Mika 5:2 tiń nátiyjeleri
«Biraq sen, Betlehem Efrata, Yahuda mıńlıqları arasında kishkene bolsań da, Izrailde Hákim bolatuǵın Ol Mendeń shıǵadı; Onıń shıǵıwları áyyemgi waqıtlardan, máńgilikten bolǵan.» Mika 5:2 KJV
Betlehemde ataqlı
Mikanıń payǵambarshılıǵı jeti bapta 3000 nan artıq sózden ibarat. Basqa Ózgeshelik jazıwshılar onıń payǵambarshılıǵın ulıwma túrde qarastırsa da, men óz pikirlerimdi bir ayattıń – Mika 5:2 tiń nátiyjelerine shekleymen. Bul klassikalıq úzindi Matta Injilinde keltirilgenligi menen húrmetke iye: «Al sen Betlehem, Yahuda jerinde, Yahuda knyazları arasında eń kishi emesseń; sebebi senen Meniń xalqım Izraildi basqaratın Hákim shıǵadı» (Matta 2:6).
Birinshi hám Aqırǵı
Búgin Betlehemge Qudayǵa Onıń Ulı ushın shúkir etetuǵınlar keledi. Hám qalaǵa baratuǵın jol boyında sayaxatshılar Yahudiyler ushın muqaddes bolǵan Rahil qábirin basıp ótedi. Mika 5:2 Eski Ahd payǵambarları arasında Betlehemge sońǵı silteme. Keyingi esletpe payǵambarshılıqtıń orınlanıwı! Solay etip, Mattadaǵı ilahiy túsindirme tastıyıqlaydı: «Isa patsha Herod dáwirinde Yahudiya Betleheminde tuwılǵanda, mine, shıǵıstan danıshpanlar Ierusalimge keldi» (Matta 2:1). Biraq, Eski Ahdtaǵı bul sońǵı silteme (Mika 5:2) birinshisine keskin qarama-qarsı, ol Yakubtıń hayalı Rahildiń ólimin jazadı, ol Benyaminni tuwıp atırǵanda qaytıs bolǵan (Jaratılıs 35:18-19), onıń evrey tilindegi atı «meniń oń qolımnıń ulı» degen mánisti ańlatadı. Payǵambar Betlehemde tuwılatuǵın Ol haqqında «onıń shıǵıwları áyyemgi waqıtlardan, máńgilikten bolǵan» (Mika 5:2) dep aytqanda, basqasha qalay bolıwı múmkin?
Qudaydıń Ulı Betlehemdegi náresteniń (Matta 2:1) bolǵanda máńgilikten shıqtı. Biraq Betlehem dáslep ólim menen (Rahildiń) baylanıslı bolǵanlıqtan, Herodtıń qılıshı gúnásizlerdi qırǵın etiwde qala arqalı ótedi. Herodtıń Yahudiyler patshasın óltiriwge urınıwında eki jasqa shekemgi barlıq balalar óltirildi. Hám solay etip Yeremiya da payǵambarshılıq etti: «Ramada dawıs esitildi, jılaw, hám úlken qayǵı, Rahil balaları ushın jılap atır, hám juwbanıwǵa qálemeydi, sebebi olar joq» (Matta 2:18; Yeremiya 31:15). Bul arqalı Betlehem Yahuda quwanısh hám qayǵı menen de baylanıslı (Hákimler 17:7).
Nan úyi
Bul kishkene qala Hákimler dáwirinde de úlken áhmiyetke iye edi. Solay etip, ol Rut kitabında bes márte esletilgenligi menen ataqlı boldı. Evrey tilinde ol «nan úyi» degen mánisti ańlatadı. Betlehemden keyinirek «Men ómir nanıman ... Bul aspannan túsip kelgen nan, adam onnan jese, ólmeydi» (Yuhanna 6:48-50) dep járiyalaǵan Ol shıqtı.
