы Исраилге, ҳәм олар: “Ийе айтқан ҳәмме нәрсени ислеймиз” деди (Шығыў 19:8). Бирақ, олар асығыс ўәде еткен нәрселерин орынлаўда қатты қәте етти, гүналарын Қудайдың Улы, бизиң Ийемиз Ийса Мәсихти ақырында хашқа шегелеў менен жуўмақлады. Биз мәсихшилер нызам астында емеспиз, себеби Мәсих өлди, өлимнен тирилди, аспанға көтерилди ҳәм Мухаддес Руўхты биздиң ишимизде жасаўға, үйретиўге ҳәм барлық ҳақыйқатқа бағытлаўға жиберди. Мәсихтиң Өзи биз еретуғын үлги болыўы керек. Айрым яҳудий исениўшилер басқа миллетлерден болған исениўшилерди сүннетлеўге ҳәм нызамды сақлаўға мәжбүрлеўди қәледи, бирақ Мухаддес Руўх Ҳаўарийлердиң ислери 15-бапта Мәсих тамамлаған ислерге ҳеш нәрсе қосылмаўы керек екенин анық көрсетти. Галатиялықларға хат бул қәте идеяға қарсы гүресиў ушын жазылған еди.
Қудай Сөзиниң биз мәсихшилерге тиккелей тийисли болмаған бөлеклери де Мухаддес Китапта өз орнына ийе. Биз олардан тек әййемги тарийхты ғана емес, бәлки Қудайдың көп әҳмийетли мәселелерге қалай қарайтуғынын да үйренемиз. Жаратылыс китабының ең биринши бабында биз көретуғын бир нәрсе, Қудайдың бәрин билетуғын, тәртипли Қудай екенлиги ҳәм араластырыўды жек көретуғынлығы. Ол жарықты қараңғылықтан, жоқарыдағы суўларды төмендеги суўлардан, қурылықты теңизлерден бөлди. Қудай өсимликлерди ҳәм мийўели тереклерди ҳәм барлық түрдеги тири жанлықларды өз түрлери бойынша жаратты, ҳәм адамзатты, еркек ҳәм ҳаял етип жаратты.
Оның бул бөлиўлер ушын өз себеплери бар. Мысал ушын, Ефесликлерге 5:22-33-те Ол адамзаттың еркек ҳәм ҳаял етип жаратылғанын көрсетти. Ол сондай-ақ некеде екеўин бириктиретуғын Өзи екенин, ҳәр бириниң өз орны бар екенин, бирақ бири-бирин толықтыратуғынын, Мәсих ҳәм Шерковтың бир түри сыяқлы екенин көрсетти. Басқа Жазыўлар бул әжайып қатнасты және де толықтырады.
Ол ҳәр дайым Өзиниң себеплерин айтпайды берген буйрықлары яки көрсетпелери ушын. Бирақ гейде айтады. Деутерономия 4-ти итибар менен оқыў нызамның Исраил ушын берилгенин ҳәм оларды жердеги басқа барлық миллетлерден ажыратып турғанын анық көрсетеди. Езекил 44:18 Исраилге жүн ҳәм зығыр аралас кийим киймеў буйрығына бир аз жарық түсиреди. Мың жыллықта қурылатуғын ибадатхана ҳәм сол ўақыттағы руўханийлердиң хызмети ҳаққында сөз етип, Қудай олардың Өзине хызмет еткенде кийимлери зығырдан болыўы керек екенин айтты: “олар терлететуғын ҳеш нәрсе киймесин”. Жаратылыс 3:19-да, Адамның Қудай берген бир буйрықты әдейи бузғанының нәтийжесинде, оған былай айтылған еди: “Жерге қайтқанша, жүзиңниң тери менен нан жейсең”. Руўханийдиң хызмети қуўанышлы имтияз болыўы керек еди, аўыр, терлететуғын мийнет емес.
Қудай еркеклерди ҳәм ҳаялларды ҳәр түрли жаратты, ҳәр бириниң Қудай берген орны бар, бирақ бири-бирине мүтәж ҳәм бири-бирине байланыслы. 1 Коринфликлер 11-деги басшылық бөлегинде, ол сондай-ақ мәсихши еркеклер ҳәм ҳаяллардың шашы ҳәм бас кийими ушын Қудайдың көрсетпелерин береди, биз былай оқыймыз: “Бирақ, Ийеде еркек ҳаялдан, ҳаял еркектен ғәрезсиз емес. Себеби ҳаял еркектен шыққандай, еркек те ҳаял арқалы келеди; бирақ барлық нәрсе Қудайдан” (11-12-аятлар). Басқа жерде, биз бурын атап өткендей, ҳаяллар Шерковтың бир түри, ал еркеклер Мәсихтиң бир түри болғанлықтан, ҳаялларға қарапайым кийиниў ҳәм қымбат баҳалы зергерлик буйымлары менен өзлерин көрсетпеў усыныс етиледи (1 Тимутей 2:9-15; 1 Петр 3:1-6). Көрсетилиўи керек болған Мәсих, ҳәм Шерков Оған бағынышлы болыўы керек. Сол сыяқлы, қуяш даңқлы нурлы жарқырап турады, ал айдың жарқырауы қуяштың жарқырауының басылған шағылысы болып, әсиресе түнде, қуяштың барлығы биздиң көзимизге көринбегенде көринеди.
