Oy Qurbanlıq Zábúrleri Haqqında Oylar QURBANLIQ ZÁBÚRLERI
Neshige Qurbanlıq Zábúrleri?
Biz Zábúrler 113-118-di Qurbanlıq Zábúrleri dep ataymız, sebebi Zábúrler 113-114 Qurbanlıq tamaǵınan aldın aytılǵan, al Zábúrler 115-118 tamaqtan keyin aytılǵan. Bul keyingi zábúrler, Matta 26:30-da aytılǵan, Isa meshige qadaqlanǵanǵa shekem bir gimn sıyaqlı birge aytılǵan bolıwı múmkin: «Olar gimn aytıp bolǵannan keyin Zaytun tawına shıqtı». Ol Qurbanlıq bayramında qadaqlanǵan!
Rabbimizge Maqtaw
Qurbanlıq Zábúrleri barlıǵı Qudayǵa maqtawlar, biraq 113 hám 117-ler dáslep jeke «qullardı», keyin «bársha milletlerdi» Rabbimizge maqtawǵa shaqıradı. Bul zábúrlerde biz Onıń kim ekenligi ushın, Onıń qudireti ushın, Onıń xalqınıń keremet qutqarıwı ushın, olardıń ruwxıy abadanlıǵı ushın Onıń támiyinlewi ushın hám ómirde hám ólimde olardı qáwipsiz etkenligi ushın Onı maqtaw sıyaqlı nárslerde Onıń haqıyqıy maqtawın kóremiz. Biz «Qudayǵa maqtaw qurbanlıǵın usınıwımız» kerek (Evreyler 13:15 NIV) hám bul zábúrler biz ushın úlgi bolatuǵın jaqsı mısallar.
Rabbimizdiń Atın Maqtańlar
Zábúr 113:1-3 «Rabbimizdiń atın» maqtaw haqqında aytadı. Biz kóbinese bul sózdi Onıń «atınıń» mánisin túsinbey qollanamız. W. E. Vine-niń Túsindirme Sózligiboyınsha, Muqaddes Jazıwda «at» «at ańlatatuǵın barlıq nárselerge, húkimetke, minez-qulıqqa, dárejege, ullılıqqa, qudiretke, joqarı dárejege hám t.b. barlıq nárselerge» tiyisli. Biz Qudaydı Onıń atın moyınlaw arqalı maqtawımız kerek (Evreyler 13:15), biraq bunı isley alıw ushın onıń mánisin biliwimiz kerek.
Bizde Zábúr 113-te bunıń mısalları bar, onda Onıń atı ózlerine ǵamxorlıq etken Birge qarap turǵan «qullar» tárepinen maqtaldı. Onıń atı olardı qulshılıqtan qalay qutqarǵanlıǵı hám olardı sapar dawamında qalay saqlaǵanlıǵı haqqında aytıw arqalı maqtaldı. Onıń atı Zábúr 118-de de belgili máseleler menen Onıń járdemine ishara etiw arqalı maqtaldı.
Quday Qutqaradı, Keyin Azat Etedi
Qurbanlıq bayramı Izraildiń Mısırdaǵı qulshılıqtan qutqarıwın bayramlaw edi. Sol sıyaqlı, jámiyetlikte nan sindiriw májilisi májilisiniń bir bólegi násraniydiń gúna qulshılıǵınan qutqarıwın bayramlaw: «Máshih, bizdiń Qurbanlıq qozımız, biz ushın qurban etildi» (1 Korinfliler 5:7). Izrail balalarınıń qutqarıwınan keyin olardıń Wáde Etilgen Jerge saparı keldi, al biz ushın, bizdiń qutqarıwımızdan keyin násraniy ómiriniń saparı keledi.