Biz payǵambardıń Betlehem jaylasqan jeri haqqında anıq aytqanın da bayqaymız. Ol Yahudada, sol sebepli Rut 1:1 de de Betlehem Yahuda dep atalǵan. Bul onı Zebulon miyrasında jaylasqan ekinshi Betlehemden (Yeshua 19:15) ayırıw ushın. Sońǵısı alımlar tárepinen Nazaretten jeti mil arqa-batısta jaylasqan qala dep esaplanǵan. Bul ekewiniń arasındaǵı ayırmashılıq áyyemgi dáwirlerde jaqsı ornatılǵan edi. Sebebi adamlar Rabbiniń kimligi haqqında tartısqanda, olar: «Jazıw Máshih Dáwittiń urıwınan hám Dáwittiń bolǵan Betlehem qalasınan shıǵadı dep aytpaǵan ba?» (Yuhanna 7:42) dep atap ótti. Basqasha aytqanda, gúmánlanıwshılar Rabbiniń Nazaret penen baylanısıwı diskvalifikaciya dep qáte pikir bildirdi.
Olar Betlehemdegi qızdan tuwılıw haqqında bilimsiz edi, hátte óz payǵambarları járiyalaǵan bolsa da: «Zebulon jeri hám Naftali jeri ... Iordan arǵı tárepinde, Milletler Galileyası; qarańǵılıqta otırǵan xalıq úlken nur kórdi, hám ólim aymaǵı hám kólegesinde otırǵanlarǵa nur shıqtı» (Yesaya 9:1-2; Matta 4:15-16). Bul ayatlar ruhaniylerdiń «Galileyadan payǵambar shıqpaydı» (Yuhanna 7:52; 2 Patshalar 14:25) degen qarsılıqların biykar etedi.
Qanday jaǵdayda da, búgin Ierusalimnen Betlehemge sayaxat etetuǵınlar Rahildiń qábirin basıp ótiwi kerek, ol búgingi kúnde de tastıyıqlanǵan. Biraq bir ájayıp táǵdir menen, biz Máshihtiń óz tuwılǵan jerine qayta kelgenin hesh qashan oqımaymız. 30 jıl ótkennen keyin de qonaq úyde Oǵan orın joq edi me (Luka 2:7)?
Betlehem kishkene qalası
Bunnan biz «O Betlehem kishkene qalası» gimniniń Mikanıń bul jerdiń «Yahuda knyazları arasında eń kishi emes» degen baqlawına tiykarlanǵanın kóremiz. Ol maydanı boyınsha kishi edi, biraq ruwxıy dárejesi boyınsha emes. Onıń áhmiyeti onıń maydanına kerisinshe proporsional boladı, sebebi patsha bolıp tuwılǵan Ol óz insanlıq ómirin sol jerde baslaydı. Bul fakt Yahudiylerge jaqsı málim edi, sebebi olar Herodqa Máshih qay jerde tuwılıwı kerek ekenin bilmekshi bolǵanda oǵan máslahát bere alǵan (Matta 2:4). Ol sonday-aq «Dáwittiń qalası» (Luka 2:11) dep te anıqlanǵan. Biz Rut Betlehemde Obedti tuwǵanın hám onıń «Yesseydiń ákesi, Dáwittiń ákesi» (Rut 4:17) bolǵanın bilemiz. Biraq eger bul qalaǵa ataqlılıq bergen bolsa, ol Qudaydıń Ulı menen baylanısıwınıń úlkenirek dańqı menen salıstırıwǵa bolmaydı. Sebebi Dáwittiń ózi Qudaydıń Óz Tuwılǵan Ulı dep súwretlegen Olǵa óz tómenligin moyınlawı kerek edi (Zabur 2:7).
