Barlıǵımız denemiz benen tıǵız baylanıslı bolǵan aqıl hám tábiyatlar menen tuwılamız. Denemizdiń bir bólegi bolǵan miyimiz kórgen, esitken, iyislegen, dámin tatqan hám sezgen tájiriybelerimizdi oylarǵa ózgertedi. Oylarımız denemizdiń basqa bólimleri menen sonshalıq birlesken, olar lázzet, ashıw, qorqıw hám hátte jınıslıq qálewlerdiń sezimlerine tásir etetuǵın gormonal reakciyalardı payda ete aladı. Mısalı, betke urıwǵa normal emotsional juwap ashıw hám qorqıwdı óz ishine alıwı múmkin. Bul eki emotsiya da puls tezligimizdi kóteretuǵın hám awzımızdı qurıtatuǵın gormonal gúres-yamasa-qashıw reakciyasın qozǵaydı. Bizdiń tábiyatımız denemizdiń oyları hám emotsional qozǵalıwlarına qalay reaktsiya etiwimizdi anıqlaydı.
Eski tábiyat buzılǵan
Muqaddes Jazıwlar bizge Adamnıń denelik tábiyatı ol gúna islegen waqıtta buzılǵanın úyretedi. Ol sol buzılǵan tábiyattı hár birimizge ótkizdi, sonlıqtan barlıǵımız gúnalı tábiyat penen tuwılamız. Hám ol bunı islemegen bolsa da, barlıǵımız gúna isledik hám ózimizdiń denelik tábiyatlarımızdı Adam islegenindey buzdıq. Rimliklerge 5:12 (NKJV) bizge bunı aytadı: «Bir adam arqalı gúna dúnyaǵa kirdi, hám gúna arqalı ólim, hám solay etip ólim barlıq adamlarǵa tarqaldı, sebebi barlıǵı gúna isledi.»
Bizdiń denelik tábiyatlarımız gúna menen tolıq buzılǵan. Biz tek ǵana ámelde gúnalı emes, al tábiyatımız boyınsha da gúnalı. Biz gúna islewimizdiń sebebi, denelik tábiyatlarımız sonshalıq ózgerisli, maqtanıshlı hám qálewge tolı, biz Qudaydı razı ete almaymız. Biz, elshi Pawıl Rimliklerge 7:18-de islegenindey, moyınlawımız kerek: «Men bilermen, mende (yaǵnıy, meniń denemde) jaqsı hesh nárse joq.»
Qudaydan jańa tábiyat
Jaqsı xabar, biz Qudaydan jańa, gúnasız tábiyatlar ala alamız. Biz táwbe etip, Isa Másihtiń ólimin gúnalarımız ushın tólem retinde qabıl etkenimizde, Onıń qanı menen qutqarılamız hám Muqaddes Ruh arqalı qayta tuwılamız. Birinshi Yoxan 3:9 bizge bılay deydi: «Qudaydan tuwılǵan hár kim gúna islemeydi, sebebi (Qudaydıń) urıǵı onda qaladı; hám ol gúna isley almaydı, sebebi ol Qudaydan tuwılǵan.» Basqasha aytqanda, Qudaydıń balası retinde, hár bir máselemshi Odan gúna menen buzılmaytuǵın jańa tábiyat aladı. Bizdiń jańa tábiyatlarımız gúnalı bolıwdıń ornına muqaddes.
Eski denelik tábiyat Bibliyada ádette «den» dep ataladı, biraq ol Rimliklerge 6:6, Efesliklerge 4:22 hám Koloslıqlarǵa 3:9-da «eski adam» yamasa «eski ózlik» dep te ataladı. Jańa ruwxıy tábiyat ádette «Ruh» yamasa «jańa adam» yamasa «jańa ózlik» dep ataladı.
Eń úlken máselimiz, biz ele de eski gúnalı tábiyatlarımızdıń bir bólegi bolǵan sol denelerde turamız. Ómirimiz boyı eski denelik tábiyatlarımız jańa ruwxıy tábiyatlarımız benen minez-qulqımızdı basqarıw ushın gúresedi. Galatiyalılarǵa 5:17 aytqanınday, «Den Ruhqa qarsı qáleydi, hám Ruh denge qarsı; hám bular bir-birine qayshı, sonlıqtan siz qálegen nárselerdi islemeydińiz.»
Eski Ahd mısalı
Jaratılıs Kitabındaǵı qızıqlı bir súwret bul gúresti ájayıp jaqsı súwretleydi. Ibrahimniń Isaaktı 22-bólimde qurbanlıq ústinde usınıwı, Quday Ákeniń Óz Ulıwın gúnalarımız ushın qurbanlıq tólemi retinde krestte usınıwınıń payǵambarlıq túri. Ibrahimniń óz qulın 24-bólimde Isaak ushın kelin alıwǵa jiberiwi, Ákeniń Muqaddes Ruhtı dúnyaǵa jekke adamlardı Másih ushın kelin retinde Shirkewge jıynaw ushın jiberiwine sáykes keledi. Aqırında, Rebekkanıń qursagındaǵı 25-bólimdegi qattı gúres máselemshiniń ishki gúresine uqsas. Rebekka Rabbımızdan óz ishinde gúres haqqında soradı, Ol oǵan ishinde eki adam bar ekenligin juwap berdi. Biri ekinshisinen kúshlirek boladı, hám úlkeni kishisine boysınıwı kerek edi. Basqasha aytqanda, bizdiń jańa tábiyatımız eski denelik tábiyatımızdı basqarıwı hám minez-qulqımızdı anıqlaytuǵın bolıwı kerek.