Izrailliler Zábúr 114-ti aytqanda, olar Qudaydı ózleri ushın keremetler islegenligi ushın maqtaǵan edi. Ol teńizdi bóldi (114:3), olardı dushpanlardan qutqardı (114:1; Shıǵıw 14:16-30), Horebdegi shólde suw berdi (114:8; Shıǵıw 14:16) hám Kadeshde (114:8; Sanlar 20:1-4), hám olardı Iordan dáryasına qáwipsiz alıp bardı, onıń aǵımın toqtattı, sonlıqtan olar ótip Wáde Etilgen Jerge kire aldı (114:3,5; Yosua 3:14-17). Sol sıyaqlı, biz de Qudaydı Rabbimiz bizdi Atasınıń úyine – bizdiń wáde etilgen jerimizge alıp ketkenge shekem (Yoxanna 14:1-4) jol boyındaǵı mútájliklerimizge ǵamxorlıq etkenligi ushın maqtawımız múmkin.
Sol Waqıtta Hám Házirgi Waqıttaǵı Keremetler
Zábúr 114 Qudaydıń óz xalqı ushın saparında islegen keremetlerin hám Onıń qıyadan suw bergenligin ayrıqsha atap ótedi. Búgin biz bilgenimizdey, Sinay shóli astında mıńlaǵan jıllardan beri bar bolǵan úlken suw qatlamı bar.1 Ol qıyadan eki ret berilgen suwdıń deregi, sonday-aq Marahdaǵı «ashshı» suwdıń deregi bolıp tabıladı (Shıǵıw 15:23-25). Quday óz xalqınıń shólde suwǵa mútáj bolatuǵının bilip, olardıń ushın suw bolatuǵınday etip barlıq nárseni shólkemlestirdi. Sol sıyaqlı, biz de bizdi «aldınnan bilgen» Qudaydıń (Rimliklerge 8:28) bizdiń mútájliklerimizdi de aldınnan kórgenine hám olardı támiyinleytuǵınına isenimli bolamız.
Izrailge tamaq kerek bolǵanda, Quday keremet túrde manna hám gósh berdi (Shıǵıw 16:13; Sanlar 11:31-32). Góshdiń ádetten tıs samallar arqalı ózleriniń ádetiy kóshiw jolınan shıǵıp ketken bódeneler tárepinen berilgenligi onıń keremet xarakterin ózgertpeydi. Hawarayın basqaratın Quday, kerekli samal ózgerisin ańsatlıq penen payda ete aladı (Sanlar 11:31).
Geybirler Qudaydıń Izraillilerdi tosqan «qashqan teńizdi» (114:3,5) bóliwi hám keyin olardı quwǵan Mısırlılardı suwǵa batırıwı keremetin túsindiredi. Kúlki etiwshiler bul teńiz haqıyqatında da Yom Sooth – sózbe-sóz, «Qamıs Teńizi» hám hesh qashan «Qızıl Teńiz» emesligin atap ótedi. Biraq bul awdarma másele 2 hesh qanday áhmiyetke iye emes. Qaysı teńiz bolmasın, ol Qudaydıń maqsetlerine úsh túrli jaǵdayda sáykes keldi: Izraillilerdi tosıw hám olardı hám quwǵan Mısırlılardı qamalǵan dep oylawǵa májbúr etiw; Rabbimiz olardıń shaqırıwına juwap retinde «kúshli shıǵıs samalın» jibergende bóliw hám Izrailliler ótiwi ushın «qurǵaq jerge» aylanıw; hám «teńiz óz ornına qaytqanda» (Shıǵıw 14:27) Mısırlılardı suwǵa batırıw. Olardıń Rabbimizge shaqırıwına kúshli túrde juwap berildi!
«Iordan qaytıp keldi» (114:3,5) degen fakt – Izraildiń qáwipsiz ótiwine hám Wáde Etilgen Jerge kiriwine múmkinshilik bergen Yosua 4:23-24-tegi keremetke tiyisli bolıp, tábiyiy qubılıs bolıwı múmkinligi bul waqıyanıń keremet emesligin ańlatpaydı.3
Sol sıyaqlı, biz Rabbimizden bir nárseni islewdi sorasaq hám Ol tábiyiy processlerdi qollanıw arqalı juwap berse, bul onıń keremet emesligin ańlatpaydı. Biz Qudaydıń óz xalqı ushın olardıń duwalarına juwap retinde kóp bunday keremetler isleytuǵınına iseniwimiz kerek.