Patshalar Patshası
Zabur 2 Qudaydıń oń qolında otırǵan Onıń ulıwma húkimranlıǵın ashıp beredi (2:8). Betlehemde tuwılǵan Patsha tek ǵana «Izraildegi hákim» bolıp qalmay, belgili bir waqıtta Ol «patshalar patshası hám rabbiler rabbisi» (1 Timotiy 6:15; Ashıw 17:14) retinde kórinedi. Pawıl Isa aspan, jer hám tamuq ústinen húkim súretuǵının tastıyıqlaydı (Filipiyalılar 2:10). Bul maqset basqıshpa-basqısh ámelge asırıladı. Házir de Ol «aspanǵa kóterilgen hám Qudaydıń oń qolında; perishteler hám húkimetler hám kúshler Oǵan boysındırılǵan» (1 Petrus 4:22).
Biraq Mika sonday-aq Rabbiniń aspannan jerge túsip, Izrail hám milletler ústinen óz ulıwma húkimranlıǵın ornatatuǵın kúnin de aldınnan aytadı. Mika járiyalaydı: «Sebebi, mine, Rabbi Óz ornınan shıǵadı, hám túsedi, hám jerdiń biyik jerlerin basadı» (Mika 1:3). Ol qaytıp kelip, Zaytun tawın bóletuǵın kún keledi (Zaxariya 14:4). Keyin Ol Ierusalimge qayta kirip, qayta qurılǵan ibadatxanada ruhaniy retinde taxtqa otıradı hám dańqta húkim súredi (Zaxariya 6:13). Hám zaburshı járiyalaydı: «Ol teńizden teńizge shekem, hám ... jerdiń shetlerine shekem húkimranlıq etedi» (Zabur 72:8).
Eger aspanda húkim súretuǵın Ol keyinirek jerde húkim súretuǵın bolsa, solay etip «tamıq hám ólim giltleri» (Ashıw 1:18) bar Ol jer astı dúnyasın da boysındıradı. Birinshiden, Shaytan Túpsiz shúńgilikke qamaladı. Biraq Mıń jıllıq dáwirdiń aqırında Qudaydıń Ulı tamıqtı bosatıp, onı «ekinshi ólim bolǵan» ot kólge taslaydı (Ashıw 21:8). Bul progressiv basqıshlarda Ol «aspandaǵı nárselerdi, jerdegi nárselerdi hám jer astındaǵı nárselerdi» (Filipiyalılar 2:10) boysındıradı. Mariya «ózi birinshi tuwǵan ulına ómir berdi, hám onı oramalıqlarǵa orap, mal qoyatuǵın jerge qoydı, sebebi olar ushın qonaq úyde orın joq edi» (Luka 2:7) degen waqıtta bunday nárseler boladı dep az oylanǵan edi.
Ulıwma Boysınıw
Kópshilik adamlar Qudaydıń Máshihke «hár bir tize búgiliwi kerek» (Filipiyalılar 2:10) dep buyırǵanın túsinbeydi. Bul tek ǵana ideal emes, «Sebebi Ol barlıq dushpanlardı Óz ayaqları astına qoyǵansha húkim súriwi kerek» (1 Korinfliler 15:25). Máshih jeńilmes; ózgeriwden bas tartqanlar kemsitiledi. Solay etip Mika ózi járiyalaydı: «Olar jılan sıyaqlı topıraqtı jalaydı, olar jer qurtları sıyaqlı óz tesiklerinden shıǵadı: olar Rabbimiz Qudaydan qorqadı, hám Senen qorqadı» (Mika 7:17; Zabur 72:9). Mika 7:17 wáde etilgen Hákim haqqında basqa bir haqıyqattı – Izraildiń qayta tikleniwin tastıyıqlaydı. Qudaydıń Ulı Dáwittiń Ulı retinde Izrail hám barlıq milletler ústinen húkim súredi (Zabur 2:8; 89:27). Bul haqıyqatlarǵa parallel túrde, Izrail xalqı «úlken azap» tan (Matta 24:21) keyin «bas, hám quyrıq emes» (Yekinshi nızam 28:13) bolǵanda Máshih penen birge húkim súriwi kerek.