Исраилге нызамлар берип, Қудай олардың турмыс жағдайларын есапқа алды. Мысал ушын, Шығыў 35:3-те Қудай Исраил халқына Шаббат күни өз үйинде от жағыўды қадаған. Санлар 15:32-36-да бизге Шаббат күни отын жыйнап жүрген бир адам ҳаққында айтылады, әлбетте от жағыўға таярланып. Қудай бул адамды Исраилдиң пүткил жәмийети тәрепинен тас пенен урып өлтириўди буйырды. Қудай Өз халқын шөл арқалы қар яки өте суўық ҳаўа райы сийрек болатуғын жерге алып баратырған еди. Егер Ол оларға Сибирь яки Алясканы ўатан еткенде, бундай буйрық ҳақыйқый қыйыншылық болар еди.
Қудай ҳеш жерде еркеклер кийимин ҳаяллар кийиминен айырмайды. Кийиниў мәселесинде климат ҳәм ис-ҳәрекетлердеги айырмашылықлар есапқа алынады. Кийимлеримиз басқаларға қалай көринетинимизди көрсетеди, ҳәм олар Мухаддес Китапта буның бир түри. Қудайдың жердеги халқы еркек ҳәм ҳаял арасындағы айырмашылықты сақлаўы керек еди. Қудайдың аспандағы халқы – мәсихшилер – буған итибар бериўи керек. Қудай унисексти жек көреди – мода дизайнерлериниң жыныслар арасындағы бул айырмашылықты жоқ етиўге урыныўы. Ҳәм дүньяда зыяратшылар ҳәм бәлентлер болғанлықтан (Еврейлерге 11:13; 1 Петр 2:11 қараң), биз өз-өзимизге итибар тартыўға умтылмаўымыз керек. Оның орнына, биз адамларды Ийемизди көрсетиўимиз керек.
Қудай Өз Сөзинде анық сөйледи гомосексуализмге ҳәм Мухаддес Китап дәўиринде мәжусий халықлар арасында кең таралған инсан жыныслық қатнасларының барлық қәте ислерине қарсы. Булар бүгинги күнде көп мәмлекетлерде балама турмыс тәризлери сыпатында алға сүрилмекте ҳәм ҳәтте нызамлы түрде қорғалмақта. “Зина” ҳәм “гүна” сөзлери бүгинги дүньяда сийрек еситиледи. Инсанның стандартлары тез өзгереди, әдетте жаманға қарай. Қудай өзгермейди ҳәм Оның стандартлары өзгермейди яки инсанның барған сайын ашықтан-ашық жаманлығына ылайықласпайды. Ҳәм биз исениўшилер дүньяда жасасақ та, биз дүньядан емеспиз (Юхан 17:11,14). Биз Ийемиз Ийсаның келип, бизди Өзине, бул ҳәзирги жаман дүньядан алып кетиўин күтип атырмыз, яки ҳеш болмағанда күтиўимиз керек. Бул биздиң “қутлы үмитимиз”, одан кейин жети жыллық азап дәўиринен соң “уллы Қудай ҳәм Қутқарыўшымыз Ийса Мәсихтиң даңқлы көриниси” болады (Титке 2:13). Ол әдалатлы ҳүкимди әмелге асырады ҳәм соңыннан Өзи хашқа шегеленген ҳәм ҳәли де қабыл етилмеген жерде әдалатлылық пенен ҳүким сүреди. Ийса Ийе, кел!
Ески Ахттеги кийим-кешек низамы (даўамы)
Деутерономия “Екинши Нызам” дегенди аңлатады. Пүткил китаптың тарийхый фоны оның баслаўыш аятларында баян етилген. 1-баптың 1-аяты Мусаның бул китаптың сөзлерин Исраил халқына айтқан жерин айтады. Бул Қанаан жериниң шөл тәрепинде еди, себеби халық Ўәде етилген жерге Ешуа 3–4-ке шекем өтпеген еди. Деутерономия Исраил халқы Мысырдан шыққаннан кейинги қырқыншы жылдың он биринши айының биринши күни берилген еди (Деутерономия 1:3). Олар Мысырдан Пасха түнде – биринши айдың он бесинши күниниң ерте таңында (Шығыў 12 қараң) шыққан еди. Демек, Деутерономия китабы биздиң ўақытты есаплаўымыз бойынша Мысырдан шыққаннан кейинги қырқыншы жылдың февраль айының ақыры яки март айының басына туўра келеди. Дүньяның сол бөлегиниң климаты АҚШ-тағы Қубла Каролинаның климатына уқсатылған, жумсақ климат.