Olardıń Qudayı Qayda?
«Olardıń Qudayı qayda?» degen sorawdı imansız milletler soradı (Zábúr 115:2). Sol kúni adamlar ózleriniń butları bolǵan oyılǵan músinlerge ishara etip: «Mine bizdiń qudayımız! Sizdiki qayda?» dedi. Ózleri bilmey, búgingi kúni skeptikler ilimdi ózleriniń qudayı etip, sol sorawdı beredi. Olar ilimniń Quday joq dep esaplaytuǵının, Qudaydıń bar bolıwı máseleiniń onıń sheńberinen tıs ekenligin hám onıń barlıq túsindirmeleri materialistik bolatuǵının oylawǵa aldanǵan.
Ólim Hám Áwliyeler
Eski Wásiyat áwliyeleri bizdegi sıyaqlı ólimdegi imanı bar adamnıń jaǵdayına tereń túsinikke iye emes edi. Olar onnan qutqarıw ushın jıladı (Zábúr 116:1-8). Biraq Máshih hám Sózdiń táliymatına iye bolǵanımızdan keyin, bizde basqasha kózqaras bar. Biz jasawdı hám «miyweli miynet» penen shuǵıllanıwdı qáleymiz, hám bul orınlanǵannan keyin, «ketip Máshih penen birge bolıwdı, bul ádewir jaqsı» (Filipililerge 1:20-24). Biraq, zábúrshi bir qansha túsinikke iye edi, sebebi Zábúr 116:1-5-te ol: «Rabbimizdiń kózinde Onıń áwliyeleriniń ólimi qımbatlı» (116:15) dep jazdı.
Biz Rabbimizdi jámáátlik túrde eslewge qatnasqanımızda, biz onıń tek «Ol kelgenge shekem» (1 Korinfliler 11:26) ekenligin atap ótemiz. Biz Onıń biz ushın orın tayarlawǵa ketkenin hám bizdi Ózi menen birge alıp ketiw ushın qaytıp keletuǵının bilemiz (Yoxanna 14:2-3). Biz keyin Ol menen birge tiri bolamız, Onıń keliwi waqtında óli yaki tiri bolǵanımızǵa qaramastan (1 Salonikalılarǵa 4:14-17). Bunı bilip, biz: «Qudayǵa shúkir! Ol bizge Rabbimiz Isa Máshih arqalı jeńisti beredi» (1 Korinfliler 15:57) dep ayta alamız. Sol sıyaqlı, zábúrshi 116:17-de, áwliyelerdiń ólimin esapqa alǵanda: «Men Saǵan shúkirshilik qurbanlıǵın usınaman hám Rabbimizdiń atın shaqıraman» deydi.
Quday Bizdiń Abadanlıǵımızǵa Qamxorlıq Etedi
Qudaydıń buyrıǵı menen, Aaronlıq ruwxaniylıq – Aaron úyi (Zábúr 118:3) – Onıń xalqınıń ruwxıy abadanlıǵı ushın ornatıldı (Shıǵıw 28:1-3). Búgin barlıq imanı bar adamlar «ruwxıy úyge qurılıp, muqaddes ruwxaniylıq ... patshalıq ruwxaniylıq» bolıp atır (1 Petrus 2:5,9). «Úy» sózi imanı bar adamlarǵa «tiri taslar» sıyaqlı hám Máshihke «bas tas» sıyaqlı (1 Petrus 2:7) metaforalıq túrde tiyisli. Hám Zábúr 118:22 Petrus tárepinen keltirilgen. Ruwxaniyler sıyaqlı, biz «sizlerdi qarańǵılıqtan Óziniń ájayıp nurına shaqırǵan Onıń maqtawların járiyalaymız» (1 Petrus 2:9).