Bul Izraildiń jaǵdayınıń tolıq kerisinshe boladı. Hám solay etip Holokost dáwirinde, Yahudiyler onı qáte túrde «Máshihtiń tuwılıw azapları» dep súwretlegen waqıtta, Rahildiń balaları qurbanlıq ushın qozılar dep esaplandı (Zaxariya 11:4,7). Sebebi Rabbini qurbanlıq ushın qozı sıyaqlı alıp barıp, Patshanı krestke qadaǵanı ushın, Quday olardı biykar etti. Hám bul olar «bizdiń qılmıslarımız ushın jaralandı, bizdiń gúnálarımız ushın ezildi: bizdiń tınıshlıǵımızdıń jazası Onıń ústinde edi; hám Onıń jaraları menen biz emlendik» (Yesaya 53:5) dep moyınlaǵansha solay bolıwı kerek. Sol waqıtta olardıń barlıq ıqlaslı ibadatlarına qaramastan, «Keyin olar Rabbiǵa jılaydı, biraq Ol olardı esitpeydi; Ol hátte sol waqıtta óz júzin olardan jasırıp qoyadı, sebebi olar óz islerinde jaman tutınǵan» (Mika 3:4).
Golgotaǵa deyin 40 jıl dawamında Quday Óz Ulına qastlıq qılǵanlarǵa meyirbanlıq menen qaraǵan, biraq payǵambarshılıq orınlanıwı kerek edi. Máshih Ierusalimniń aldınnan kórgen joq etiliwi ushın jılaǵan bolsa da, Onıń kóz jasları qalanıń 70-jılı Rimlikler tárepinen joq etiliwin toqtata almadı. Hám solay etip Sóz orınlandı: «Sol sebepli Sion sizler ushın egislik sıyaqlı súrilip taslanadı, hám Ierusalim úyindilerge aylanadı, hám úy tawı ormannıń biyik jerleri sıyaqlı boladı» (Mika 3:12).
Ibadatxanani joq etken butparast basqınshı ushın hesh nárse muqaddes emes edi (Matta 23:38). Sonday-aq xalıq hár tárepke tarqalıp ketti – Máshihti óltirgenlerdiń eń jaman qorqıwları, bul milletti qutqarıw ushın bahana edi (Yuhanna 11:50). Qamalǵan soń qalǵanlar Kayın sıyaqlı jer júzin kezip júriwge májbúr boldı, ózleriniń áyyemgi dinine jılısıp, Máshihtiń olardı qayta tiklewin nátiyjesiz kútti. Sebebi «olar teńizden teńizge shekem, hám arqadan shıǵısqa shekem kezip júredi, olar Rabbiniń sózin izlep júgiredi, hám onı tappaydı» (Amos 8:12) dep jazılǵan edi.
Tawbe, Iman, Qayta Tikleniw
Mikanıń payǵambarshılıǵı aqırında keshirim hám qayta tikleniw haqqında. Sebebi Máshih qaytıp kelgende, millet Sulayman dáwirindegiden de úlken dańqqa qayta tiklenedi. Sol sebepli payǵambar jıladı: «Biraq aqırǵı kúnde Rabbiniń úyi tawı tawlardıń basında ornatıladı, hám ol tóbeliklerden joqarı kóteriledi; hám adamlar oǵan aǵıp keledi» (Mika 4:1). Biraq bul qayta tikleniw Dańq Knyazın krestke qadaǵanlardıń tawbesi hám imanına baylanıslı boladı. Payǵambar Mika Injildi waǵızlawǵa asıǵadı. Jigirma birinshi ásirdegi waǵızshılar ushın sawǵa bolıp qalatuǵın birqansha ájayıp Injil bayanatları bar. Sebebi Izraildiń Qudayı bizdiń Qudayımız hám Máshihke bolǵan iman arqalı Ol barlıq gúnálarımızdı «teńizdiń tereńliklerine» (Mika 7:19) tasladı.
Tom Summerhill tárepinen″ }