Мусаға Қудай тәрепинен Өзиниң халқы менен жерге кирмейтуғыны айтылған еди (Деутерономия 4:21). Сонлықтан бул жерде, Иордан дәрьясынан өтиўге ҳәм Қудай оларға берип атырған жерди басып алыўды баслаўға таярланған халыққа, Муса Қудай оларға берген нызамларды қайта қарап шықты ҳәм оларды Оған бойсыныўға шақырды, бойсынбаўдың ақыбетлеринен ескертти. Бул нызамлар арасында қарама-қарсы жыныстың кийимлерин кийиўди қадағалаў бар. Бир тәпсийрши Қанаан халқының бутпарастлығы әдепсизлик пенен тығыз байланыслы екенин ҳәм буның бул қадағалаўдың тийкарында жатырғанын атап өтти.
Ефесликлерге 5:22-33-те инсан некеси Мәсих ҳәм Шерковтың бирлесиўиниң үлгиси етип жәрияланған. Қудайдың некедеги идеалы бир (еркек) ердиң бир (ҳаял) ҳаялы болыўы. Некеге шекемги жыныслық қатнас (оны Қудай “зина” деп атайды), унисекс, бир жыныслы неке, гомосексуализм, трансвестизм ҳәм илаҳий неке институтынан тысқары басқа ҳәр қандай жыныслық қатнаслар Қудайдың адамзат ушын қәлеўине қарсы. Қудай буны Өзиниң жердеги халқы Исраилге берген нызамында анық көрсетеди. Ол ҳәр қандай бундай қатнасты “гүна” деп, ҳеш қандай екилениўсиз атайды.
Кийимимиз – бул биздиң өз-өзимизди қалай көрсетиўимиз басқаларға. Сонлықтан, жыныслар арасындағы айырмашылықты жасыратуғын кийимлер Қудай тәрепинен қадаған еди. Бул климатлық жағдайлар себепли емес еди; бул миллетлердиң бутпарастлығының төменлеўине, яки бузылыўына қарама-қарсы Қудайдың мухаддеслиги мәселеси еди. Бүгинги күнде көп мәмлекетлер Қудай “гүна” деп атаған нәрсени нызамлы ҳәм сиясий жақтан дурыс деп есаплады. Айрым мәмлекетлерде бул түрдеги гүналарға қарсы Қудай менен бирге турған адам нызамлы жазаларға дуўшар болады.
Бүгинги күнде исениўшилердиң ибадат ўақтында кийиўи ушын арнаўлы кийим түрине келетуғын болсақ, Қудай ҳеш қандай талап етпейди, сонлықтан биз де ҳеш қандай талап етпеўимиз керек. Исраил Қудайдың жердеги халқы еди. Миллет Ийе буйырған ҳәр қандай нәрсени ислеўге салтанатлы түрде ўәде берген еди. Қудай оларды өз ўәдесине байланыстырды. Олардың ибадаты ҳәр тәреплеме сезимлерге унамлы тәсир ететуғын еди: көринетин қурбанлықлар, аспап ҳәм сондай-ақ үйретилген еркеклер хорлары тәрепинен айтылатуғын вокал музыкасы, Аароннан шыққан арнаўлы туқым қуўатуғын руўханийлик ҳәм Левитий жәрдемшилери, руўханийлер ушын арнаўлы кийимлер, хош ийсли түтин ҳәм май, ибадат етиў ушын әжайып ҳәм уллы имарат.
Ҳақыйқый Мухаддес Китаптағы мәсихшилик булардың ҳеш бирин талап етпейди. Мәсих, биздиң аспандағы Басшымыз, биз Оның әтирапына жыйналыўымыз керек болған орай. “Еки яки үшеўи Оның атына жыйналған жерде” Ол олардың арасында болыўға ўәде береди (Матфей 18:20). Яқуб 2:1-4 бай адамлардың жақсы кийимлер менен ҳәм кедей адамлардың керсинше кийимлер менен олардың жыйналысларында бирге табылатуғынын көрсетеди. Қудай адамларға қарап айырмайды. Ол бизди қандай болсақ, солай қабыл етеди.
Егер биз Оның алдына таза кийимлер кийип келсек, биз буны Оған ҳүрмет көрсетиў ушын ислеймиз, бирақ сыртқы көзқарас бойынша мәсихшилер ибадат еткенде бирдей көриниўи шарт емес. Ҳаяллар 1 Тимутей 2:9 ҳәм 1 Петр 3:3-4-те өзлерин қарапайым кийиндириўге шақырылады, бирақ бул күнделикли турмыс ушын; мәсихшилерге ибадат ушын қалай кийиниў кереклиги ҳаққында арнаўлы көрсетпе берилмеген. Еркеклер ақ көйлек ҳәм костюм ҳәм галстук кийиўи шарт емес, айырымлар гейде талап еткендей. Мәсихшилердиң бирдей кийиниўинде ҳеш қандай жаманлық жоқ, егер бул олардан талап етилмесе яки күтилмесе. Топтағы айырымлардың басқалардан айырмашылығын көрсетиў ушын арнаўлы кийим кийиўи, гүя олар Қудайға жақынырақ яки әҳмийетлирек болғандай, Ески Ахттеги руўханийлерге хызмет ўақтында кийиў нызам бойынша талап етилгендей, қәте. “Сиздиң бир Устазыңыз бар, Мәсих, ҳәм сиз бәриңиз аға-инисиз” (Матфей 23:8).