Zábúr 118 Payǵambarlıq
Basqa kóp zábúrler sıyaqlı, Zábúr 118 Máshih kelgende bolatuǵın waqıyalardı payǵambarlıq etti. Sonlıqtan, 25-26-ayatlardı palma putaqların kóterip, Ierusalimge baratuǵın jolda Isanı ushıratqan xalıq keltirdi. Olar Onı Máshih dep tanıdı, hám sol kúni barlıq evreyler sıyaqlı, olar Máshih kelgende olardı Rim húkimetinen qutqaradı dep kútti. Olar: «Hosanna!» – yaǵnıy «Házir qutqar» (Matta 21:9) dep qıshqırdı. Olar ózleri keltirgen ayatlardan aldın kelgen 22-ayatqa itibar bermedi. Ol Máshihniń biykar etiliwin payǵambarlıq etti, hám tek keyinirek 25-26-ayatlarda payǵambarlıq etilgen qutqarıw keledi.
Petrus óziniń birinshi xatında 118:22-ni keltirdi (1 Petrus 2:7). Ol hám shákirtler payǵambarlar «Máshih bul nárslerdi azap shegiwi kerek hám keyin Óziniń dańqına kiriwi kerek» (Luka 24:25-26) dep boljaǵanın bilgen edi. Boljaǵan biykar etiw júz berdi, biraq Onıń patshalıǵına, Onıń dańqına kiriw áli orınlanıwı kerek.
Evreyler tákabburlıq penen barlıq nárseni túsingenin oyladı, biraq olar ózleriniń túsinigine sáykes kelmeytuǵın Muqaddes Jazıwlardı itibarǵa almaǵanın bilmedi. Bul fakt bizdi payǵambarlıq haqqındaǵı óz túsinigimiz haqqında kóbirek kishipeyil hám azıraq tartıslı bolıwǵa alıp keliwi kerek, sebebi bizde de geybir nársler qáte bolıwı múmkin, hám áli úyrenetuǵın geybir nársler bar!
Qurbanlıq Zábúrleri zábúrshiniń: «Sen meniń Qudayım ... hám men Seni joqarı kóteremen. Rabbimizge shúkir et, sebebi Ol jaqsı; Onıń súyiwshiligi máńgi dawam etedi» (Zábúr 118:28-29) dep járiyalawı menen tawsıladı.
Biz de solay isley alamız.
JUWMAQLAWSHI ESLETPE
- Issar, Arie. «Sinay-Negev yarım aralı astındaǵı qazılma suw,» Scientific American, 1985-jıl iyul, 104-110-betler. Bul qazılma suw sulfattıń joqarı konsentraciyası menen ashshı bolǵan; hám Nil dáryası suwına úyrenisken Izrailliler onı jaqtırmadı.
- Teńiz biz Qızıl Teńiz dep ataytuǵın teńiz bolıwı múmkin emes edi, bir qatar sebeplerge kóre, eń áhmiyetlisi onı qızıl etetuǵın joqarı marjan rifleri olardıń hám Mısırlılardıń ótiwine tosqınlıq etken bolar edi. «Qızıl Teńiz» awdarmasınıń kelip shıǵıwı belgisiz.
- H. J. Blairdiń Jańa Bibliya Kommentariyi, Qayta qaralǵan; redaktorlar, D. Guthrie hám t.b., Wm. Eerdmans Publishing Co., 1970, 237-bet: «1266-jılı ... dárya ózeni on saat dawamında qurǵaq qaldı ... 1927-jılı jer silkiniwi batıs jaǵanıń qulawına sebep boldı ... hám Iordan jigirma bir saattan artıq waqıt dawamında bógeldi ... Bul túsindirme Izrailge ótiw kerek bolǵan waqıtta jol ashqan tábiyattan tıs aralasıwdı hesh qanday túrde kemitpeydi» degen pikirin oqıw paydalı.