Gúna tábiyatın jeńiw
Másih bizdiń ornımızǵa eski denelik tábiyatlarımızdıń gúnaları ushın ólgenligi sebepli, Quday bizdi Másih penen birge ólgen dep esaplaydı. Koloslıqlarǵa 3:3 bılay deydi: «Sizler óldińiz, hám ómirińiz Másih penen birge Qudayda jasırın.» Rimliklerge 6:5-6 bunı bılay túsindiredi: «Eger biz Onıń óliminiń uqsaslıǵında (Másih penen) birge birlesken bolsaq,
álbette, biz Onıń tiriliwiniń uqsaslıǵında da bolamız, bunı bile turıp, eski adamımız Onıń menen birge krestke kerildi, gúna denesi joq etiliwi ushın, biz endi gúnanıń qulları bolmawımız ushın.»
Rimliklerge 6:11-14 bizge gúresti qalay jeńiwdi aytadı: «Ózińizdi gúnaǵa shınında da ólgen, biraq Rabbımız Isa Másihte Qudayǵa tirilgen dep esaplań. Sonlıqtan gúnanıń ólim denelerińizde patshalıq etiwine jol qoymań, onıń qálewlerine boysınıwıńız ushın. Hám óz aǵzalarıńızdı gúnaǵa ádalatsızlıq quralları retinde usınbań, al ózińizdi ólilerden tirilgen retinde Qudayǵa, hám aǵzalarıńızdı Qudayǵa ádalat quralları retinde usınıń.» Qısqasha aytqanda, biz eski denelik tábiyatlarımızdı Másih penen birge ólgen dep esaplawımız kerek, hám olardıń gúnalı qálewlerin itibarǵa almawımız kerek. Bul bizdiń Qudayǵa tirilgen jańa ruwxıy tábiyatlarımızdı Muqaddes Ruhtıń minez-qulqımızdı basqarıwına erkin juwap beriwge qaldıradı.
Galatiyalılarǵa 5:16 bizge eger biz Ruh penen júrsek, denniń qálewlerin orınlamaytuǵınımızdı aytadı. 19-26-ayatlar den menen minez-qulq kórsetiw hám Ruh penen minez-qulq kórsetiw arasındaǵı ayırmashılıqtı túsindiredi. «Endi denniń isleri anıq, olar: zına, jınıslıq qálew, taza emeslik, háyátsizlik, butparastlıq, sıqırshılıq, jek kóriwshilik, dawlar, qızǵanıshlar, ashıw shıǵıwları, ózgerisli umtılıwlar, kelispewshilikler, bid'atlar, kúnshillik, adam óltiriwler, ishimlik, kewil kóteriwler hám usıǵan uqsas nárseler; men sizlerge aldınnan aytaman, burın da aytqanımday, bunday nárselerdi isleytuǵınlar Quday patshalıǵın miyras etip almaydı. Biraq Ruhtıń jemisi: muhabbat, quwanısh, tınıshlıq, sabırlılıq, meyrimlilik, jaqsılıq, sadıqlıq, jumsaqlıq, ózin-ózi basqarıw. Bundaylarǵa qarsı nızam joq. Hám Másihtiń adamları óz qálewleri hám umtılıwları menen denin krestke kerdi. Eger biz Ruh penen jasasaq, Ruh penen de júreyik.»
Birinshi Korinfliklerge 15:42-49 bizge Adamnıń súwretinde jaratılǵan tábiyiy deneler hám Másihtiń súwretinde jaratılǵan ruwxıy deneler bar ekenligin aytadı. Biz óletuǵın tábiyiy deneler menen tuwılǵan bolsaq ta, barlıq máselemshiler ólimge boysınbaytuǵın ruwxıy deneler menen tiriltiledi. 51-55-ayatlar bizdi barlıǵımız ólmeytuǵınımızǵa, biraq barlıǵımız ózgeretuǵınımızǵa isentiredi. «Bir sániyada, kózdi ashıp-jumǵansha ... karnay shıǵadı, hám óliler buzılmaytuǵın bolıp tiriltiledi, hám biz ózgeremiz. Sebebi bul buzılatuǵın nárse buzılmaytuǵın nársege kiyiwi kerek, hám bul ólimli nárse ólmeslikke kiyiwi kerek. Sonlıqtan bul buzılatuǵın nárse buzılmaytuǵın nársege kiygeninde, hám bul ólimli nárse ólmeslikke kiygeninde, jazılǵan sóz orınlanadı: «Ólim jeńis penen jutıldı.»
Tábiyiy denelik denelerimiz jańa ruwxıy denelerimizge almastırılǵanda, eski denelerimiz benen baylanıslı buzılǵan denelik tábiyatlarımız joq boladı, hám buzılmaytuǵın ruwxıy tábiyatlarımız minez-qulqımızdı tolıq basqaradı. Bul denelerimizdiń qutqarıwı (Rimliklerge 8:23) hám dawam etip atırǵan máselemshilik gúrestiń aqırǵı sońı boladı.
Máselemshiniń baxtı «Máselemshiniń baxtı onıń iláhıy tábiyatınıń qansha rawajlanıwına hám aktiv bolıwına ruxsat bergenine proportsional. Ol óziniń qulap túsken tábiyatınıń qálewlerine qansha kóp jol berse, ol sonsha kóp baxtsız hám qayǵılı boladı, sebebi onıń iláhıy tábiyatına tásir etetuǵın depressiv tásiri sebepli.» — E. C. Hadley
